Baca PDF (OCR): Serat Kâlidâsâ, inggih serat Çakuntâlâ / déning H. Kern, kagoebah ing temboeng Djawi sinawoeng sekar matjapat déning R.M. Kartadirdja

PKUC -NRLF

3796 J3 B 4 684 484 Y LIBRARY 1924 MAIN

LIBRARY UNIVERSITY OF CALIFORNIA

acuse, N.

No. 655.

Regif 1.-

Serat Kâlidâsâ

inggih serat

Kagoebah

R. M. KARTADIRDJA 00000000000000000250600000000000
3

WEDALAN @ BALÉ

POESTAKA

(VOLKSLECTUUR)

$6000 6000000000000000000000000000009precozess0260 08201635 ewenangipoen pangarang sinengker, mitoeroet bab 11Angger ingkang kapatjak ing Staatsblad 1912 No. 600.

Fexchangefrom

BalaiPeltaka 11-7-49

SERAT -SERAT BASA DJAWI WEDALAN BALÉ PORSTAKA.

Panoembasipoen dateng Balé Poestaka ing Weltevreden. Jatra reregènipoen kakintoenna roemijn sarana postwissel. Meling rembours inggih kénging,nanging kedah bajar wragading pangintoen. Ingkang karsa meling,njeboetna serie nomer oetawi namaning serat ingkang kakarsakaken.

Serie No. 1.Petikan serat poespita.Tj. 2. Dj. 265 k. 8°. Mahabharata. R. Ng. Djaja-

Njarijosaken petikan serat f 2.-

, Mahabharata 3 Parwa, 1Asrama- wasana Parwa 2 Masala Parwa,toewin 3 Inggih poenika lelampahanipoen para Prastanika Parwa. bratajoed.Pandawa ,sabibaring prang

Serat poenika tjarijos saking Indoe, saged nimbang kawontenan poenika saha moerih para maos kalijan ingkang katjarijos ing tanah Djawi (lampahan ringgit boengipoen : sasisih gantjaranipoen, Poerwa Kalima-taja), tem-sasisih kawinipoen. Boekoe poenika kadjawi adi tjarijosipoen, oegi noentoenipoen para ingkang sami prasasat pa- marsoedi basa kawi.

Serie No. 51. Pétroek dados Tj (Rinengga ing gambar 16idji) .. ratoe.. 3. L. 12 k. 8 °.

.. f0,20.
Serat poenika sadjatosipoen baloengan pakem ringgit lampahan Pétroek dados ratoe,oegi Poerwa, mila nama serat Leloetjon. Boten namoeng para laré ingkang seneng sanget poenika, sanadyan tijang maos serat sepoeh oegi sami kémawon, djalaran kadjawi katah tjarijos ingkang sepoeh, perloe-perloe toemrap tijang oetawi laré, pantjèn loetjoe sajektos.

Serie No. 59. Pakem Ringgit Tj

k. 8°. (Rinengga ing gambar

idji) f0,20 Isi tigang lampahan : Srimaha Bremani toewin 3 Kanoemajasa. Bremana-

Serie No. 59a. Pakem Ringgit Tj

k. 8°. (Rinengga ing gambar
7idji). Poerwa II.. 2. 3. 0,20 25

f.
Isi tigang lampahan :

Arimba Palasara Brata toewin 3 Déwa

Serie No. 596.Pakem Ringgit Poerwa Tj 42 k ° (Rinengga ing gambar idji III.. L. .. f 0,30. Isi tigang lampahan Narasoma 2 3 Pandoe papa Bima toewin.

2644

PK3796 73 1924

РАМВОЕКА. MAIN

Pandjenengan manawi kaleres wonten ing wana ageng,kados inggih asring priksa wit-witan ageng-ageng sarta inggil-inggil, poenapamalih djengker-djengker delegipoen, katingalipoen andje- djer inggilipoen ngoengkoeliwit- witan toewin tetoewoehan sanèsipoen; pangipoen kanginan koemrasak mobat mabit kados. badé sempal sempala.Sampoen kerep kémawon katradjang ing prahara sempal pangipoen,éwadéné inggih ladjeng rambah- rambah semi malih toekoel godongipoen angrembaka, kados kadamel rerenggan poetjoekipoen ingkang sampoen sepoeh-sepoeh sanget,dados enèm malih déning ketoewoehan goḍong enèm ingkang mangka pasrènipoen. Makaten malih manawi ngèngeti babad kamadjenganipoen satoenggal-toenggaling bangsa, ladjeng soemerep,bilih ing loemahing boemi kita poenika bangsa manoengsa toewin gegolonganing manoengsa asontan-santoen ka- gentosan ingkang enèm.Ing péranganing boemi ingkang naté kadoenoengan bangsa manoengsa ingkang sampoen inggil kawroeh toewin kagoenanipoen ladjeng sirna kawroeh toewin kagoenanipoen,awit saking sabab warni-warni;éwadéné inggih ladjeng moentjoel wonten bangsa malih ingkang kawroeh toewin kagoenanipoen sampoen langkoeng 3000 taoen sepoehipoen boten saged sirna,malah oepaminipoen kekadjengan ladjeng troeboes malih déning mantepipoen anggèning kanggénan kawroeh toewin kagoenanipoen waoe kanți pangadjeng-adjeng babaripoen malih. Bangsa waoe doemoenoeng wonten ing tanah Indoe ingkang soeboer sitinipoen, inggih poenika nagari ingkang sampoen katjarijos ing kala djamanipoen Praboe Iskandar Abdoel Karnèn, inggih Praboe Iskandar Agoeng (Alexander de Groote), panggénan kaélokan, panggénan ngèlmoe patenoengan, panggénan moetyara toewin sesotya, panggénan kawroeh kasardjanan toewin kaadilan. Sampoen lami sanget djamanipoen nalika Sang prawirèng djoerit ing Macedonië Praboe Iskandar Agoeng mbedah nagari-nagari ing oeroet pinggiring lèpèn Sindhoe (1) toewin lèpèn Gangga (2),

( 1) Sindhoe oetawi Sindh, ing temboeng Walandi : Indes.

(2) Sang Praboe Iskandar Agoeng Nata ing
Macedonië, poetranipoen Sang Praboe Philippus apatoetan kalihan Sang poetri Olympios, kababaraken kala ing taoen 356ing sadèrèngipoen taoen Ngisa, sédanipoen ing taoen 323 oegi ing sadèrèngipoen taoen Ngisa. Ing taoen 325 ing sadèrèngipoen taoen Ngisa, Sang Praboe neloekaken nagari -nagari ing saoeroeting lèpèn Sindhoe sarta lèpèn Gangga.

sarta sampoen lami sanget djamanipoen,malah mèh kesoepèn nalikanipoen Sang Praboe Iskandar Abdoel Karnèn ngedoem djarahanipoen dateng para ingkang nggentosi ing kaprabon Nata. Bangsa ingkang ageng-ageng sami sirna dados alit, gentos nagari nagari ingkang koewasa sanèsipoen, ngatingalaken genging pangoewasanipoen,temahan inggih sirna leboer pangoewasanipoen, inggih ladjeng wonten bangsa énggal ingkang sampoen kanți kawroeh toewin tatatjara ingkang saé, angenggèni ing djoegroeganing tilaran kina waoe agentos-gentos, satoenggilipoen sirna, sanèsipoen mantjoengoel;éwadéné bangsa Indoe taksih saged nahan pandoewanipoen mangsa-kala, sanadyan oepaminipoen ing wana-wana satjelaking lèpèn Djamoena kalihan lèpèn Gangga katempoeh ing prahara sindoeng riwoet ali- wawar, soeprandénéwit witanipoen inggih meksa saged troeboes asemi malih. Para moerka pangrajoet bangsa Arab ingkang tansah ngoem- bar angkaraning boedi,toewin gegolonganing bangsa Mongool ingkang alampah djarag-rajah sami anglebeti nagari-nagari ing Indoestan,saha neloekaken tetijang ngrikoe sabagéan,kaendih sarta ladjeng pinaréntah kalihan kentjeng saha kereng, poenapamalih awit saking tjoepeting boedinipoen para pangrèh bangsaIs- lam,kawroeh toewin kagoenan Indoe kasirnakaken, mangka saweg megar-megaripoen;éwadéné poendi warnining kaloehoeran sarta kamoeljanipoen bangsa Islam ingkang ngerèhaken ingrikoe, poendi warnining karatonipoen bangsa Mongool? poenapa taksih loeloes doemoegi sapoenika? Nagarinipoen Ratoe Islam ingkang ngerèhaken ing Indoestan, kitanipoen ing Mongool, djinarah- rajah ing mengsah, toeroenipoen Ratoe Islam ingkang we kasan ndoemoegèkaken gesangipoen wonten ing pamboetjalan, temahan tjoepet lelampahanipoen. Makaten malih bangsa warni-warni ingkang kendel-kendel saking kilèn,sami nḍatengi ing Indoestan, déning kepéngin sanget dateng kasoegihanipoen pamedaling siti ing tanah waoe. Tetijang palajaran waoe ladjeng sami ngedegaken kantor padagang- an,sarta nglempakaken kasilipoen majoeta-joeta;sawatawis-boten namoeng satoenggal kalih-manawi boten saged kasil kani- anipoen ladjeng mangoen perang ndjarah-rajah,sarta ingkang ndeḍateng waoe sami djor-djoran kalihan ingkang sami nḍatengi, temahan perang memengsahan rebat kasiling kanijatanipoen. Ing woesana wonten sawatawis ingkang ladjeng kawon kepeksa késah saking Indoestan tanpa wangsoel malih. Wonten malih sawatawis ingkang boten angsal-angsalan kaṭah, namoeng angsal bawah ingrika-ngrika ingkang boten sapintena agengipoen,kados namoeng minangka tetilasing djaja-kawidjajanipoen toewin tabeting panindak angkara moerka.

Salah satoenggaling bangsa ingkang ndedateng waoe ngantos saged ngendih maroe, tandingipoen ingkang sami ngoepados kasil wonten ing Indoestan,sarta ngantos saged damel apes-ipoen para Ratoe ingrikoe:itjal daja kamardikanipoen,malah sasampoenipoen Sang Radja Poetri Victoria ing nagari Inggris noenggilaken tilas bawahipoen koempeni Inggris ing tanah wétan, minangka panoenggilaning sesotya rerengganing makoeṭanipoen Sang Radja Poetri, sadaja tetijang siti bandjar pandjang ing Indija: ngiḍep dateng papréntahan Inggris;éwadéné papréntahan Inggris kénging dipoen wastani damel saé dateng bangsa Indoe,awit ing sadèrèngipoen kawengkoe dateng papréntahan Inggris, ing Indoestan prasasat tanpa tentrem, kadjawi saking kaṭah toewoehing reresah, inggih oegi saking toewoehing pepe- rangan memengsahan kalihan bangsanipoen pijambak. Mila tetijang Indoe saged ngraosaken pijambak menggah agenging soepangati- poen kagoenan pangrèhing bangsa Kristen dateng tetijang ing satlatahipoen tanah Indoestan sadaja.Menggah panindaking ka- oetamènipoen nagari Inggris ingkang noehoni poenika, sanadyan nagari Inggris satengah roemaos satengah boten,éwadéné kita inggih sampoen soemerep pijambak,bilih katah sanget kaoeta- mènipoen nagari Inggris, inggih poenika satoenggaling bangsa pangrajoet ingkang ndedateng,teka malah njebar kaoetamèn toemrap dateng nagari ingkang rinajoed; pramila pantes kémawon kita pèngeti malih namanipoen, inggih poenika pangangkah tja- roebipoen dados satoenggal tanah wétan kalihan kilèn. Bangsa Europa ingkangwiwit abad kaping15 dedoenoeng wonten ing Indija, sawangipoen kados boten gadah raos kepéngin ngoedi kawroehipoen bangsa Indija ingkang lebet-lebet, boten ngemoengaken kawroeh ingkang tjètèk tjètjèk kémawon.Menggah soengkanipoen waoe poenapa djalaran saking gegajoetan kalihan kawroeh kriḍaning pradja ingkang makéwedi,temahan tjoepet kawroehipoen,wekasan pikantoekipoen namoeng angsal oendoeh oendoehan wowohan ingkang getir raosipoen.Poenapa kapagol saking nalar sanèsipoen? Kados poenika kémawon sampoen tjekap kanggé antjer antjer sababing soengkanipoen waoe, déné kabodoanipoen inggih sami kemawon kalihan soengkanipoen.Inggih makaten-makatena, tetijang Europa ingkang dedoenoeng ing tanah Indija kala ing wekasanipoen abad ingkang kaping 15 ing taoen Ngisa, gaḍah panginten manawi sampoen tjekap seserepanipoen dateng wewatakan sarta inggilingsese- repanipoen tetijang ing Indija, ingkang sajektosipoen boten sami menggah ing wewatakan saha kamadjenganing seserepan waoe. Poenapa malih ladjeng gaḍah panginten,manawi nitik saking kamadjenganipoen bangsa wétan, inggih poenika bangsa Azië dateng kawroeh kagoenan, kaanggep ing poendi-poendi sami kémawon; temahan ladjeng gadah panginten manawi bangsa

Azië waoe boten saged doemoegi angoedi dateng indaking se serepan sanèsipoen malih.Tetijang Europa ing djaman samanten wonten ing Indija ngadjeng (Voor-Indië) sampoen manggih gegolonganing bangsa ingkang sampoen mawi tata, ananging tetijang Europa waoe sami boten patos ngopèni oetawi boten patos mer- doeli dateng kawroeh wewatekan saha aloesing beboedènipoen tetijang Azië. Pramila tetijang ing Azië inggih boten saged kalebetan ing wewarah kamadjenganing kawroeh kagoenan ing tanah kilèn, inggih poenika tanah Europa.Saweg abad ingkang wekasan poenika kémawon begdjanipoen wonten satoenggiling tijang Inggris nama William Jones, ingkang nggatosaken dateng kawroeh kawontenanipoen tetijang Indoe ing djaman kina,sarana kala ing taoen Ngisa 1784 ngedegakan pagoejoeban angrem- bag kawroeh toe win kagoenanipoen tetijang bangsa Azië (Aziatisch Genootschap),poenapa malih awit saking pamertalipoen ingkang linangkoeng serat ringgit lampahan Çakuntala oetawiSesoepé ingkang ndrawasi,toewan William Jones ladjeng saged angsal wewaton sarta margi pamarsoedinipoen dateng basa Sanskrit wonten ing tanah Europa,éwadéné ingriki dédé papanipoen menggah lelabetanipoen toewan William Jones dateng kaper- loeaning kawroeh sarta dateng bangsa Indoe toemrap bangsa Inggris waoe koela andarna sadaja. Toewan William Jones poenika satoenggiling ahli pangadilan ingkang katah kasagedanipoen sarta tresna dateng sesaminipoen manoengsa. Poenapamalih ingriki inggih boten perloe nggantjaraken bab kamadjenganing pamarsoedinipoen kawroeh basa Sanskrit 1). Tetijang Indoe mastani awakipoen pijambak bangsa Arja(Ariërs) inggih poenika kalebet golonganing bangsa pangipoen bangsa Indo Djerman (Indo-Germaansch)ingkang ngenggèni ing sabagé-. aning tanah Europa ingkang ageng pijambak;malahing abad ingkang kantoen-kantoen saselot-selotipoen sampoen pentjar wonten ing tanah Amerika sarta ing Australië.Ingadjeng sasam- לpoenipoen bangsa Arja nilar siti padoenoenganipoen, inggih poenika paredènipoen tanah Azië, ladjeng mlebet saking lèr kilèn dateng Indija,watawis 1500 taoen ing sadèrèngipoen taoen Ngisa ladjeng ngenggèni pasitèn ngaré ingkang eloh ing tanah Pandjap; wonten ingrikoe bangsa Arja angroempaka serat soetji Veda sinawoeng sekar,wonten ing Pandjap pangoewasanipoen bangsa Arja sangsaja ageng, saking Pandjap pangoewasanipoen ngelar mangétan, tetijangipoen siti kinoeja-koeja oetawi kateloekaken kadosdéné pakartining'panoenggilanipoen bangsa ing djaman. ingkang kantoen-kantoen, inggih poenika bangsa Inggris, ingkang

1) Bab poenika sampoen kaseboet ing Indische Skizzen anggitanipoen
toewan A. Weber.

oegi ngoeja-oeja oetawi neloek-neloekaken tetijang koelit abrit

1. ing Amerika sarta ndesek bangsa waoe. Ewadéné bangsa Arja boten naté saged kasembadan mbawahaken tanah bandjar pandjang ing Indoe; pramila doemoegi sapriki mèh sadaja tanah Indoestan ingkang sisih kidoel inggih poenika ing Dekkhan :inggih taksih dipoen enggèni tetijang bangsa kina, ingkang dipoen wastani bangsa Dravidi (Dravidische bevolking), déné bangsa Indoe ingkang teloek dateng bangsa Arjawaoė kadjawi saking adeging pedang, oegi raket saking déning kawon ing pangawikan; para bangsa Arja oegi ladjeng ngedegaken jejasan toemraping agami toewin toemraping kaperloeanipoen ingakatah wonten ing Dekkhan,makaten malih pranatan-pranatanipoen.Ing nalikanipoen para resi ing agami Boeda sami mentjaraken piwoelang agami énggal ngantos tebih medal saking kikising tanah Indija ngadjeng,malah inggih ngantos doemoegi ing tanah Indija wingking, ing Tibèt, ing nagari Tjina toewin Djepan, tetijangipoen sami kalebetan piwoelang agami Boeda. Manawi nitik kawontenanipoen ing tanah Djawi toewin ing kapoeloan Soenda inggih kadederan widjining kawroeh toewin kagoenan saking bangsa Arja,dados boten nggoemoenaken bilih ing satlatahing tanah Azië ingkang kidoel wétan katah oetawi sakeḍik taksih wonten tapak-tilasipoen kawroeh to win kagoenan Indoe.Kamadjenganing kawroeh toewin kagoenan Indoe waoe pentjaripoen noemrapi kasaénan dateng nagari-nagari ing Azië ingkang kasrambah ing nalika samanten,oetawi malih sampoen sapinten kémawon laminipoen anggèning tetijang bangsa Arja kapepetan pasra- woenganinpoen kalihan golonganing bangsanipoen noenggil trahing tanah Europa, milanipoen menggah ing paraéan,wewatekan, ing basa toewin kasoesastranipoen,boten pisan-pisan wonten titikipoen bilih taksih noenggil trahing sabangsa kalihan tetijang Europa. Menggah ingkang perloe kataliti poenika sababipoen déné basa Arja ing djaman poenika teka kaanḍahaken saking basa Sanskrit, saèmper temboeng-temboengItali inggih kaanḍahaken saking temboeng-temboeng Latin. Makaten malih perloe oegi kasoemerepan bab kasoesastranipoen bangsa Arja déné reroempakan-ipoen ingkang sinawoeng ing sekar toemrap pangrengganipoen para wirotama, poenapamalih tjetjrijosan Indoe bab lelampahan ingkang ngeres-ngeres teka doemadakan wonten titikipoen sami kalihan tataning reroempakan bab ingkang kaseboet inginggil dedamelanipoen bangsa Indo Germanen sanèsipoen, samining tjara tatanipoen reroempakan waoe doemadakan, anangingkita ladjeng saged mastani,manawi ingkang makaten poenika loegoenipoen dados pratjihna éwoning noenggil pikadjengan toewin raos. Loegoening tjarijos lelampahan ingkang ngeres eresi jektosipoen boten saged toeloes waradin dateng ing poendi-poendi, sagedipoen lestan- toen namoeng wonten ing panggénan, ingkang tijangipoen sampoen

inggil kawroehipoen dateng tata-tjara ingkang aloes.Tijang gesang boten namoeng kedah nanggoelang dateng pakartining boedi awon, ingkang langkoeng banter pandoewanipoen moerih nje- lakaken boedi karahajon.Ananging kita inggih kedah pawitan santosaing manah sarta soegih pamanggih lelampahaning agesang, soepados saged ngakeni,bilih sadéngahing krekat kita pijambak ingkang badé ndoewa dateng pikadjengan ingkang limrah, poenapa dadosing lelampahan waoe kaanggep saking dajaning pepestèn ingkang boten kénging boten, poenapa saking wewaton kawroeh adab, ingkang pepoentonipoen ndadosaken tiwas oetawi kawiranganipoen ingkang nerak. Tjarijos lelampahan Indoe ingkang ngeres poenika mitoeroet dedongéngan, asalipoen saking peparinging Déwa, inggih poenika wangsitipoen Bațara Brahma dateng Sang Barata, ingkang langkoeng soetji ing boedi pakartinipoen. Jèn makaten sampoen tetéla sanget bilih tjarijos waoe linoehoeraken déning bangsa Indoe, ananging menggah jakinipoen, asalipoen sarta dadosipoen tjarijos ringgit ingkang mawi rinengga ing sekar waoe, dèrèng wonten ingkang saged nerangaken,boten langka bilih tjaraning pangroempaka sarta tataning lelampahan ringgit tijang Indoe waoe menḍet toelaḍa saking serat-serat lampahan ringgit tijang (tooneel ) ijasanipoen tijang Joenani (Griek), malah salah satoenggaling ahli basa Sanskrit ingkang sampoen misoewoer,amastani bilih panginten ingkang kaseboet inginggil poenika leresipoen, ananging manawi sampoen kasoemerepan ingkang sajektos,bilih tataning pangroempaka lelampahan ringgitipoen tijang bangsa Indoe poenika sami,déné tataning lelampahan ringgitipoen tijang bangsa Joenani poenika boten sami, panginten kadosing kang kaseboet inginggil waoe teka boten tiondong .Tjarijos lelampahan Indoe ingkang mawi enges etawi ngeres-eresi manah poenika tatanipoen pangroemwaka mijambaki, tjotjog kalihan kontenaning tiaraninonbangsa Indoe pijambak, boten pisan-pisan ketingal bilih tjarijos waoe asalipoen teḍakan saking kawroehipoen bangsa sanès,malah inggih sampoen plek satata- tjaraning bangsa Indoe balaka; poenapamalih inggih boten kénging katamtokaken kala ing djaman poenapa wontenipoen serat tjarijos ingkang ngeres waoe,sarta kadospoendi kadadosan- ipoen.Sadaja serat-serat Indoe tjarijos lelampahan ingkang ngeres-ngeres,sarta ingkang sampoen kasoemerepan déning bangsa Europa oeroet sepoehipoen, ingkang sepoeh pijambak wontenipoen saweg kalih atoesan taoen ing sasampoenipoen taoen Ngisa. Pramila serat tjarijos lelampahan ingkang ngeres, sarta ingkang sinawoeng ing sekar waoe kénging kaanggep dédé wedalan ingkang roemijin pijambak, saged oegi wedalipoen anggitan tjarijos ringgit tijang Indoe, ingkang kawedalaken ing tooneel, sampoen wonten ing djaman ingkang kantoen kémawon.

Inggih leres,bilih tjarijos ringgit tijang Indoe kina boten. doemoegi ing bangsa Europa sadaja, awit tjatjahipoen boten naté langkoeng saking soewidak, mangka ingkang sawatawis namoeng saking pèngetan sakeḍik-sakeḍik kémawon,awit saking poenika saèstoenipoen boten pisan-pisan saged nerangaken,bilih kawontenaning anggitan Indoe ingkang mawi sekar, ingkang asalipoen saking djaman kina, namoeng wonten woloelikoer warni ingkang dapoer lampahan ringgit tijang( tooneel). Dapoeri- poen serat-serat anggitan mawi sekar ingkang kalampahaken ing tooneel ing tanah Europa poenika: lampahan ingkang ngemoe prihatos, lampahan ingkang ngemoe bingah, lampah ballet, inggih poenika dangsah èstri oetawi djaler katah wonten ing tooneel, lampahan ingkang mawi kasangsaran, (melodrama) lampahan leloetjon(de klucht), lampahan ingkang sawatawis kasar, ingkang dados kasenenganipoen tetijang alit (vaudeville ) sapanoenggilanipoen. Satoenggal-toenggaling dapoer lampahan waoe ing Indoe wonten pepandinganipoen, menggah kawontenanipoen poenika koela tjarijosna sadaja, koela koewatos bokmanawi damel bosenipoen ingkang maos, déning kekaṭahen rerontjènipoen, ingkang kepéngin soemerep bab poenika langkoeng terang, malih prajogi maosa serat : Specimens of the Hindu Theatre,"ijasanipoen Proffessor Wilson, sarerontjènipoen bab tooneel Indoe sampoen kaanḍaraken ing boekoe waoe sadaja. Déné bab kawontenanipoen ingkang katjarijosaken déning Sang sardjana Wilson wontening serat waoe, pangraosipoen ingkang nganggit serat poenika, kados-kados boten wonten ingkang perloe katjarijosaken wonten ingriki mangka wewahanipoen serat poenika; menggah ingkang langkoeng perloe katjarijosaken wonten ingriki poenika namoeng bab kawontenanipoen ringgit tijang, ingkang ing basa Indoe kawastanan : nâtaka. Déné ingkang badé kanggé tjarijos wonten ingriki poenika salah satoenggiling tjarijos nâtaka ing kang dipoen wastani tjarijos : Çakuntâlâ. Tjarijos ingkang kaḍapoer kados ringgit tijang (tooneelspel oetawi nâtaka ) poenika sami-sami tjarijos Indoe ingkang damel enges oetawi ngenesing manah kalebet saé pijambak,salah satoenggalipoen serat-serat ingkang kalebet saé waoe serat tjarijos Çakuntâlâ, ingkang oegi kaḍapoer kados tjarijos ringgit tijang (tooneel ). Menggah soeraosipoen serat waoe karaos ing manah sajektos, poenapamalih damel welasing manahipoen ingkang sami ningali dateng lelampahaning ringgit waoe,déné tetijangipoen ingkang dados lelampahan wonten ing serat poenika bangsa loehoer oetawi linangkoeng, kados ta : para waoe, para Ratoe Déwa, toewin para satengah Déwa.Ingkang makaten waoe nan- dakaken bilih kawontenaning tjarijos poenika ingkang perloe pepiridan saking kawroeh agami oetawi tjarijos ing djaman, kina dados boten pisan -pisan manawi namoeng anggitan, kémawon

poenapamalih bab lampahing prakawis katresnan sarta kawan- teran poenika inggih namoeng loegoe ing sawantahipoen kémawon.Tjekakipoen tjarijos lelampahan ringgit ingkang dipoen wastani : nâtaka, poenika sampoen pantes kémawon kasamèkaken kalihan kawontenaning tjarijos ingkang ngeres-eresi manah ingkang kalampahaken ing tooneel satjaranipoen bangsa Europa, sanadyan oegi wonten gèsèhipoen kalihan loegoenipoen lampahan tooneel ingkang ngeres eresi manah satjaranipoen kawroeh Europa,sabab toemraping tooneel Indoe boten mawi katerangaken ingkang wéla-wéla prakawis pokipoen ingkang ngeres -eresi manah. waoe, amargi tjaranipoen kawroeh tooneel Indoe boten ngénging- aken, menggah pandjangipoen lelampahan sontan santoen,awit gangsal ngantos sadasa lampahan, lahiripoen lampahan : nâtaka, poenika tatanipoen boten béda kalihan lampahan ringgit ing tooneel Indoe sanèsipoen, toemindaking lampahan sami kémawon tatanipoen, wiwitipoen djedjer mawi binoekanan ing poedjian, inggih poenika ingkang winastan : nândi.Menggah soeraosipoen: nândi, poenika nenoewoen sihing Déwa aparinga wiloedjeng da teng para ingkang sami ningali. Sarampoenging nândi ladjeng wiwit amboekani lampahan ingkang badé kalampahaken, inggih poenika pangagenging ringgit tijang oetawi pangoeroesipoen, mawi wawan ginem roemijin kalihan salah-satoenggaling tijang ingkang dados ringgit bab pamilihing lampahan ingkang badé kalampahaken,makaten malih pangageng oetawi pangoeroesing ringgit tijang inggih mawi meḍaraken kawontenaning lampahan sawatawis ingkang kaanggep perloe kasoemerepan roemijin dateng para ningali, malah ngantos sawatawis dangoe pameḍar- ipoen, kaangkah sageda para ningali ladjeng saged mangertos dateng lampahan ingkang badé kawedalaken,bokmanawi menggahing djaman sapoenika ingkang kaweḍaraken waoe program- maning ringgit, kaotipoen ing djaman samangké programma poenika rinipta ing serat, kala ing djaman kina kaweḍaraken kalihan lésan déning pangageng oetawi pangoeroesing ringgit tijang.Kadjawi tjekakaning lampahan, kawontenanipoen ingkang nganggit inggih asring toemoet kaweḍaraken,kados minangka beboeka.Adatipoen pangageng oetawi pangoeroesipoen ringgit tijang boten naté kantoen,tamtoe mawi meḍaraken paneḍanipoen pangapoenten ing sakaṭahing kalepatan (captatio benevolentiae) toewin neda pandjoeroeng pamoedji wiloedjeng dateng para ningali,sarta saben badé miwiti djedjer mawi mastani namanipoen ingkang dados pokoking djedjer, minangka panoetoeping pame- daripoen kanda waoe,kadosdéné ingkang.toemrap ing lampahan tjarijos : Çakuntâlâ, moendoeripoen pangagenging ringgit tijang saking tooneel inggih sasampoenipoen meḍaraken,bilih Sang Ratoe Dushyanta mboedjoeng sangsam badé medali ing tooneel. Sinten ingkang sampoen naté maos : Faust, anggitanipoen Göthe

-van-oetawi kerep oegi ma inggih poenika poedjangga sinerat : Goethe (Johann Wolfgang von Göthe ), oen, ingkang ageng pijambak ing nagari Duitschland sarta satoenggaling sardjana soedjana ingkang li kennangkoeng, kita inggih kados kèngetan menggahing kalang- ng. koenganipoen Sang nawoeng pa, pamboekaning lampahan ringgit kriḍa Göthe anggènipoen njangkok

an gitanipoen tjarijos Indoe katoemrapaken ing ang- ro-saged Faust ing waoe sarana kaéwahan, ingkang ladjeng roentoet matis pambangoenipoen. en Manawi pamboekaning lampahan th.pisan dateng pokoking lelampahanipoenboten goemantoeng babar-, poenika boten kénging kasami kalihan ingkang toemrap ing seselaning lampahan ing kang asring katambȧhaken wonten ing saantawisipoen. loegoening lampahan; menggah seselan poenika perloenipoen kanggé njoe. merepaken dateng ingkang mirengaken, bab nalar ingkang kalampahan ing wektoe saantawising kalampahanipoen lampahan kalih lampah, seselaning lampahan ingkang kados makaten, ingkang oegi pinanggih toelaḍanipoen wonten ing tjarijos tâlâ, poenika oegi kénging kaanggep mangka pamboekaning Çakun-

lampahan ingkang badé kalampahaken,éwadéné tetijangipoen ingkang dados lelampahan wonten ing pamboekaning lampahan, kedah sesangkoetan oetawi magepokan kalihan lampahan ingkang pokok. Samangké perloe oegi katjarijosaken, manawi ing lelampahan waoe kedah toemroentoen ing toemindak-saselot-selotipoen tetoeroetan, sarta sadaja nalar reroewedan inggih kedah medal saking pokok satoenggal, kados ingkang kalebet ing bebasan Indoe : kadosdéné tetoewoehan medal saking widjinipoen, ing poengkasaning tjarijosipoen sadaja lelampahan mawi panoetoep temboeng pamoedji berkah karahardjan. Menggah ingkang kaanggep dados kawadjibanipoen panindak ringgit tijang ing Indoe, inggih poenika tooneel Indoe, poenika panindaking lelampahan boten kénging boten kedah sampoen ngantos njebal saking loegoening lelampahan ingkang toemrap ing agesang, ing éwah-gingsiripoen sarta ing kosok wangsoelipoen, sanadyan katah keḍik mawi rinengga, inggih poenika lelampahan ing ringgit kedah kénginga kanggé tepa toelaḍa lelampahaning agesang, sanadyan kaṭah oetawi sakeḍik mawi rerenggan, kados oepaminipoen lelampahan ing alam donja poenika nalar jektosan,dat njat sesembranan, kasenengan toewin kasoesahan, adjeg gilir goemantos; para djoeroe anggit inggih oegi ladjeng mendet saking kawontenaning gilir-goemantosing lelampahan ingkang toemrap ing agesang waoe kanggé ing anggitanipoen. Awit saking poenika pramila sanadyan toemrap ing tjarijos lampahan ingkang jektosan, inggih asring boten nilar sesembranan toewin leloetjon, ing bab poenika ketingal tetéla,bilih toemraping lelampahan Indoe ingkang ngeres ngeres, sami kalihan ingkang toemrap ing lampahan ingkang ngeres-ngeres dedamel-

anipoen pangarang bangsa Inggris oetawi Sepanjol, katingal ipoen tetéla sami waoe,boten namoeng saking samining pikadjenganipoen kémawon,malah ingkang katingal ing katah ngantos tetéla sanget saminipoen, poenika ing bab panganggénipoen leloetjon,kados ta :ing ringgitipoen tijang, inggih poenika tooneel. ipoen bangsa Indoe nganggé leloetjon poenakawan goelang-goelang oetawi Vidûshaka, ing tooneelipoen bangsa Inggris ingkang sami panindaking wedalipoen poenika fool, ing tooneelipoen bangsa Sepanjol dipoen wastani gracioso. Vidûshaka poenika medalipoen ing poendi-poendi tooneel kaḍapoer kadosdéné satoenggaling warganipoen bangsa brahmana,sarta toemrapipoen bangsa Indoe kawitjal dateng golonganing tetijang ingkang kawitjal inggil daradjadipoen toewin ageng kadjèn-kèringanipoen;éwadéné para goelang goelang waoe,awit saking bektanipoen wewatekan ingkang kinaot poenika boten katoemrapaken dateng kaperloean sanèsipoen, kadjawi namoeng kanggé ngangkah sakétjaning gesangipoen kasenengan déning para ageng ing donja.Wateking goelang-goelang poenika lahir batos barès,kléwa-kléwa kemba, ananging kadoenoengan manah loma,lilan, ing salaminipoen bingar in manahipoen anggèning tansah dados leloetjon sarta panjengès dateng pangajomanipoen,sarana panandoeking sesembrananipoen goelang-goelang poenika saged damel rena oetawi ngwedalaken èseming pangajomanipoen waoe bilih pinoedjoe prihatos sarta soesahipoen boten saged birat,déné leloetjonipoen ingkang kapandoekaken poenika boten mesti aloes,malah panandoeking leloetjon saged kasoemerepan,bilih kesangeten anggènipoen badé nggaota saking loetjoenipoen waoe.Poenapamalih kamardikaning patrap ingkang namoeng kadarbé dateng para goelang-goelang poenika asring kekaṭahen,sarta boten pantes. Éwadéné inggih sampoen soepé, bilih goelang goelang poenika asalipoen bangsa brahmana,sami kalihan asalipoen ingkang ngajomi awakipoen,malah manawi goelang-goelang waoe kalebet dateng golonganipoen bangsa satrija, dradjading golonganipoen asring langkoeng inggil tinimbang ingkang ngajomi.Kadjawi poenika Vidûsaka oetawi goelang-goelang waoe inggih katah saénipoen, déning saéning manah sarta asih loeloet kanti setya-toehoe dateng ingkang ngajomi; menggah goelang-goelang oetawi leloetjon ingkang saged damel agenging wetengipoen pijambak, tanpa mawi ngrembag dateng raosing kanikmatanipoen manah,sarta ingkang dados kantja pasrawoeng- anipoen ingkang ngajomi ing salebetipoen ingkang ngajomi waoe saweg manggih kabegdjan redja gesangipoen, sanadyan anggènipoen njarawoengi inggih boten tilar pangangkah ingkang noemrapi dateng pigoenanipoen pijambak,éwadéné manawi ingkang ngajomi pinoedjoe manggih kasangsaran, goelang-goelang oetawi Vidûsaka inggih dados mitra satoehoe, ngatingalaken lelabeting pawongmitran,malah inggih poeroen nglabeti pangajomanipoen sarana

ngetohaken badanipoen.Ingkang makaten poenika kalebet wewi- lisaning wewatekan saé toemraping bangsa Indoe,déné saged dados tanda oetamining kawroehipoen bangsa Indoe dateng prakawis awon saéning lampah ing alam donja. Ing salah satoenggaling tjarijos Indoe, ingkang linangkoeng pijambak,bab prakawis enges,oetawi ingkang ngeres-ngeresi manal, nama Mricchakatika, inggih poenika karéta lempoeng alit,wonten tetoeladanipoen bab kawontenaning satoenggalipoen goelang goelang ingkang nglabeti sanget dateng bendaranipoen, ngantos ngeres eresi manah menggah genging kasoesetyanipoen, ing nalika bendaranipoen kaoekoem kisas, djalaran pandakwa palsoe, goelang-goelangipoen anglabeti sarana ngetohaken gesangipoen pijambak, goelang-goelang ingkang katjarijosaken poenika kalebet ing sisihanipoen goelang-goelang ingkang kawrat ing tjarijos : Koning Lear, anggitanipoen Shakespear, menggahing kaoetamenipoen. Manawi tondak-tandoekipoen Vidûsaka ingkang kawrat ing serat tjarijos Çakuntâlâ poenika boten katingal wonten tandanipoen roemaket ingkang nglelangkoengi, poenika namoeng djalaran saking boten kaleresan kalihan toedjoening mangsa-kalanipoen kémawon,déné loegoening wewatekanipoen teka inggih sami kémawon kalihan panoenggilanipoen goelang goelang ingkang kanggé ing ringgit tijang Indoe sanèsipoen. i Kadjawi bab prakawis samining pikadjengan ing toemrapipoen tjarijos enges dedamelanipoen para djoeroe ngarang bangsa Inggris akalihan serat-serat enges ijasanipoen tetijang Indoe, poenika taksih wonten wewatekan ingkang noenggil pikadjengan toemraping serat-serat enges anggitan Inggris akalihan anggitan Indoe, inggih poenika karang-karangan tjarijos enges anggitanipoen bangsa kalih waoe asring wonten ingkang kada poer tjarijos mawi sekar oetawi kidoeng,wonten ingkang kada. mel tjarijos gantjaran.Tjarijos ingkang woedjoed sapotjapan, poenika kaḍapoer gantjaran,déné samangsa mawi pangrembag memet,oetawi mawi nggepok ingkang mawi raos pasémon, parikan, sapanoenggilanipoen, tjarijos gantjaran waoe kasantoenan kidoeng oetawi mawi sekar.

Ingkang nganggit ing temboengWalandi,

Dr. H. KERN.

PÈNGET.

Pamboekanipoen ingkang minoelja Sang sardjana Dr. Kern, namoeng koela djoegag doemoegi samanten, djalaran ing saladjengipoen namoeng bab prakawis ingkang magepokan kalihan kawroeh kasoesastran sarta temboeng-temboeng Sanskrit toewin temboeng Indoe, ingkang koela rembag kirang perloe kanggénipoen dateng para ingkang boten marsoedi ing seserepan waoe, toemrapipoen ing akaṭah mindak tiwas namoeng dipoen lang-koengi kémawon pamaosipoen,awit taksih awis sanget bangsa kita Djawi ingkang marsoedi dateng kawroeh ingkang kaseboet inginggil. Awitsaking pitoeloenganipoen toewan J. Kats,kala poenika taksih dados ambtenaar pinidji ing padamelan wonten ing kantor Balé Poestaka, ing Weltevreden, sampoen karsa njamboetaken serat Kâlihdâsâ inggih serat Çakuntâlâ saking bibliotheekipoen Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, ing Betawi : doemateng koela,babon temboeng Sanskrit ingkang sampoen kasantoenan temboeng Walandi déning Sang sardjana minoelja Dr. H. Kern. Ing mangké serat Kâlidâsâ inggih serat Çakuntâlâ waoe koela goebah ing temboeng Djawi mawi sekar,awit déné pangarangipoen ing temboeng Walandi inggih kaḍapoer kadosdéné serat mawi sekar oetawi kidoeng.Mengah sedyaning manah koela badé ndjawèkaken tjarijos Indoe poenika kénginga kanggé wewahing seserepanipoen ingkang kesdoe maos dateng kawontenaning tjarijos Indoe, langkoeng malih tjarijos ingkang kanggé ing ringgit tijang, inggih tooneel Indoe, sasoemerep koela dèrèng wonten ingkang ngadani ngarang ing temboeng Djawi. Ingwoesana sakalangkoeng panoewoen koela kanți pahargjan doemateng toewan J. Kats, anggènipoen sampoen karsa njam- boeti serat Kâlidâsâ inggih serat Çakuntâlâ doemateng koela, makaten malih inggih ngatoeraken sanget ing panoewoen koela kanți pahargjan doemateng para toewan toewan anggotaning Commissienipoen Volkslectuur (Balé Poestaka)anggènipoen sampoen karsa ngwedalaken gegoebahan poenika kanggé wewahing isinipoen Volksbibliotheek,toewin ngatoeraken pamoedji ardja koela doemateng ingkang kesdoe maos.

R. M. KARTADIRDJA.
Ngajogjakarta,5April1923.

Serat Çakuntâlâ.

KAWITAN.

1. DANDANG-GOELA.

2. Lir bramarambrengengeng miwiti,woes kababar ing wo-
   loeng reroepan,tan paé kalangkoengané, kang nitahken sawegoeng, kalangkoengan kang dèn wastani, kang sapisan tinitah-aken was- tanipoen,wé lan geni pindanira, agni ingkang angoenggahaken sesadji,lan manèh pindanira.

3. Datan paé klawan imam soetji, tanapi lan srengéngé rem-
   boelan, ingkang mangka oekoerané, mangsa lakoe dinèkoe, tanapi lan èmpernja kadi,swasana langkoeng lembat, djembar tebanipoen, noesoep angèbeki djagat, ingkang mangka lantaran swara loemaris, lan malih pinḍanira.

4. Boemi mangka asalé kang widji,lan malihé pepinḍané ka-
   dya,ambekanira sakèhé, ingkang toemitah ikoe, pepadané Hjang Çiva djati, moegi-moegi asoenga, ngapoera kang agoeng,kanţi sawab kanoegrahan ira Çiva batara jang-janging boemi, asoenga. karahardjan( 1).

Sasampoenipoen pamoedji poenika, ladjeng kasambetan potjapanipoen pangoeroesing ringgit tijang(tooneeldirecteur).

Pangoeroes (ningali dateng kamar padandosan):

SINOM

Embokmas sira jèn gawénèki, kamar padandanan"

Pawèstri ringgit tijang:

ing ingriki kantoen dawoeh ingkang"

Pangoeroes:

Embokmas sira joeban ringgit tijang kang kang wong kang ing pinoendjoel idiné soen angkah lilani nglakokaké lakon anjar ingkang aran

Çakuntâlâ ija oega artiné tetenger nini betjik gjanja nglakoni ajwa satiti lan jwa jogja tan

Pawèstri ringgit tijang:

sandika ki, sawidji-widji,woes pininta prajogi,bakal tan kang "

Pangoeroes:

Nadyan

lelakoning wajang.'

Ikoe lamoen mareming kang ati mangerti kawroehing ringgit djanmi, pangertinira kridaning kawroeh ringgit tjoekoep lan pantes ton katah

Ajwa salira woes winoelang betjik, ora kang mring ringgit nadyan ingkang awig pangertinira pinoendjoel ija ajwa ti atinen moerih ing prajoginira."

Pawèstri ringgit tijang :

Kasinggihan,sarikma tan wonten sisip,ki loerah

ingkang noeli lampahi,klawan pra kantja koela sami mitoeroet sakantja manira, tan wonten kang kardi,tan ljan memoenḍi dawoehing loerah."

Pangoeroes:

8. „Kaprijé pamoerihira, legané kang pamijarsi,moerih ing
   pakolèhira, gegolonganira nini."

Pawèstri ringgit tijang:

,,Ki, mangsa

swara rinengga ing tembang kang kjai soen priksa."

Pangoeroes :

9.,, Prajoga sira nembanga, ngrengga mangsa ingkang lagi,
toemapak ing sapoenika, mangsa panas kang oepami, pepinḍan- ira kadi, akarja reseping kalboe, anggawa kasenengan,toewin kabéragan ngenting, ija ikoe ing sadina-dinanira.

10. Karja segerirèng angga,dé bisa adoes wé dingin,toe-
    mretjep soemrah mring slira,samirana lon soemilir, anggawa ganda wangi,mrik minging sapoeroeg-poeroeg, ajoming kang wit-witan, gawé ajem lan meméngin,toeroe nganti kapénak mèh angsloep soerja."

Pawèstri ringgit tijang:

Pamidjil ki loerah

toemiling"

Pangoeroes

Ja soen nini noeli

ajwa nganti katjoewan ngisin isini "

MIDJIL

Pawèstri ringgit tijang miwiti njekar:

Sari sari ing tawon, ingkang kinarjontjèn-ontjèn adi, mring pra kang."

SINOM

Pangoeroes ringgit tijang:

1. „ Embokmas panembangira,sekarMidjil nganjoetati, langkoeng bening swaranira, tjeța kedalirèng lați, para kang samja mjarsi, ing saenggon-enggonipoen,kèndel tan ana obah, kasengsem mirengken sami, kadya retja saking kénjoet galihira. Serat Kâlidâsâ.

2. Embokmas lakon poenapa linampahken
   kang wignja mamèting drija mrih antoek sihirèng kang samja oening, ajwana katjoewan kalboe. "

Pawèstri ringgit tijang :

„Ki loerah ènget koela,waoe koela sampoen tampi,dawoeh ndíka koela kinèn anglampahna.

3. Pan lampahan Çakuntâlâ, panengeran ingkang arti, kang
   dèrèng naté linampah-aken ing lampahan ringgit."

Pangoeroes:

27Bener toerira nini, ingsoen ing saiki émoet,maoe lali amarga, kénjoet ing drija mijarsi, sengsem kroengoe membatipoen swaranira.

4. Pinda Sang Ratoe Dushyanta, kang kawrat lampahan
   mangkin,katoet ing plajoening sangsam, ( ¹) binoedjoeng saja nebihi, majo bokmas saiki, pada miwitana goepoeh,lakoené ringgit tijang,lakon Dushyanta Sang Adji, ingkang betjik ajwa nganti tjinatjadan. "

(Sakalihanladjeng sami moendoer).

LAMPAHAN SAPISAN.

Sang Ratoe Dushyanta ngatingal nitih karéta, angasta ganḍéwa .toewin djemparing,sarta noetoetipladjaripoen sangsam.Ingkang ndèrèk noenggil sakaréta : koesir. Koesir gentos ningali dateng Sang Nata, ladjeng ningali ḍateng poeroegipoen sangsam.

5. PANGKOER. Koesir:
   jèn kawoela soemerep

1)Ing serat Çakuntâlâ kawastanan gazelle, inggih poenika bangsaning

dji arsa ndjemparing tan wingwang Batara Çiva

kang "

(

Sang Nata :

"Hèh koesir

ika kréta

Ramping kesit

kang sangsam noeli

Sinebar ing ingkang

koesir delengen lir tan siti

Hèh koesir kèksi ”

Koesir

rèhning siti kang

rikatirèng titihan karéta dji katjèk katah ing ing siti warata

Paladjaré

Jèn koesir "

Koesir

sandika Nata

( rikat

Ing Nata nganti

pladjaré kang rebat lawan lah kapriksanana ingkang ing tan mosik

9. Koepingé ngadeg sadaja,
   ingkang ketradjang ambaledoeg, soemawoer kanang siti, koemeloen moeleg apinda méga. " Sang Nata soeka ing galih : „Ijabener atoerira koesir, ikoe djarané banter sadaja, ngoengkoeli djaran ingoeni.

10. Rakitan kang kanggo
    perang, nenggih, apa kang pangarepipoen, darbèkira Batara Soerja bandjoer katon tjijoet kéwala, sanalika katon wijarmoenggoeh, déné kang tengah kados pinalih. pangarepira, ing

11. Bandjoer
    katon sesamboengan, ing sajekti, katon lentjeng déné ingkang ngandelong ing pandoeloe, awit saking rikating karétaningsoen, sababira mangkana, doh tjedak kaja samoebarang kang kliwatan, marani.

12. Hèh koesir delengen
    , ngenani." ika sangsam ingsoen panah jekti

(Sang Nata kalihan ngembat djemparing ). Ing sawingkinging geber ladjeng njoewara : ,,Sampoen-sampoen Sang Apraboe, jwa nganti linepasan." Koesir mireng swara ladjeng ngawasaken sangkaning swara sarta temboengipoen : ,,Doeh Sang Nata kaoeningana ingrikoe, antarané padoekéndra, lan sangsam wonten kaèksi.

13. Tetijang tapa
    djoemangkah."

Sang Nata èsmoe kagèt : „ Jèn mangkono koesir enḍegna gelis, djarané pekaken goepoeh ." Koesir : „ Noewoen sandika Nata. "

Krétanipoen kèndel, ladjeng katingal sampoen sepoeh satoenggal, wonten tijang tapa

kekalih. kaeteraken tijang enèm Temboengipoen tijang tapa ingkang sepoeh, tanganipoen kadjoendjoeng kados menggak lampahing karéta : Doeh-doeh goesti Ratoe Binațara poendjoel, pinedjahan, sangsam poenika Sang Adji sampoen ngantos.

mila warastra ajwa nganti toemiba poenika pinḍanja pelikan maletik ngèngingi

ingkang njawané ringkih kéwan kéwala tạn warastra dji

warastréndra lantjip karja ingkang tampi lawan lijan ajwa

Ingkang djinemparing ngemasi ikoe pakarti tan mila prajogi "

Sang Nata :

ta "

Djemparing (inggih

ASMARANDANA

Temboengipoen tijang tapa

Kasinggihan karsa Adji lina- loeri ing Puru njata tan kaworan trah lijan Purava jogja nglakoni

Ing Adji kang akiré dipaning rat "

Sang Nata toemoengkoel mahargja ) mangsoeli

Awikoe ing panrima

Pametjanira Maharsi lir djedjimat ”

(1) Purava poenika teḍakipoen Puru.

Kawoela kawoela wiwitipoen saking patarakan.

4. Mamèt kadjeng mring wanadri,
   kanggé oeroeb-oeroebira, sesadji marang Déwané, soemangga kapriksanana, Sang Nata nggih poenika, pratapan ing wana ikoe, ingkang darbé panga- djengnja.

5. Koela warga Kanva moengging,
   tepiné kanang narmada, Maliné jèkoe arané, soemangga padoeka Nata ,lamoen tan nilar karja, ladjeng soen atoeri mleboe, tinampéna kang segahan.

6. Inggih ingkang woes tjoemawis, awit
   sing boedja-kra- mamba,medal saking sroe bektiné, mring padoeka Sri Naréndra, jèn woes mangkana Nata, saged priksa oenggjaningsoen, anetepi kawadjiban.

Wadjibing para Maharsi

pamrihé mangka warastra padoeka tetamping,kalis mring pakarti loepoet tjanḍala. "

Sang Nata :

8. Pandita joen oening koela

Kanva ikoe napi satjelakirèng, ingriki panggja

Sang tapa :

„ Kawoela noewoen Sang Praboe, pangagenging koela-warga.

9. Kanva sasampoenirèki, oemadjibaken pakarjan, nampèni
   tamoe kabèhé, mring atmanira wanoedya,Çakuntâlâ namanja,

toemoeli oemangkat ladjoe, doemateng ing Somatirtha (4).

10. Perloe ananggoelang
    "" wèsți, kang badé nekani atma, Çakuntâlâ mrih kalisé.'

Sang Nata :

„ Jèn makaten Sang Pandita, ingsoen arsa kapanggja,lan èstri atmadjanipoen, pangagenging koela-warga.

11. Kanva ingsoen arsa
    panggih, sasampoené Çakuntâlâ, kroengoe pangadji-adjèngong,lan pambagja ardjaningwang,linantaraken "" marang,soedarmané Sang Mahwikoe,Resi panggedé pratapan."

Tijang Tapa :

12. Jen makaten swawi sami, betjik soemingkir kéwala, pra
    djedjanggan sing "" ngarsané, Sang Nata soemanggèng karsa, kapanggja Çakuntâlâ.'

(Tijang tapa ladjeng soemingkir kalihan para moerid ingkang langkoeng enèm).

Sang Nata :

koesir plajokna kapara rikat

prapti pratapan ing kitarsa noetjèkken wroeh prijangga."

Koesir :

Sandika ”

( malih)

Sang Nata nolah -nolèh dateng ing poendi -poendi

Hèh koesir

Nadyan ngong tan dèn kanḍani saikiné woes katara tan jektiné, ing alas iki kliwat

Koesir :

37Kadi paran dawoeh Praboe,amba tan tampi karséndra."

Sang Nata;

15.Apa sira
lemah tiba ing koekila, lah delengen kraketan

Isih ketawis getjekanira ingudi loemakja kana

Mak kleset wis ndjonḍil koesir ika, kang ikoe ija ing

Jen margining "

Koesir

Kasinggihan Katong njata tan wonten lepat ."

2.4
Sang Nata : (sareng sampoen sawatawis tebih tindakipoen ).

27Hèh koesir enḍegna goepoeh, nèng kéné baé prajoga.

19. Jwanganti angganggoe kardi, anggoegoeri wong ingalas,
    ingsoen arsa meḍak kéné."

Koesir :

-"7Sandika goesti kawoela, pekaké kang toerangga, soemangga toemeḍak Praboe,elis sampoen amba pekak."

Sang Nata toemeḍak saking kréta :

20. Hèh koesir wroehanirèki, pantesé loemebèng alas-irapra
    among kasoetjèn,koedoe moeng manganggo sarwa, kang dyat- mikeng paningal. Mara tampanana ladjoe, panah lanpepasrèn- ingwang.

djemparing rerengganing-ageman)

niliki dwidjawara sira djarané ing nganti basah ”

Koesir :

,,Noewoen sandika Nata."

(Toemoenten késah).

Sang Nata tindak sawatawis djangkah kalihan mriksani ngiwa-nengen :

iki if Ingsoen kaprijé ta bisaningwang antoek kasoetjian rèh loeloet nawoeng karasikan

Kalamoen pinasți kana "

Ladjeng wonten soewara saking sawingkinging kelir geber

mitra mitra samja"

enSang Nata mirengaken swara :

Lah ta

ngewrat sari kaja soen kroengoe tjatoeran betjik

( Nata ngladjengaken kalihan ngawas

Lah katon gawa panjiraman

Amoté lawan kekijatanira arsa njirami wit witan sanjata

Ora ing lir kaé ing wana ngloewihi ingkang

Tinanem tamansari prajoganira wit witan ajwa nganti konangan pra sesiram "

MIDJIL

Çakuntâlâ kalihan mitranipoen sakalihan medali, pinoedjoe sami njirami wit-witan.

1. „ Noeli mrénéa pra mitra sami,mrénéa dèn goepoh."
   

   Anasûyâ, mitranipoen Çakuntâlâ :

„Çakuntâlâ mitraningsoen déwé,doeh wong ajoe kang ingsoen tresnani,wroehanira jekti, pangirèngong ikoe.

2. Wit-witané ing pratapaniki,doeh-doeh mitraningong,toe-
   mrapira bapa Kanva mangké,loewih dènnja pinerlokken sami, nglangkoengi sirèki,awit sawroehingsoen.

3. Nadyan awakira aloes nglentrih,dakik-dakik tinon, anglir
   navamalika kembangé (2), meksa kinèn mèt banjoe ngisèni,le- gokan kang moengging,siti oebengipoen.

4. Sakèhing witpan sira prantèni,welas ingsoen toemon. " prieël = Omah-omahan ingkang karambatan ing rerambatan. Navamalika= =gambir toempang mrambat.

Çakuntâlâ :

,,Mitraningsoen Anasûyâ déné mrantèni

wit tan déning

Nanging tresnaningsoen mring wit iki pinḍané Anasûyâ mitrèngong mrak kepati mring wit witan ikoe "

( kalihan njirami wit

Sang Nata :

6.,, Elo apa ijèkoe pawèstri, kang ing mengko katon,soetanira
Kanva Sang Joginé,satemené kliroe ing pamikir-iraSang Maharsi, Kaçyapa kang toeroen (¹).

7. Déné dipoen wadjibi nglakoni, pakarjan tan moenggoh, pa-
   karjaning pratapan èstoené,liwat asor linakjan ing èstri, ingkang lir poeniki,kawraten kalangkoeng.

Maharsi mardi Sang ingkang kliwat ing membat solahnja ati winedjet pinardi

Arsa metjok kinardi sesadji sajektos lanḍepé traté anḍelik wit witan

lan tentreming batos wanoedya kaprijé

( Nata tindak)

Çakuntâlâ :

' Anasûyâ mitrèngong mrak ati, delengen soen iki, kepetel awakkoe.

noeroenaken Kanva.

2) ingkang langka sagedipoen.

(

11. Anggon-anggonklikakajoe ndjepit(¹ ), metel awakingong,
    kekentjengen olèhé nganggokké, Priyamvada kang soen kèn ning- anftcsseti, singseté kepati, toeloengana ingsoen.

12. Hèh toeloengen Anasûyâ iki,toeloengana ingong,oetjoelana
    klika ikiagé,akoe selak larané kepati. "

Anasûyâ:

„ Ija tak oetjoeli,sira dèn agoepoeh. "

Ladjeng (dipoen oetjoeli ).

Priyamvada:

13. Parandéné sira noetoeh mami,dé sira kang akon,ikoe
    saka loepoetira déwé,anoetoeha mring slira pribadi, loepoetira saking,déné sira ikoe.

14. Teka maksih taroena mempengi,djadjanira monjol,ikoe ija
    ingkang marakaké,dadi sesak kalikané oewit, kang siranggo iki, wit katotol madjoe.

15. Pranadjamoe mendat-mendat kadi,andjebolna jektos,tetam-
    ping klika kang sira anggé, apa doedoe loepoetmoe pribadi,sapa ingkang moerih,sira mangkonèkoe. "

Sang Nata :

1) Anggèn -anggèmpoen padintenan para tapa ing wana.

koelit kajoe ing djadja

sajekti kaananing enom kadi déné klika wit,tan tjotjog

Lan katon mrak klikaning wit ija

kadi toja kang

( )

20. Nadyan ija katoetoepan oegi, sing djawi tan katon, katoe-
    toepan ing çaivalané ( ¹)balentongé ireng sitaresmi, ngoenḍakken kang warni, malah saja poendjoel.

21. Mangkono oega prawan poeniki, karja sengsem tinon,
    nadyan katoetoepan panganggoné,klotokan witsoeprandéné inggih,meksa tan ngalani, apa baé patoet.

22. Sabarang kang dèn enggo mantesi,Çakuntâlâ kaot."

    Çakuntâlâ :

Wit kecara ikoe kaja, marang klawanpangé alit kang katijoep angin mentoel.

Lir daridji-awé mringngong, lah betjiké soen "

(Ladjengloemampah ).

Çakuntâlâ léréna watawis ikoe

Katonira kang oewit sira tjeḍak ingliring

Çakuntâlâ

Tan sirèki Priyamvada ikoe

ngarani Priyamvada

Sang Nata :

Priyamvada

rèki

Laṭinira anglir sekar kaot lagi lengenira slira sroewi

salira pan maksih sroewa sroewi enom lir sekar ingkang lagja kang wit moelat arsa

(

דש

8. KINANTI. Anasûyâ:
9. Çakuntâlâ kanținingsoen,navamalika
   poeniki, tetoewoeh-

an ingkang saka,toekoel karepé pribadi, minangka sisihanira, witmango kang sira wèhi.

2. Djeneng vanajosinèkoe ( 8),
   apa sira oewis lali. "

Cakuntâlâ :

lali lali mring wakingwang lawas lawas oewit iki

(Kalihan wit vanajosini

sidji lawan oewit kang oewit vanajosini sekarira megar ingkang

"

(Çakuntâlâ njawang

Priyamvada :

„Hèh Anasûyâ mitrèngwang, apa sira woes oedani ,déné Çakuntâlâ tansah, njawang mring vanajosini."

Anasûyâ:

Priyamvada,

kaliwat jekti batinira Çakuntâlâ wrin "

Priyamvada

Batiné kang kaja sira vanajosini antoek, kang tresnani "

Çakuntâlâ :

7.Priyamvada pitoetoermoe, ikoe batinmoe
pribadi."

(Ladjengndoemoegèkaken njirami).

Sang Nata :

„Apa Çakuntâlâ ika Resi ,Kanva saka bodjonira, kang doedoe

Ah wis adja teka ati njatané Çakuntâlâ tan kena èstrining pradjoerit jekti

Nanging toemrapé wong mangka mamrih loewih betjik Çakuntâlâ iki ”

( :

Hèh wedi kenèng, panjiraman ing wit ngéntjoki raikoe iki "

(Patrapipoen

Sang Nata :

Hèh bramara sira dananira retna Çakuntâlâ adjrih dèn ngalih mring

Pan ririh isṭanira lir bebisik dining méntjok lați, pinda netjep hèr tawa rem reming ati

tinampèl mawi astanja arepirèki nanging kasatan lir tjekakak minta warih

arsa nangkis ingkang njelaki tinangkis lan katon lami

Tingalé ngawasaken maring tansah kardi awit Çakuntâlâ kenja

Ingkang katresnan djati saking liring liringing "

Çakuntâlâ :

Iki tawon nakal tan oewal lan mami betjik mrana sajekti, mangsa ing saiki

kalihan ing

Mara maksih keparat teka marani tawon ika mitra bramara panjakit"

Anasûyâ sarta Priyamvada (nggrétjoki )

sirèki woena Dushyanta Narapati awit iki

pangajomaning "

Sang Nata :

Jèn iki, jwa wedi maringwang nanging iki

(Sang Nataing sanalika

Manawa jèn iki Narpati, jèn kang mara betjik toetoeri "

Çakuntâlâ (madjeng sadjangkah):

„ Hèh tawon apa ta sira,meksa ija ngojak mriki. ”

Sang Nata (énggal madjeng):

baja ingkang mring para pawèstri,

ing tjengkiling mring wong tan sisip, jèn teḍaking Puru mangkin

pradja,kawasa, kinisas tawon koewi toet woentat wong tan sisip."

(Para Sang Nata.

Anasûyâ :

24.,, Noewoen Sang anjar
kadoeloe, kaoeningana ingriki, èstoe tan wonten piala, djawi Çakuntâlâ naming.

(Kalihan Çakuntâlâ

bremara adjrihé kepati "

Sang Nata kalihan njawang dateng Çakuntâlâ)

Apa ta para ing pratapan ngriki pakarjannja manggih ardjanti poenika ingajoman jekti

Çakuntâlâ ngadeg ndjedjer tanpa witjanten

Çakuntâlâ mitraningsoen mara menjanga toemoeli wisma toewin kang ngrawoehi.

Witwidjikan tojèng wana ajeming slira-nira ingkang prapti "

Sang Nata

Rara ing panrima marang sira

Wahjaning oewis dadi jekti sira wadjibing pamboedjakrami ajwa sira walang kapti "

Priyamvada

ingkang rawoeh pinarak lintjak saking saptaparna sari ing ngasokken salira dingin"

Sang Nata :

sajah saka ing pakardi

linggiha ajomaning oewit. "

Anasûyâ:

1) Echites scholaris.

, ingkang tresnani

Mara betjiké nemoni kang prapta noeli srawoengi adja kalajatan linggiha ngriki "

( Sadaja ladjeng sami linggih ).

Çakuntâlâ (pangoedasmaraning manah ):

32. „Kaprijé djeboel wakingsoen, saploké ingsoen manoni,
    tamoe ingkang nembé prapta,teka nganggo menag-menig, atèngong kelebon rembag, ingkang njoelajani pikir.

33. Soelaja lan ananipoen, pikiré wong mangoen tèki,lan
    ananira sadaja, kang toemindak ing asrami,adoh banget soeng- satira,lan atiningsoen ing mangkin. "

Sang Nata (kalihan mriksani wanoedya tiga pisan):

34. „ Doeh sira tetiganipoen,déné anggènira sami, pawong-
    mitran katon tresna,katri agengira sami,oemoeré katiga ratjak, ajoené pan oega sami."

Priyamvada(nisih) :

35. Anasûyâ mitraningsoen, sapa ta ikoe kang djanmi, dé-
    né tjatoerané bisa,mamèt drija memalat sih, wingit ing pamoeloe-nira, jèn soen titikdajohiki i

36. Saka ing patraping tjatoer,soemèh gapjak merak ati,
    kaja doedoe wong sabarang, kaja oewong gedé iki,toetoerana Anasûyâ, sapa ta dajohé iki."

Anasûyâ :

Ija ija mitraningsoen ja

ing sadjatinira joen takoni

(

sakrenteging ati

Pratjajaning ingkang katetangi pangandikanira toewan ati itjal was nilakrami

poendi ing woeri sinten terahing ingkang toewan sinambat ing wangi.

Lan marginipoen wong tèki banter awak

twan inggih martapa nggegering ta maksih taroena "

Çakuntâlâ (pangoedasmaraning manah )

Bok ija atikoe iki adja sesek sira, Anasûyâ ndjarwani.

42. Moenggoeh ing kekarepanmoe. ”
    

    Sang Nata (panjiptaning galih):

Kaprijé betjiké iki, apa soen walèh kéwala, apa betjik ingsoen koembi,mara saiki takkanḍa, mangkéné baé prajogi."

Sang Nata ngandika sora :

43.">Rara ingsoen pan tinoedoeh, déning Sang Ratoe terah-
ing, SangPuru soen winadjiban, roemeksa tindaking adil, moelané toemekaningwang, marang pratapan poeniki.

44.Apa ta toemindakipoen
, pagawéan soetjiiki,tan ana manggih roebéda, tan ana kang ganggoe kardi, soekoer jèn mangkono pada, nemoe soeka lan basoeki."

Anasûyâ (witjanten dateng mitranipoen ) :

45. Jènmangkono para wikoe,
    kang asramèng wana iki, pada manggih pangajoman, pangajomaning Narpati, lantaran

oetoesanira, prija nom ingkang tinoeding. "

ketingal rikoeh.Priyamvada sarta Anasûyâ Çakuntâlâ kabatosanipoen mangertos dateng batosipoen Çakuntâlâ, ladjeng witjanten dateng Çakuntâlâ pijambak:

46 Çakuntâlâ mitraningsoen, oepamané ing saiki,bapa Kanva noeli prapta, kaprijé dadiné nenggih. "

Çakuntâlâ (ngèngingi):

„ Nadyan bapa Kanva prapta, tjikmèk tan dadi poenapi. "

Priyamvada kalihan Anasûyâ:

47.,,Dadiné Sang maha wikoe, Kanva
pasti baé noeli, gawé begdjané kang prapta, kang tamoe sinoengan aglis, malah sinoeng katresnannja, kang sasat njawa pribadi. "

Çakuntâlâ:

48.""Wisloengaa baé oewoes, wong loro loengaa noeli,déné
tjatoermoe mangkana,awit sira nganḍoet batin, ajwa soewé-soewé ingwang, kroengoe oepresmoe wong kalih."

Sang Nata :

joen lilanana soen pitakin,

kaananing mitranira "

Priyamvada kalihan Anasûyâ:

22Toewan pandangoenirèki,oeloen anggep mangka tjihna,roe- mahabing kang panggalih."

Sang Nata :

50. „ Jektinésampoen kasoewoer,teḍaké Kaçyopa( ¹)mangkin,
    jèkoe Kanva Sang Pandita, pantesé ingadji-adji, kaonang-onang gjanira, kentjeng lakoené mring betjik.

51. Djaréné mitranirèkoe,soetanira Kanva nenggih, prijé
    moela-boekanira,Kanva anggoué sesiwi, moenggoeh kang noe- roenké sapa, ingsoen kepéngin oedani."

Anasûyâ:

jèn,wonten

kwasa Sri Kaucika wewangi."

Sang Nata :

,, Toetoegna rara toerira, ingsoen kepati ajoen wrin."

Anasûyâ:

53.„ Makaten saladjengipoen,Çakuntâlâ nggih poeniki,teḍak-
ing Kaucika Nata,dadiné ingaken siwi, déning Kanva Sang Pandita,Çakuntâlâ nganggep oegi.

54. JènSang Kanva bapakipoen,awit Sang Pandita ngoeni,
    ingkang moepoe Çakuntâlâ, déning tinilar soedarmi,Çakuntâlâ tan oeninga, jèn namoeng ingaken siwi.

( ¹)Inggih Kanva, teḍakipoen Kaçyopa.

WitSang wikoe, mring Çakuntâlâ kadi prijangga."

Sang Nata :

„ Rara toetoerira iki, temboengtinilar soedarma, ikoenenangi ing pikir.

56. Kepéngin ingsoen karoengoe,
    kang nganti tetéla jekti, kaananing mitranira,Çakuntâlâ anèngriki, prijé moela-boekanira, dèn pasadja toerirèki. "

Anasûyâ :

57. Toewan mirengna toer oeloen, ingoeni wonten Narpati,
    djedjoeloek Sang Sri Kauçika,mangoen tapa mati ragi,anèng tepining narmada,Gotami araning kali.

58. Para Déwa doepi weroeh,banteré kang mangoen tèki, ragi
    miris ing wardaja, tandya noedoeh kang apsari ( 15 ), Menaka kinèn ngrantjana, goegoera kang mangoen tèki. "

Sang Nata :

59.Ija rara bener toermoe,para Déwa pada adjrih,doemateng
kawasanira, para ingkang mangoen tèki,jen katrima ing Djawata, goena kasaktèné dadi. "

Anasûyâ:

60. „ Sareng noedjoe kalanipoen, mangsa wiwitan nḍatengi,
    Sang atapa kadatengan,Menaka ingkang apsari, mangrantjana ring Sang tapa, tandya goegoer ingkang tèki.

61. Sang tapa wroeh warnanipoen Anasuya (doemoegi samanten kèndel, rikoeh ngladjengaken tja-
    rijosipoen).

Sang Nata :

Rara ingsoen kanḍanira mitranèki Çakuntâlâ,Menaka apsari " Anasûyâ

Inggih makaten "

•

Sang Nata :

12, Wangoené moela ngèmperi,warna éndah kang kadyéka,tetéla teḍak apsari,asal sing swarga minoelja, gebjaring țațit oepami.

63. Tan saking boemi manḍoewoer, nanging mangisor sing
    nginggil."

(Çakuntâlâ koemeḍèp toemoengkoel).

Sang Nata pangoedasmaraning galih :

„ Jènmangkono awakingwang,bakal katoeroetan jekti, gjaningsoen kepéngin dahat,memiloeta pamoring sih.

64.Nanging doepi ingsoen kroengoe, sembrananing kenja iki,
mitranira Çakuntâlâ,kalamoen oewis kepéngin,Çakuntâlâ ngarsa-arsa, noeljantoeka djatoekrami.

65. Ikoe dadi wasing kalboe, apata karepirèki, temboeng
    kang mangkana ika, karepé ingsoen tan ngreti,tan bisa tampa maksoednja,tan karoehan ing pamikir."

Priyamvada njawang dateng Çakuntâlâ kalihan mèsem, ladjeng matoer dateng Sang Nata :

malih, toewan mring abdi, jèn kinapti "

Sang Nata :

Teka waskița pikir tetakon sirèki kaprijé tjaraning ngriki

Kaoeripaning pra wikoe kalawan "

Priyamvada :

Ajwa èstri,

Tinakénan kita ngriki "

Sang Nata :

„ soen arsa oeninga,, Çakuntâlâ, gesangé anèng wanadri.

Kaprijé loewar sing tapi gjanira njirik kadonjan njirik awit ing tresnan wong lanang kalawan èstri

Apa nganti jèn antoek salaki jèn woes palakrama lagi loewar sing pamerdi brata mati raga wana djanmi

Apa ta oebajanipoen salami nira oerip wana tan pisan ngloewari tinemah datanpa krama wanadri

Saari ari pan sangsam sarawoenganèki kang tingalira kang mendjangan liringira "

Priijamvada

Nadyan Çakuntâlâ netepi kwadjiban Çakuntâla oegi kadje nging lijan nijating

Bapa kanva Sang awikoe nijaté soetanja kinen palakrama ingalap maharsi "

Sang Nata ing batos :

76. „ Jènmangkono raganingsoen,tan angèl bisané olih, karep-
    koe mring Çakuntâlâ,noeroeti krenteging ati, ilang sandéjaning manah, déné kang maoené kadi.

77.Agni toemrap raganingsoen, mangkono ingkang oepami,
toemrapé saiki kadya, goemebjaring sesotya di, ingsoen tan oelap njekela, pasti tan panas njakiti.

78. Ambesmi mring astaningsoen, mengko malah anambani,
    laraning ati goeng rimang."

Çakuntâlâ (moering) :

„Anasûyâ soen saiki, arep loenga baé sigra."

Anasûyâ:

nira,,Rep loenga kenèng poenapi."

Çakuntâlâ: ira De-79. „Ingsoen ija arep toetoer, ring kang pantes ingadjèni, ring Gotami joen soeng wikan,lamoen Priyamvada iki,tan pinikir jèn tjatoeran, nganggo walèh mring Sang tami. " es tiAnasûyâ:

80. „Çakuntâlâ mitraningsoen,karepmoe ikoe tan betjik,datan
    pantes déné sira, tinggal loenga tamoe iki, wong agoeng kang nembé prapta, tanpa sinegah poenapi.

Pantes nganggo sira soegoeh, djeboel joen tinilar nggendring, anggoegoe karsa prijangga,Çakuntâlâ mitra mami,léréna wong ajoe sira, adja ndadak nganggo isin. "

Çakuntâlâ (tanpa witjanten poenapa poenapa malih ladjeng baḍé késah, Sang Nata bade nggendoli, nanging kanggeg ing galih boten sijos).

Pangoedasmaraning galihipoen Sang Nata :

Teka katon ikoe mirid pangilonira birahi jèn kang

Apan sing kaja mingset

Priyamvada nggéndoli Çakuntâlâ temboengipoen

84. Çakuntâlâ jwa sira riki
    sirèki

Çakuntâlâ kalihan ( mrengoet) :

„Soetik ingsoen anggoegoea,sababé apa tan keni. ”

Priyamvada :

Çakuntâlâ sira ikoe maksiḥ pakarti njiram- aké oewit mring wang maksih dwi jèn

( Priyamvada nggondèli Çakuntala kalihan sereng).

Sang Nata :

86.""Rara ingsoen weroeh èstoe,Çakuntâlâ Sang apoetri,
woes katon sajah oenggjannja, njirami wit-witan mangkin, delengen rara mitranta, lengené sèngklèh kepati.

87. Lemes datanpa bebajoe, goemantoeng poendak lan malih,
    astané kesoewèn ngangkat, njekeli gembor njirami, pèk-èpèké Çakuntâlâ, nganti ngatirah mlas asih.

88. Menggèh-menggèh oeswanipoen,andoewa pranadja nganti,
    membat ingkang pajoedara, kaja andjebolna tamping, tetampinging kang pranadja, nggèn tan kijat angalingi.

89. Bandjoer rigollir andaroe, tjoemlorot angilat țațit, nga-
    sorken tédja wangkawa,soen tampani asta kalih,ra-orané jèn soen tjoelna, darapon ingsoen pepoendi.

90. Riwénira adres metoe, pating prentoel anèng rai, pinda-
    nira lirmoetyara( 16),rinontjé sineling sari,çirisha kanang poespita, kang kinarja angrenggani.

91. Ngrengga ing pilinganipoen,Çakuntâlâ merak ati, ting
    prentoel gilang-goemilang, kadi eboen wantji éndjing,wadananira Sang retna, moengoer mimboehi memanis.

92. Tetaliné rikma oetjoel,oewal woeḍar ingkang wèni,
    Çakuntâlâ goerawalan,arsa njepengi kang wèni, ingkang woeḍar mawoet ambjar,lan astané kang satoenggil.

93. Awit saka ikoe ingsoen,tan ngloepoetaké Sang dèwi. " ( Ngandika makaten Sang Nata kalihan karsa maringaken age-
    mipoen sesoepé dateng Anasûya kalihan Priyamvada, wanoedya sakalihan ningali aksara ingkang rinipta ing sesoepé ladjeng sawang-sinawangan).

Sang Nata ngladjengaken pangandika:

Paminta koela sira sakalihan nganti,klintoe ing panawangira koela

Abdinira poeniki, peparing Nata minangka wit saking,katarima damel koela lami ”

Priyamvada :

95. „ Jèn makaten mesținipoen, soepé poenika
    tan kénging, pinendet saking ratjikan-irèng asta Narapati, samangkéwit oetritoewan,Çakuntâlâ mitra mami. karsa

.de

96. Ingapoenten lepatipoen,
    lihRagi ( nggrétjok). -èké mila Çakuntâlâ mangkin, sira koedoe nrima marang, dajoh ingkang noedjoe prapti, ijèkoe Sang Nata pjambak,sira kena. ati, loenga noeli." ng ing Çakuntâlâ batos :

97. „Jèn ingsoen bisaa antoek,pantjasan moenggoehing
    mami, 1 Sora ().

sira mitra Priyamvada, pambekanira poeniki,teka koemawasa sira, noendoeng lan nganḍeg mring mami. "

Priyamvada

( mirengaken kalihan semoe mèsem.Sang

Nata. mriksani dateng Çakuntala).

Tjiptaning galihipoen Sang Nata :

.98. " "Apa
Çakuntâlâ ikoe, ing batin rasané sami,lan rasaning-atiningwang,déné rasané kepati,koematjèloe andarbék-a, tâlâ kang soen èsți. Çakun-

99. Déné rasaning atikoe, kaja bakal
    ditoeroeti, kepéngin-ingsoen mring rara, sanadyan ingsoen tan mawi,wawan ginem lan dèwèknja,éwadéné teka mawi.

100. Ngroengokaké kandaningsoen, wangoené
     amamboe ati, nadyan Çakuntâlâ datan, mawi njawang oelat mami, nanging oelat liringira,katon oega nering ati. "

Soewara ing sawingkinging geber:

101. " " Hèh soewawi para wikoe, énggala dipoen poeroegi,
     sami roemeksaa para, tetijang wana ingriki,awit Sang Nata Dushyanta, noedjoe mbeḍag nèng wanadri.

102. Datan tebih doenoengipoen,Sri Dushyanta saking ngriki,
     baledoeg koemeloen·moenggah, wit katradjang ingkang, siti déning tratjaking toerangga, bledoeg mawoer anibani.

103. Wit-witan pratapan penoeh, ingkang tjinanțélan déning,
     anggèn-anggèn teles saka, kalikaning wit menoehi,moebal ing kang bledoeg moenggah, nawengi soroting rawi.

104. Remeng-remeng temahipoen, kaja kaalingan déning,
     ibering walang loemboengan, majoeta makeți-keți, kang liman kagèt oemijat,karéta kang nembé prapti.

105. Temahanira keplajoe,loemebet ing wana ngriki,kèh
     mendjangan bebajakan, katradjang loemajoe nggendring,boebar soemebar ting blesar, ing saparan-paran nḍelik.

106. Anggoegoerken para wikoe, gjanira sami martapi, ne-
     noewoen sihing Djawata, kang liman koerda anggading, gadingé ingkang satoenggal, katantjebaken ing oewit.

107.Kang ketradjang esol roeboeh, déning palajoening èsți,
temah kesrimpet soekoenja, déning rajoedan ponang wit, kasendal katoet plajoenja, kang katradjang bosah basih."

Sang Nata ing batos :

108 .,,Éman-éman déné djeboel,soen karja pangkalan mangkin, wong ingsoen saka nagara, kang nggolèki djeneng mami, karja gijoehing pratapan, prajogané soen parani.”

Priyamvada lan Anasûyâ:

109. „ Doeh toewan koela sadaroem, samja goemjoer djroning
     ati, déning lampahan poenika, kang ndatengi wana ngriki, pramila dèn apoentena,koela keparenga bali.

110. Wangsoel dateng wisma santoen."

     Sang Nata :

" Soewawi inggih prajogi,déné ing sabisa-bisa, ingsoen oega joen amboedi, soepajané ing pratapan, jwa nganti manggih tan joekti."

(Sadaja ladjeng sami ngadeg).

Priyamvada lan Anasûyâ:

112.„ Doeh toewan pramilaningsoen,rikoeh kalamoen nang-
gapi, gegineman lan padoeka, ingkang bisa andjalari, wangsoel rawoeh padoeka twan, mring pratapan ngriki malih ( 17).

déning

112. Awit saking sababipoen, déné oenggjaningsoen
     balingsami, amanggihi mring padoeka, datan kalawan mantesi, oeloen roemasa kirangan, pahargjan kang loewih adi. ”

éning Sang Nata : liman

113.Ajwa mangkono, „ sirèkoe rara kanḍanira sisip,pangrasa-
ning atiningwang, sira woes karsa manggihi, ikoe pahargjan sanjata, tjoekoep saliring panampi. ” oebar

Çakuntâlâ :

ne114. „ Anasûyâ mitraningsoen, entènana, awak mami awit ingésikilkoe kelaran, ketjotjog-tjotjog ing damin,damènira soeket kuça (¹), déné sandangankoe oegi.

B

115. Ketjanțol-tjanțol pangipoen,kuruvaka ingkang
     oewit, vit, entènana ingkang ngantya, jèn ingsoen oewis ngoetjoeli, sandangankoe saka ing pang, ingsoen noeli noesoel aglis.'

Sajektosipoen ( namoeng kanggé samoedana ndedangoe lampah kémawon, loegoenipoen ngawasaken dateng Sang Nata, nanging boten dangoe inggih ladjeng noetoeti lampahing mitranipoen sakalihan ).

Sang Nata ngandika :

116. 17Teka tan kepéngin ingsoen,
     bali mring nagara malih, prajoga soen paranana, para ingkang atoet woeri, mring ingsoen saka nagara, ajwa nganti tebih-tebih.

117. Saka ing pratapan ikoe, gjanira makoewon sami,déné
     atiningsoen teka,datansah asenak- senik, kèlingan warnané rara, Çakuntâlâ ndoedoet ati.

118. Déné ingsoen nggo loemakoe, sikilngong ija loemaris,
     badaningsoen miloe obah, naning angen angen mami,datan sah-bali kéwala,marani dénok wong nḍanding.

119. Lirgendéra paminipoen, kang ginawa nradjang angin,
     oewong lan lanḍéanira,mlakoe ngétan saoepami, ananging gen- déranira, nglèbèt noet paraning angin. ”

Tamat lampahan sapisan.

(1) Djawinipoen: soeket soetji.

LAMPAHAN KAPING KALIH.

Mathavya inggih soentroet.

9 MEGATROEH

Vidushaka ngesah :

lan Praboe Nata jekti ing wana ndadak gih roentik karibedan sajektos

Kana kaé ana malihipoen kana midjil ing kana kagèt adjrih wana

wantji awan sami ing kardi ing wana kinoeja koeja ing kepatos

Mangsanira kang wit witan déning garing nganti ingkang kèjoeban wit sawatara kang

ingkang tojanipoen ilèn ilèn king ardi ingkang kaworan ron tojanira pait, getir sajektos

mangan wantjiné tan kang kerep mangan kinlopok ing geni wantji

Pada kepati, kita lir winasoehloengkrah awit toet woeri djaran peplajon.

8. Apa manèh déné wantji bangoen ésoek, para pamboeroe-
   ning peksi,si keparat anakipoen, oewong toekon oewis sami (18), bengak-bengok mbribèni wong.

9. Alok-alok lamoen antoek latjakipoen,boeron alas anèng
   riki,wis mangkono meksa doeroeng, ilang kasoesahan mami, iki djenengé ketanggor.

wis prandéné wit wingi meksa

sami kari tinilar ing

Tinilar ing para kantja mitrèngong Narapati Sri Adji Akatong

Kodjoer Nata pawèstri ngriki Çakuntâlâ ing kadi tjoplok warna linoewih

Saking tjangkokira ngoedjwalani milanira kénjoet ing drija melok melok apti mring

Malah kalané ing, nganti Sri ingkang Ratih tan

Mak Hjang Arka wis Nata éling ing kaprijé iki tonton

Apa ija wis kang wis mitoeroet pranatan

( lan-ingoeki

Lah kaé kang adji -adji katon rawoeh Katong

Tindak pra yavani tetijang ngampil ampil Adji ontjèn ontjèn mrok

ing sirah betjik tan saikiné réwa réwa sakit tjapé

Kang tawis bisa

()

.

(Kèndel kalihan ing kadjeng).

Ora pidjer mloja-mlajoe Nata oedani, jèn badaningsoen poprok."

(Sang Nata ngatingal ingkang sampoen ka tjarijosaken inginggil).

Sang Nata ngandika :

Nadyan datan sih

tandangira kang wis nadyan maksih gawé jektos

mrih katresnan kang ati nglalèkké lan jèn iki wis

Ija kanikmatan

(Kalijan

kang noedjoe kingkin kasmaran kénjoet ing ati datan

Déning tjiptanirèng tansah mring mring kinanța kadi kalampahan kang

Liringira tingal nadyan enerira datan mring ingsoen nanging ati tindakira

Lengkèt lengkèt kaja kaja kinardi-kardi pratjihnanipoen jèn batiné kelahir lakoe katongton

Apa kala mring mitrané kalanira tan wèh ikoe toemrap

wong baring ija oewis jèn kajoen sidji ija oewis

Vidushaka taksih ( tansah ngadeg kados ing waoenipoen) : ning

28.
Praboe,ngatja- rani lan wit tangan lan tan, tan mami k

sing lați rawoehnja lan tem- "

Sang Nata

Kaprijé iki teka "

Vidushaka :

Nata teka

sakit wedalira mripat sabab kalih, Katong."

Sang Nata :

31. Ikoe mangerti

djalari,déné ingkang an- "

Vidushaka :

i Sri Narapati

ta daja pri- i ing ili

Sang Nata :

33. Wismesținé
    sababé ing béngkongipoen, ija ili. "sing dajaning

Vidushaka : „Jènmakaten Sang Apraboe, ndjalari Sang Akatong. "" ' sesakit koela poeniki, kang

Sang Nata :

Lo kaprijé Vidushaka,

rani laramoe iki datan sisip teka jektiné sira.

35. Karja sakit
    Vidushaka sira ikoe."

Vidushaka :

Mitrèngong Sri Narapati

anetepi wadjib kawadjiban padoeka Narakatong.

Teka namoeng arsa njenjet nèng wana goeng

kraos lir oeripé wran

Kaparenga Sang Katong koewawi,raosé tjapé kalangkoeng kawoela, matoer, kawoela tan ngangkat badan kawawa mingsed ingong

Tjapé laroet lemes rasaning tan wis, mrana mlajoe mlajoe bebajoe, ,déning ambeḍag kéwan kaparenga

Énggalipoen sadinten kang ragi wit samangké kémawon Praboe, moerih, kasok sanget tan kekadjengan sajektos "

Sang Nata ing (

ija ingsoen saiki ja kawetoe tjatoeré mangkono iki ring Sang kemba malih jèn

Çakuntâlâ Kanva malih nglepasken warastra mamproeng nèng gandéwa amatèni datan kena kang ingkang

lawan kekasihingsoen ingkang atiningsoen bisané soetji dadi na tan

mring rara

Vidushaka njawang ( dateng wadananipoen Sang Nata ) :

Sri Boepati ing sadjroning galih goesti ana kang kinanḍoet,

Atoer amba Adji déné datan ing galih ngriki kepireng Katong " wana tan

Sang Nata ngoedjiwat :

ljanira ora ora moeng

iki, ,kita angleloeri mitra ikoe, da "

Vidushaka : nàng lấy n wanad46." "Jèn

makaten pamoedji amba mring Praboe, moegi pan- joeswa Dji

(

Sang Nata ngandika

Ajwa disik "

Vidushaka :

Amba"

Sang Nata :

prakawis, kang

sira Vidushaka mitraningsoen

Vidushaka :

Kawoela Adji sandika poeniki prakawis

Jèn karsa padoeka kawoela noewoen karsa gandjaran ring patik jektos "

Sang Nata :

Vidushaka

paringken ring "

Sang Nata dateng tijang djagi kori

Ékowé kori "

Tijang djagi kori (toemoengkoel kalihan hoermat ): „Tjoemaḍong dawoeh Sang Katong."

Sang Nata :

Raivataka) lah pati" mara menjanga ladjoe

Tijang ingkang djagikori

„Noewoen sandika Praboe "

(Tijang djagi kori kalijan tijang djagi mangkat, kori ladjeng witjanten ḍateng sénapati).

Temboengipoen Raivataka : "" Padoeka

liringira Akatong.

52. Woes
    nitya Katong Sang Adji mring ngriki semoe, ing mring Sang sénapati arsa dawoeh ,soemangga noenten kémawon "

Sénapati mawas ( dateng Sang Nata) :

53. „Koningana
    doeh goesti kaprabon Adji, inganggep lamoen mbeboeroe, toemraping iki,nging toemrap karja tan moenggoeh, pandamel maksijat padoeka Katong.

54.Malah mangka
Narapati, déné kasenengan dadi kaoetaman agoeng, witdéné padoeka mboeroe, ambeḍag Sri Sang Katong .sato wanadri,slira

55. Dadi
    takat ring mbrongot salwir, sarandoening wentala panasipoen, Hjang Raditya dadi, ènțèng slira Praboe,datan gemoeh sarta dadi ngotot .malah

56. Ngotot
    kados liman wedalan ing goenoeng. Sang (sénapati madjeng, ngladjengaken atoeripoen). Patikbra oematoer malih,memoedji kéwan mangsa daging, ing oenggoela Praboe, sakèh wana sampoen ginropjok.

(1) Raivataka-Namaning tijang ingkang
djagi kori.

oermat

57.Ingsamangké poenapa ingkang, ing karja
sinamboet patikbra goesti. "

iki ing woes

Ing sajekti ing tjinéda jèn apik Mathavaya

Sénapati (nisih)

Hèh ingsoen karsa Dji

( Nata )

Katong

Awitjanten ing Adji pijambak bilih poenika Katong

Apan wonten trampil ing malih kijat sajektos

kekijatanipoen pradjoerit jekti kang kinaot

ttan kénging lamoen pradjoerit ing kang loemaris kémawon

Kéwan warastra toemantjeb tan nganti ping kalihipoen pramila tani Katong

Apan maksijat ta wastani jèn Narpati "

()

Vidushaka :

66. „ Sri Narendra woes sarèh malih ing kalboe,kados adati-
    poen nenggih,dé sira Sénapatyèkoe,maksih badé nempoeh malih, sapisan engkas kémawon.

67. Marang sawidjining broewang kang woes sepoeh, kang
    maksih kepéngin apti, memangsa iroenging manoes,klawanngoem- bara wanadri,mlebet medal ing wana grong."

68. DANDANG-GOELA.

    Sang Nata :

kita lagi tjedak ing tan toetoerira poeniki singkirana wanadri kadadyannja.

Dimèn sakèhing samangkin sadjroning toja tjetjiblon klawan sakèhing pepanțan soring wit ing tan karja tjèlèng bladeran

ngGoengsir marang soeket musta betjik tan ing mangké dimèn ing sawatawis lan mbandjoet kéwan wana dimèn sawatawis moerih prajoganira "

Sénapati:

4. „ Atoer amba sandika Narpati,amba nḍèrèk anglampahi
   dawah, sakarsanira Pamasé."

Sang Nata :

Jèn anḍawoehna kang disik pinatah nelik irèng kang ngriki konen noeli

Lan kang kalawan betjik ajwa nganti kang bandjoer angaroe mring pratapan ing wana ngriki ngélingana sira ikoe sadjroningmanahirapara Pandita tèki sok mawanira

Mawa melik melik

pindanja Sûryakânța jèn Hjang Arka mletik neniwasi

Vidushaka dateng ( sénapati)

mrih galihira Nata malih mangkja tjabar "

(Sang Nata )

Sang Nata ngandika (mriksani ḍateng panḍèrèkipoen)

Hèh hèh mring wana si Raivataka

Sira "

Para pandèrèk

sandika

Ladjeng ( Vidushaka :

Jèn saikiné wis kalis laler sira ing éjoeban wit poeniki ingkang sri pinajonan

Lan wit -witan marambat mantesi mring kang sing awak pribadi

Sang Nata :

ija. "

Vidushaka

kantja "

(Sakalihan ladjeng sami djoemangkah sawatawis,sarta

linggih sakétja).

Sang Nata :

,,Mathavaya sira ikoe doeroeng oening, kang wèh nikmating mripat.

Awit sira taoe ingkang neng. "

Vidushaka :

„ Doeh goesti koela Pamasé, poenapambatan ndoeloe,Sri Naréndra nèng ngadjeng patik."

Sang Nata :

„Ja bener Vidushaka, saḍéngahing manoes, oega pada demen ninga, mring awaké pijambak kang dèn tresnani, nanging kang soen kanḍakna.

11.Ingkang nengsemakan
ing pangèksi, dadya memaniké tingalingwang, ikoe kembang pratapané, ing kéné kang linangkoeng,Çakuntâlâ kembang sopami, kang oewis nedeng megar, nèng pratapan ikoe. "

Vidushaka (ing batos) :

Prajoga ingsoen tjoepeta, ngandikané Sang Nata ing bab „ pawèstri, ajwa kedawa-dawa.

(Sora).

Mitraningsoen Sri Narapati Dji kénging anțoek wanodya soetaning Reshi wedalan ing kedah "

Sang Nata :

""Soemitra kawroehanira Sang Puru tan bakal lamoen

ikoe wi- tininggal mring Pandita jèkoe pamini-Navamâlikâ kang ingkang tiba araka "

Vidushaka kalihan goemoedjeng latah )

ingkang lir woh koerma teka ketjoet joen ing weteng inggih jogja siningkirana

Sang Nata :

15. 27Vidushaka moelané sirèki,toetoer mangkono ikoe daroena,
    sira doeroeng weroeh déwé, mring warnané dyah ajoe, ingkang dadi woding tyas mami,manik moendrining tingal, tingal ingkang djoemboeh, djoemboeh sawidji tan na ljan, amoeng sira Dsekar wedaling wanadri, kang dadi lam-laming tyas."

Vidushaka :

16. „Jèn makaten Sang Sri Narapati, wanoedyèkoe sanjata
    jèn listya, ing warna tana timbangé. ' 30 ar, Sang Nata :

„ Ingsoen oewis tan perloe,kanḍa manèh mring sira mangkin, warnanira Sang retna,satoehoe jèn poendjoel,woes tan paé pindanira,kadi déné kalarsa tinitah lahir, Hjang ingkang moerbèng titah. Dab

17. Woes ameța warnanja Sang dèwi, pinoelasing soengging
    tjitranira, tandya sinoèngan njawané,oetawa Sang retnajoe,ke- dadéan sing leboeraning, sakèhning tyang soelistya,dadi sidji tjaroeb, tandya sinoeng panggraita, doemoenoeng ing Sang retna alajoe linoewih, ing djagat tanpa sama. at =ver 18.Nadyan ingsoen katoengkoel mastani, jèn sakabèhé ikoe pan saka,kwasané kang nitahaké,oetawa sengsemingsoen,angè- lingi listyanirèki, Sang retna moenggoeh ingwang,soen arani èstoe,kadi jejasaning djagat,tanpa timbang satoehoe jang janging-boemi, moestikaning wanodya. " ( 27)

( ¹) Sekar araka poenika temboengipoen Latin : Colotropis Cigontea; déné navamalika poenika bangsaning sekar jasmijn,inggih poenika sekar gambir.

Vidushaka :

Jèn Sri Narapati, sakaṭahing ing kang warnané,sami Çakuntâlâ poeniki

Sang Nata :

„Ija mangkonomoela,ikoe paminipoen, kembang ingkang ngam- bar-ambar, gandanira ing saparan-paran minging, nangingtoe- woeh ing wana.

20. Anèng wana papan sepa sepi,isih koedoep pindanira
    sekar, kang doeroeng kagepok déné, ing tangan nganti lajoe, oepamané manèh. lirkadi, moetyara wewantahan, pan doeroeng sinoendoek,lan manèh pepindanira,kadi madoe doeroeng rina sèng kang manis,lan manèh pindanira.

21. Lirgandjaran soetji ing pakarti,kamoersidan resik tan
    koetjiwa, begdja kang pinasṭèkaké,andarbèni ing bésoek,marang amal kang tan mboseni. "

Vidushaka :

„ Pramilanipoen Nata, prajogi dèn goepoeh, ladjeng dipoen ajom ana,Çakuntâlâ jwa nganti doemawah maring, saḍéngahing Pandita.

22. Kang ramboeté klimis meling-meling,liniṣahan Ingudi
    kang lenga. " (28)

Sang Nata :

Ija Vidushaka mangké Çakuntâlâ kwasa

pribadi karana soedarmanja ngrikoe"

Vidushaka

Sri Naréndra ing nétra Sang Ratih Sri "

Sang Nata :

23 .,,Loemrahira wateké pra èstri, ing pratapan pan pada rikoehan,déné taing nalikané,soen ngadeg ngarsanipoen,Çakuntâlâ toemoengkoel isin,déné ta èsemira,tan toemrap maringsoen, wit saka rèh soesilardja, trepsilaning solah datan mantra kèksi, asihira maringwang.

Malah katon kosok ing sengit ma-

rang ingwang ija njolong"

toewan kinèn linggih Çakuntâlâ, mring Naréndra poeniki toewan teka. "

Sang Nata :

Çakuntâlâ toewin mitranira ninggal ing semoe rikoeh katawis rinasa ing Lara sikilingwang neniwasi " swatara

Sawatara djangkah pan sinambi retna ginawé lir ketjanțèl tan liring pi -api kang ketjanţèl inglir tan keni kadi toeloengana"

Vidushaka :

27. „Ing samangké Sang Sri Narapati, prajoginira padoeka ke-
    dah, samektèng kaboetoehané, karja sangoe ing poeroeg,krana saking panawang patik,wana pratapanira,pra Pandita ngrikoe,woes dadi wana klangenan, kagem Nata lelangen njenengken galih. "

Sang Nata :

,,Soemitra wroehanira.

28. Ingsoen oewis kaweroehan déning, para tapa kéné
    sawatara, kaprijé tapawadané, goningsoen lerep ngrikoe, nadyan namoeng sapisaniki,lereb anèng pratapanira para Wikoe, moenggoeh ing pamikirira,Vidushaka kaprijé ingkang prajogi, mara sira moendjoeka. "

Vidushaka :

Sri Narapati teka mawi Narpati kantoen kéwala tetijang ingriki "

Sang Nata :

Atoerira tanpa sira pikir ljané ing Nata toemandjané mangka Narpati, jogja jèn piniliha loewih amal twin salaka tjaosaning nagri pan kena sirna.

31. Nanging ingkang langgeng tan kena nis,ikoe wewelak-
    irèng pra tapa, kang ngenani ring Pamasé."

Soewara saking sawingkinging geber:

„ Ha saiki katemoe, ingkang sami ingsoen golèki."

Sang Nata (kalihan mirengaken ):

„ Mesti ikoe pra tapa, kapirid ing tandoek,swaranira teteg tatag, nanging meksa ririh alon sih sesami, ingsoen tan katambetan."

djagi kori

32 Kawoela moendjoek Nata bagja Sri Naréndra toewan katekané Pandita dwi sampoen, angentosi kori,arsa sowan'

Sang Nata :

„ Lebokna dèn goepoeh.”

Kawoela sandika Pandita dwi irid oeman-djing Nata

(Tijang djagi kori ngirid tijang

Medal ngriki toewan ngriki ."

Pandita sakalihan njawang dateng Sang Nata Pandita ingkang satoenggal witjanten :

Jén amitajani ing semoenira nityanira awingid birawa nira wibawa Sri Narapati ja wis bener kéwala

Krana tebih Ratoe ikoe

kalawan Pandita, kang nawoerken gadah klawan martapi oeripira ing pradja emrap gandjarannja tetimbangannja ‚ Pangajomanira Sri Boepati kita para Pandita ngriki sapa ta kang bisa pribadi,ṛannja witjaksana ing swargadi moelja asmanira lan Narpati bawa swara

Gandharva ( kembar ing swargi linaléla lan sakétja mirengaké kang swara djaja ardjanti "

Pandita satoenggalipoen

Hèh Gautama tanja, ija Sri Dushyanta mitranira Hjang Endra Batara jang janging'

Pandita ingkang satoenggal

Ija ija ”

Pandita satoenggalipoen

tan tan sisip lirnjamoet njamoet langit jéka tjakrawala galih Nata Sri Dushyanta toehoe jèn Ratoe linoewih

Amengkoni angajomi lan kekijataning astanira kawasané miwah anglir wesi patoking tan pra rikalané Déwa prang lan pra demit

warastranirèki Sri Dushyanta kekasihing lan Hjang Endra riwoet njamberi ."

Pandita kalih

„ Oeloen matoer bagjardja ing ranangga ajwa kenḍat, winongwonga ing kang linoewih "

Sang Nata (djoemeneng saking palenggahanipoen ) :

„Koela soeng panambrama.

Lan bagjardja sira

Pandita sakalihan sami ngatoeraken wowohan)

matoer kasoegengan toewan ajwana sambé

(Atoeripoen panḍita sakalihan.

Sang Nata :

29Bagawan kalihipoen kepéngin mjarsi pamintanira, maring djeneng."

Pandita sakalihan:

„ Nata moegi koningana, tetijangé ing pratapan ngriki sami, soemerep bilih Nata.

41. Mangké wonten ing pratapan ngriki, mila darbé panoe-
    woen mring Nata.

Sang Nata :

"

Pandita sakalihan

ta kadjengipoen awit saking Reshi, Kanva ing pratapanipoen raksasa, ladjeng ngresahi ingkang Sri Naréndra.

angajomi ing pratapan sawatara dina, lan koesiring karétané ,titihanira Praboe."

Sang Nata :

Sang Pandita atoerira dwi,dahat karasèng manah, ing pa- }} ngrengkoehipoen, Sang Pandita dateng koela, inggih badé koela lampahi sajekti, pamintanira samja.'

Vidushaka (bisik -bisik) :

43."" Pamintané katoedjoe ing galih.”

1):
Sang Nata (mèsem ) :

„ Raivataka gja sira ḍawoehna, marang si koesir gé agé,kinèn ngadjokken goepoeh, titihansoen karéta toewin,warastraningwang ajwa, nganti bisa kantoen."

Tijang djagi kori : ané.", 27Sandika dawoeh Naréndra. "

Ladjeng( késah).

Pandita nénéman sakalihan (seneng manhipoen ): zah „Ija ikoe pantesé Sri Narapati, o -o Purava sira.

44. Kang ngleloeri ing tindakirèki, para
    leloehoerira ing koena, kang mangka pangajomané, para ingkang kasandoeng,kang kina-niaja sesami, moelané toeroenira,Puru kang pinatoet,pinasți soeng pitoeloengan, ajwa nganti kang ringkih manggih bilai,tinindes ring kang koewat. "

Sang Nata (manțoek hoermat ) :

45. „Sang
    Pandita jogja samja rijin,soen toemoeli doemoegi ing rika, ing panggénanira lèrèn. ”

Pandita kekalih :

,,Matoer noewoen Sang Praboe,lan sesanti djaja-djajanti. "

,Pandita (kekalih ladjeng i késah ). a,

a.Sang Nata : „Hèh ta Mathavya sira, apa
sira ajoen, kepéngin kuntâlâ. "wroeh Ça-

Vidushaka : ,,Ing waoené kawoela inggih kepéngin, sanged wroeh nira.warna-

46. Nanging sareng amba amijarsi,tjarijosé prakawis
    ladjeng itjalkepénginé raksasa,. ”

Sang Nata : „Ajwa wedi sirèkoe,sira bakal lan soen tan tebih. "

Vidushaka :

Jèn Naréndra inggih poeroen awit

tan, kaajoman Sri Narapati jaksa."

Tijang djagi kori (madjeng):

47. " Moendjoek padoeka,krétapadoeka
    Nata, sampoen samekta ngarsané,lan woes samektèng poepoeh, ananging Karabhaka sing nawala saking pramèswari katoer Nata

Sang Nata (hoermat) :

Elo apa dèwèké tinoeding Narpadajita."

Tijang djagi kori

inggih Sang Pamasé "

Sang Nata :

Noeli konen maleboe ."

Tijang djagi kori:

inggih sandika

(Ladjeng malih ngirid Karabhaka).

Soewawi Karabhaka, ingkang misoewoer ing djagat marta adil asih ing,noenten madjeng kéwala

Karabhaka :