berie No. 320.Regif1.20.

Wason PL5179 599

1924...

ASIA

LELAKONÉ

GULLIVER

Anggitané toewan

DEAN SWIFT

UITGAVE VAN DE COMMISSIE VOOR DE VOLKSLECTUUR

WEDALAN BALE-POESTAKA

PDUCRO. UITV.

Wasom

PL5779 599

CORNELL UNIVERSITY

LIBRARY

•

FOUND EDBY CORN EZRA

PL 5179.S99 Cornell 1921 Library University

Lelakoné Gulliver /

3 1924 023 398 625 ech

Serie No. 320. Regif1.20.

LELAKONÉ

GULLIVER

Anggitané toewan

DEAN SWIFT

Kadjawakaké saka ing temboeng Walanda

déning

M. Ng. DWIDJASÉWAJA
Wedalan BALÉ POESTAKA ing Weltevreden.

Kaetjap ing pangetjapanipoen

G. KOLFF & Co.,Batawi
1921.
POUCRO. UITV.

128179 599

6013072

:

Isiné lajang iki.

1. :
   Lakoené toewan Gulliver menjang ing tanah Kabadjangan.

Bagéan. Gulliver ing panggonané wong badjang 1.

.

25.
II.

Lakoené toewan Gulliver menjang ing.

Gulliver Gulliver 53. III Gulliver

66.
III.

Lelakoné toewan Gulliver menjang poelo kang

.

79.
Gulliver

92.
III Gulliver-awang

IVToewan Gulliver lajar ing

IV

IV.

Lelakoné toewan Gulliver ana ing tanah Kaboetan kang kapindo.

Bagéan:Katja..

Gulliver loenga menjang, bandjoer

Gulliver menjang

....

III

IV Gulliver, Morrice Gulliver. VI. VII Gulliver ndèrèk

144.
V. kang.

Gulliver
Toewan

III Gulliver..

164.

ΤΑΜΑΤ.

I.

Lakoené toewan Gulliver menjang ing

tanah Kabadjangan.

BAGÉAN I.

Toewan Gulliver kesasaring panggonané wong badjang. Katjarita ing nalika tanggal kaping 4 sasi Mei taoen 1699 ing plaboehané koeța Bristol ana praoe lajar aran Antilope lagi ngoenggahaké djangkaré, arep mangkat lajar menjang samodra Gedé. Déné kang mandégani toewan kapitan William Pritchard.Ing darat (ing kade) akèh banget wongé, jaikoe para sanak -sadoeloer lan para mitra- mitranéawaking praoe maoe, pada ngoermati sarta njangoni slamet marang kang arep pada mangkat.Djalaran ing nalika samana wong lelakoe kaja mangkono ikoe gawat banget, kang wani moeng wong kang kawilang kendel. Praoe kapal kang pada pating sliri ana ing sagara kalawan rikat, sarta kang sațițik pakéwoehé kaja anané ing djaman saiki-iki,dèk samana doeroeng ana. Antilope ikoe praoe kang betjik, tijangé teloe,oekoerané ora ngoetjiwani, moelané bareng mangkat saka ing plaboehan ing Bristol katon bregas sarta rèki, lakoené lantjar kaja manoek maboer kasoeroeng ing angin.Mangkono oega hawané ijabetjik, ngantarani, jèn lakoené bakal slamet. Lakoening praoe kabeneran oleh angin betjik, bareng metoe saka ing plaboehan djinoeroeng pandongané kang pada kèri, moenggoeha wong,katon ladak banget.Awaking praoe marang kapitané, pitaja banget. Kang mangkono ikoe ora ngéram-éramaké,sabab toewan kapitan sawangané moela pantjèn mitajani;katon, jèn wong kang woes damang marang kawadjibané. Ora lawas lakoené Antilope tekan ing pasisiré -kidoel tanah Afrika, bandjoer ngoebengi tandjoeng kang aran Kaapde Goede Hoop,wasana ngener marang pongolé kidoel tanah Lelakoné Gulliver.

2-

Hindoe sakawit midid dadi prajoga banget lakoené Antilope Toewan kapitan lan awaking praoe djalaran jèn anginé mangkono, wis bakal kang dadi pangarep-arepé Ananging ora antara anginé moendak kentjengé, bandjoer akèh tanda-tandané bakal salin Ing kidoel katon bebanjakan; kang mangkono ikoe ngantarani, jèn arep ana prahara Ing wajah srengéngé kaling -kalingan ing katon katon biroe Ananging bareng srengéngé mingslep baé bangbang ing : melar mangoelon, mangalor mangidoel, toewin Padanging lintang-lintang sirna antara ing langit kang katon akandel, prahara kang ngédab-édabi teka Tekané prahara ing lor koelon kentjeng banget ati; wiwitané nganggo-mandeg, Ananging ora prahara wis ora kena ditjaritakaké; nganti Antilope kaboentjang ngalor -ngidoel kaja krambil ana ing kilat, bledègé ngampar; kaja diesokaké saka ing langit Nalika wis jèn bakal toewan kapitan wis Lajaré wis diroetjati kabèh bolong-bolongan wis élok banget jèn nganti bisa klebon banjoe Sawisé nggoné kaja mangkono ikoe kapitan kari pitaja marang sing Kawasa kalawan tatag ingati. lajaré wis mèh entèk diroetjati kabèh moeng kari ing tijang ngarep kanggo lakoening praoe-Antilope lakoené kaja disawataké déning prahara woes prasasat lar Rikating lakoené Anti- nalika kaboentjang ing prahara wis ora kena ditjarita-

kaké,iberé manoek sikatan ora mantra-mantra jèn madanana. Wis masti baé ora anawong sing doewé pikiran arep toeroe. Lakoening praoe sangsajarikat katoet ing aloen mangétan, sadéla-sadéla kaja arep kèrem koeroegan ing ombak saka ing boeri, kang doewoeré ngoengkoeli wit krambil; toedjoené ombak kang mangkono ikoe ora ngoewatiri toemrapé marang praoe lan marang wongé. Sanadjan samono gedéning moeta -watiré, éwadéné toewan kapitan enggone ndawoehaké préntahé sarèh ora goegoep. Ananging bareng anginé salin sarta praharané moendak rosané, toewan kapitan wiwit rada tjilik atiné, bandjoer ngadjak remboegan kantja-kantjanéawaking praoe, apa kang prajoga ditindakaké. Antilopetoemoeli dioentjal-oentjalaké ing aloen ngalor-ngidoel,rikaté wis prasasat balang disawataké, sapa sing doeroeng weroeh jèn dandananing praoe ikoe santosa banget, wis masti ngira, jèn kabèh bandjoer pada remoek dadi sawalang- walang. Watara ngarepaké tengah-wengi tijanging praoe kang gedé déwé toegel, bandjoer ketjemploeng ing sagara;ora soewé awaking praoe kang djaga ana ing uitkijk nggembor: „ Ngarep karang! " Tenagané toewan kapitan sakantjané, olèhé ngarah slameting praoe,wis ora nganggo ngowel marang oemoeré,éwadéné ora migoenani, goemabroeg swarané Antilope ketanggor ing karang, kandeg ora bisa bablas, toemoeli katoetoetan ing aloen: saroepané kang ana ing dèk pada katoet, nemoe koeboeré ana ing satengahing sagara. Praoené roesak kèri anggana, ora soewé sinigar ing aloen kang njempjok manèh, dadi loro. Wasana praoe kang ladak sarta taoetaté nandingi prahara kang gede- gede maoe,ambles ing sagara saka sațițik, nganti ora katon babar-pisan saisiné kabèh. Katjarita moeng ana sidji kang bisa mentjoengoel manèh, jaikoe toewan Gulliver,dokteré praoe Antilopemaoe. Soewé banget enggoné tansah reboet oenggoel karo aloen, tékad- tékadan nglangi manoet lakoening ombak. Sadéla-sadéla toewan Gulliver ngoelat-oelataké ing kiwa-tengen,bokmanawa ana kantjané kang katon, ananging tanpa gawé.

4 -

kakoewatané krasa wis ora oleh pitoeloeng, sikilé krasa djadjag dasaring nggepok kaja bandjoer ngroebjoek tekan ing gisik) wis isih dikoewat- koewataké moenggah daratan nganti ananging ora ana wit-witan katon saking bangeting bandjoer ambroek ing sanalika Bareng tangi toewan Gulliver ora sapira bareng ngelèkaké wis wajah toemlorong ing rainé. Nijaté énggal ngadeg ngiwa nengen ing nalika ikoe ingendi mangkono wa kantjané isih ana kang katon; nanging adja sing ngobahaké sikilé ora Malah méngo ija ora Saka pangirané, kang mangkono ikoe ora lija saka ing kagèté lan bangeting nganti awaké bisa ngglawat lèrèn ora obah nanging ora soewé toemoeli awaké. Ing nalika ikoe banget ing, jèn awaké kabèh ing ing sikil ing dridji lan ing ramboeté ditalèni koekoeh; mangkono oega awaké wiwit saka ing poendak tekan ing kemiriné ija ditalèni malang akentjeng nganggo oelar-oelar lemboet, nanging woeled banget. Bareng toewan Gulliver lagi ngangen-angen, kaprijé doega-doega bisané, déné ana lalakon kang mangkono ikoe,sarta njoba arep menjat manèh, bandjoer kroengoe swara lirih ana ing satjedaké ing kono; mangkono oega krasa, jèn ana kang obah anaing sikilé, toemoeli madjoe ngambah ing dadané alon-alonan. Toewan Gulliver bandjoer ngingetaké awaké mangisor, nanging kalawan rekasa banget; ing kono banget goemoené ing ati weroeh woedjoed tjilik asipat manoengsa, doewoeré ora ngoengkoeli dridjiné panoenggoel, sikep kapradjoeritan, njangking gandéwa sapanahé, ing gigir nggendong éndong, lagi mlakoe kalawan ngati-ati menjang rainé toewan Gulliver.Mangkono oega ing boeriné kasamboengan

I.,

ing pradjoerit tjilik-tjilik kaja mangkono ikoe, watara ana wong patang poeloeh. Wiwitané toewan Gulliver ngira jèn ngimpi; nanging pradjoerit tjilik-tjiiikmaoe pada aboengah-boengah moebeng ana ing awaké kambi ngiling -ngilingi; mripaté tjilik -tjilik atadjem, semoené banget ing goemoené, déné nemoni manoengsa. Nalika nglairaké boengah lan goemoené, swarané keproengoe kaja pangeriking djangkrik, Toewan Gulliver moering -moering takon marang kang tjedak déwé, apa sababé déné dèwèkné dieroet-eroet mangkono,sarta enggoné ikoe ana ing endi.Bareng wong badjang maoe pada kroengoe swarané toewan Gulliver, banget ing kagèté,ban- -djoer pada loemajoe asasaran, plajoené sipat koeping alondjong mimis, nganti ana kang tiba koewalik-walik saka ing awaké toewan Gulliver. Ananging bareng soemoeroep, jèn toewan Gulliver ora bisa oetjoel saka ing roet-roetané, énggal pada bali; malah ana sidji sing wani ngadeg ana ing dadané nganti bisa njawang rainé toewan Gulliver. Asemoe goemoen wong badjang maoe ngoemboelaké tangané loro, sarta sadéla-sadéla moeni tjeța, mangkéné: „ Hekinah Degoel ". Oeni mangkono ikoe saben-saben ditirokaké ing kantjané kang akèh.Ing boeritoewan Gulliver kroengoe, jèn temboeng mangkono ikoe tegesé: „boeta ". Toewan Gulliver nalika samana ora mengerti marang tegesé oenèn -oenèn ikoe, sarta banget'ndjontongé ing ati,déné awaké diambahi sakarep-karep. Sanalika tangané tengen boedi sarosané, nganti oetjoel saka ing roet-roetané; mangkono oega sirahé ijaboedi, nganti bisa miring ing pilingané,nanging tombok ramboeté ana kang djebol sawatara. Bareng wong badjang maoe pada weroeh,jèn toewan Gulliver boedi,sanalika pada moendoer ing sawatara;ana sidji kang awèh aba mangkéné: „Tolgo Phona! " Ora soewé ana panah, kèhé ana satoes kapara loewih, gedéné watara sadom-dom, pada tiba ngenani tangané toewan Gulliver kang kiwa. Ana oega pradjoerit tjilik -tjilik kang pada nglepasaké panah mandoewoer,ana kang pada tiba ing awaké toewan Gulliver, nanging moeng pada kandeg ing sandangané, ora bisa teroes.

-6

Anaoega kang pada manahi rainé

, moelané toewan Gulliver bandjoer noetoepi rainé nganggo tangané tengen, koewatir, jèn kena mripaté Toewan Gulliever bandjoer njoba boedi manèh, soepaja awaké oetjoela babar-pisan saka ing roet-roetané; ananging saben obah, bandjoer dioedani panah. Moelané giliging panemoené nedija ora obah-obah, moeng njawang ngiwa-nengen, soepaja adja nganti dimoenasika.Wong badjangmaoe sangsaja soewé sangsaja akèh; bareng weroeh, jèn boetané meneng baé,olèhé pada manah diendegi. Ora ana wong wo kang bisa njaritakaké goemoené toewan Gulliver marang, saroepané kang dineleng. Gedé -gedéné oewit-oewitan ing kono doewoeré moeng pada karo wit térong; ing sangarepé ana ara-ara,kebak déning pradjoerit pada sikep gaga- man.Pradjoerit ikoe ana kang djaranan; djarané gedéné pada karo djaran dolananing botjah.Tjedak kambi koepingé kiwa ana kang lagi pada gawé panggoeng, watara doewoeré satengah kaki.Bareng panggoeng maoe rampoeng, ana wong badjang sidji kang moenggah, panganggoné mrijajèni, diiringaké ing wong teloe.Prijaji badjang toemoeli tjalatoe akèh -akèh marang toewan Gulliver, nanging toewan Gulliver ora mengerti apa-apa. Prijaji badjang toemoeli awèh paréntah marang kang pada ana ing sangisoring panggoeng. Ora soewé ana wong badjang watara sèket pada marani toewan Gulliver, natasi saroepaning tali kang ngeroet sirah, nganti toewan Gulliver bisa ndjènggèl, tjeța panjawangé marang prijaji badjang kang ana ing panggoeng. Prijaji badjang maoe, sasoewéné tjalatoe, nganggo njekel kertas sakebèt, dedegé lentjir, gedéné ngoengkoeli sațițik karo kang pada ngiringaké.Pangiringé maoe kang sidji njekeli kantjané, kang loro pada ngadeg ataklim ana ing boeriné. Toewan Gulliver ora mengerti babar-pisan marang tjalatoené prijaji badjang maoe, nanging mirid saka tenagané, oega rada bisa ngira-ira, apa kang dadi karepé. Prijaji badjang maoe sadéla-sadéla ngetjoengi marang sawidjining prenah nganggo tjekelané kertes.Bareng toewan Gulliver njawang ing prenah maoe, weroeh, ing kadohan ana koeta, gedéning omah-omahé ora ngoengkoeli omah -omahan dolananing botjah.

Bareng prijaji badjang wis rampoeng olèhé tjalatoe, toewan Gulliver ngoemboelaké tangané tengen kaja déné patrapé bangsa Europa jèn soempah, bandjoer èpèk-èpèké ditoempangaké ing dadané.Patrap kang mangkono ikoe minangka tanda panoengkoel, sabab saka panemoené toewan Gulliver, masți bakal loewih betjik dadiné tenimbamg karo bangga. Sawisé mangkono bandjoer ngatjoengaké dridjiné marang tjangkemé, karepé awèh weroeh, jèn ngelak sarta loewé banget. Prijaji badjang semoené mengerti marang karepé toewan Gulliver, djalaran bandjoer mantoek, toemoeli moedoen saka ing panggoeng sarta awèh préntah masangi anda warna-warna ing awaké toewan Gulliver. Toemoeli ana wong watara satoes pada moenggah ing anda, ngoenggahaké panganan lan ombèn-ombèn, olèhé ngloempoekaké olah-olahan sarta simpenan ing satjedaké kono.Pirang-pirang tong isiombèn-ombèn; kang pada kawilang gedé -gedé, pada diglindingaké mrono,kanggo ngilangaké ngelaké toewan Gulliver.Tong-tong ikoe pada ditjandaki sarta diombèni sidji-sidji déning toewan Gulliver nganti entèk kabèh. Saking éramé wong wong-badjang maoe pada soerak-soerak weroeh ngelaking boeta mangkono ikoe, bandjoer pada djogédan ngoebengi toewan Gulliver,malah ana kang djogédan ana ing dada kambi ora lèrèn-lèrèn oeniné : „Hekinah Degoel! " Oega ana kang pada keplok-keplok oetawa pada babak-djoengkir marga saka ing boengahé. Wong-wong badjang maoe noeli pada doewé pandjaloek marang toewan Gulliver,soepaja tong -tong kang wis pada kotong ikoe dibalang-balangna ing sarosané.Pandjaloeké wong badjang ikoe dilegani, saroepané tong kotong maoe pada dibalang- balangaké ing sarosané,nanging oega ngati-ati, soepajaadja nganti ngenani wong badjang. Bareng tong -tongé pada moen- boel anaing awang -awang, ngener marang sagara, wong badjang pada soerak aramé, marga saka ing boengahé weroeh kakoewatan samono gedéné. Wong badjang maoe kang banget diérami déning toewan Gulliver, ja-ikoe kakendelané, katon saka ing solah-tingkahé, jèn njedak arep weroeh sing terang, sațițik baé ora katon ana wediné.

Sanalika wong badjang maoe bandjoer maktjep meneng kabèh,ora ana sabawané walang salisik. Toemoeli katon ana prijaji badjang manèh teka noenggang djaran, panganggoné nganggo dibloedir koening; bareng woes tjedak banget karo toewan Gulliver, bandjoer moedoen saka ing djaran,sarta moenggah ing anda, kang soeméndé ing dengkoelé tengen toewan Gulliver. Ing boeri toewan Gulliver kroengoe, jèn prijaji badjang kang lagi teka ikoe prijaji gandek, abdiné Sang Praboe ing Kabadjangan.Prijaji gandek,diïringaké wong badjang ing sawatara, bandjoer toemratjag moenggah ing awaké toewan Gulliver nganti tjedak banget karo rainé; toemoeli noedoehaké lajang nganggo tjapé ing nagara kono, diatoengaké ing sangareping mripaté toewan Gulliver kambi tjalatoe akèh-akèh, nanging toewan Gulliver ora mengerti saketjap -ketjapa. Prijaji gandèk semoené woes ndoega jèn toewan Gulliver ora mengerti babar-pisan marang kandané lan ora bisa matja toelisan kang diatoengaké.Djalaran bareng rampoeng olèhé tjalatoe,ora nganggo ngentèni wangsoelané toewan Gulliver, bandjoer noedoehaké tjaping nagara kang ana ing lajang maoe, sarta bandjoer ngatjoengi menaraning nagara kang ora pati adoh saka ing kono; sawisé mangkono tangané loro toemoeli digawé toempang-toempangankaja tangané wong diblenggoe. Kang mangkono ikoe olèhé nampani toewan Gulliver : dèwèké dianggep wong bojongan, arep digawa menjang nagara, kradjané Sang Praboe ing Kabadjangan,sarana diblenggoe. Anangingtoewan Gulliver ing batin ora pisan -pisan tarima nampani panganggep mangkono ikoe. Dèwèkné ija gelem digawa menjang kradjaning nagara, nanging isiha dadi wong merdika,ora soesah diblenggoe. Moelané toewan Gulliver ing sabisa -bisané bandjoer mengertèkaké marang prijaji gandek, jèn dèwèké gelem mèloe menjang kradjaning nagara, jèn ora nganggo diblenggoe,sarta doewé pandjaloek, soepaja saroepaning roet-roetané dioetjoelana disik. Ananging prijaji gandek ora pisan-pisan gelem ngleksanani pandjaloeké toewan dokter Gulliver. Toewan Gulliver rada moering -moering, déné pandjaloeké kang kinira pantes ikoe, ora ditoeroeti bandjoer njoba manèh

9-

ngentèkaké karosané, arep moetoeng blenggoené. Ananging sanalika krasa dioedani panah ing rai lan tangané, kang woes pada kebak tatoetjilik-tjilik,rasané panas.Mangkono oega panah maoe ana kang pada méntjok toemantjeb ing rai, ing iroeng lan ing tangané. Kedjaba sakaing ikoe wong badjang moengsoehé maoe sangsaja soewé oega sangsaja moendak kèhé,moelané sawisé pinikir pikir, panemoené: ora prajoga, jèn dibandjoer-bandjoer- na olèhé arep gawé moering -moeringé wong badjang.Djalaran saka ing ikoe toewan Gulliver bandjoer awèh weroeh marang prijaji gandek, jèn bakal manoet mitoeroet marang saparéntahé sing kawasa ing nagara kono, sarta apradjandji ora bakal boedi manèh sarta ora bakal moenasika marang saroepaning wong ing kono. Prijaji gandèk boengah banget nampani atoeré toewan dokter, bandjoer nganțoeki sarta loenga arep ngatoeri oeninga marang Sang Praboe ing salakoené dioetoes ikoe. Doeroeng soewé mangkaté prijaji gandek,toewan Gulliver krasa, jèn rai lan tangané pada diosèr-osèri zalf, kang wangi gandané sarta adem rasané. Panah kang isih toemantjeb, pada didoedoeti alon -alonan, sarta toewan Gulliver bandjoer diwènèhi panganan lan ombèn-ombèn kang njegeri. Sawisé mangan panganan lan ngombé ombèn-ombèn kang diwènèhaké maoe, toewan Gulliver krasa ngantoek, banget ing aripé.Ing boeri toewan Gulliver kroengoe, jèn ombèn- ombèné maoe dimori srana kanggo noerokaké wong, djalaran saka ing ikoe ora antara soewé toewan Gulliver bandjoer toeroe kepati. Moelané disranani soepaja toeroe, karepé wong badjang soepaja adja nganti boedi manèh, sabab satemené kasagoehané toewan Gulliver maoe ora patia diendel. Pamboeriné toewan Gulliver oega ora weroeh, sapira soewéné olèhé toeroe kang sarana disarati mangkono ikoe. Ananging masți soewé banget, djalaran bareng tangi, awaké wis ora anaingsoeketan panggonané lawas, nanging nggloe- goer dieroet ana ing grobag, kang lagi loemakoe digawé ngemot dèwèkné. Sang Praboe ing Kabadjangan ikoe prijagoeng kang wi- tjaksana; bareng midanget, jèn kawoelané njekel toewan

Gulliver,karsané, gelem ora gelema, toewan Gulliver didawoehi nggawa menjang kradjaning nagara, soepaja karosané kang ngédab-édabi ikoe kenaa dipoerih gawéné toemrap marang Pandjenengané pijambak lan marang nagarané. Soepaja boetané adja nganti bangga, Sang Praboe woes aparing dawoeh, boetané ditoerokna (digawéa toeroe) sarana sarat, kang dimoraké ing anggoer.Bareng siboeta wis toeroe kepati, bandjoer pada dipikir, kaprijé bakal panggawané saka ing panggonané kono menjang nagara,Sawisé ketemoe pikiré, bandjoer ndjoepoek grobag gedé sidji, ja-ikoe grobag piranti kanggo ngoesoengi balok kang gedé -gedé menjang pabrik panggonané wong praoe. Grobag ikoe dawané rong inèter,ambané samèter, sarta ana rodané gedé gedé lan sentosa-sentosa,kèhé rolikoer. Grobag ikoe digawa menjang panggonané toeroe toewan Gulliver, bandjoer dipasang moedjoer ana ing sakiwané.Ing kono wis ana insinjoer lan toekang gawé praoe, kabèh kèhé limang atoes, kang pada arep ndjoendjoeng boetané, arep ditoempangaké ing grobag.Pandjoendjoengé nganggo kérékan pirang -pirang sarta dadoeng kang koekoeh-koekoeh, bandjoer disèlèhaké alon ing grobag kang ana ing sakiwané maoe.Bareng wis soemèlèh ana ing grobag, bandjoer dieroet koekoeh manèh kaja nalika ana ing soeketan; bareng rampoeng, toemoeli ditarik ing djaran rakitan sèwoe limang atoes menjang kradjané nagara ing Kabadjangan.

Gambar 1. Nalika nglilir awaké krasawoes toemoempang ing grobag.

Sakiwa tengening grobag éwon wong badjang kang pada ngoeroeng- oeroeng, mbarengi lakoening grobag; jèn grobagé mandeg, ora bisa mlakoe, bandjoer pada disoeroeng oetawa diroda nganti bisa mlakoe manèh. Sadalan -dalan wongé pada ramé aboengah-boengah, sabab ing salawasé oerip wong ing Kabadjangan kono doeroeng taoe nemoni lelakon kang kaja mangkono ikoe. Sanalika wong ingsatalatah Kabadjangan woes pada kroengoe kabèh, dadi netepi oedjaring paribasan: Sadawananéa loeroeng, isih dawa goeroeng. Katjaritaanaing dalanana sawidjining luitenant pradjoerit seseliran isih nom, rada koemețak; ikoe moenggah ing awaké toewan Gulliver, mlakoe -mlakoe ing goeloe lan rainé, bandjoer njogok bolonganing iroeng sarana pedangé. Sarèhné krasa keri banget toewan Gulliver tangi, soemoeroep jèn ing nalika ikoe lagi pinoedjoe wengi apeteng dedet,sarta oega weroeh jèn dèwèkné dimot ing grobag kang lagi mlakoe. Ing sakiwa-tengening grobag didjagani ing pradjoerit seseliran, limang atoes ing sasisihé. Pradjoerit ikoe kang saparo pada njekeli obor, kang saparo asikep gandéwa sapanahé; kabèh wis roemanti nglepasaké panahé, samangsa toewan Gulliver bangga oetawa boedi. Mangkono ikoe lakoening bojongan maoeing wajah bengi petengan. Ésoeké wajah tengangé lakoening bojongan ikoe salamet tekan ing sakètèngingkoeța.Katjarita Sang Praboe ing Kabadjangan karsa mapag tekané toewan Gulliver, kadèrèkaké ing prijaji sadjroning kadaton kabèh, lanang -wadon.Bareng Sang Praboe pirsa, jèn boetané nglegarang ana ing grobag sarana dieroet kentjeng,dawoeh kepengin minggah ing awaké toewan Gulliver. Ananging saroepaning poetri lan pangéran kang ndèrèk,ora pada mrajogakaké, pada koewatir bokmanawa Sang Praboe manggih roebéda, Sang Praboe oega ndahar marang atoer pangowelé kang para santana toewin abdi maoe. Kebeneran banget, dénéing satjedaké sakėțèng ikoe ana tjandiné kawak sidji gedé banget, ing sanagara Kabadjangan gedé déwé; tjandi ikoe soewoeng, wis lawas ora kanggo, djalaran entas kanggo nindakaké radja pati:wong matèni sadoe

-12

loeré lanang.Tjandi ikoe gedéné satemené doeroeng ana sakoepel ing patamanan kang tjilik, nanging toemrapé wong badjang gedéné woes nggoemoenaké banget.Awit saka karsané Sang Praboe toewan Gulliver didawoehi ngenggonaké ing tjandi maoe. Tjandimaoe lawangané ana ing sisih lor, ing kono doewoeré watara samèter,ambané ¼ mèter, djrambah lan témboké marmer kabèh.Enggoné maleboe toewan Gulliver dadi koedoe ndingkloek.nanging ana ing satengah -tengahing tjandi bisa ngadeg kepénak. Awit saka ing pangati -atiné saroepaning djandélané pada diwènèhi pantjak-soedji wesi,sarta sikilé toewan Gulliver kang kiwa diranté,diolèhaké ing temboking tjandi. Anangingranté maoe dawa banget, nganti toewan Gulliver ana ing sadjroning tjandi bisa sakarep-karep, malah nganti bisa metoe tekan ing sangareping tjandi. Déné kang kapatah ngetrapaké ranté ,ja-ikoeabdidalem pandé ing kadaton. Bareng pamasangé ranté wis rampoeng, saroepaning tali roet-roetané toewan Gulliver pada ditatasi kabèh. Wiwit nalika samana toewan Gulliver bisa ngadeg ing sakarepé, bisa ngoe- lèt lan bisa mlakoe-mlakoe. Kang mangkono ikoe banget ndadèkaké leganing atiné, sabab awaké wis banget kakoené. Anagingsakèhé wong badjang banget kagèt lan goemoené, bareng njawang boetané menjat sarta bandjoer mlakoe-mlakoe awira-wiri.Mangkono oega Sang Praboe ija banget ing kedjoté ningali gedéné toewan Gulliver, Toewan Gulliver toemoeli njawang ngalor ngidoel, ngrasakaké asrining dedelengan kang katon saka ing kono.Kang katon ing sakiwa -tengené ing kono watara sapatamananing botjah kang gedé, awoedjoed sawah oetawa alas -alas, kang wit-witané sing gedé-gedé doewoeré ora loewih saka rong méter.Kang katon ingarepé ja-ikoe koeța kradjané ing Kabadjangan,omahé tjèkli-tjèkli, menarané asri-asri, nanging dja-goné panoedoeh angin kaleboe gedé-gedé. Ing satengah -tengahé koeța ikoe ana omah gedé gedé sa- panța, kinoebeng ing pager bata, ikoe kirané toewan Gulliver, kadatoné Sang Praboe ing Kabadjangan.

BAGÉAN II.

Toewan Gulliver sapotjapan karo Sang Praboe ing Kabadjangan sarta toetoeging lelakoné.

Nalika toewan Gulliver ngadeg kambi njawang sakoebengé ing kono, Sang Praboe nitih titijan koeda moebeng njawang marang dèwèkné; dandananing titijané pélag, asri sinawang.Nanging bareng toewan Gulliver obah, titijané Sang Praboe kagèt, bandjoer ngadeg, nganti Sang Praboe arep dawah. Ing nalika ikoe Sang Praboe katon, jèn wasis banget nitih koeda; sanadjan titijané nggiwar -nggiwar, éwadéné Sang Praboe kelèt ana ing kambilé, nganti ana abdiné oepsir sawatara kang bisa njandak titijané, bandjoer noeloengi Sang Praboe toemedak saka ing titijan. Sang Praboe toemoeli dawoeh marang abdiné madaran lan djoeroe gedong inoeman, ndikakaké maringi mangan lan ombèn-ombèn marang toewan Gulliver. Abdiné prijaji gandèk wis ngatoeri oeninga, jèn tadahé toewan Gulliver ikoe ngéram-éramaké banget kèhé. Ora soewé bandjoer ana iwak teka rongpoeloeh grobag, sarta anggoer sapoeloeh tong; Sang Praboe éram banget ing galih,déné panganan samono kèhé sadéla baé wis bébas kabèh. Sang Pramèswari agem-agemané goemebjar déning kebak inten barléjan, ikoe pinarak ing koersi rada kapara adoh,bebarengan karo para pangéran lan para poetri ing kadaton;déné Sang Praboe djoemeneng rada tjedak,kabèh pada njawang solahé toewan Gulliver,olèhé mangan iwak lan ngombé anggoer.Sang Praboe saiki kagoengan panggalih, jèn toewan Gulliver wis ora matiri; moelané bareng rampoeng olèhé mangan, bandjoer didawoehi linggih ingsoeketan, soepaja tjețaa nggoné mirsani. Toewan Gulliver ndèrèk sadawoehé Sang Praboe, bandjoer linggih;dèwèkné déwé ija kepengin njawang Sang Praboe sing tjeța.Sang Praboe olèhé djoemenengkira-kira moeng saméter dohé saka panggonané linggih toewan Gulliver.Dedegé

Sang Praboe watara loewih sanjari tinimbang para prijaji kang pada ndèrèkaké; polatané tadjem, tingalė blalak-blalak bening

sarta dedeg-pengadegé praboe,solah-bawané. goeh nem watara lagi dja nanging bakalé sarwa Pandjenengané songkok kapradjoeritan ti- ing rinengga ing tjawarna Astané tengen ligan, kang toewin blongsongé ing Toewan Gulliver dipangandikani déning Sang Praboe nanging ora mengerti Sang Praboe nanging Toewan Gulliver dipangandikani Sang Praboe mangkono ikoe, roemasa ing gawé legané panggalihé Sang Praboe. Bandjoer njoba ngatoeri wangsoelan nganggo Walanda Djerman Inggris Joenani Griek), temboeng Latijn Didong Fransch), Sepanjol, Itali oega njoba nganggo Arab ananging gawé kabèh, djalaran ora sing dimengertosi déning Sang Praboe Djalaran saka ing ikoe

Sang Praboe ing panggonané bojongan danawa watara rong djam, Nalika kondoer aparing pradjoerit sing ngreksa marang Gulliver koedoe diwoewoehi nganti dimoenasika marang wong kang pada nonton Ananging lagi baé Sang Praboe mengker wong akèh bandjoer sing ikoe. Malah ana kang banget : Gulliver lagi ngénak-énak linggih ing sangareping kambi njawang wong badjang kang pada ngroeboeng, bandjoer Bareng oepsir kang djaga dilapoeri, énggal awèh njekel wong kang oegal oegalan bandjoer dibanda dipasrahaké Gulliver Wong badjang ditjekel ing tangané sing lima diesak nganti ora katon babar -pisan, déné sidjiné digegila

-15

kaja arep dioental-oentala malang.Wong badjang banget gila lan wediné, moelané gembor -gembor ndjaloek toeloeng sarosané; mangkono oega oepsir sing djaga ija banget koewatiré marang kaslametaning kantjané wong badjang.Apamanèh bareng toewan Gulliver ngetokaké pèmèsé gedé saka ing saké, semoené wong badjang kaja arep disembelèh. Ananging kabèh pada ketjelik,sabab pèmès maoe ora dienggo mjembelèh, malah dienggo natasi tali bandané wong badjang,toemoeli dietjoelaké. Wah,olèhé mlajoe wong badjang maoe :londjong mimis! Mangkono oega wong badjang lima kang anaingsaké ija bandjoer diwetokaké saka ing sidji-sidji,ditatasi bandané bandjoer dietjoelaké, ora ana kang boesik woeloené kalong. Katjarita bareng soré toewan Gulliver arepmapan toeroe, nanging ora ana patoeron kang tjoekoep dienggoni,dadi kepeksa toeroe nggléțak ana ing djogan alèmèk soeket aking. Olèhé toeroe kaja mangkono ikoe nganti patbelas dina lawasé. Kemoel sing tjoekoep dienggo ing toewan Gulliver oega ora ana,moelané Sang Praboe dawoeh ngirimi baboet kadaton sawatara, soepaja dienggoa kemoel. Sang Praboe oega dawoeh gawé patoeron, sing tjoekoep kanggo toeroe toewan Gulliver.Saroepaning oendagi lan toekang kajoe ing nagara kono pada kena ing aradan toemandang ing gawé kabèh. Olèhé pada gawé patoeron gedéné watara tikel nem atoes tinimbang karo patoeroné wong ing Kabadjangan. Mangkono oega digawèkaké kasoer, bantal, sepré,kemoel, klasa lan sapanoenggalané;kasoer-bantalé arep diïsèni kapoek oetawa woeloe manoek,ora bisa, sabah ora bisa olèh kapoek oetawa woeloe manoek kang njoekoepi kèhé. Moelané kasoeré bandjoer diïsèni soeket garing sarta bantalé diïsèni woeloe wedoes.Panggawéné patoeron kang samono gedéné ikoe ingatasé wong badjang moela pantjèn pagawéjan gedé banget, ora bisa toemoeli dadi. Olèhé ngetoekaké andjing-andjingané patoeron kang njoekoepi toewan Gulliver ikoe banget rekasané. Bareng rampoeng, patoeran maoe didjadjal ditoeroni, nganti ping pindo ambroek-ambroek baé. Ananging kaping teloenė koewat,dadi rampoeng temenan. Sang Praboe oega bandjoer

-16-

tedak mirsani pijambak arep ngjektosaké, apa wis betjik temenan .Ing nalika ikoe toewan Gulliver njaosaké sembah-panoewoené marang Sang Praboe. Katjarita wong ing satalatahé nagara ing Kabadjangan woes pada kroengoe kabèh, jèn ing nagara ana bojongan danawa gagah prakosa. Moelané saben dina wong kang pada teka nonton saka ing ngendi -endi, lanang-wadon, soegih-miskin,enom-toewa, ndilir ora ana pedoté. Sang Praboe kerep nimbali para minister loemeboe ing kadaton didjak rembagan:bojongané boeta ikoe prajogané dikapakaké, sabab kabèh pada koewatir, bokmanawa toewan Gulliver bandjoer bisa medot ranténé, toemoeli ngamoek matèni saroepaning wong ing Kabadjangan. Oetawa kaja panemoené minister tetanèn : lawas-lawas pangané ing nagara kono masți bakal entèk digawé ngingoni toewan Gulliver, wekasan nagarané kambah ing patjeklik. Sarèhné Sang Praboe sangsaja lawas sangsaja moendak sihé marang toewan Gulliver,dadi akèh wong kang pada moerina. Malah ana kang doewé atoer pamrajoga soepaja toewan Gulliver disirnakna saka ing donja, sarana dileboni wisa oetawa ora diwènèhi pangan, soepaja matija kaliren. Anangingsarèhné katresnané Sang Praboe saja moendak kandel, dadi ora pisan-pisan karsa ndahar atoer pamrajoga mangkono maoe. Pamrajoga kang sapisan ora lija tegesé moeng matèni wong, wis masti Sang Praboe ora bakal nglilani. Déné pamrajoga kang kaping pindo, koewatosé panggalihé Sang Praboe :jèn loewéné wis banget masti bandjoer boedi sarosané; jèn bisa medot saka ing ranténé toemoeli ndjoepoeki samoebarang kang kena dipangan ing sakarep -karepé. Moelané Sang Praboe malah paring dawoeh, soepaja pangreksané omahé toewan Gulliver diati-ata, adja nganti toewan Gulliver nemoni apa-apa.Mangkono oega Sang Praboe aparing ènget, jèn toewan Gulliver mati, djisimé samangsa bosok masți bakal marakaké lelara; Sang Praboe kagoengan panginten, jèn bakal ana lelara pest. Moelané ora ana manèh oetamané, kadjaba moeng toewan Gulliver koedoe diopèni sing betjik-betjik. Para minister akèh kang njondongi pamanggihé Sang Praboe maoe. Moelané bandjoer ndawoehakè paréntah : saroe

paning désa sakoebenging nagara kang dohé patang-atoes mèter, pada diwadjibaké oeroen pangané toewan Gulliver gentèn-gentèn, sapi nenem, wedoes patang -poeloeh, pedèt loro,saoeba- rampéné kabèh,kambi ombèn-ombèn satjoekoepé. Ing sakiwa-tengené omahé toewan Gulliver didegi taroeb tjilik-tjilik kanggo ngolah pangané.Kang pada olah-olah ana ing kono saben dina koki teloengatoes;boemboe -boemboené dikirimi sakaing pawon kedaton. Saben koki sidji sadinané kadjibah ngolah olah -olahan rong warna. Sarèhné panganggone toewan Gulliver oega wis roesak banget, moelané Sang Praboe dawoeh nimbali gredji sing peng-pengan karobelah,didawoehi nggawèkaké panganggo toewan Gulliver, manoet panganggoné wong ing nagara kono. Pangoekoeré panganggo maoe anèh banget: ana gredji sidji ngadeg ing goeloené toewan Gulliver, sidji manèh ana ing dengkoelé, karoné pada manteng tambang;sarta isih ana gredji sidji manèh kang ngoekoer dawaning tambang kang pinanteng ikoe.Kaja mangkono ikoe wis bisa nemtokaké dawaning djasé, gedéning badané toewan Gulliver sarta dawaning sikilé. Ana manèh sing dioekoer, jaikoe gedéning djempolé.Andjaba saka ing ikoe wis ora ana sing dioekoer manèh, kabèh-kabèh wis kena diétoeng saka ing oekoeran loromaoe. Manoet ngèlmoené wong ing Kabadjangan:wong kang madjana ikoe, koebenging oegel-oegelé tikel pindoning djempolé tengen, koebenging goeloené tikel pindoning oegel-oegelé, sarta koebenging tjețiké tikel pindoninggoeloené. Moela nggoemoenaké banget, déné panganggoné toewan Gulliver kang mangkono pangoekoeré ikoe, bareng dadi, anggoné loewih kapénak tinimbang panganggoné lawas, olèhé gawé ana ing nagarané déwé. Kadjaba saka ing ikoe Sang Praboe oega paring dawoeh marang poedjangga kang wis misoewoer nenem,ndikakaké moelang basané wong kono marang toewan Gulliver. Sabab Sang Praboe kapéngin banget saged imbal -pangandika karo toewan Gulliver, soepaja sageda midanget kahananing nagarané kalawan terang, bab tata-tjara lan pranataning nagara. Loewih manèh Sang Praboe kapéngin pirsa, apa ing donja iki isih akèh panoenggalané wong kang samono-mono gedéné. Lelakoné Gulliver.

18-

Sarèhné toewan Gulliver saben dina taberi banget olèhé sinaoe,dadi lagi watara teloeng minggoe wis bisa sapotjapan karo Sang Praboe ora nganggo sasmita kaja maoené.Kang dadi djedjering goenem ora kakoerangan, djalaran toewan Gulliver déwé ija kapéngin weroeh moenggoeh ing kahanané bangsa lan nagara ing Kabadjangan; moelané olèhé pada tetemon saben-saben nganti djam-djaman. Katjarita ing sawidjining dina Sang Praboe pinoedjoe dangan panggalihé, ngandika marang toewan Gulliver,dililani doewé panoewoen apa-apa marang Pandjenengané. Sanalika toewan Gulliver njoewoen diloewarana olèhé diranté, bisaha loenga saparan-paran, sarta dililanana bali moelih marang omahé déwé. Sang Praboe banget ing kedjoté. Dawoeh wangsoelané, ora nginten pisan -pisan, jèn toewan Gulliver wani doewé pandjaloek sing ora semanak mangkono.Mangkono manèh Sang Praboe ora wenang nglilani panoewoen kang mangkono, jèn doeroeng dimoepakati disik déning para ministeré.Apamanèh kaananing nagara ing nalika samanalagi koerang betjik tepoengé karo nagara lija-lijané. Malah sanadjan Sang Praboe pijambak ora moepakat-para minister wis saremboeg arep niti-priksa panganggoné toewan Gulliver, bokmanawa ana gegamané, kang moeta-watiri banget déning gedéné. Gulliver mangerti, jèn nalika ikoe doeroeng wajahé bisa loewar, moelané arep disabaraké disik, ngenteni waktoe sing betjik. Malah dèwèké pratéla, jèn arep diglédah panganggoné marga saka préntahé para minister, ija soemarah. Moelané bandjoer ana prijaji saka ing kadaton loro teka, arep ngglédah panganggoné toewan Gulliver; toewan Gulliver oega malah ngréwangi ing pangglédahé. Prijaji badjang loro pada dilebokaké ing sak, soepaja weroeh déwé kaanané ing kono ana apa,sarta saroepané kang abot-abot banget pada diwetokaké déning toewan Gulliver déwé. Prijaji maoe tampa dawoeh koedoe gawé lapoeran kang terang, moelané olèhé gawé lajang lapoeran bab barang kang anèh-anèh, isining saké toewan Gulliver ija slesih banget. Isiné lajang lapoeran: 1 baboet kasar ageng, tjekap kagem ing bangsal kentjana. ( Ikoe sap-tangané toewan Gulliver ).

1peți slaka ageng, mawi toetoep oegi slaka; awratipoen sanget,boten koewawi kadjoendjoeng ing tijang kekalih. Ingkang mbikakaken peți poenika danawanipoen pijambak; inglebetipoen wonten isinipoen abrit, gandanipoen sengak moeroegaken waing. (Ikoe wadah tembako). Ing sak roempi ingkang tengen wonten redinipoen kertas petak ageng sanget, rinengga ing gambar-gambar sarta mawi kaeroet ing dadoeng ageng. (Ikoe boekoe tjatetané toewan Gulliver). Ing sak roempi ingkang kiwa wonten pirantosipoen ingkang anèh, mawi katjantjang ing ranté ageng. Pirantos poenika ingkang sasisih katoetoepan ing slaka, ingkang sasisih- ipoen malih mawi djasad ingkang bening sanget; sangandap- ipoen djasad ingkang bening poenika wonten gambaripoen anèh-anèh. Pirantos poenika tansah moengel pijambak,swan- tenipoen kados -déné paloe kadawahaken ing paron: tak-tik, tak-tik,boten wonten pedotipoen. Ingkang waoe kawoela boten sami saged mastani, poenika pirantos poenapa kéwan; nanging poen danawa soeka soemerep, jèn poenika pirantos, dédé kéwan. Éwadéné temtoe pirantos ingkang moeta-watosi sanget,sabab panjepengipoen ingkang gadah ngatos-atos sanget. (Ikoe èrlodjiné toewan Gulliver). Ing sak tjlana ingkang kiwa wonten djalanipoen, agengi. poen ngéram- éramaken.Inglebetipoen isi barang mas boender-boender, pangaosipoen temtoe kațah sanget. ( Ikoe kantong radjoet isidoewit mas njapoeloeh roepijah ). Ing banipoen saboek ()danawa wonten pedangipoen, pan- djangipoen langkoeng saking gangsal dedegipoen tijang; makaten malih ing ban ngrikoe wonten kantonganipoen, ingkang kasingget dados kalih perangan. Ing singgetan ingkang satoenggal isisilinder cylinder() timahageng-agengsanget, sarta singgetan satoenggalipoen isi djasad pringkilan, poenika saking pratélanipoen danawa : saged ndjebloeg,dados pang- garapipoen kedah ngatos -atos, poenapa malih boten kénging tjelak-tjelak akalijan latoe. (Ikoe golok kambi ban isimimis lan obat ). Andjawi saking poenika poen danawa gadah pilar pandjang kekalih, ingkang kasambet dados satoenggal sarana balok;

poenika saking tjarijosipoen danawa satoenggalipoen pirantos ingkang mbebajani sanget. (Ikoe kestoelé toewan Gulliver ). Sang Praboe paring dawoeh, barang loro kang kaseboet ingisor déwé,ikoe soepaja énggal kapoendoeta saka ing tangané toewan Gulliver,sarta kasimpena ing gedong radjabranané Sang Praboe.Ananging toewan Gulliver diparingi petoek nganggo tjap kraton, kang mratélakaké :barang maoe bakal kaparingaké bali, jaikoe samangsa dèwèkné wis kena loenga saka ing Kabadjangan. Pantjèné Sang Praboe ija kapéngin moendoet pirantiné danawa kang moeni tak-tik maoe, nanging sarèhné nganggo diranté,dadi Sang Praboe ing galih akèh soemelangé,moelané piranti maoe isih dilastarèkaké ana ing tangané toewan Gulliver.Ananging Sang Praboe kapéngin banget oeninga, apa baé goenané barang kang anèh-anèh maoe, moelané toewan Gulliver bandjoer didawoehi nggenahaké marang Pandjenengané.Sang Praboe banget ngoengoené ing galih,loewih manèh marang dandananing èrlodjiné, déné bisa moeni lan obah déwé. Panggawané ban kang isi mimis kambi kestoel marang gedong radjabrana,sawisé digawèkaké enggon déwé,djalaran ngèlingi moetawatiré maoe; koentjiné diasta ing Sang Praboe pijambak. Toewan Gulliver sangsaja manoeh marang kaananing awaké, mangkono oega wong ing kono ija sangsaja soemanak; sing wedi marang dèwèkné wis ora ana,malah olèhé pada srawoengan wis kaja karo kantjané déwé.Mangkono oega djaran-djaran militèr sarta rakitan ing kadaton,wis ora ana sing kagèt weroeh toewan Gulliver,nganti tjedak banget karo sikilé. Katjarita ing nalika samana ing satjedaké nagara kerep ana gladi perang. Saben dina toewan Gulliver weroeh pradjoerit liwat :pradjoerit darat infanterie (), pradjoerit djaranan cavalerie () sarta pradjoerit mrijeman artilerie () ;mangkono oega Sang Praboe, ija kerep langkoeng arep ndjenengi gladi perang maoe.Sawidjining dina Sang Praboe kondoer saka ing ndjenengi gladi, mijos ing kono manèh,ndawoehaké timbalan marang toewan Gulliver,ndikakaké ngadeg anaing dalan, sikilé dipețanțangna, soepaja baris ing Kabadjangan nggoné arep loemeboe ing nagarané bisaha liwat ing gapoera kang doewé njawa ikoe. Toewan Gullivermoendjoek sandika.

21-

Kang mangkono ikoe sadéla baé wong ing sadjroning nagara ing Kabadjangan wis pada kroengoe kabèh. Moelané bandjoer ndilir wong kang teka pada arep nonton, lanang-wadon, toewa- nom,ora ana pedoté.

JivanderHeyden

Gambar 2. Ora antara soewé barisé liwat ing sangisoring sikilé toewan Gulliver.

Sang Praboe toemoeli ndawoehaké timbalan marang djéndral kang mandégani baris, soepaja barisé katataa kaja parade, bandjoer diabanana liwat metoeing sangisoring sikilé toewan Gulliver.Sang Praboe nitih koeda ana ing satjedaking ga-

22-

poera oerip, arep ngabani lakoening pradjoerit. Ora antara soewé barisé liwat ing sangisoring sikilé toewan Gulliver, jaikoe pradjoerit darat teloeng èwoe, pradjoerit djaranan teloeng èwoe sarta pradjoerit mrijeman sèwoe; lakoening baris kabèh pada ndjèdjèg.Kang dadi panoetoeping lakoe, ja-ikoe pradjoerit laoetan kambi penamboerlan panjalomprèt. Lakoening baris maoe dadi tontonan kang gedé banget toemrapé marang wong ing Kabadjangan.Mangkono manèh Sang Praboe panggalihé oega soeka banget,déné lakoening baris loemeboeing nagara ora ngoetjiwani. Sarèhné toewan Gulliver wis katon manoet-mitoeroeté, sarta nggoné ngadeg nalika dienggo liwat ing baris anteng banget, Sang Praboe bandjoer aparing kamoerahan : dawoeh ngoetjoeli ranté kang kanggo nantjang toewan Gulliver, nganti bisa mrana-mrana ing sakarepé.Kang mangkono ikoe Sang Praboe oega nganggo moendoet remboegé para minister disik Ananging toewan Gulliver nganggo diparingi pepatjak:ora kena metoe sakaing kikising nagara, jèn ora oleh palilahé Sang Praboe; jèn wis oleh palilah, soewéné nggoné loenga oega bakal ditemtokaké. Jèn ora oleh palilah, oega ora kena maleboe ing kradjaning nagara; jèn mlakoe,koedoe tansah ngambah ing ratan gedé; ora kena tetoeron ana ing pangonan oetawa pasawahan, apa manèh ora kena pisan-pisan ngroesakaké alas -alaséing nagara kono.Mangkono oega jèn mlakoe,koedoe tansah moelat, adja nganti midak wong oetawa ngroesakaké omah. Jèn Sang Praboe nggalih perloe, toewan Gulliver kena dioetoes, dohé nganti lakon nem dina. Andjaba saka ing ikoe, jèn nagara ing Kabadjangan nemoe pakéwoeh perang karo satroené ,ja-koe nagara kang doemoenoeng ing poelo Oekiran, ora adoh saka ing Kabadjangan, toewan Gulliver koedoe sagoeh ngréwangi,dadi mitrané wong ing Kabadjangan. Mangkono oega koedoe soempah, sabisa -bisa koedoe ngroesak marang kapal -kapalé perang moengsoehé. Apamanèh dèwèké diwadjibaké gawé gambaré (kaart) talatah ing Kabadjangan kabèh, koedoe rampoeng sadjroné rong sasi. Toewan Gulliver sagoeh nampani pepatjak ikoe maoe kabèh, kadjaba sidji, ja-ikoe nggoné koedoe olèh palilah disik, jèn arep metoe saka ing kikising nagara. Moelané bandjoer doewé

-23-

panoewoen marang Sang Praboe: pepatjak sing sidji ikoe diso- waka.Ananging panoewoené tanpa gawé, djalaran karsané Sang Praboe kentjeng ora kena diowahi Djalaran saka ing ikoe toewan Gulliver bandjoer disoempah sarta nanda-tangani pradjandjian kaja karsané Sang Praboe maoe.Sang Praboe banget soekané ing galih. Lajangé pradjandjian bandjoer disimpeni ana ing gedong ra- dya-poestaka. Nalika toewan Gulliver nanda-tangani lajang pradjandjian, Sang Praboe ndjenengi pijambak.Djalaran saka ing ikoe toewan Gulliver nglahiraké sembah-panoewoené sarana djèngkèng.Ananging bandjoer didawoehi ngadeg déning Sang Praboe,sarta Sang Praboe nglahiraké pangadjeng- adje- ngé:moega-moega toewan Gulliver dadia abdining nagara kang mantep sarta setya toehoe,sarta bisaha males betjik marang sih -kawelasané Sang Praboe. Boengahé toewan Gulliver,déné saiki wis mardika,bisa loenga saparan -paran.Tjiptané wis masți bakal ana mangsa- kalané bisa loenga saka ing Kabadjangan. Ing batin doewé pangarep-arep, samangsa dèwèkné dolan-dolan oeroet pasisir, tarkadang ana praoe liwat, sing kena ditoempangi. Ora antara lawas toewan Gulliver oleh palilah,kalilan maleboe ndeleng kradjaning nagara, aran koeța Madenda. Banget ing boengahé, djalaran olèhé njawang menarané nagara ikoe wis lawas, dadi kapénginé weroeh banget.Ingsadoe- roeng-doeroengé Sang Praboe wis ngoendangaké timbalan, sasoewéné danawa loemeboeing koeta, wong -wongé pada anaha ingomah baé, soepaja adja ana kang ketiwasan.Mangkono oega toewan Gulliver ija didawoehi manèh, soepaja nggoné mlakoe ngati -atia, pandjangkahé adja seroe-seroe, adja nganti agawé tjilakané wong oetawa ngroesakaké omah. Saking ngati-atiné, nalika toewan Gulliver loemeboe ing koeța, djasé ora dienggo, moeng nganggo kemédjan baé,sabab koewatir jèn djasé bakal njrèmpèd wong kang pada ana ing pajon.Djalaran pajoning omah pada kebak wong nonton. Nalika toewan Gulliver mlangkah ing pager -bata,akèh kang pada tabtaban atiné, Bareng sikilé toewan Gulliver ngambah ing ratan, omah-omah pada obah kaja ana lindoe kang gedé banget. Lakoené toewan Gulliver ngener marang kadatoné Sang

-24-

Praboe, djalaran kepénginé weroeh banget, kaja apa pasang-rakité. Kadatoné Sang Praboe doemoenoeng ana ing satengah-tengahing koeța, ana ing tempoekané ratan gedé loro, kang oeroet ing alang lan oedjoering koeța. Kinoebeng ing pager-bata,doewoeré rong kaki; wangoening tjapoeri pasagi bener; saben let sapoeloehkaki ana menarané sidji.Ing pager -bata maoe akèh bolongané kanggo mbedil saka ing djero,sarta ing sadjroning pager bata akèh mrijemé, kanggo ndjagani kadaton. Daleming kadaton doemoenoeng ana ing satengah-tengahé aloen -aloen, kang kajoman ing oewit-oewitan toewa-toewa. Rerenggan lan singering jejasan, djaréné toewan Gulliver,moela pantjèn nggoemoenaké banget. Kabèh pada goemebjar déning mas,slaka lan sesotya.Langséning kori lan djandéla kabèh pada sarwa soetra kang kandel lan aloes-aloes; djrambahé pada ginelaran baboet kang pèni-pèni, sarta médja koersiné kabèh pada kajoe séder oetawa kajoe èbben kang pepilihan, garapé apik-apik. Kedjaba saka ing ikoe ing kadaton ora koerang pasrèn kang èdi-èdi Sang Praboe djoemeneng ana ing menaraning kedaton kang doewoer déwé;saka ing kono saged mbagèkaké tekané toewan Gulliver, bandjoer ndangoe, kaprijé panemoené toewan Gulliver marang koeța kradjané Sang Praboe.Oendjoeké toewan Gulliver : banget nggoné lam-lamen marang saroepané kang sinawang,moelané bandjoer ngatoeri sembah-panoewoen marang Sang Praboe,déné woes kårsa maringi palilah mleboe ing kradjaning nagara. Sawisé toetoeg nggoné ndedeleng, toewan Gulliver bandjoer bali moelih kalawan marem ing ati.

BAGÉAN III.

Lelabochané toewan Gulliver ana ing Kabadjangan.

Katjarita noedjoe sawidjining dina toewan Gulliver lagi toeron ing soeketan sangareping omahé, bandjoerkatekan ing oetoesané Sang Praboe,lakoené katon goepoeh. Oetoesan maoe ndawoehaké timbalané Sang Praboe, jèn toewan Gulliver ngan-dikan toemoeli loemeboeing kadaton, Sang Praboe karsa moendoet remboegé, djalaran semoené ing Kabadjangan arep katekan moengsoeh saka ing Oekiran. Moelané Sang Praboe kagoengan panggalih mangkono, djalaran wong ing Oekiran wis mepak kapal -kapalé perang, semoené arep ngloeroeg marang Kabadjangan. Moenggoeh saka panemoené wong ing Kabadjangan, ing sadjagat ora ana nagara kang nimbangi gedé lan koewasané nagarané déwé. Sorsorané kang mèh nimbangi, ja-ikoe nagara ing Oekiran,saka ing Kabadjangan moeng keletan sagara kang ambané watara moeng limang atoes méter; prenahé saka ing koeța Madenda ana ing lor-wétan.Sang Praboe woes midanget kabar saka ing mata -pitané, jèn wong ing Oekiran moela pantjèn arep ngloeroegi ing Kabadjangan, moelané wong sanagara oega pada ora kapénak atiné. Sang Praboe oega wis aparing dawoeh mepak wadya-bala daratan lan laoetan,sarta wadya balané daratan karsa ditindihi pijambak.Ananging sarèhné wong ing Oekiran wis misoewoer dadi lelananging laoetan, sanadjan wadya-balané daratan déwé wis mitajani,éwadéné wong ing Kabadjangan pada tjilik atiné.Saoeroeting pasisir pada koewatir jèn dioenggahi ing moengsoeh,moelané saroepané tinging menara jèn bengi ora pada disoemed.Ingsabisa bisa wong ing Kabadjangan pada golèk réka, kaprijé bisané ngalang-alangi moenggahé moengsoeh ing daratan, djalaran kapal-perangé moengsoeh pada ora ngoetjiwani sarta lakoené rikat-rikat. Djalaran saka ing ikoe Sang Praboe karsa moendoet pitoeloengé toewan Gulliver, kaja déné kang woes kaseboet ing lajang pradjandjian. Toewan Gulliver didawoehi ndjagani pa-

-26 1

sisir; samangsa ana praoe moengsoeh katon teka, énggal awèha weroeh marang wong ing Kabadjangan, soepaja bandjoer bisa sedija kang mapagaké. Sarèhné doewoer banget, masti énggal weroeh, jèn ana moengsoeh teka. Sang Praboe oega maringi pirsa marang toewan Gulliver, jèn kapalé perang pijambak didawoehi meneng baé disik ana ing sawidjining plaboehan kang santosa. Sabab jèn metoe koewatir jèn diroesak déning moengsoeh, djalaran moengsoehé santosa banget. Toewan Gulliver moendjoek sandika, bakal nglakoni sadawoehé Sang Praboe, ananging bandjoer ngatoeraké panemoené déwé.Moenggoeh panemoené, praoené kapal perang moengsoeh arep pada direboet, soepaja ing Kabadjangan toemoeli ilang koewatiré bakal diloeroegi ing moengsoeh.Sang Praboe banget soekané ing galih midanget kasagoehané toewan Gulliver, nanging ketara jèn koewatos,bokmanawa toewan Gulliver ora koewat.Ananging toewan Gulliver ora ndoewèni koewatir mangkono, moeng doewé panoewoen :prakara ikoe kaagema wadi.Sang Praboe mrajogakaké sarta sagah ngagem wadi. Katjarita toewan Gulliver wis oleh katrangan ing bab amba lan djeroné sagara ing saantarané Kabadjangan lan Oekiran, jaikoe saka ing sawidjining kapitan laoet ing Kabadjangan kang woes misoewoer kawroehé.Mangkono oega moenggoeh ing doenoengé plaboehan, kang kira -kira bakal kanggo ngang- kataké kapal -kapalé perang, sarta bab kakoewatané laoet wong ing Oekiran. Sarèhné wong ing Kabadjangan pantjèn wis terang banget marang kakoewataning moengsoehé,dadi sadéla baé toewan Gulliver wis bisa njakoep saroepané katrangan-katrangan, kang pantes dikawroehi. Sawisé mangkono,toewan Gulliver bandjoer menjang pasisir lor, ja-ikoe ing panggonan kang arep-arepan bener karo poelo Oekiran. Ana ing kono bandjoer toeron ana ingsaboeri- ning pepoentoek, perloe njawang marang Oekiran. Nalika barang -barangé dipriksa déning oetoesané Sang Praboe,ana sidji sing dioempetaké, ja-ikoe kèker (verrekijker) piranti kanggo ndeleng barang kang adoh. Ikoe kang dienggo njawang kapal-kapalé perang moengsoeh; bareng wis terang panjawangé, bandjoer bali menjang Madenda, perloe ndjoepoek

dadoeng lan blébékan wesi pirang -pirang.Dadoeng ingKa- badjangan ikoe gedé -gedéné moeng sakenoer lajangan,moelané bandjoer diploentoe manèh rangkep teloe oetawa papat. Blè- bèkané wesi pada diplengkoengaké didadèkaké ganțol, bandjoer pada ditrapi dadoeng, saben ganțol sidji dadoeng sidji. Olèhé gawé dadoeng kang dipasangi ganțol mangkono ikoe olèh sèket, bareng soré bandjoer digawa menjang pasisir lor, ing panggonané njawang kapal perangé moengsoeh, kaseboet ing doewoer. Toewan Gulliver satekanéing kono, bandjoer tjoetjoel djas, sepatoe lan kaos, nganggo klambi waloelang lan tesmak kang gedé, perloené soepaja panahing moengsoeh adja nganti toemama marang awaké. Sawisé mangkono bandjoer njabrang ing sagara,wiwitané ngroebjoek, nanging ora soewé djeroning banjoe dadi sagoeloe, moelané bandjoer nglangi. Ora nganti sapanginang soewéné toewan Gulliver wis tekan ing sabrangan, tjedak kambi kapal-kapalé perang moengsoeh.Ing nalika ikoe ing kapal perang lagi baé moeni tengarané wong mapan toeroe. Moelané wong ing kapalora bakal énggal pada weroeh tekané toewan Gulliver, jèn adjaha kapal -kapalé bandjoer pada gondjing déning ombak gedé kang djalaran saka ing panglanginé toewan Gulliver. Kagèté para pradjoerit ing kapal -kapal perang wis ora kena winirasa, bareng pada weroeh ana danawa teka saka ing satengahing sagara marani kapal-kapalé. Akèh kang pada sa- lang-toendjang njegoer ing sagara, nglangi menjang daratan; ana oega kang pada bloeloengan mlajoe asasaran ana ing dèk kaja wong baring, ana kang ndelik loemeboe ing kamar- kamaring kapal. Oepsir-oepsiré wis ora bisa nata marang pradjoerité sabab ora ana kang mradoeli marang abané. Bareng tcewan Gulliver tekan ing panggonané kapal-kapal perang, dadoeng kang pada dikaloengaké ing goeloené dioetjoeli, saroepané kapal pada ditrapi gawané ganțol sidji-sidji, poetjoeking dadoengé toemoeli ditalèkaké dadi sidji, nganti kapal -kapal maoe kena disèrèd bebarengan.Ananging bareng disèrèd isih angèl; moelané bandjoer disloeloepi, ranténing djangkar pada ditatasi kabèh. Ora antara soewé para pradjoerit ing kapal -kapal perang maoe kagèté pada sarèh, toemoeli pada ngoedani panah marang

toewan Gulliver.Toedjoené toewan Gulliver nganggo klambi

lan tesmak, dadi awak lan pada kalis ing akèh banget dadi tangan, lan rainé pada kena ing Anangingtoewan Gulliver gigrig poetjoeking dadoeng kang wis ditalèkaké dadi sidji bandjoer ditjekel kentjeng, kapal perang idji disèrèd

Ivander Heydea

Kapal perang idji manengah.

Bareng wong ing Oekiran weroeh, jèn kapalé perang pada digawa danawa, ing pangoengoen lan

tjiliké wong pada prihatin.Moeng toewan Gulliver kang ngénak -énak nglangi bali menjang Kabadjangan nggawa

Sang Praboe ing Kabadjangan kambi abdi-abdiné para prijaji ing kadaton, para djéndral lan para admiraal pada ngentèni baliné toewan Gulliver ana ing gisik.Ing batin pada koewatir, bokmanawa ora oleh gawé,sabab tékad kang dilakoni ing toewan Gulliver ikoe satemené moela pantjèn gawat banget. Koewatiré sangsaja banget,nalika toewan Gulliver katon teka. Ing nalika ikoe panoedjoe padang remboelan, toewan Gulliver katon nglangi dietoetaké ing kapal perangé moengsoeh; panjanané kang pada ngentèni: toewan Guilliver diboeroe ing kapal perangé moengsoeh. Ananging bareng wis tjedak,toewan Gulliver ngoemboelaké tangané kang njekeli poetjoeking dadoeng kang kanggo nan- tjangi praoe kapal perang maoe, kambi moeni : „ Moegi -moegi loehoera Sri Maha Radja ing Kabadjangan!Pedjah gesanging mengsahipoen sampoen kaasta ing astanipoen. "Ing nalika ikoe soekaning panggalihé Sang Praboe sabalané,wis ora kena winirasa. Kabèh bandjoer pada soerak : „Horé,horé! Oenggoel, oenggoel! " sarta pada boengah-boengah, mlajoe ngalor-ngidoel, ngétan-ngoelon,ana kang pada nggoejoe, ana kang pada nangis, kabèh djalaran saka ing boengahé. Wong sing soegih lan sing miskin, sing gedé lang sing tjilik, pada rangkoel-rangkoelan kambi ora lèrèn-lèrèn olèhé pada ngalem marang kadigdajané toewan Gulliver, déné bisa ndjarah praoe-praoené kapal perang moengsoeh, saangkatanbaé kena kabèh. Ora antara soewé bandjoer moeni moesik, kapal-kapal perang ing Kabadjangan pada katon teka, pradjoerité pada baris parade, saroepaning omah pada masang bandéra, sadjroning nagara padang goemebjar, djalaran saroepaning lampoe lan lentéra pada disoemedi kabèh, dadi padang kaja rina. Bareng toewan Gulliver mentas, bandjoer sowan ing ngarsané Sang Praboe; Sang Praboe banget ing pangalembanané. Toewan Gulliver diwastani sing ngloewaraké tanah Kabadjangan saka ing pakéwoeh gedé, moelané banget pane- dané Sang Praboe marang lelaboehané toewan Gulliver. Toewan Gulliver sanalika kinawoela- wisoedasinengkakaké ingaloehoer dadi Wadana-admiraal, ja-ikoe sénapatiné pradjoerit laoetan, sarta didadèkaké pepatih, oleh seseboetan Adipati.

-30-

Mangkono oega ing kadaton bandjoer ana pista gedé,toewan Gulliver diladèni dedaharan kang pèni-pèni sarta inoė- man kang aloes-aloes. Pista ing kedaton ikoe nganti wajah ésoeklagi boebaran. Kadjaba saka ing ikoe nganti pirang-pirang dina wong ing Kabadjangan nggoné pada ramé-ramé. Kang mangkono ikoe moela pantjèn pantes banget, djalaran ora lawas oleh katrangan jèn kapal perang kang didjarah déning toewan Gulliver ikoe mèh ana teloeng-prapaté kapal perangé moengsoeh kabèh. Watara let teloeng minggoe saka ing pandjarahé kapal-kapal perang maoe, ing Kabadjangan katekan oetoesan saka ing Oekiran, njoewoen bedami, ing salawas-lawasé adja nganti peperangan manèh. Toewan Gulliver diangkat déning Sang Praboe dadi panggedéning koemisi kang bakal ngremboeg olèhé arep bedami karo oetoesan saka ing Oekiran.Kang mangkono ikoe sawidjining pangadji -adji kang gedé banget, nganti ndadèkaké panasing atiné para minister ing Kabadjangan. Toewan Gulliver olèhé gawé pradjandjian ora abot, nanging adil,dadi ngantarani, jèn lawasolèhé bakal tentrem ora ana perang. Oetoesan ing Oekiran banget boengahé, pradjandjian maoe ditampani ora nganggo ndjaloek owahé sațițik-țițika, sababkangmaoe panjanané, mesti bakal oleh pradjandjian kang abot banget. Ananging Sang Praboe sarta raad-nagara ora pada mrajogakaké marang pradjandjian maoe, semoenéora pada kèlingan, jèn oenggoelé ing Kabadjangan ikoe marga saka ing kadigdajané toewan Gulliver.Pamanggihé Sang Praboe, pradjandjian maoe kengowelen marang moengsoeh; karsané Sang Praboe tjotjog karo panemoené raad-nagara, pradjandjiané koedoe diboti nganti moengsoehé ilang kakoewatané. Ananging toewan Gulliver kentjeng panemoené, pradjandjian maoe adja nganti diowahi.Bareng panemoené toewan Gulliver ing semoe ora bakal digoegoe, bandjoer prasetya : jèn ing Kabadjangan nganti kalakon perang manèh karo ing Oekiran,toewan Gulliver ora arep mitoeloengi manèh,samono ikoe, jèn Sang Praboe ora karsa netepaké kaja panoewoené toewan Gulliver maoe.Toewan Gulliver doewé pangira, jèn pradjandjianè

31-

diaboti,mesti ratoe ing Oekiran ora bakal gelem nampani, ora woeroeng bandjoer perang manèh. Sanadjan kang mangkono ikoe ora dadi karsané Sang Praboe, éwadéné ditoeroeti, nanging wiwit nalika samana sihé Sang Praboe marang toewan Gulliver sirna. Woesana pradjandjiané bedami sida ditetepaké kaja pandjaloeké toewan Gulliver, para oetoesan ing Oekiran noeli arep pada bali, perloe njoewoenaké asma lajangé pradjandjian marang ratoené.Ananging sadoeroengé mangkat para oetoesan maoe pada nemoni toewan Gulliver disik, perloe awèh panarima djalaran saka ing gedéning pitoeloengé marang wong ing Oekiran.Mangkono oega para oetoesan nglairaké pangadjeng- adjenging ratoené, ja-ikoe kepéngin disowani ing toewan Gulliver. Toewan Gulliver oega sagoeh sowan,dèwèkné pantjèn kepéngin soemoeroep kahanané ing Oekiran. Para oetoesan bandjoer pada pamitan mangkat moelih marang nagarané. Bareng toewan Gulliver sowan ingarsané Sang Praboe ing Kabadjangan, matoer njoewoen palilah arep loenga menjang Oekiran, kepéngin weroeh kahanané ing kana.Sang Praboe oega maringi palilah, nanging katara saka ing pasemon, jèn ora dadi kaparenging panggalihé,sarta kenané mangkat oega doeroeng didawoehaké.Bareng toewan Gulliver njoewoen pirsa, kapan kaparengé mangkat, Sang Praboe kèndel baé,ora karsa paring wangsoelan. Katjarita sawidjining soré lagi baé toewan Gulliver toeroe, toemoeli kagèt déning pambengoking wong akèh, jaikoe pada alok-alok : „ Omahkobong,omah kobong! "Panjanané toewan Gulliver,omahé déwé kang kobong, moelané énggal tangi bandjoer metoe.Ananging bareng tekan ing djaba weroeh, jèn kang kobongan ikoe ing kadaton; ing sandoewoering nagara koekoesé koemeloen sarta geniné ngalad-alad mandoewoer kaja soendoel-soendoela ing langit.Goemroedoeg wong kang arep pada tandang, parané kabèh pada menjang kadaton. Toewan Gulliver bandjoer mlajoe menjang gisik, sepatoené kang sidji dikebaki banjoe, bandjoer bali menjang kadaton, banjoe kang ana ing sepatoe disok ing geni moeroeb, kang lagi ngroesak ing kadaton. Genine sanalika sirep,toewan Gul

liver bandjoer bali kalawan ing

Ananging toewan Gulliver lagi Minister financiën jaikoe minister kang njekel banda-béjaning nagara wis lawas marang Gulliver djalaran banget Minister ikoe boengah banget ing ati weroeh Sang Praboe ngandika marang toewan Gulliver nalika palilah ing Oekiran, wis ora

IvanderHeyden Gambar 4. Banjoe kang ana ing sepatoe disok ing geni moeroeb, geniné sanalika sirep.

-33-

soemanak kaja dėk bijèn.Kang mangkono ikoe arep digawé lantaran kanggo matèni toewan Gulliver, moelané bandjoer ngoendjoeki oeninga ingarsané Sang Praboe, jèn kapitoenaning nagara kang marga déning gedéning bandjir, loewih gedé tinimbang karo jèn kadatoné Sang Praboe kebandjoera kobong nganti enték- entékan.Mangkono oega diterangaké manèh, jèn toewan Gulliver lastari pamanggoné ana ing Kabadjangan, doewit nagara masti sangsaja tipis, djalaran tadahé toewan Gulliver akèh banget. Sang Praboe toemoeli nimbali para warganing raad-wadi, nanging toewan Gulliver sanadjan miloe dadi warga, éwadéné ora miloe ditimbali. Bareng para warganing raad wis ngloempoek, Sang Praboe dawoeh marang minister financiën,ndikakaké mratélakaké manèh goegaté marang toewan Gulliver, jaikoe olèhé gawé kapitoenaning nagara. Kadjaba saka ing ikoe admiraal pradjoerit laoetan ingKa- badjangan oega moewoehi goegat. Sarèhné toewan Gulliver dadi Wadana-admiraal,dadi sawisé bisa ndjarah kapalé perang moengsoeh kang akèh,toewan Gulliver pantjèné kawa- djiban ngroesak kapal perang kang isih kari, Ananging toewan Gulliver nglirwakaké kawadjibané kang samono gedéné ikoe dadi tetep tjidra marang nagara. Mangkono oega ana warganing raad-wadi kang ndakwa marang toewan Gulliver :ngiloni moengsoeh, djalaran nalika remboegan bab bedami,toewan Gulliver tansah ngréwangi oetoesan ing Oekiran, sanadjan ana ngarepané wong akèh oetawa dedéwékan.Kang mangkono ikoe tegesé ora lija ija tjidra ing nagara. Woesana pamité toewan Gulliver arep menjang Oekiran ikoe ija didakwa arep ngodjok-odjoki ratoe ing Oekiran, soepaja nantanga perang manèh karo Kabadjangan, arep dibantoe. Moelané toewan Gulliver doewé tindak kang samono,kirané raad ora ana manèh moeng soemedya ngloengsoer Sang Praboe saka ing kapraboné, soepaja awaké déwé bisaa madeg dadi ratoe, ngerèhaké nagara ing Kabadjangan kabèh. Saroepaning dakwa lan panemoe maoe kabèh dimidangetaké déning Sang Praboe;sanadjan Pandjenengané satemené ora Lelakoné Gulliver.3.

-34

nggega,malah paring ènget, jèn oenggoelé ing Kabadjangan moeng marga saka ing kekendelané toewan Gulliver,éwadéné rasaning remboeg meksa mratélakaké, jèn toewan Gulliver ikoe wong ala. Moeng ana minister sidji, ja-ikoe minister darah, kang wani mratélakaké, jèn para minister ing Kabadjangan ikoe pada ora weroeh ing panarima. Lelaboehané betjik toewan Gulliver marang nagara diterangaké kabèh sarta doewé pandjaloek, toewan Gulliver ditekakna ing ngarepaning raad, soepaja ndjawaba saroepaning dakwa maoe. Ananging panemoené minister darah ikoe ora dimoepakati déning raad. Ingsemoe para minister maoe wis pada saéka -praja arep matèni toewan Gulliver, moelané pantjasaning pangadilan loehoer : toewan Gulliver ditetepaké kaloepoetan tjidra marang nagara sarta kapatrapan paoekoeman: disirnakaképandelengé sarana dipitjakaké mripaté karo pisan. Olèhé arep nindakaké paoekoeman ikoe ditemtokaké mangkéné : ing nalika toewan Gulliver toeroe, mripaté karo pisan koedoe diobong déning dokter mripat kang tinoedoeh, sarana poetjoeking toembak kang mengangah dadi wesi bang. Sang Praboe oega mangajoe-bagja marang pantjasan kang mangkono ikoe,ora ana karsané ngowahi satitik- titika. Moeng minister darah kang roemasa wadjib awèh weroeh marang mitranéing bab bebaja kang bakal nekani. Panemoené ikoe dilaksanani sadoeroengé lajang poetoesané dias- mani déning Sang Praboe. Toewan Gulliver bandjoer nemtokaké apa kang arep dilakoni. Atiné lara banget, déné Sang Praboe lan para ministeré pada ora weroeh ing panarima. Moelané sanalika koeța kradjaning nagara ing Kabadjangan arep digempoer, digawé rata karo lemah; ananging bareng dipikir dawa,roemasa kliroe, sabab kang loepoet lan kang ora loepoet bakal pada nandang kasangsaran kabèh. Moelané kekentjenganing panemoené, nalar ikoe moeng arep dirampoengaké sarana loenga saka ing Kabadjangan baé. Tekané kongkonané kadjinemané minister darah maoe ing omahé toewan Gulliver wis wengi; bareng kadjineman wis loenga,toewan Gulliver bandjoer tata-tata, saroepaning doe

35-

wèké dikloempoekaké. Sarampoengé olèhé tata-tata ,bandjoer dandan, ngantjingi lawang lan djendéla, toemoeli mapan toeroe isih dandan.Ing wajah bangoen raina tangi, klasa -bantalé ditalèni, bandjoer digawa karo bandané kabèh, lakoené ngener marang pasisir. Satekané ing plaboehan,milih kapal perang sing gedé sidji, ja-ikoe kapal perang djarahan saka ing Oekiran; gegawané kabèh dimotaké ing kono, djangkaré dioenggahaké, toemoeli kapalé ditjantjang nganggo dadoeng. Sawisé mangkono, bandjoer nggebjoer ing sagara, nglangi menjang plaboehan ing Oekiran kambi nggèrèd kapal sing momot barangé.Wong kang djaga ing plaboehan Kabadjangan banget ing kagèté, nanging sadoeroengé bisa ngoenèkaké tengara, toewan Gulliver wis ora katon, kaling -kalingan déning pedoet. Lakoené toewanGulliver slamet tekan ing plaboehan Oekiran; wong ing kono pada banget ing boengahé katekan toewan Gulliver Djalaran wong ingsatanah Oekiran wis pada weroeh, jèn nalika bedami akèh banget pitoeloengé toewan Gulliver marang Pandjenengané Sang Praboe ing Oekiran. Awit saka pandjaloeké toewan Gulliver ana wong sing ngatoeri pirsa marang Sang Praboe, jèn toewan Gulliver teka ing kono kepengin sowan ingarsané. Antara let sadjam toewan Gulliver nampani dawoeh, jèn Sang Praboe sapandèrèké woes sedija ana ing ara-ara saloring nagara, ngentosi pisowané toewan Gulliver. Toewan Gulliver énggal sowan. Bareng tjedak, Sang Praboe toemedak saka titihané koeda, sarta Sang Pramèswari toemedak saka ing titihané rata, kadèrèkaké ing para poetri. Toewan Gulliver bandjoer djèngkèng, ngaras astané Sang Pramèswari,toemoeli moendjoek marang Sang Nata, jèn wis lawas olèhé kepengin weroeh nagara ing Oekiran.Oega matoer barès, jèn loengané saka ing Kabadjangan ikoe da- poer minggat, sabab laboehé betjik marang nagara arep olèh wewales ala. Moelané saiki njoewoen pangaoeban marang Pandjenengané Sang Nata. Sang Praboe sagah ngajomi marang toewan Gulliver,sarta maringi pambagé slamet ing satekanéing Oekiran.Sang Praboe bandjoer ndawoehaké paréntah, soepaja bakal pondokané toewan Gulliver ditataa; toewan Gulliver dililani

sakaké lan nganti agawé pitoenaning kawoelané Sang Praboe. Pawon ing kadaton tampa dawoeh njedijani pangané toewan Gulliver Moenggoeh saka panemoené toewan Gulliver wong ing tanah Oekiran ikoe loewih lan pawakané loewih tinimbang wong ing Kabadjangan Saben dina toewan Gulliver tansah ndjadjah ing Oekiran nanging kang disenengi dolan ing gisik, sabab pangarep bokmanawa liwat Ananging pangarep ikoe Katjarita ing sawidjining dina wajah bengi ing Oekiran prahara gedé Ésoeké toewan Gulliver dolan-dolan menjang gisiking sagara ing pasisir wétan, kagèt weroeh sekotji gawéjan Europa mengkoereb kampoel-kampoel katoet ing ombak ora adoh saka ing gisik. Kira-kira ikoe sekotjiné praoe gedé kang benginé mentas katempoeh ing prahara, sekotjiné pisah, bandjoer katoet ing ombak. Sanalika toewan Gulliver nggebjoer ing sagara, nglangèni sekotji; bareng ketjandak, bandjoer digawa nglangi minggir sartadientasaké ing daratan pisan. Toewan Gulliver bandjoer djèngkèng sjoekoer ing Pangéran; djalaran ing nalika ikoe doewé pangarep-arep kang mantep, jèn bakal bisa bali menjang nagarané manèh, ketemoe kambi bodjo lan sadoeloer-sadoeloeré. Banget maremé ing ati toewan Gulliver bandjoer bali menjang nagara, njoewoen sowan ingarsané Sang Praboe; bareng wis sowan toemoeli ngatoeraké lelakoné sarta kanijatané kabèh. Toewan Gulliver njoewoen oendagi toekang gawé praoe teloengatoes, soepaja mitoeloengana olèhé arep ndandani sekotji temon maoe nganti kena dienggo lajaran. Sabab sekotji ikoe nijaté arep dienggo tékad- tékadan metoe saka ing poelo Oekiran menjang tengah-tengahing sagara, bokmanawa bisa weroeh oetawa kepapag praoe gedé kang pinoedjoe lajaran ana ing kono. Sang Praboe dangan banget ing galih karsa mitoeloengi marang toewan Gulliver, moelané bandjoer aparing dawoeh, toewan Gulliver diparingana oendagi teloeng-atoes soepaja mitoeloengana olèhé arep ndandani sekotji. Satemené moela

-37-

pantjèn kebeneran,sabab minister financiën ing kono oega wis tjaos oendjoek marang Sang Praboe, jèn danawa Gulliver kelawasen olèhé ana ing Oekiran, wis mesti doewiting nagara bakal kakéhan entèké,toer ora woeroeng reganing redjeki oega bakal moendak larang.Sang Praboe karsa tindak pijambak nirsani sekotji temon maoe menjang gisik; kabèh sapandèrèké pada goemoen banget weroeh gedéning sekotji,déné toewan Gulliver ana ing kono bisa linggih, bisa ngadeg, sekotjiné ora nggoling. Toewan Gulliver sakantjané oendagi teloengatoes olèhé

rina -wengi babar Bareng sekotji wis betjik kena dienggo toewan Gulliver bandjoer wiwit kekloempoek dimotaké ing sekotji Katjarita ratoe ing Kabadjangan teka ing Oekiran, perloe nimbali toewan Gulliver énggala bali pamité wis Jèn toewan Gulliver bakal katetep- aké tjidra ing nagara, kapotjot dadi Wadana-admiraal pepatih ing Kabadjangan, anggering nagara bakal kapatrapan Mangkono ija ngemban dawoeh kang katoer marang Pandjenengané Sang Praboe ing Oekiran, jaikoe Sang Praboe ing Kabadjangan kagoengan pangadjeng- adjeng:jèn toewan Gulliver mopo, soepaja Sang Praboe ing Oekiran karsaa dawoeh mbalenggoe tangan lan sikilé, bandjoer katoempangna ing gètèk kang gedé, digawa menjang Kabadjangan, soepaja nglakonana paoekoeman kang woes dadi beneré. Jèn Sang Praboe ing Oekiran ora karsa nglaksanani pangadjeng-adjengé ratoe ing Kabadjangan, ora woeroeng pamitrané nagara loro ikoe bakal rengat,wekasan noewoehaké perang manèh. Sang Nata ing Oekiran nganti teloeng dina olèhé rembagan ana ing raad karo para minister-ministeré, ing bab pangadjeng-adjengé ratoe ing Kabadjangan maoe. Sawisé tinemoe remboegé, bandjoer paring wangsoelan marang oetoesan ingKa- badjangan, mangkéné : prakara bakal baliné toewan Gulliver marang Kabadjangan Sang Praboe pasrah marang oetoesan, sabab Sang Praboe roemaos ora katjonggah mbalenggoe toewan Gulliver kalawan roda-paksa;kang mangkono ikoe wong ing

-38-

Kabadjangan déwé ija wis weroeh.Andjaba saka ing ikoe toewan Gulliver wis gawé praoe gedé, arep dienggo loenga adoh; ikoe Sang Praboe ing Oekiran ija ora ketjonggah ngalang-alangi. Mangkono ikoe wangsoelané Sang Praboe marang oetoesan ing Kabadjangan;oetoesan toemoeli dililani moendoer. Toewan Gulliver kongkonan ngatoeraké sembah-panoewoené marang Sang Praboe, déné poetoesaning raad ngowel marang awaké sarta ngatoeri oeninga soepaja dèwèké adja nganti gawé kasoesahaning nagara ing Oekiran, arep toemoeli mangkat loenga, moeng ngentèni palilahé Sang Praboe. Sang Praboe toemoeli maringi palilah.Sang Praboe sagar- wa-poetra sarta sapandèrèk pada rawoeh ing plaboehan arep maringi slamet sarta mirsani mangkaté toewan Gulliver. Toewan Gulliver bandjoer njoewoen pamit sarana djèngkèng ana ingarsané Sang Praboe.Sang Praboe maringi pasangon aroepa doewit emas sèket kantong,isingrong-atoes idji,sarta maringi tanda katresnan aroepa gambar salirané Sang Praboe, gedéné pada karo salirane.Andjaba saka ing ikoe toewan Gulliver disangoni dagingé sapi satoes lan wedoes teloengatoes,banjoe ngombé satoes tong lan anggoer sèket tong;kéwan oerip : sapi nenem, banțèng loro, wedoes wadon nenem lan wedoes lanang nenem;kambi soeket lan beras kinira satjoekoepé. Sawisé pamit-pamitan kambi wong akèh, toewanGulliver ing wajah djam nem ésoek mantjal saka ing plaboehan ing Oekiran parané ngalor;wong kang anaing darat pada soerak-soerak aramé. Kabeneran anginé saka ing kidoel-wétan,dadi lakoening praoe lantjar banget,ora soewé gisiké ing Oekiran wis ora katon. Sadina moepoet lakoené toewan Gulliver ora lèrèn-lèrèn; bareng sorè lajaré pada diroetjati,toewan Gulliver bandjoer nggléțak; saking sajahé ora soewé toeroe. Ing wajah mlețèk srengéngé lagi tangi, lajaré bandjoer énggal-énggal dipasangi manèh,lakoené isih lastari ngalor bener baé. Ananging ing ngendi-endi ora ana praoe kang katon. Watara djam teloe awan toewan Gulliver ndeleng nganggo kèkeré,weroeh ing kadohan ana praoe gedé lajar ngidoel-ngoelon. Akèh banget akalé soepaja sekotjiné déwé katona

IIpamit-pamitan

mantjal

marang wong ing praoe lajar, nanging nganti soewé ora migoenani;wasana soewé-soewé semoené bisa katon. Tan-

dané ing praoe lajar toemoeli ngoemboelaké gendéra ngoenèkaké mrijem, nanging saking dohé toewan Gulliver isih koerang marang Ora lakoening praoe dieneraké marang sekotjiné toewan Gulliver Bareng wis tjedak, katon ana gendérané Inggris, ja ikoe gendéra woetah-getihé, saking Gulliver krasa ngondok-ondok arep nangis. Bareng sekotjiné wis tjedak karo praoe bandjoer ditalèni, toewan Gulliver moenggah kambi nggawa gegawané kabèh. Wondéné praoe lajar ikoe sawidjining praoe dagang Inggris, lagi teka saka ing nagara Tjina, arep bali menjang tanah Inggris,

metoe samodra Gedé kang sisih.mandégani praoe ikoe kapitan Riddel, sawidjining kapitan praoe kang wis oendagi;ikoe banget ing goemoené, déné ana ing kang sepi mangkono kok kepapag wong kang toenggal lagi noenggang sekotji ora karoewan parané. Bareng toewan Gulliver wis kepénak, bandjoer wiwit njaritakaké lelakoné; kapitan Riddel wiwitané doewé pangira, jèn toewan Gulliver saking bingoengé dadi ndoewèni lara èngetan, moelané bandjoer ngomjang mangkono, Ananging toewan Gulliver bandjoer ngetokaké sapi, banțèng lan wedoesé saka ing petèné, pada disèlèh -sèlèhaké ing médjané toewan kapitan, pating kețimik mlakoe ngalor -ngidoel; ing kono toewan kapitan lagi ngandel marang tjaritané toewan Gulliver. Mangkono oega toewan Gulliver ija noedoehaké doewité mas peparingé ratoe ing Oekiran,karo gambaré Sang Praboe. Ing nalika ikoe ora ana wong kang ora ngandel. Lakoening praoe begdja tansah oleh angin betjik, ngliwati poelo Madagaskar, bandjoer mandeg ana ing Kaap de Goede Hoop perloe amèk banjoe ngombé; sawisé rampoeng, toemoeli mbandjoeraké lakoe moelih marang tanahInggris. Nalika tanggal kaping 2April1702 toewan Gulliver teka ing Bristol,ketemoe kambi bodjoné kang wis ora ngarep-arep, djalaran kinira wis tinggal -donja. Dadi enggoné loenga toewan Gulliver lawasé mèh teloeng taoen bener.

-40-

Radja-kajanéolèhé nggawa saka ing Oekiran digawèkaké pangonan tjilik ana ing patamanané; bandjoer digawé tontonan sarana bajaran, nganti toewan Gulliver oleh doewit akèh. Pantjèné toewan Gulliver wis bisa oerip kepenak ana ing

tanah, sarèhné dasaré demen lelana, dadi ora betah manggon ing darat Djalaran saka ing ikoe ora lawas dèwèké dadi dokter praoe manèh, arep miloe toewan kapitan Nicolaas lajaran ngoebengi boemi.

II. Lakoené toewan Gulliver menjang ing

tanah Kaboetan.

BAGÉAN I.

Tekané toewan Gulliver ing Kaboetan. Katjarita dèk samanaing tanah Inggris lagi mangsa herfst, ja-ikoe saantarané mangsa panas lan mangsa adem. Tetoe- woehan godongé pada ngrembaka; ing pasawahan, ing ara-ara lan ing alas -alas akèh kembangé kang asri-asri .Kang mangkono ikoe kaja-kaja dadi pratanda pamité taoen kang lagi loemakoe, pamit marang saroepaning wong ing tanah Inggris kabèh, sarta pamit marang saroepaning wong, kang pada noenggang praoe kang aran Avonturier, kapitané toewan Nicolaas, lagi mangkat arep ngoebengi boemi. Toewan Gulliver oega anaing prave kono dadi doktering praoe. Olèhé kepéntjoet marang lelakon kang élok-élok sarta kepénginé weroeh wong lan nagara mantja, agawé ora djenaké ana ing omah.Sanadjan omahé kepénak asri, éwadéné atiné ana ing omah ora bisa djendjem, kepengin loenga adoh, nggolèki pakéwoeh lan kangélan. Lakoené praoe Avonturier kaleboe akèh kasoesahané, nanging ora nganti nemoni pakéwoeh kang gedé;wasana ngliwati pongolé tanah Afrika kang sisih kidoel, bandjoer soepitan Madagaskar.Ing kono ikoe anginé saben-saben wiwitané betjik, nanging ora soewé adaté kerep bandjoer salin dadi prahara kang mbebajani toemrapé praoe-praoe, kang pada liwat ing kono. Mangkono oega lelakoné praoe Avonturier. Ingsadina moepoet ora ana angin, sorené ija doeroeng ana angin; lintang-lintang ing langit pada pating klentjar, pating krelip; ora ana wong sidji-sidjia sing koewatir bakal ana pakéwoeh.

Djoeroe-moediné ana kang djaga mlakoe-mlakoe ana ing dèk sisih tengen. Kabèh wong ing praoe pada ajem, ngroengokaké ombak njempjok. Ora ana kang katon prihatin oetawa

ngesah. Kang mlakoe-mlakoe ikoe kerep pikirané lagi nglampra, moelih menjang nagarané Sanalika djoeroe-moedi kang djaga ikoe kagèt, tjiptané Arep apa iki lintangé pada ilang kabèh, langité ireng Mesti pakéwoeh Tjipta mangkono ikoe pantjèn bener hawané lagi arep salin dadi ala ora bakal prahara kang nggegirisi Djoeroe énggal menjang kapitan goegah notok lawang Toewan Nicolaas bareng kroengoe wong kang djaga énggal dandan nganggo topiné kang amba, toemoeli menjang dek, njekel komando jaikoe ngepalani wong kang pada toewan kapitan wis teléla ,jèn kaanané ing waktoe ikoe moetawatiri banget Ora toewan kapitan keproengoe Kabèh ing gawé saroepaning bolongan (djendéla sapanoenggalané kabèh !" Lagi baé kang dipréntahi pada anginé wis nganti njoe wèkaké lajar ing tijang kang ndoewoer tiba ing dèk kambi ora ana wong kang ketiban ke Para kang wis trampil-trampil énggal ngoetjoeli lajar nanging banget olèhé toemandang djalaran lajaré wis pada kisénan angin dadi pating- blendoek kentjeng banget angèl tarik-tarikané.Lakoening kaja Abané kapitan Taliné lajar dioetjoeli Sawisé lajar kang ngisor pada djoer pada njabeti tijang, nanging énggal ditjandaki déning para kang, toemoeli diroetjati Praoe Avonturier kaja bațok krambil digawé dolanan déning ing Bareng lajaré wis diroetjati kabèh,-kari sațițik ing tijang kang ngarep lakoening praoe rikaté kaja arep kependem ing saantarané

43-

loro, toemoeli kaja arep moenggah ing aloen kang ana ing ngarepé.Tijang-tijang pada pating gropak, tambang-tambangé pada njabet-njabet, blabag -blabagé pada menteloeng, kaja arep pada toegel -toegela. Sanalika ana banjoe njempjok moenggah ing dèk kang boeri, ngenani kang djaga nganti tiba; nanging kang nggentèni wis tjoemepak,dadi ora kapiran. Wiwit nalika ikoe sadéla-sadéla ana banjoe kang njempjok moenggah. Nalika samana praoe Avonturier tansah kaja dioentjalaké déning ombak ngalor-ngidoel, ngétan-ngoelon, swarané pating krengkèt, pating grendjot, kaja arep remoek-remoeka. Toewan kapitan arep weroeh, menjang ngendi enering lakoené praoené, ora bisa weroeh; djalaran, kedjaba lakoené ora adjeg, pandomé oega ora bisa anteng, djaroemé moebang-moebeng ora karoe -karoewan,dadi ora bisa noedoehaké kéblat. Mangkono oega anginé ija pidjer ngolah -ngalih baé. Tarkadang njoeroeng praoe saka ing sisih tengen, nganti praoené kaja dibalangaké mangiwa.Ananging lagi baé lakoené rada adjeg bandjoer ana angin gedé saka ing kiwa, nganti pravené kaja arep nggoling manengen. Tarkadang si praoe kaja disawataké madjoe. Sarèhné petengé banget, saakal-akalé toewan kapitanolèhé arep njoemoeroepi kahanan ing sakiwa -tengening praoe, ora migoenani;mobat-mabiting praoe ikoe kang ngangèl-angèli, Kang isih nggedèkaké atiné wong ing praoe, déné pada weroeh, jèn praoené nalika samanalagi ana ing tengah-tengahing sagara, sarta ora koewatir ketanggor ing karang. Kapitajan kang samono ikoe wis tjoekoep kanggo mbetahaké krodaning prahara. Nanging sarèhné ora weroeh doenoengé praoené ana ing endi,sarta parané menjang endi, dadi pangati -atiné toewan kapitan sangsaja banget; dèwèkéroemasa nanggoeng njawané wong sapraoe, sarta roemasa nanggoeng kaslametaning praoené samomotané kabèh. Jèn praoe lagi dioentjal -oentjalaké déning prahara, sadéla kaja disawataké ing sandoewoering aloen kang sagoenoeng- goenoeng doewoeré, bandjoer kaja ditjemploengaké ing djoe- rang kang djero, toemoeli digawé dolanan kaja bal, dibalangaké ngiwa-nengen,wis masti baé lakoening praoe ora kena dititèni

-44-

menjang endi parané.Apamanèhjèn groeboeging angin, swaraning aloen bebaroengan karo krengkèting praoe,ikoe wis prasasat lagi doemoenoeng anaing samadyaning baris kang lagi tempoek.Nanging wong kang wis koelina lelakoe ana ing sagara, jèn panoedjoe lagi ana ing sadjroning pakéwoeh mangkono, pangroengoené sangsaja tengèn. Mangkono oega kapitan Nicolaas ing nalika ikoe, sarèhné pandelengé saking petengé ora migoenani, dadi sing dienggo pangroengoené; olèhé nitèni owahing lakoené si praoe, dipirit saka saliné swaraning ombak kang njempjok. Katjaritatoewan kapitan njoba njandak kemoedining praoe, arep soemoeroep apa pravené isih kena dierèh; ing kono toewan kapitan sanalika krasa, jèn ana kang ngalang -alangi pangerèhing praoe, bandjoer ditilingaké ana apa. Saka pangrasané toewan kapitan, krodaning sagara sangsaja moendak bangeté, panempoehing aloen sangsaja kerep, apa manèh aloen kang nempoeh ing sisih kiwa, kaja-kaja arep nggolingaké praoené manengen. Sarèhné toewan kapitan ndoewèni koewatir,bokmanawa praoené bandjoer katoet ing kali sagara (strooming) kang santer iliné ngener menjang sawidjining daratan,moelané bandjoer préntah marang djoeroe-moedi nomer sidji,dikon njekel kemoediné,dikon ngerèh madjoe bener baé;sawisé awèh préntah mangkono,toemoeli menjang dèk ngarep. Mantroes kang djaga ana ing pamandengan (uitkijk ) ing tijang, dipréntahi sing ngati-ati, sing waspada pandelengé;dèwèkné déwé bandjoer njawang mangarep, nanging ora weroeh apa-apa kang njamari. Moelané bandjoer bali menjang panggonané kemoedi;kaanané ing kono oega isih kaja nalika ditinggal,ora ana owahé sațițik - țițika. Saiki pepoentoning panemoené toewan kapitan, moeng arep ngichtijari, praoené adja nganti tekan ing kalisagara kang moetawatiri banget maoe.Bandjoer menjang kreteging praoe, awèh aba, soepaja lajar-lajaré pada dipasangi manèh sarta lakoening praoe dieréha menjang kéblat paraning angin. Bareng lajaré wis pada dipasangi, praoené minger kambi njwara pating krengkèt, djalaran katempoeh ing angin gedé, ora soewé lakoené bener kaja karepé toewan kapitan.Nanging praoené bandjoer tekan ing kali sagara kang arep disingkiri maoe,dadi bandjoer katoet ing iliné kang santer.

-45-

Ora antara soewé mantroes kang djaga ana ing pamandengan alok:„ Ngadjeng daratan ! " Sakabèhé kang pada kroengoe banget kagèt lan mirisé atiné, bandjoer pada mandeng mangarep.Bandjoer ana sing alok manèh : „ Ingsisih tengen daratan!" „Ingsisih kiwa daratan! " Entèk atiné toewan kapitan njawang manengen bandjoer mangiwa.Ing sisih kiwa lan sisih tengen katon ana karang kang doewoer banget, prasasat mèh soendoel ing langit, praoené tjoemlorot ana ing sela -selané, kaja panah dilepasaké saka ing gandéwa. Toewan kapitan bandjoer aba : „Adjokna baé praoené! " aba mangkono ikoe ngoemandang déning tjedak lan karang maoe. Praoené oega isih manoet pangerèhing djoeroe-moedi. Praoe Avonturier toemoeli moenggah -medoen ing aloen manèh, ananging sanalika lakoené bandjoer-kaja disoelap- dadi alon ana ing banjoe kang anteng. Karangé ing sisih kiwa lan sisih tengen wis pada ora katon, lakoening praoe wis ora ana sing disamari; samono ikoe moeng nitik saka ing pandeleng ana ing petengan. Krodaning prahara, groeboeging angin sarta goemloedoeging aloen, lamat-lamat isih keproengoe saka ing kadohan; ombaking banjoe alon panjempjoké marang praoe kang anteng lakoené ana ing banjoe kang rata. Toean kapitan bandjoer njeboet soekoer ing Pangéran, temboengé: „Banget soekoerkoe ing Goesti Allah,déné kaparingan loewar, slamet bisa mleboe ing sawidjining soenglon". „Nanging ora antara soewé mantroes kang kapatah ndjadjagi djeroning sagara njoewara: „Kalih welas depa!" Toean kapitan bandjoer aba: „Djangkar ditjemploengaké! " sanalika djangkaré ditjemploengaké, swarané mak djegoer, praoené mandeg mak greg,ora obah. Awaking praoe kang akèh-akèh, sarèhné sajahé banget, pada dililani toeroe; moeng toewan kapitan kambi kantja satjoekoepé, pada djaga ana ing dèk; ora soewé, wong ing praoe pada toeroe kepati. Bareng wajah bangoen raina, ing sisih wétan wiwit ana trontong-trontong padang, toewan kapitan moelat ngiwa -nengen ngarep -boeri. Ing kono katon, jèn praoené doemoenoeng

-46-

ana ing sawidjining soenglon, kambi sagara moeng kaelet- eletan sakètèng karang, lawangané tjijoet banget;dadi bisané maleboeing soenglon kalawan slamet ikoe prasasat ditoeloengi ing lelemboet. Ing satengening praoe,watara satoes mèter sakaing gisik,katon ana alas goeng liwang-liwoeng; nitik gedé-gedéning oewit-oewitané,alas ikoe alas toewa banget, oemoeré mesți wis atoesan taoen .Ing sakiwané katon ana ara-ara kațoekoelan ing soeket,doewoeré sadedeging wong. Ing tembing kanané alas,lamat-lamat toewan kapitan weroeh koekoesing geni,dadi semoené ing kono ana wongé. Bareng awaking praoe wis pada tangi, kang saparo pada dipatah ndandani karoesakaning praoe, sing ngepalani oendagining praoe. Déné kang saparo manèh, sawisé pada sikep gegaman, bandjoer pada noenggang sekotji nggawa tong wadah banjoe, dikon golèk banjoe ngombé menjang daratan, sing ngepalani djoeroemoedi nomer sidji. Toewan Gulliver ndjaloek palilah marang toewan kapitan, arep miloe menjang daratan, arep weroeh kahanané ing pasisir,bokmanawa bisa nemoe tandoeran oetawa kéwan kang anèh-anèh; toewan kapitan oega ngilani. Let saprapat djam wis pada tekan ing gisik, olèhé pada mentas ora rekasa; nanging ora pada nemoni kali,belik oetawa sendang; tabeting wong oega ora ana.Awit saka préntahé djoeroe-moedi wongé kang papat dikon kèri noeng- goni sekotji, lijané bandjoer pada mangkat golèk banjoe ngombé kang neras, oeroet gisiking sagara. Déné toewan Gulliver golèk paran déwé, arep ngoepaja tandoeran kang anèh-anèh, sabab ing kono tetoekoelané ketel sarta soeboer-soeboer banget.Bareng lakoené tekan ing panggonan kang gares sarta akèh padasé,olèhé arep golèk tandoeran kemba, moelané bandjoer bali, arep menjang panggonané sekotji manèh. Ananging bareng tekan ing kono, goemoené doedoe-doedoe, déné weroeh kantjané-tanpa aweh tengara-wis pada noenggang sekotji, arep bali menjang prave, olèhé melahi abikoet, kaja wong diojak ing matjan. Toewan Gulliver arep njeloek bali menjang kantjané, nanging sanalika weroeh ana sipat manoengsa, gedéné ngédab-édabi, lagi ngroebjoek noetoeti kantjané,kambi nggereng saking nepsoené.

47-

Gedéning danawa ikoe watara samenaraning grédja, swarané kaja gloedoeg, banjoe kang diambah ing sikilé pada moentjrat doewoer banget. Toedjoené sekotjiné wis rada adoh,sarta ing kono akèh karangé kelem kang landep -landep, dadi lakoening danawa katon rekasa. Toewan Gulliver njoba arep noetoeti sekotji, ananging tangèh jèn bisaa, moelané bandjoer bali menjang daratan.Nanging ora antara soewé banget kagèté weroeh praoe Avonturier, satekané sekotji bandjoer mbabar lajar, mangkat alon metoe ing sekètèng karang, loemeboe ing tengahing sagara. Toewan Gulliver énggal moenggah ing karang satjedaké ing kono, bandjoer ngawé -awé menjang praoe, nanging tanpa gawé. Ora soewé praoené wis ora katon. Saka ing karang panggonané ngadeg, toewan Gulliver bisa njawang ing daratan kalawan tjeta; ing kono toewan Gulliver weroeh, jèn tanahé ing daratan pada ditandoeri kabèh. Nanging tandoerané béda banget karo kaanané ing kéné, doewoeré pada ngéram-éramaké banget. Tandoerané pari gedéning da- mèné watara pada karo deleging oewit-oewitan kang tjilik-tjilik ing kéné, doewoeré ora koerang saka sapoeloeh mèter. Toewan Gulliver toemoeli moelat moebeng, bandjoer moedoen saka ing panggonané. Satekané ing ngisor, nemoe ratan amba, nanging ananéing kono moeng dadi dalan tjilikana ing satengahé pasawahan. Toewan Gulliver nganti soewé olèhé mlakoe noeroet ratan ikoe, ananging ora bisa njawang mangiwa oetawa manengen, djalaran kaling -kalingan ing tandoeran pari kang doewoer banget.Bareng olèhé mlakoe watara wis olèh sadjam, tekan ing entèk-entèkaning ratan; ingarepé ana oendak-oendakan toenda papat, gedé lan doewoeré ngéram-éramaké, doewoeré sidji-sidjining oendak-oendakan watara ana rong dedegé, dadi tangèh bisané moenggah.Ing sakiwa lan satengené oendak-oendakan ikoe ana dadahé, doewoeré doega-doega ana rongpoeloeh meter. Bareng lagi golèkbrobosan, sanalika weroeh ana danawa sidji teka saka ing sawah, gedéné lan santosané ngoengkoeli boeta kang noetoeti sekotji maoe. Saking kagèt lan wediné toewan Gulliver bandjoer nloesoep, oempetan ana ing sadjroning tandoeran pari. Saka ing pandelikané toewan Gulliver weroeh danawa maoe mandeg ngadeg

ana ing oendak-oendakan kang ndoewoer déwé,moelat moebeng, bandjoer ngoendang kantjané swarané kaja gloedoeg, tangané soerawéan kaja awèh sasmita, nanging toewan Gulliver ora mangerti apa karepé; dawaning tangané watara ana sa- poetjang. Sanalika ana kang soemaoer saka ing kadohan, swarané oega nggegeteri;ora soewé ana danawa nenem teka kambi njangking arit, gedéning arit kira-kira tikel sapoeloeh kambi arit loemrah. Wong kang oendang-oendang, jèn nitik roepa lan panganggoné, semoené loerahé kang pada dioendang; sing teka bandjoer pada dipréntahi, nangingtoewan Gulliver ora mangerti, moeng pangoetjapé manis.Kang dipréntahi pada mantoek, toemoeli wiwit pada mbabadi tandoeran pari ing panggonané ndelik toewan Gulliver. Swarané olèhé pada mbabadi tandoeran pari,wis prasasat blandong pada negori kajoe ing alas. Saking kagèté toewan Gulliver bandjoer golèk dalan arep soemingkir,sabab koewatir, jèn kesrèmpèd ing arité, ora woeroeng babar pisan. Nanging lakoené ora bisa rikat, sabab tandoerané pari akèh kang kerep banget,sela -selané angèl dibrobosi.Bareng toewan Gulliver tekan ing panggonan kang tandoerané pari pada roeboeh déning kodanan lankatempoeh ing prahara, roemasa entèk atiné,ora bisa bablas olèhé arep oempetan; mangka kang pada babad sangsaja soewé sangsaja tjedak. Toewan Gulliver awaké krasa tjapé,ora doewé kakoewatan, entèk atiné bandjoer nggléțak ana ing legokan, soemedja ngentèni patiné. Ing nalika ikoe rasané atiné angles, kèlingan nggoné gampang ninggal tanah woetah getihé, ndjoeroengi hawa-nepsoené kepengin weroeh ing paran,wekasan arep nemoni pati sija-sija. Katjaritasoewé -soewé danawa kang babad maoe sing sidji wis tjedak banget kambi toewan Gulliver, nganti toewan Gulliver wedi, jèn kepidak oetawa kena ingarité,ora woeroeng babar pisan, moelané bandjoer ndjerit djalaran saking wediné. Danawané toemoeli lèrèn olèhé babad, njawang mangisor; bareng weroeh marang toewan Gulliver, bandjoer toemoengkoel arep ndekep; patrapé ngati-ati banget kaja wong arep ndekep beboerontjilik kang doeroeng taoe disoemoeroepi. Toewan Gulliver arep njoba mloempat, arep mlajoe,

III Gulliver

koermat

- - 49-
nanging wis kasèp. Sabab doeroeng nganti bisa mloempat wis ketjandak, ditjekel déning danawa, didjapit ing djempolé lan dridjiné sidji, bandjoer dioemboelaké, diïling-ilingi,watara saka ing rainé danawa ana samèter. Toewan Gulliver ora lija moeng pasrah ing Pangéran; sanadjan pandjapiting dridji kaja noegel- noegelna iga, éwadéné maksa dibetah -betahaké nggoné anteng.Tangané digawé ngapoe-rantjang kaja patrapé wong ndjaloek ngapoera, bandjoer memelas sambaté, ndjaloek soepaja dietjoelna. Si danawa semoené goemoen banget ndeleng polahé toewan Gulliver, bandjoer dilebokaké ing sak roempi, patrapé ngati-ati banget kaja wong marang kéwan tjilik kang langka anané. Sawisé mangkono danawa bandjoer gegantjangan menjang nggoné loerahéja- ikoe danawa kang weroeh disik marang toewan Gulliver maoe semoené sawidjining boeta tani kang soegih. Boeta batoer toemoeli noedoehaké olèh-olèhané marang loerahé; loerahé ija banget ing goemoené. Toewan Gulliver diïling -ilingi awaké sakodjoer; sarèhné bațoeké kebak ramboet,dadi didamoni soepaja rainé katona tjeța, nganti toewan Gulliver keplepeken, mèh ora bisa ambekan. Boeta loerah toemoeli ngoendangi batoer -batoeré kabèh pada dita- koniapa sing oewis-oewis ing pasawahané ora taoe ana beboeron tjilik kang kaja mangkono. Kabèh wangsoelané, doeroeng taoe mranggoeli; moelané ing sabandjoeré dikon sing moelat bokmanawa isih ana toenggalé. Bareng toewan Gulliver disè èhaké ing lemah, bandjoer mlakoe wira -wiri, perloené kanggo noedoehaké jèn ora ndoe. wèni sedya arep loenga.Saroepaning boeta kang ana ing kono pada ngroeboeng marang toewan Gulliver, demen ndeleng solahé. Toewan Gulliver toemoeli mandeg ngadeg ing ngarepé boeta loerah,mboekak topiné, bandjoer koermat ndingkloek, toemoeli djèngkèng kambi ngoemboelaké tangané kaja patrapé bangsa Europa ndjaloek sih-kawelasan. Semoené boeta loerah bandjoer mangerti, jèn toewan Gulliver ikoe sawidjining titah kang doewé boedi,doedoe kéwan,tandané bandjoer kerep goeneman menjang toewan Gulliver. Nanging tjalatoené boeta loerah toewan Gulliver ora mangerti satemboeng-temboenga, moelané moeng diwangsoeli sarana Lelakoné Gulliver.

gèdèg kanți pasemon takon karepé, Toewan Gulliver bandjoer njoba goeneman nganggo saroepaning basa kang dibisani genti-genti;danawa banget olèhé nilingaké, nanging tanpa gawé,sabab ora ana sing dimangertèni satemboeng-temboenga. Sarèhné ora pada bisa sapotjapan, dadi sabisa-bisa moeng pada nganggo sasmita baé olèhé pada nglahiraké karepé. Boeta-boeta batoer toemoeli pada dikonnjamboet-gawé, toewan Gulliver didjoendjoeng alon -alonan, digawa mleboe ingomah, arep ditoedoehaké marang bodjoné. Bareng bodjoné weroeh marang toewan Gulliver, bandjoer ndjerit sarta mlajoe kaja kaloemrahané wong wadon, jènweroeh kewan tjilik kang doetoeng taoe disoemoeroepi. Moelané ndjerit, djalaran wis taoe kroengoe sarta taoe matja tjarita, jèn ing sadjroning boemi ana wongé badjang, tjilik-tjilik banget, jèn dialani ing wong,bisa males agawé soesah. Dadi toewan Gulliver dikira panoenggalané wong badjang ikoe. Sanadjan boeta wadon gilané banget,toewan Gulliver meksa digawa mleboe menjang kamar, bandjoer disèlèhaké ing médja. Wiwitané boeta wadon moeng wani ngindjen saka ing lawang, soewé-soewé bandjoer mleboe, njedak, wasana wani ngeloes- eloes, Ora antara soewé sarèhné wis wajahé wong mangan awan, ana batoer teka nggawa basi isiolah-olahan, moenggoeh gedéning basi ngoengkoeli djembangan wedelan kang gedé; basi bandjoer disèlèhaké ing médja.Sing pada linggih arep mangan, kadjaba boeta lanang wadon isih ana manèh :botjah teloe, wadon sidji lanang loro, kambi boeta wadon toewa sidji, nganggo tesmak, gedéné ngéram-éramaké. Toewan Gulliver oega disèlèhaké ing médja mangan kono, bandjoer diirisaké iwak kambi roti déning boeta wadon, diwadahi ing basi kajoe dolanan botjah,bandjoer dioeloengaké. Toewan Gulliver koermat ndingkloek marang boeta wadon, ngrogoh lading lan garpoe saka ingsaké,bandjoer wiwit mangan; para danawa banget boengahé njawang. Toewan Gulliver oega diwènèhi anggoer anaing gelas likeur (tjilik), éwadéné nggoné nampani maksa tangan loro bandjoer diombé minangka pamoedji slamet marang boeta wadon; para danawa kang pada mangan banget boengahé ndeleng.

51-

Toewan Gulliver diawé marang boeta lanang, bandjoer marani ora nganggo wedi; nanging bandjoer ditjandak sikilé déning anaké lanang kang tjilikdéwé-pantjèn botjah ndoegal, lagi oemoer sapoeloeh taoen-toemoeli didjoendjoeng dioebeng- oebengaké kambi digegoejoe.Toedjoené toewan Gulliver bandjoer ditjandak déning bapakné, disèlèhaké ing médja alon-alonan, toemoeli anaké ditempiling nganti moeni mak keplak. Toewan Gulliver diïling -ilingi awaké kambi diemèk-emèk,bokmanawa ana sing owah.Nanging toewan Gulliver bandjoer ngoebengaké topiné kaping teloe, minangka tanda, jèn awaké slamet ora koerang sawidji apa. Ing batin dèwèké koewatir, jèn bakal dialap-poelih déning anaké sing doewé omah, kang olèh tempiling saka ing bapakné maoe, sabab kaloemrahané botjah ndoegal mangkono wataké. Moelané toewan Gulliver bandjoer djèngkèng ana ngareping boeta bapa kambi noedingi anaké,sarta ing sabisa -bisané awèh sasmita warna-warna, kang karepé ndjaloekaké ngapoera anaké. Boeta bapa semoené nglegani pandjaloeké, sarta anaké toemoeli dililani ngeloes- eloes alon marang toewan Gulliver. Sasoewéné pada mangan, sanalika koetjing kekasihé sing doewé omah teka, mentjolot menjang pangkoné boeta wadon sing toewa; gedéné koetjing ikoe watara pada karo sapi sing gedé.Bareng koetjing ikoe dieloes-eloes kambi dipakani, saking senengé bandjoer nggereng. Sarèhné woedjoedé medèni,dadi toewan Gulliver rada gila, nanging bareng weroeh, jèn koetjing ikoe ora mradoeli marang déwékné, ilang wediné bandjoer

wani mlakoe mlakoe koetjingé sing kagèt sarta wedi, bandjoer Nalika pada mangan wis, ana batoer wadon mleboe, mbopong sing sing tjilik watara lagi Bareng botjah ikoe weroeh marang toewan Gulliver, bandjoer kerèh -kerèh kambi loendjak- loendjak karepé ndjaloek dolanan betjik sing katon ikoe Bijoengé koerang dawa pamikiré, toewan Gulliver ditjandak, dioeloengaké marang anaké wis tjilik dioeloengi toewan Gulliver bandjoer arep diemplok Saking koewatiré toewan Gulliver sanalika gembor-gembor ndjaloek toeloeng, nganti botjahé kagèt toewan Gul

liver diboewang.Toedjoené embokné trengginas nadthi sing diboewang nganggo srebèdé; adjaa mangkono wis mesți toewan

Gulliver,ora woeroeng babar -pisan. enengi déning ngoenèkaké krontjongé krontjongé ikoe wadah wesi boender, krikil, dikaloengaké ing botjahé Swarané mbrebegi banget nganti toewan Gulliver kroengoe lan Bareng pada mangan wis rampoeng lawangé diengak- loro moenggah ing golèk lorodan Ora lanang ngadeg, bandjoer karo asoené nanging nganggo meling marang sing wadon disik wongé badjang di- sing betjik betjik, nganti Botjah-kèri Gulliver mlakoe mlakoe ing basi lan piring loewih wong kedèp- kaja marang barang kang gedé Saking toewan Gulliver arip banget wadon mangerti toewan Gulliver bandjoer digawa panggonané ditoerok-

Gambar 5 Tikoes kang sidji mati ngenggon.

53-

aké ana ing bantal sadjroning patoeroné sarta dikemoeli nganggo katjoe poetih kang amba. Ora soewé toewan Gulliver bisa toeroe kepenak; bareng watara wis oleh rong djam, tangi, djalaran kagèt déning swara, kang oega anaingsa- djroning patoeroné. Sanalika woewoeh kagèté weroeh tikoes loro gedé-gedé; saoepama adja tangia,ora woeroeng ditjakot.Mangka kang sidji wis tjedak banget karo rainé. Toewan Gulliver mloempat, narik pedangé kanggo roemeksa kaslametaning awaké;tikoes maoe kang sidji ditoewek dadané, kapisanan mati ngenggon tjedak kambi sikilé toewan Gulliver; sidjiné mlajoe soemranțal. Sawisé mangkono toewan Gulliver bandjoer mlakoe-mlakoe ana ing sadjroning patoeron, sabab ora wani toeroe manèh; arep moedoen saka ing patoeron ija ora bisa, sabab doewoeré ora kedjamak. Ora antara soewé boeta wadon kang doewé omah teka, arep ndeleng toewan Gulliver; bareng weroeh olèhé mentas pantjakara, banget ing goemoené. Toewan Gulliver ditoempangaké ing tangané, dieloes-eloes,bandjoer digawa menjang kamaré anaké wadon; ana ing kono disèlèkaké ing médja.Ing nalika ikoe toewan Gulliver noedoehaké pedangé kang goepak getih marang boeta wadon; katon ing semoe, jèn gedé banget atiné. Boeta wadon toemoeli ngoendang anaké wadon,dikon ngreksa wongé badjang, sabab dèwèkné déwé isih doewé pagawéan ana ing kebon; déné anaké wadon ikoe lagi oemoer sangang-taoen, botjah manis lan oleh piwoelang betjik.

BAGÉAN II.

Toewan Gulliver menjang kradjaning nagara.

Wiwitané toewan Gulliver wedi marang botjah wadon anaké

sing koewatir, jèn awaké bakal dolanan sakarep-karep Ananging loepoet panjanané wekasané botjah wadon ikoe banget roemeksané marang toewan Gulliver ing dikepénakaké awak lan atiné Panggarapé marang toewan Gulliver kaja marang bonékahé.Diga

• 54-
  wèkaké patoeron tjilik, ditoempangaké ing kréta tjilik pange- joenané bonékahé, nanging gedéné meksa tjoekoep kanggo toeroe toewan Gulliver. Salawasé toewan Gulliver ana ingomahé boeta tani, patoeroné ija ana ing kréta tjilik ikoe. Kréta tjilik ikoe diwadahi ana ing petèn pasagi; petèné disèlèhaké ana ing bandoelan, perloené:jèn toewan Gullivertoeroe, adja nganti dimoena-sika ing kéwan. Wah, kaja apa legané atiné toewan Gulliver, jèn mapan toeroe ana ing patoeroné kang empoek ikoe. Toewan Gulliver oega digawèkaké panganggo kanggo toeroe, bakalé mori sing aloes banget; nanging sanadjan aloesa dikaja apa, pangrasané toewan Gulliver isih loewih kasar tinimbang mori kang kasar déwé, sing wis taoe disoemoeroepi. Mangkono oega toewan Gulliver saben dina diwoelang basané wong ing tanah kono déning anaké wadon sing doewé omah maoe.Tjarané moelang wiwitané mangkéné : goeroené noedingi barang warna -warna kambi diarani djenengé.Lagi sawatara dina baé olèhé sinaoe toewan Gulliver wis akèh kawroehé temboeng, kena dienggo goeneman sawatara. Toewan Gulliver déning goeroené diwènèhi djeneng„Gildrig ", kang bandjoer karan salawasé doemoenoeng ana ing tanah Kaboetan; moenggoeh tegesé djeneng ikoe ing temboeng Djawa: „wong badjang. " Katjarita kabaré wis soemebar, jèn boeta tani maoe ana ing pasawahané nemoe sawidjining titah sing anèh, woedjoedé wis kaja wong, nanging gedéné moeng sadridji; doewé temboeng déwé nanging oega wis rada mangerti basané wong ingkaboetan kono; jèn dipréntahi apa-apa, mesti bandjoer dilakoni toemoeli; jèn dioendang, gelis marani sarta patjaké lan solah bawané taklim banget. Noedjoe sawidjining dina boeta tani ketekan mitrané, sing omahé, ora patia adoh saka ing kono; perloené mrono arep ngjakinaké kabar sing soemebar maoe. Toewan Gulliver bandjoer dioenggahaké ing médja, dikon ngoenoes pedangé, mboekak topiné sarta dikon koermat ndingkloek, tjekaké di- tanggap kapinterané. Sing doewé omah diwènèhi remboeg déning mitrané, soepaja „ Gildrig" dienggowa tontonan nganggo bajaran anaing kèrmis; mesti bakal akèh olèhé. Boeta

tani kapinoedjon ing ati;sarèhné ing nalika ikoe ing koeţa satjedaké ing kono kebeneran lagiana kèrmis, moelané arep toemoeli ditjoba. Toewan Gulliver toemoeli diwadahi ing does, digawa menjang kèrmisan. Anaké wadon oega didjak, soepaja ngopènana marang toewan Gulliver.Ing doeswadahé toewan Gulliver maoe disèlèhi patoeron bonékah, soepaja empoeka. Ananging sanadjan mangkonoa toewan Gulliver meksa moemet, djalaran dalané banget olèhé moenggah medoen. Sanadjan moemeta dikaja apa, bareng teka ing panggonan kang diparani, toewan Gulliver bandjoer digawa menjang loesmèn, dilebokaké ing kamar kang gedé, dikon ngadeg ing médja. Embané linggih ing koersi, ngarepaké médja, andjagani'toewan Gulliver; saben-saben awèh aba, toewan Gulliver mitoeroet. Kaja mangkono ikoe sing nonton gentèn-gentèn, saben-saben toewan Gulliver,koedoe: mlakoe moebeng ing médja, ngoenoes pedangé dienggo main pentjak,koermat ndingkloek, bandjoer koedoe mangsoeli pitakoné pamomongé nganggo temboengé ing nagara kono. Pamomongé kentjeng banget olèhé nglarangi sing pada nonton, ora kena pisan-pisan nggepok marang toewan Gulliver; saben ana sing mleboe anjar, ijabandjoer dioendangi larangan maoe. Boeta tani semoené akèh olèhé doewit, tandané toewan Gulliver bandjoer digawèkaké omahtjilik aprekis ana ing kono, sarta wiwit rada digoematèni.Sarèhné toewan Gulliver sadina moepoet ora lèrèn-lèrèn, soréné bandjoer tiba soemapoet. Olèhé ora kepénak toewan Gulliver rong dina lawasé;olèhé ngopèni embané ora ngoetjiwani;bareng mari,bandjoer wiwit digawé tontonan manèh, nanging ora pati srebegan kaja kang oewis. Boengahé toewan Gulliver kajaapa, bareng kermisé boebar, sarta awaké digawa moelih menjang omahé boeta tani manèh. Watara rong sasi ajemé atiné toewan Gulliver, toemoeli boeta tani-awit saka remboegé mitrané-doewé nijat arep mitontonaké wongé badjang manèh, ija-ikoe menjang koeța kradjané tanah ing Kaboetan. Anaké wadon, djenengé Glumdalclitch, ijadidjak manèh,dikon ngopèni toewan Gulliver sarta ngerèh kaja adaté. Omah panggonané toewan Gulliver, sing djrambah lan pageré moebeng dilangsé empoek, panggawané sarana

-56-

dipangkoe déning Glumdalclitch, soepaja toewan Gulliver adja nganti banget -banget kontragé kaja kang oewis;omah maoe kedjaba dienggoni, oega dienggo wadah sangoe pangané toewan Gulliver. Sadéla-sadéla, ija -ikoe saben ndjaloek,toewan Gulliver diwetokaké saka ingomahé, bisaa oleh hawa kang njegeri,sarta bisa njawang panggonan kang diliwati. Lakoené boeta tani menjang kradjaning nagara ikoe noenggang djaran, sadina-sadinané olèhé mlakoe ora moepoet;bareng wis oleh sapoeloeh dina, pada teka ing nagara Ngawoe-awoe langit, kradjané tanah Kaboetan. Ingsadalan-dalan,jèn mandeg, toewan Gulliver oega dipi- tontonaké nganggo bajaran,nganti olèhé doewit boeta tani oega pantes.Djalaran saenggon-enggon akèh boeta kang merlokaké nonton marang wong badjang, kang moeng sadridji gedéné. Satekané ing Ngawoe-awoe langit boeta tani bandjoer njéwa omah gedé,ana sapinggiring ratan kang ramé, tjedak banget karo kadaton.Bandjoer gawé wara -wara dipatjak ing lajang-lajang kabar, mratélakaké tekané wong badjang ing nagara kono; mangkono manèh ing ngendi-endi ditèmplèki oendang-oendang,oeniné mangkéné:

Moekdjidjat kaloka kadjana -prija.Dèrèng naté wonten ing donja. ALIT-ALITING MANOENGSA!!!

Sinten ingkang saged mlampah, énggal mangkata,sinten ingkang gadah paningal, énggal njatakna datang moekdjidjat- ing Pangéran poenika,ing donja tanana mada. Koela atoeri rawoeh,mirsani sarta anggalih! Oendang-oendang ikoe pasah. Ésoeké ing wajahoemoen- oemoen, ing sangarepé omah paséwané boeta tani maoe wis akèh danawa kang arep pada nonton,nganti djedjel oejel. oejelan.Ing kono oega ana moesiké kanggo panariké wong nonton, swaraning moesik banget olèhé mbrebegi koeping. Saroepaning boeta kang entas pada nonton boengahé banget,ora oewis-oewising pangalemé; kabèh pada kanda, jèn doeroeng taoe weroeh tontonan kang kaja mangkono anèhé. Malah akèh danawa sardjana kang pada merlokaké nonton,sarta ramé olèhé pada madoe kahanan lan asalé toewan Gulliver.

57-

Toewan Gulliver satemené mesakaké banget,sabab sadinané koedoe main ping sapoeloeh ana ing sandoewoering médja, ja-ikoe mitontonaké apa kang kaseboet ing lajangé programma, kang ndadèkaké goemoené kang pada nonton. Sarèhné kawroehé bab basanéing nagara kono wis loemajan, dadi ija mangerti apa kang dadi rasanané boeta kang pada nonton. Anangingsarèhné awak lan pikirané tansah rekasa banget mangkono,dadi sangsaja akèh tampané doewit boeta tani, sangsaja ndadèkaké soesahé toewan Gulliver,awit rasaning awaké sangsaja soeda-soeda kakoewatané.Woedjoeding awaké sangsaja koeroe,ndadèkaké banget welasé Glumdalclitch marang toewan Gulliver; nanging, sanadjan Glumdalclitch banget-banget olèhé ndjaloekaké lèrèn, éwadéné bapakné ora awèh,saben dina toewan Gulliver adjeg dikon njamboet-gawé. Bareng boeta tani doewé pangira, jèn wongé badjang ora woeroeng bakal mati, bandjoer doewé nijat arep didol sapajoe- pajoené,ora kégoeh ditangisi déning anaké Katjarita nalika samana ana prijaji saka ing kadaton teka, ja-ikoe oetoesané Sang Prameswari, moendoet marang boeta tani, soepaja wongé badjang énggal digawaa sowan mleboe ing kadaton,sabab Sang Prameswari lan para poetri ing kadaton wis pada mireng, dadi pada kepengin mirsani ing woedjoedé. Boeta tani matoer sandika, bandjoer mangkat;ana ing dalan toewan Gulliver digirèn-girèni arep dipilara, jèn ana ing kadaton nganti ngoetjiwani. Sang Prameswari soeka banget ing galih mirsani kalakoean, tenaga sarta kawroehé toewan Gulliver. Toewan Gulliver djèngkèng ing médja ana ngarsané Sang Praméswari; Sang Prameswari ngoeloengakė astané, bandjoer ditjandak déning toewan Gulliver sarta diamboeng; kang mangkono ikoe toemrapé bangsa Europa minangka pakoermatan.Sang Prameswari akèh-akèh pandangoené marang toewan Gulliver, wangsoelané toewan Gulliver, banget ndadekaké soeka pirenaning galihé. Toewan Gulliver oega didangoe, apa gelem ndèrèk ing Pandjenengané dadi abdi badjangan; kang mangkono ikoe pamanggihé Sang Pramèswari loewih betjik tinimbang mrana -mrana dadi tontonan mangkono. Atoer wangsoelané toewan Gulliver: jèn sing doewé

awèh,dèwèkné boengah banget dadi abdiné Sang Pramèswari; ananging doewé panoewoen adja nganti pisah karo goeroe lan pamomongé, ja-ikoe Glumdalclitch,awit pamoelasarané marang dèwèkné betjik banget. Sang Pramèswari toemoeli ndangoe marang boeta tani, apa awèh wongé badjang dipoendoet toekoe; jèn awèh, kena di- regani sing larang. Satemené boeta tani ing batin boengahé banget, nanging réwa -réwa abot olèhé arep ngetjoelaké toewan Gulliver.Bareng Sang Prameswari sagah maringi sèwoe wang mas, bandjoer disoemanggakaké.Mangkono oega Sang Pramèswari aparing dawoeh, jèn anaké,Glumdalclitch, ija dipoendoet ana ing kadaton, soepaja lastari ngopèni marang wong badjang. Boeta tani ing batin oega banget ing boengahé sabab anaké bandjoer bisa oleh pagawéan ana ing kadaton; éwadéné lairé ija api-api abot banget nggoné arep pisah karo anaké.Anangin Glumdalclitch déwé matoer sandika, banget boengahé diabdèkaké ing Sang Prameswari, sarta sagoeh lastari dadi emban pamomongé toewan Gulliver. Déné kang roemasa begdja lan boengah déwé ja-ikoe toewan Gulliver,sabab bisa loewar saka ing tangané boeta tani, kang moeng nedya ngarah doewit,ora nganggo ngèlingi kawarasané toewan Gulliver. Doewit patoekoné wong badjang toemoeli dibajaraké déning djoeroe gedongé Sang Prameswari marang boeta tani; bareng sing adol wis loenga, toewan Gulliver didjoendjoeng ditoempangaké ing astané Sang Prameswari,dibekta menjang kantoré Sang Praboe, soepaja Sang Praboe pirsaa. Sang Praboe ikoe ora remen sesembranan, pada -wadanané ngengreng;moelané pangandikané marang Sang Pramèswari asemoe rengoe: „Pangrasamoe baé keprijé,déné kéwan tjilik mengkono kogawa mleboe menjang panggonankoe njamboet-gawé ngremboeg kaperloeaning nagara ?"Sang Pramèswari semoené wis koelina menjang temboengé Sang Praboe mengkono ikoe, moelané ora moendoer. Toewan Gulliver disèlèhaké ing médja panjeratané Sang Praboe, sartadidawoehi ngatoeraké lelakoné kang oewis-oewis. Toewan Gulliver nglakoni sada- woeh, tjekak nanging aos.Sang Praboe olèhé midangetaké saja soewé saja karenan.

-59-

Bareng atoeré toewan Gulliver wis rampoeng.Glumdalclitch

ditimbali maleboeing kantoré Sang Praboe, didangoe apa atoeré wong badjang ikoe Oendjoeké Glumdalclitch toewan Gulliver sing njaritakaké lelakoné ana ing Kaboetan kono, dèwèké jèn bener Maoené Sang Praboe kagoengan panggalih, jèn toewan Gulliver ikoe sawidjining golèk kang nganggo piranti bisa moeni lan obah nanging bareng ditilingaké njaritakaké lalakoné kalawan, Sang Praboe pijamabak ijabandjoer ngoengoen. Ananging sarèhné doeroeng patia pitadjeng bandjoer nimbali poedjanggané nagara kono sing wis pinoendjoel teloe bareng pada sowan, toemoeli didawoehi niti-priksa kahanané toewan Gulliver Poedjangga teteloe soewé sarta titi banget olèhé mriksa awaké toewan Gulliver; wasana panemoené pada déwé-déwé. Panemoené kang tjètjèg moeng: toewan Gulliver ikoe sawi- djening titah kang aneh banget, njebal saka ingkaloemrahan, moelané betjik kasimpena ing spiritus, soepaja ing tembé boeri dikawroehana déning boeta toeroen-toeroené.Kang loro panemoené toewan Gulliver ikoe doedoe bangsaning manoengsa, akèh èmperé menjang kéwan.Kang sidji ngarani:ja bangsaning manoengsa,nanging kang tjiliké ngéram-éramaké. Anangingsarèhné wong badjang kang tjilikdéwé, ja-ikoe abdiné badjangan Sang Pramèswari,jèn ditimbang karo toewan Gulliver,isih awoedjoed danawa,moelané poedjangga kang loro ora moepakat banget. Sawisé pada bantah bantahan-ramé, poedjangga teteloe maoe golong panemoené, jèn toewan Gulliver ikoe sawidjining manoengsa kang salah kedadèn. Kang mangkonoikoe banget ndadèkaké larané atiné toewan Gulliver,moelané bandjoer ngatoeri oeninga menjang Sang Praboe, jèn dèwèké ikoe wong,asalé saka sawidjining nagara kang gemah-ardja, wongé kéhé majoeta joeta-, kabèh woedjoed lan gedéné pada karo dèwèkné, pada manggon ana ing koeța-koeţa lan désa-désa; moenggoeh omah-omah, oewit-oewitan lan kéwan-kéwané gedéné oega timbang karo gedéning wongé; ing kana oega ana pasawahan, alas-alas, kebon-kebon,

pamelikan, praoe -praoe,ora béda karo ing tanah Kaboetan kono. Déné panemoené para poedjangga kang pada niti priksa ing awaké,ikoe loepoet kabèh.

Poedjangga pada ngroengokaké toewan Gulliver marang Sang Praboe mangkono ikoe Ananging Sang Praboe akèh pitadjengé bandjoer nimbali tani kang toewan Gulliver ikoe didangoe pijambak keprijé Gulliver Wasana Sang Praboe pitadjeng marang Gulliver tinimbang karo para poedjangga Sang Praboe maringi palilah marang Sang Pramèswari dililani ngingoe toewan Gulliver dawoeh nata kamar sidji kanggo panggonané toewan Gulliver, ja-ikoe tjedak kambi kamar-kamaré Sang Pramèswari; mangkono oega pandjagané ija dipasrahaké marang Glumdalclitch, kang banget goemoen lan boengahé weroeh saoepa -rengganing kadaton. Sang Pramèswari aparing dawoeh marang oendagining kadaton,ndikakaké gawé peți, arep dienggo kamar patoeroné toewan Gulliver. Peți ikoe sing digawé kajoe kang aloes,dikenditi wesi,diwènèhi tjendéla doedoetan, lawang sidji, sarta kamar tjilik loro ing kiwa -tengen, sing sidji dienggo koelah, sidjiné kamar kanggo dandan. Peți ikoe digawèkaké toetoep, kang kena diboekak, minangka pjané .Abdi gerdji ing kadaton didawoehi nggawèkaké patoeron,bakalé mori lan soetra sing aloes-aloes.Médja,koersi lan bangkoe-bangkoené sing digawé gading kabèh, saroepaning bekakas pada disekroepi karo djrambahé, perloené jèn dielah-elih, adja nganti ana sing tiba. Témbok-témboking kamar kabèh pada dilangsé nganggo isèn-isèn kapoek, lawang lan tjendéla.tjendélané pada nganggo kantjing sing pèni-pèni .Toetoeping peți kena diïnebaké oetawa diboekak, ing doewoer diwènèhi gelangan,dadi omahé toewan Gulliver kena digantoeng kaja koeroengan manoek. Sarèhné panganggoné toewan Gulliver doedoe panganggon wongana ing kadaton, moelané bandjoer digawèkaké panganggo manèh, bakalé sarwa soetra sing aloes-aloes. Jèn mangan toewan Gulliver olèh bekakas slaka; basi, piring,sén- dok, porok lan ladingé, kabèh slaka. Jèn ing kadaton dahar

-61-

soré, toewan Gulliver miloe mangan ana ing sandingé Sang Pramèswari, nganggo koersi lan médja tjilik, ditoempangaké ing médja dahar; kang mangkono ikoe banget ndadèkaké senengé kang pada daharan kabèh. Sang Praboe remen banget midangetaké atoer tjaritané toewan Gulliver,saben saben didawoehi tjarita bab kahanané tanah woetah -getihé, sarta kahananéingtanah -tanah kang wis disoemoeroepi.Tjaritané toewan Gulliver moeng ana saprakara sing ora dipitadjeng déning Sang Praboe ja ikoe jèn toewan Gulliver wis taoe menjang sawidjining tanah, kang wongé saking tjilik-tjiliké, pada nganggep boeta marang toewan Gulliver. Sabab, gèk sapira gedéné wong ing kono ikoe, Sang Praboe ora saged ngraosaké. Mangkono ikoe kahanané toewan Gulliver ana ing sadjroning kadaton ing Ngawoe- awoelangit,bisa tentrem ngilangaké sajahé kang oewis-oewis; nanging ana kang banget moerina- néing ati, ja- ikoeabdiné badjangan Sang Prameswari lawas. Ikoe ing batin banget sengitémarang toewan Gulliver, nanging lairé ora ngetarani; djalarané ora lija moeng marga roemasa kalah sih Jènditimbang kambi toewan Gulliver,abdi badjangan ikoe moela pantjèn bandjoer katon gedé banget. Ora kendat-kendat pangarahé,sabisa -bisa koedoe arep ngadjar marang toewan Gulliver. Katjarita noedjoe sawidjining dina, ngarepaké wajahé pada sarapan,toewan Gulliver wis linggih ngarepaké médjané mangan, nanging doeroeng ana wong lijané; boetaabdi badjangan moenggah ing koersiné dahar Sang Praboe, bandjoer njandak toewan Gulliver, ditjemploengaké ing basi kang kebak pohan, kang ana ing médja dahar kono, bandjoer ditinggal loenga;

toewan Gulliver ora doewé panjana dadi ora nganti bisa bandjoer glagepan ana ing sadjroning Gulliver nglangi, ing sagara; adjaa Glumdalclitch énggal bok manawa dadi lan tiwasé Sanalika wis akèh klebon pohan. Bareng Sang Prameswari mireng lelakon kang mangkono, toewan Gulliver didawoehi nggawa menjang kamar nanging ora perloe djalaran toewané Gul

-62-

liver

-rada koewaregen-ora Déné

abdi badjangan kang tjidra kapatrapan di- rangkèt didawoehi ngombé, kang dienggo langèn déning toewan Gulliver maoe nganti entèk Ananging paoekoeman ikoe ora patia ana gawéné djalaran ora lawas abdi badjangan Gulliver Ing médja dahar baloeng sawatara, sing wis diarahi diedegaké ana ing piring tilas wadahé Bareng lagi sepi, moeng toewan Gulliver déwé sing ana ing kono lagi mangan ngarepaké moenggah ing koersi, njandak sikilé toewan Gulliver kiwa -tengen, didjoendjoeng bandjoer didjedjelaké ing bolonganing baloeng saka ing doewoer, dadi sirahé kang dilebokaké disik. Olèhé ndjedjelaké rosa banget, nganti toewan Gulliver soemapoet panoné, ora weroeh lan ora kroengoe apa -apa.Sang Pramèswari doekané banget, nganti abdiné boeta badjangan diwetokaké, ijaikoe kaparingaké marang salah sawidjiné poetri, pandèrèké Sang Prameswari, banget ndadèkaké boengahé toewan Gulliver. Ananging kang ndadèkaké sedihé toewan Gulliver ora moeng abdi badjangan maoe baé;ana ing kadaton akèh kang pada ngisin -isin nanging satemené dèwèkné déwé kang loepoet,apa manèh déning djirihé. Saroepaning boeta ora ana sing bisa ngerti,déné toewan Gulliver wedi marang semoet lan marang laler.Ananging kang mangkono ikoe satemené ora nggoemoenaké, djalaran gedéning semoet ngoengkoeli gangsir sarta laleré samanoek dara.Kerep baé, jènana semoet oetawa laler méntjok ing adjangé arep ngarah tjoewilan iwak oetawa roti, nggoné nggoesah nganggo pedangé; nanging jèn akèh kang teka, ija bandjoer ditinggal mlajoe. Kang banget ndadèkaké boengahé toewan Gulliver, ja-ikoe jèn didawoehi ndèrèk Sang Prameswari pepara ing désa nga- désané ing Kaboetan kono. Omahé ora taoe kèri sarta kepénak banget panjawangé saka ing titihan karétané Sang Pramèswari marang saroepané pasawahan,kebon kebon-alas alas, padésan lan boeta-boeta kang pada kaliwatan oetawa kepapag. Ora lawas toewan Gulliver soemoeroep, jèn tanah Kaboetan ikoe sawidjining tanah djasirah, ing sisih lor-wétan

-63-

kawatesan déning pagoenoengan, kang akèh goenoengé geni. Pagoenoengan ikoe doeroeng taoe diliwati ing djanma manoengsa,moelané doeroeng ana sing weroeh, apa ing tembing kananané pagoenoengan ikoe ana wongé apa ora; sarta jèn ana, gèk bangsané wong apa. Déné ing sisih lijnané, tanah Kaboetan ikoe kawatesan ing sagara kabèh. Kaliné ing kono ora patia akèh, ing sangareping moewarané pada ana karangé doewoer doewoer, sartaing saoeroeting pasisiré kabèh ombaké pada gedé gedé, tangèh kenaa ditjedaki ing praoe. Dadi tanahing Kaboetan ikoe doenoengé mentjil adoh lor adoh kidoel, nganti wongé in kono doeroeng weroeh tanah lijané manèh kedjaba tanah woetah getihé déwé .Ing Kaboetan ikoe kaleboe akèh djiwané, koețané kang gedé-gedé ana karo belah, bètèngé satoes sarta désané akèh banget. Koeța kradjaning nagara awoedjoed rong pérangan, kang kapi- sah déning kali; sakiwa lan satengening kali mèh pada gedéné. Kadatoné doemoenoeng ana ing satengening kali,ora awoedjoed gedong gedé sidji, nanging awoedjoed gedong pirang-pirang, wewangoenané warna -warna, ngrompol dadi saenggon;kamaré pada gedé-gedé, patamanan lan aloen-aloené pada amba -amba banget. Toewan Gulliver jèn metoe saka ing kadaton,ora kena darat, saben -saben masti koedoe ditoenggangaké ing kréta kadaton déning pamomongé, preloené soepaja adja nemoe pakéwoeh apa-apa. Sarèhné lakoening karéta jèn ngambah ing ratan banget gondjingé, ora kapénak banget toemrapé marang toewan Gulliver, dadi omahé diwènèhi tambang waloelang, kena dienggo anggantoeng oetawa dikaloengaké ing goeloené Glumdalclitch. Katjarita ing sawidjining dina toewan Gulliver (saomahé) digawa menjang petamanan, disèlèhaké ing panggonan, kang pangrasané Glumdalclitch ora ana moetawatiré; lawanging omahé diboekak, soepaja toewan Gulliver bisaa mlakoe-mlakoe golèk hawa kang kapénak; bandjoer ditinggal dolan karo kantjané ora adoh saka ing kono.Sapoengkoeré Glumdalclitch sanalika asoené djoeroe taman teka, toewan Gulliver ditjandak, digondol menjang panggonané bendarané; bareng tekan ing ngarepé djoeroe taman, toewan Gulliver

-64-

disèlèhaké ing soeketan.Bareng weroeh, djoeroe taman banget ing kagèté, sabab dèwèkné weroeh, jèn toewan Gulliver ikoe kekasihé Sang Pramèswari. Toewan Gulliver tjahjané poetjet kaja majit, énggal didjoengdjoeng déning djoeroe taman sarta ditakoni apa ora ana baloengé sing poetoeng oetawa awaké sing tatoe.Toedjoené panjokoting asoe ngati-ati banget,dadi toewan Gulliver slamet,ora babak ora boesik. Djoeroe taman banget ing boengahé,toewan Gulliver bandjoer dibalèkaké ing panggonané maoené. Sadoeroengé toewan Gulliver bali,Glumdalclitch teka; bareng toewan Gulliver ora katon, sarta dioendang ora soemaoer, banget ing kagèt lan koewatiré.Kaja apa boengahé Glumdalclitch bareng djoeroe taman teka nggawa toewan Gulliver, sarta bandjoer njaritakaké lelakoné. Ananging wiwit nalika samana toewan Gulliver ora taoe ditinggal manèh déning Glumdalclitch. Sarèhné toewan Gulliver wis jakin dadi kekasihé Sang Pramèswari,moelané lawas-lawas para poetri ing kadaton oega bandjoer pada miloe asih. Saben-saben toewan Gulliver karo Glumdalclitch ditimbali,didawoehi tjarita bab lelakoné kang oewis-oewis, bab tanah -tanah lan bangsa ingamantja, kang wis taoe ditekani déning toewan Gulliver.Tjaritané toewan Gulliver maoe enggoné ngroengokaké para poetri wis kaja dongèng kang banget éloké. Anoedjoe sawidjining dina Sang Pramèswari ndangoe marang toewan Gulliver, apa dèwèkné bisa nglakokaké praoe lajar; moelané Sang Prameswari ndangoe mangkono, sabab Pandjenengané pirsa, jèn toewan Gulliver demen lalajaran ngambah ing sagara Bareng toewan Gulliver matoer, jènbisa, Sang Pramèswari bandjoer dawoeh nggawèkaké praoe lajar tjilik sidji marang toekang gawé praoe. Ing kamaré Sang Prameswari did woehi nggawékaké bèdji gedé, tjoekoep dienggo nglakokaké praoené toewan Gulliver sakarep-karep. Bareng praoené dadi, bandjoer dietjèt, tijangé pada dipasangi lajar, toewan Gulliver mapan moenggah ing praoe, banget ndadékaké soekaning panggalihé Sang Prameswari sapandèrèké. Kabèh pada ndamoni lajaring praoe kambi goemoejoe; praoené tjoemlorot kaja panah dilepasaké saka ing gendéwa. Toewan Gulliver tarkadang rekasa banget olèhé

ing pinggiring bèdji Dadi oeripé Gulliver ing kadaton Ngawoe langit banget ora Ananging mangkono kapéngin moelih menjang getihé kepéngin weroeh ing saking bangeting kepénginé nganti katon nglentrih.

Jvander Heyden

pada ndamoni lajaring

Katjarita sawidjining dina toewan Gulliver pakéwoeh dadi lan Nalika panoedjoe panas banget Gulliver saka ing kamaré ngisis linggih ing sangareping kamaré Glumdalclitch Sanalika kețèk bangkokan teka Gulliver ora ditjandak digawa mènèk bandjoer mloempat ing pajon Glumdalclitch weroeh jèn mongané digawa ing ketek gembor ndjaloek

-66

toeloeng. Sanalika wong sadjroning kadaton pada tandang aramé, toedjoené Sang Praboe lan Sang Pramèswari lagi pada tedakan, lagi baé enggoné pada bidal. Ana abdi kang teka nggawa anda dawa, nanging si kețèk enggoné ana ing woewoenganing kadaton, dadi andané ora tekan. Toewan Gulliver lagi didjapit ing sikilé kang boeri, arep didoelang panganan saka ing kemilané,dadi ditjara kaja anaké. Andané disamboeng-samboeng bandjoer dipasang ing temboking kadaton; ananging bareng kețèk weroeh, doewé pangira, jèn awaké arep ditjekel,toewan Gulliver bandjoer dietjoelaké, ditinggal mlajoe. Toewan Gulliver sanalika tjekelan gendèng ken- tjerg banget,sabab pajoné ndeder banget, dadi gampang banget tibané. Moelané atiné tansah deg-degan, djalaran jèn nganti mroetjoet nggoné tjekelan,wis mesti bandjoer tiba kebanting ana ing plestèring plataran.Toedjoené ana botjah sing peng-pengan, wani mènèk ing pajon, toewan Gulliver ditjandak,dilebokaké ing sak, bandjoer digawa medoen, salamet tekan ing lemah. Bareng Sang Pramèswari kondoer saka besijar, mireng, jèn toewan Gulliver mèh katiwasan, botjah kang noeloengi maoe bandjoer digandjar. Saking kagèté toewan Gulliver bandjoer lara, pirang-pirang dina ora menjat-menjat saka ing patoeron.Bareng waras, para poetri ing kadaton pada mbéda ngisin -isin, toewan Gulliver ditjengès mentas rangkad karo kețèk.

BAGÉAN III.

Toetoegé lelakoné toewan Gulliver,sarta bisané bali moelih menjang nagarané.

Sarèhné toewan Gulliver ana ing kadaton Kaboetan ora doewé panggawéan kang mesți, dadi pantjèné akèh banget nganggoeré,éwa samono ora gelem ngénak -énak nganggoer baé. Dèwèkné njambi gawé dandanan kang agawé goemoené Glumdalclitch lan saroepané boeta ing kadaton kabèh,malah Sang Praboe lan Sang Prameswari oega pada toemoet ngoengoen. Woeloe parasan goembalané Sang Praboe digawé djoengkat,sarta rémané Sang Prameswari digawé koersi lan

radjoet rinengga ing asmané Sang Pramèswari nganggo aksara mas.Dandanan ikoe kabèh pada ditjaosaké ing Pandjenengané Sang Prameswari,sarta bandjoer pada diparingaké ing gedong moesijoeming nagara kalawan palilahé Sang Praboe. Anaing gedong moesijoem dikroekoebi ing gedah dadi ton- tonané wong akèh. Sang Praboe ikoe moempoeni banget menjang gending, moelané ing kadaton kerep ana concert, tegesé pada gendingan lagoe Europa,déné kang pada main para ahli gending ing nagara kono kang woes misoewoer. Toewan Gulliver saben-saben ija miloe ngroengokaké.Anoedjoe ing kadaton ana concert.Sang Praboe ndangoe marang toewan Gulliver, apa ing nagarané ija ana corcert kaja mangkono, sarta apa dèwèké ijadoewé pangerti marang gending. Sarèhné nalika isih botjah wis taoe sinaoe main piano,dadi toewan Gulliver moendjoek, jèndoewé pangerti marang gending. Sanalika Sang Praboe aparing dawoeh, toewan Gulliver ndikakaké toemoeli njoba noedoehaké kawroehé gending. Ing kamar panggonané Glumdalclitch ana pianoné gedé banget,ikoe toewan Gulliver didawoehi njoba naboeh. Ananging bareng toewan Gulliver wis dilinggihaké ngarepaké piano; bandjoer kèwoehan; djalaran, kang sapisan tangané koerang dawa, kapindoné ora koewat ngenet wilahé toets (). Ananging Sang Praboe kepénginé mirengaké banget;wasana toewan Gulliver doewépanemoe,wilahé arep ditenet nganggo sikilé baé. Toemoeli ditjoba;sanadjan rekasa, éwadéné bisa ngoenèkaké gending sawatara; Sang Praboe katon karenan ing panggalih. Sang Praboe kerep nimbali toewan Gulliver, ndikakaké nggawa saomahé menjang kamar kantoré Sang Praboe. Saben-saben omahé bandjoer disèlèhaké ing médja panjeratan,toewan Gulliver didawoehi metoe nggawa koersiné, bandjoer dienggo linggih ana ing sandoewoering médja panjeratané Sang Praboe. Sing mesti bandjoer akèh pandangoené Sang Praboe,tarkadang nganti toewan Gulliver kèwoehan,pandangoené sing endi sing arep ditjaosi wangsoelan disik.Ananging jèn toewan Gulliver wis wiwit tjarita Sang Praboe nggoné midangetaké sarèh lan banget olèhé nilingaké.

Sang Praboe moendoet katrangan kang gamblang ing bab papréntahan ing nagarané toewan Gulliver,bab babadé, bab lakoe-lakoening perang, bab pranataning wadya-bala laoetan lan daratan,bab banda-béjaning nagara lan sapanoenggalané, kang loemrah dadi pandangoning para ratoe. Mangkono oega Sang Praboe ija ndangoe bab loh -tjengkaring palemahan, woeloe-wetoené, hawané, bab padagangan, kataberèn lan sapanoenggalané; pandangoné Sang Praboe lan atoer wangsoelané toewan Gulliver kabèh pada ditoelisi déning sécretarisé Sang Praboe. Katjarita wis sawatara taoen toewan Gulliver olèhé ana ing tanah Kaboetan; pangarep-arepé bisaa bali moelih menjang nagarané manèh sarta bisaa ketemoe karo anak bodjoné lawas-lawas bandjoer sirna. Sang Praboe wis ngoendangaké paréntah, samangsa ana praoe sakaing nagarané toewan Gulliver oetawa saka ing tanah panoenggalané teka ing Kaboetan oetawa kéntas mrono déning prahara, praoe sawongé kabèh kawadahana ing krandjang bandjoer diatoerna menjang kadaton. Tarkadang toewan Gulliver ngenesé banget, nganti kepengin toemoeli kapoendoeta, djalaran, sanadjan saroepaning danawa menjang dèwèkné pada soemanak-soemanak, éwadéné oeripé ikoe dianggep akèh èmperé karo méntjo tinimbang karo oeri- ping wongwoes aloes boediné. Noedjoe sawidjining dina Sang Praboe aparing dawoeh, jèn Sang Pramèswari arep tedakan menjang pasisir kidoel nganggo ngampil bekakas lan abdi saka ing kadaton, perloe arep ngasokaké salira. Toewan Gulliver oega didawoehi ndèrèk saomahé, ora kena kèri. Soepaja adja nganti kontrag nemen- nemen, omahé toewan Gulliver diwènèhi bandoelan, kang kena dienggo ngaso oetawa toeroe. Sandoewoering bandoelan ikoe digawèni bolongan pasagi déning oendagi, perloené soepaja tansah oléha hawa anjar, djalaran jèn ora mangkono, jèn pinoedjoe panas, ing kono mesti ora mbetahi banget, awit olèhé ana ing dalan bakalé lawas.Bolongan ikoe nganggo diwènèhi toetoep lérégan, soepaja kenaa ditoetoep oetawa diboekak manoet ing sakarepé. Tedaké Sang Pramèswari ikoe menjang pasanggrahan ing Giri-tasik, woedjoed lan sesawangané ing kono asri banget.

Doenoenging dalem pasanggrahan ana ing satengah-tengahing patamanan, ngarepaké sagara; sakoebenging dalem, pasoe- ketané dirampasi rata, rinengga ing goelan kekembangan, ipoekan tetandoeran lan patamanan kang dipajoni. Kamar-kamar lan oendak-oendakané pada ginelaran baboet prang-wedani kang kandel -kandel lan aloes-aloes, jèn diambah ora ana swarané. Saben podjokan lan legokaning tembok ana petètané sadang kang gedé-gedé, godongé pada noetoepi gedahing tjendéla. Rawoehé Sang Prameswari ing wajah soeroep srengéngé, ing pasanggrahan katon soerat-soerat koening, kembang, mawar ing patamanan pada katon goemebjar anglam -lami sarta gedahing tjendéla pada moeroeb déning soroting srengéngé kang lagi mingslep. Ananging Glumdalclitch lan toewan Gulliver pada banget sajahé,dadi ora merdoeli marang asrining sesawangan, moeng pada kepéngin ngaso. Saking sajahé Glumdalclitch bareng

ésoek,dadi patoeron. Déné toewan Gulliver ésoeké wis krasa seger,dadi kepéngin banget dolan ing ananging ing batin akèh koewatiré. Toemoeli diparingi kanți déning Sang Pramèswari, ja-ikoe abdi kapoetran isih botjah. Abdi kapoetran didawoehi nggawa toewan Gulliver saomahé menjang gisik; jèn wis tekan ing gisik,diedoena, soepaja toewan Gulliver bisaa ngrasakaké hawa ing sagara kang njegeri awak. Glumdalclitch wanti-wanti olèhé meling marang abdi kapoetran,dikon sing ngati -ati lan sing moelat, adja nganti toewan Gulliver nemoni apa-apa. Satemené abdi kapoetran oleh pagawéan kang kaja mangkono ikoe, ing batin ora seneng. Toewan Gulliver saomahé bandjoer digawa moebeng-moebeng ing patamanan watara satengah djam soewéné, bandjoer disèlèhaké ana ing padas sapinggiring sagara. Toean Gulliver ngalèlèh anaing bandoelané kambi njawang menjang sagara, ing batin banget kepénginé olèh pitoeloeng, sabab pangarep-arepé olèh pitoeloengan, tekané ora lija moeng saka ing sagara. Pikirané bandjoer nglampra menjang nagarané déwé,ora soewé saking sajahé déning panas, bandjoer

bandjoer nginebi tjendéla lan lawangé; sarèhné ing ing kono ikoe ing ditinggal loenga golèk endog manoek lan kidjing ing kono Katjaritá Gulliver enggoné kagèt krasa gelanganing ana kang njendal rosa banget ing batin toewan Gulliver njrengeni kapoetran déning njèlèhaké nanging jèn sing nggawa moemboel ing awang-awang bandjoer diplajokaké rikat banget. Saking kepénginé weroeh awaké lagi bandjoer ngoengak ing tjendéla nget ing kang katon ora méga lan Ing banget bareng toemenga kang banget digawa miber

Gambar 7. Bareng toemenga, weroeh manoek garoeda kang banget gedéné njengkerem omahé.

71-

saka ing kadohan jèn ing peți pasagi ikoe ana wongé bandjoer nglajang mangisor njamber Gulliver arep digawa moelih menjang Ibering swaraning swiwi sing boed-boed mangkono oega bandjoer kaja diontang -antingaké praoe ing prahara. Bareng ngoengak ing djaba toewan Gulliver jèn garoeda loro teka kang nladoeng ngreboet bajangané garoeda kang disik Ora Gulliver nggegirisi banget Djalaran bandjoer krasa jèn omahé tiba kaja disawataké nganti toewan Gulliver Doega-doega wéné garoeda pada pantjakara gelanganing toewan Gulliver ing tjakaré tiba tjoemlorot menjang Toewan Gulliver ing nalika ikoe kang katjipta ora lija moeng bakal wong tiba ikoe élok jèn

Ora antara Gulliver kroengoe swara nggegeteri alimengan ing sawatara Toemoeli krasa jèn padang-padang saka ing tjendélané Nitik golang-golingé toewan Gulliver ing nalika ikoe tiba ing banjoe kang djero, kira -kira ing kampoel-kampoel ing kono. Sarèhné wesi ingisor dadi bisa timbang, ora nganti nggoling; mangkono manèh ija kendit wesi ikoe kang marakaké ora nalikané tiba ing Mangkono toewan Gulliver ikoe ora ngoetjiwani andjing-andjingané lawang tjendéla lan lija -lijané rapet-rapet dadi bisa klebon banjoe satitik- titika. Toedjoené be- disekroepi karo djrambahé kabèh; mangkono nalika tibané toewan Gulliver ketiwasan Toewan Gulliver bandjoer mboekak lérégan kang ing, soepaja oleh rekasa nanging kena nanging

-72

atiné meksa doeroeng kepénak. Moelané mangkono, djalaran koewatir jèn samangsa-mangsa omahé ketanggor ing karang, oetawa katoet ing angin oetawa aloen, mesținé ija bandjoer nemahi patiné anaing dasaring sagara. Kedjaba saka ing ikoe sangoené pangan toewan Gullivermoengkari sațițik, dadi jèn ora toemoeli olèh pitoeloenging Pangéran,mesți bakal mati kaliren.Ing batin kepénginé banget: bali menjang pasanggrahan Giri-tasik, menjang enggoné Glumdalclitch. Bareng kèlingan kaja apa prihatiné pamomongé ngrasakaké dèwèkné, bandjoer metoe loehé.Mangkono manèh prihatiné sangsaja ngranoehi, bareng kèlingan jèn dèwèkné ora bisa ichtijar apa-apa, djalaran kaja manoek ana ing sadjroning koeroengan. Toewan Gulliver oega njoba ndedel toetoeping omahé, soepaja mengaa, djalaran arep ndeleng ing djaba, kepéngin weroeh doenoengé ikoe kira -kira anaing endi; nanging pandedelé tanpa gawé, djalaran pjaning omahé ora obah. Moelané toewan Gulliver bandjoer toeron ana ing bandoelané, ngentèni patiné. Kaja mangkono ikoe kaanané toewan Gulliver nganti pirang-pirang djam. Wasana bandjoer kroengoe swara mak-rek, kaprenah ana ing gebjoging omahé, ing panggonan tjanțèlaning tambang kang sok dienggotjekelan nggawa omahé. Ing kono krasa ditjènèng, sarta katon jèn aloené njempjok omahé nganti tekan ing tjendéla. Toemoeli krasa, jèn omahé miring mrono. Toewan Gulliver, kang maoené wis pasrah menjang Pangéran, saiki doewé pangarep-arep manèh bakal oleh pitoeloeng; djalaran doewé pangira, jèn kang mangkono ikoe saka pang- gawéning manoengsa,moelané bandjoer arep njoba gembor-gembor.Panggemboré ndjaloek toeloeng nganggo basa warna-warna, nanging tanpa wasana.Anangingdèwèkné krasa, jèn omahé mlakoe, parané adjeg. Kang mangkono ikoe soewéné nganti sadjam. Toemoeli krasa, jèn omahé kang sisih ngarep ketanggor barang sing atos.Toewan Gulliver ing nalika ikoe wis koewatir, jèn omahé kandas ana ing karang, ananging bandjoer kroengoe ana wong pada mlakoe ana ing toetoeping omahé,sarta kaja kroengoe swaraning wong. Toewan Gulliver njoba gembor-gembor manèh, nanging oega tanpa gawé.Arep mènèk menjang tjendéla, soepaja

bisaa ndeleng sakaing kono, ija ora bisa; moelané bandjoer doewé akal katjoené ditalèkaké ing tekené. Gawéané gendéra ikoe bandjoer dibrobosaké ing tjendélané lérégan,diobat-abitaké kambi bengok-bengok ndjaloek toeloeng. Toemoeli olèh wangsoelan soerak saka ing djaba: „ Horé, horé,horé!"; ikoe bangetndadèkaké boengahé toewan Gulliver, loewih manèh, déné swara maoe tetéla swarané wong Inggris. Toewan Gulliver kroengoe ana wong marani bolonganing tjendélané, gendérané disisihaké,, bandjoer ana swara mangkéné: „ É, poenapa ing salebeting grobog poenika wonten tijangipoen? Sinten? " Toewan Gulliver lega banget atiné, bandjoer soemaoer : „ Manawi sampéjan bangsa Inggris,koela sampéjan toeloengi inggih bangsa sampéjan pijambak, ingkang dipoenkoendjara kados wonten ing salebetipoen pasangan tikoes. O,Allah, jaora talah, énggal koela sampéjan loewari!" Kanganaing doewoer mangsoeli, jèn kang ana ing djero cra soesah koewatir,wis slamet ana ing tangané bangsa Inggris.Grobogé wis ditarik tekan ing praoe, sadéla engkas oendagining praoe teka, arep gawé bolongan ana ing toetoeping grobog, kang tjoekoep kanggo ngetokaké kang ana ing djero. Toewan Gullivermangsoeli, jèn ora perloe gawé bolongan; djalaran toetoeping grobog kena diboekak sarana njènèng gelangan kang ana ing doewoeré.Kangana ing djaba mangsoeli karo goemoejoe, jèn ing konoora ana danawa kang koewat narik barang kang samono aboté; bekakas ija ora ana. Toewan Gulliver bandjoer gèdèg-gèdèg roemasa bodoné, djalaran,ora kèlingen, jèn wongé kang pada ana ing djaba, gedéné moeng pada karo awaké déwé. Olèhé ngentèni toewan Gulliver marang rampoengé olèhé gawé bolongan oendagining praoe, nganti kapara soewé; bareng rampoeng, bandjoer dioeloeri anda dadoeng;toewan Gulliver bandjoer mènèk mandoewoer kalawan banget ing boengahé.Bareng tekan ing doewoer,amor karo bangsané déwé, saking bangeting boengahé, bandjoer tiba soemapoet. Bandjoer didjoendjoeng ing mantroes, digawa menjang kamaré toewan kapitan; ana ing kono dipoelasara,soewé-soewé éling.

Bareng toewan Gulliver wis éling temenan, bandjoer doewé pandjaloek marang toewan kapitan, soepaja barang-barangé kang ana ing grobog tilas omahé, disimpena ana ing praoe, djalaran toewan Gulliver owel, jèn ilanga; déné woedjoeding barang: bandoelan soetra, patoeron gading,sarta médja,koersi, lemari,dandanan gading kabéh.Mangkono oega gebjogé pada dilangsé nganggo soetra kang adi-adi. Toewan kapitan bareng kroengoe, doewé pangira, jèntoe- wan Gulliver laraèngetan; djalaran panjanané, grobog kang diarani omah déning toewan Gulliver ikoe ora lija moeng wadah kanggo ngoendjara dèwèkné baé. Éwadéné kanggo ngénaki atiné toewan Gulliver, sapandjaloeké disagoehi; nanging toewan Gulliver dikandani,dikon ngepénakaké awak lan atiné, adja mikir apa-apa; déné prakara barang-barangé betjik dipasrahna menjang dèwèknèné, kapitaning praoe kang kadjibah ngremboeg. Toewan kapitan bandjoer menjang dèk,awèh préntah menjang mantroes sawatara,dikon mleboe menjang grobog,nitipriksa barangé toewan Gulliver kang anaing kono. Wasana toewan kapitan banget ing goemoené,déné barang kang tinemoe ing sadjroning grobog trep kaja pratélané toewan Gulliver.Barang-barang ikoe pada digawani moenggah menjang dèk, mangkono oega baboet lan langséné. Toewan kapitan oega akon njopot gelangan slaka kang ana ing toetoeping grobog, bandjoer dioenggahaké menjang praoe. Gelangan ikoe gedéné watara sarodaning karéta,boboté samomotané wong loro kang antep,awit kang digawé slaka woetoeh,ora growong ing djero. Bareng saroepaning dandanan kang anaing grobogomahé toewan Gulliver wis didjoepoeki sarta wis dioenggahaké menjang praoe kabèh, sarta blabagé kang kena dienggo wis didjoepoeki, grobog katon isibanjoe, ora soewé bandjoer kelem. Ing nalika ramé -raméné pada ngoenggahaké barang saka ing grobog ikoe toewan Gulliver kepénak olèhé toeroe, nganti pirang -pirang djam ora tangi -tangi. Impèné ora lija moeng olèhé ana ing tanah Kaboetan lan olèhé mentas nandang kasoesahan dietoetaké ing pakéwoeh.Bareng tangi,awaké krasa

seger; sarèhné wis wajah djam sanga soré,toewan kapitan akon nata mangan,sarta toewan Gulliver dikon miloe mangan bebarengan. Sawisé rampoeng olèhé pada mangan, toewan Gulliver dikon njaritakakè lelakoné sing tjeța,sarta kaprijé moela -boekané, déné dèwèkné nganti dikoendjara ana ing grobog kampoel-kampoel ana ing sagara, déwé emplé mengkono.Sadoeroengé toewan Gulliver wiwit tjarita,dikandani déning toewan kapitan, jèn dèk awané toewan kapitan ndeleng nganggo kèkeré, weroeh ana sing kampoel-kampoel ana ing sagara,maoené kinira roesakan praoe.Nanging bareng tjedak, katara saka ing wangoené, jèn doedoe praoe. Djoeroe moediné bandjoer dipréntahi nglakokaké pravené mrono,toemoeli akon ngedoen. aké sekotji kanggo niti -priksa kang genah. Bareng mantroes kang niti -priksa pada bali, pratéla jèn kang kampoel kampoel ikoe omah, djalaran katon ana tjendélané. Toewan kapitan nggegoejoe kabodohaning mantroesé, saking kepénginé weroeh bandjoer mangkat déwé noenggang sekotji, arep nitipriksa, nganggo nggawa ganțol lan dadoeng kang sentosa-sentosa.Sagarané anteng,moelané toewan kapitan nganti kaping pindo olèhé akon melahi sekotjiné ngoebengi kang kinira omah maoe; nanging ora ana wongé kang katon. Toewan kapitan bandjoer préntah njèrèd omah ikoe menjang praoe, soepaja kenaa dititi-priksa kang kalawan tjeța. Wasana ana katjoe ditalèkaké ing teken katon mentjoengoel saka ing tjendéla,amratandani, jèn ing djero ana wongé sing dikoendjara,Dadi bandjoer énggal-énggal diïchtijari bisanè ngloewari wong sing ana ing djero.Moenggoeh bandjoeré toewan Gulliver wis weroeh déwé. Sanalika toewan Gulliver takon, apa toewan kapitan oetawa lijané ana kang weroeh manoek kang banget gedéné, kelar nggawa omahé sarana ditjengkerem nganggo koekoené. Ananging wangsoelané toewan kapitan :„ Boten, boten wonten." Toewan Gulliver bandjoer takon manèh, kira -kirané toewan kapitan saka ing kono tekané ing daratan kang tjedak déwé, watara sapira dohé.Wangsoelané toewan kapitan, mitoeroet étoengan kang kena dipertjaja: sațițik-sațițiké lakon woloeng dina.Ananging kang mangkono ikoe ditemtokaké loepoet

déning toewan Gulliver;nalikané dèwèkné ditemoe, dohing praoe saka ing daratan ora nganti lakon woloeng djam. Toewan kapitan kroengoe pratélané toewan Gulliver mangkono ikoe moeng mèsem, mangkono oega nalika ditjritani, jèn ana manoek kang kelar nggawa omah sarana ditjengkerem maoe. Toewan Gulliver moering-moering,déné kandané ora diendel, bandjoer njoba arep gawé ngandelé toewan kapitan. Dèwèké njaritakaké lalakoné sing oewis-oewis,wiwit mangkaté saka ing tanahInggris nganti ing wektoe oleh pitoeloengé toewan kapitan ikoe. Toean Gulliver bandjoer ndjaloek peținé, sidji, sing sorogé ditjekel déwé, preloené arep awèh paseksèn, jèn tjaritané maoe temen.Bareng teka, peți ikoe diboekak ana ngarepé toewan kapitan, isiné barang-barang olèhéngloempoekaké nalika ana ing nagaraning danawa, ikoe pada di wetok-wetokaké, ditoedoehaké marang toewan kapitan.Moenggoeh woedjoeding barang: ana entoeping tawon, gedéné sadridji-dridji;ali-ali mas, peparingé Sang Pramèswari ing Kaboetan, gedéné sakaloeng asoe;dom dawané satengah méter; oentoe boeta, gedéné pada karo oentoe gadjah; lan sapanoenggalané, kang pada ngéram-éramaké gedéné.Barang -barang paseksèn tjaritané toewan Gulliver ikoe bisa njoeda koerang pangandelé toewan kapitan,dadi ngoendakaké kadjèné toewan Gulliver. Kangtansah digoemoeni déning toewan kapitan, déné swarané toewan Gulliver, jèn tjarita,seroené ora djamak. Goemoené toewan kapitan kelahir menjang toewan Gulliver,sarta takon, apa wongé ing tanah Kaboetan ikoe pada soeda pa- ngroengoe.Wangsoelané toewan Gulliver,olèhé pada goeneman wong ing praoe kono saka pangrasané swarané moeng pada klesik-klesik,malah toewan kapitan, jén aba ana ing kreteg, swarané ja klesik -klesik mangkono.Djalaran dèwèkné wis lawas olèhé koelina kroengoe swaraning danawa kang banget seroené; mangkono oega dèwèkné, jèn goeneman karo danawa, ija koelina seroe banget. Toewan kapitan lan toewan Gulliver olèhé pada linggihan omong-omongan nganti kapara wengi; minangka tanda panarimané olèhé wis ditoeloengi, toewan kapitan diwènèhi gela

ngan slaka woetoeh, kang maoené tjoemanțèl ana ing toetoeping omahé toewan Gulliver. Dèwèkné dikandani toewan kapitan, jèn praoe kang lagi ditoenggangi ikoe mentas saka ing Tongkin, arep moelih menjang tanah Inggris;ana ing dalan nijatè ora arep mampir-mampir. Bareng toewan Gulliver wis miloe noenggang praoe,ora antara lawas bandjoer ana angin passaat. Praoené dilakokaké oeroet pasisiré kidoel poelo Bornéo, bandjoer ngliwati soepitan Soenda, ing sakidoelé poelo Soematra,toemoeli dienggokaké ngidoel-ngoelon menjang Kaap de Goede Hoop. Moelané mangkono, djalaran dèk samana doeroeng ana dalané metoe ing soesoekan Soewès (Kanaal van Suez) lan ingsagara Tengah

(Middellandsche Zee).

Bareng tekan ing pasisiré kidoel tanah Afrika, bandjoer mampir ing sawidjining palaboehan, dadi njimpang saka ing nijaté, djalaran perloe arep amèk banjoe ngombé lan toekoe kaboetoehan lijané.Anangingtoewan Gulliver, sanadjan doeroeng taoe mrono,éwadéné ora moedoen saka ing praoe. Sawisé ketjoekoep boetoehé, bandjoer noetoegaké lakoe;ora lawas lakoening praoe slamet tekan ing palaboehané koeța Portsmouth ing tanah Inggris. Toewan Gulliver olèhé miloe noenggang praoe ikoe lawasé teloeng sasi. Sarèhné toewan Gulliverdoeroeng doewé doewit kanggo mbajar séwaning praoe dadi barang -barangé gading pada diwènèhaké menjang toewan kapitan kanggo tjekelan disik. Ananging toewan kapitan ora gelem nampani, malah awèh weroeh, jèn dèwèkné ora pisan -pisan ngarep-arep paséwan panoem- pangé toewan Gulliver. Toewan Gulliver salawasé ana ing praoe dianggep dajohé toewan kapitan,sarta toewan kapitan wis marem déning olèhé ngroengokaké tjaritané toewan Gulliver. Wasana wong loro maoe pada andoem slamet, patrapé wis kaja mitra lawas; toewan Gulliver banget-banget pandjaloeké marang toewan kapitan, kapan-kapan bisa dikon merlokaké tilik menjang omahé ing Redriff. Toewan kapitan sagoeh. Sawisé mangkono toewan Gulliver bandjoer moedoen menjang daratan; barang -barangé dimotaké ing grobag,awaké déwé noenggang djaran séwan moelih menjang omahé.

Satekané ing omah, anak-bodjoné pada ketemoe slamet; bareng pada weroeh menjang toewan Gulliver, boengahé wis tan kena winirasa,sabab ora dinjana, jèn isih oerip.Bodjoré mlajoni, bandjoer ngrangkoel; saking boengahé toemoeli nangis. Para mitra-mitrané oega pada miloe boengah; toewan Gulliver déwé banget soekoeré ing Pangéran,déné awaké wis pina- ringan loewar saka ing Kaboetan, tanahé para danawa.

III.

Lelakoné toewan Gulliver menjang

poelo kang nglajang ana

ing awang-awang.

BAGÉAN I.

Toewan Gulliver lajaran manèh, bandjoer katjekel ing badjag.

Katjarita toewan Gulliver olèhé ana ing omah watara lagi pat-belas dina, noeli ditiliki mitrané lawas,ja-ikoetoewan kapitan William Robinson ing Cornwallis, panggedéné sawidjining praoe lajar kang betjik lan santosa, gedéné satoes ton. Toewan Gulliver dèk bijèn wis taoe miloe dadi dokteré praoe toewan kapitan Robinson, lajaran menjang Levant; dèk samana toewan Gulliver ora dianggep kalèrèhan, nanging di- rengkoeh kaja sadoeloer lanang oetawa mitra; ing sabandjoeré oega dadi mitra betjik. Sarèhné saiki toewan kapitan Robinson kroengoe, jèn mitrané-kang woes dianggep ora ana wasana moelih,moelané bandjoer ditiliki.Moenggoeh perloené, kedjaba arep ngétokaké boengahé lan kepengin kroengoe tjaritané kang élok-élok, ing batin oega doewé nijat arep nari toewan Gulliver, arep dikon dadi dokteré praoené manèh. Moelané bandjoer tjarita menjang toewan Gulliver, jèn rong sasi engkas dèwèkné arep lajaran menjang tanah Indija-Wétan, nggawa praoené kang aran De Hoop; wasana bandjoer doewé pandjaloek, toewan Gulliver dikon miloe dadi dokter praoe. Blandjané ditikeli tinimbang karo kaloemrahané, sarta ana ing praoe pangkaté ana ing sangisoring kapitan bener,dadi tinimbang oepsir-oepsir lijané, doewoer déwé; mangkono manèh olèh sor- soran dokter praoe sidji manèh lan pambantoe loro. Wis mesți baé panariné toewan kapitan maoe pantes dipikir, apa manèh sarèhné toewan Gulliver weroeh, jèn toewan ka

80-

pitan ikoe wong toewa kang temen sarta kapitan kang pinter, dadi kandané kena dipertjaja. Djalaran saka ing ikoe toewan Gulliver ora bisa nolak panariné maoe,loewih manèh sarèhné awaké déwé wis kepengin banget ndjadjah tanah-tanah kang doeroeng disoemoeroepi,ora ngetoeng saroepaning pakéwoeh kang oewis-oewis .Kang isih dadi pakéwoeh moeng sarèhné bodjoné doeroeng didjak remboegan awèh lan orané; bareng remboegan, bodjoné wiwitané kentjeng ora aweh, nanging bareng digenah-genahaké, jèn akèh kaoentoengané,wasana sanadjan ing batin aboté banget-bandjoer awèh. Katjarita bareng wis tekan semajaning mangsa,nalika tanggal ping 5 Augustus 1706 toewan Gulliver mantjal saka ing plaboehan Bristol, noenggang praoeDe Hoop.Lakoening praoe rekasa déning tansah katempoeh ing prahara, éwadéné děk tanggal ping11April1707 slamet tekan ing plaboehanFort St George. Ana ing kono praoeDe Hoop lèrèn teloeng minggoe, kang sapisan perloe ndandani karoesakaning praoe, kang kapindo toewan kapitan perloe golèk geneping poenggawané, djalaran ana ing dalan ana kang katiwasan. Saka ing Fort St. George lakoené praoe De Hoop teroes baé menjang ing Tongkin

;sanadjan ing soepitan Malaka akèh

badjagé,éwadéné lakoené ana ing kono slamet, ora koerang sawidji apa, nganti tekan ing plaboehané koeța Hanoi. Toewan kapitan ana ing kono arep lèrèn rada lawas, djalaran dagangan kang arep dimot ana ing kono, nalika samana doeroeng teka kabèh; mangka pangoesoengé saka ing tengah-tengahé tanah kono tarkadang nganti pirang-pirang sasi lawasé, djalaran dalané doeroeng betjik. Soepaja awaking praoe adja pada nganggoer baé,sarta soepaja olèha idjol wragadé nggoné kandeg anaing kono,toewan kapitan ana ing Hanoi toekoe praoe tjilik, arep dimoti dagangan, kang kira-kira disenengi déning wong bangsa Melajoe ing poelo-poelo sakiwa-tengené ing kono. Toewan Gulliver didadèkaké panggedéné praoe tjilik ikoe, sarta dikoewasakaké dedagangan karo bangsa Melajoe maoe. Toewan kapitan déwé ora arep loenga -loenga saka ing Hanoi, arep ichtiar soepaja pangoesoengé dagangan kang dientèni maoe bisa rikat. Déné pradjandjéané toewan Gulliver arep diwènèhi saparoning oleh-olehané bați.

Katjarita praoe tjilikmaoe wis ana ing plaboehan Hanoi, golang-goling déning ombak. Olèhé ngemotaké barang dagangan doeroeng rampoeng, lagi pada dioenggahaké déning koeli sarta ditata déning mantroes -mantroesé. Déné barang dagangané aroepa : moeté gelas, sembagi-sembagi, gelang, kaloeng sapanoenggalané, tèh lan lija -lijané. Olèhé momot barang dagangan ikoe nganti pirang -pirang dina,wasana rampoeng.Mangkono oega panggedéné oega wis soemekta; sawisé pamitan menjang toewan kapitan, bandjoer moenggah ing praoe sarta préntah ngoenggahaké djangkar. Nalikané ranténing djangkar ditarik moenggah, lajaré dibabar, sarta dipasangi gendéra Inggris, bandjoer ana angin betjik teka. Praoené toewan Gulliver noeli mangkat manengah ing sagara,kabèh kang ana ing praoe pada ndoeweni pangarep-arep olèha kaoentoengan kang gedé.Lakoening praoe teloeng dina lawasé olèh angin betjik, parané tansah mangidoel bener baé. Wasana katempoeh ing prahara, kang njoeroeng praoe wiwitané mangalor-ngétan, bandjoer mangétan. Sawisé mangkono, bandjoer oleh angin betjik manèh saka ing lor-koelon. Bareng lakoené wis olèh sapoeloeh dina, ing wajah ésoek toewan Gulliver dilapoeri, jèn ing ngarep ana praoe lajar loro katon.Bareng saja moendak tjedak,katon jèn praoe maoe djoengkoeng kang njamari,sabab ora pada nganggo gendéra oetawa klèbèt.Ing nalika ikoe ana djoeroe moedi kang lapoer, jèn ing boeri oega ana katon praoe sawatara; jèn ndeleng dan- danané,kira -kira praoening badjag. Toewan Gulliver wiwitané ora ngandel, moelané mangsoeli sesembranan, jèn ora saben djoengkoeng Tjina pada mbadjag ana ing sagara.Ananging bareng praoe maoe wis pada tjedak, lakoené dirindikaké, sabab arep nggenahaké lakoening praoené toewan Gulliver; ing kono toewan Gulliver awas pandelengé nganggo kèker, jèn ing praoemaoe pada ana mrijemé,sarta wongé pada sikep gegaman kabèh. Dadi dakwané djoeroe -moedi maoe bener, Toewan Gulliver bandjoer préntah akon ngisèni mrijemé teloe kang ana ing praoené,noeli didjagani ing mantroes sidji-sidji, pada njekel geni kabèh, dadi wis sedija njoemed, samangsa ana préntahé toewan Lelakoné Gulliver.

Gulliver; kabèh ikoe toemindaké sarana alon, lirih, soepaja adja nganti katon saka ing praoening badjag. Saroepaning mantroes, kang ora perloe kanggo ana ing dèk, pada ditjekeli bedil sarta diwènèhi obat mimis akèh, pada dikon mapan anaing tijang -tijang; jèn ditempoeh ing moengsoeh, soepaja bandjoer pada ngoedanana mimis saka ing kono. Sawisé mangkono, lajar-lajaring praoe anoeli pada dikentjengi. Bareng olèhé tata -tata wis rampoeng, kabèh pada api-api ora weroeh marang praoe djoengkoeng kang pada ngetoetaké; déné pravené déwé lastari dilakokaké mangidoel baé. Pangiraning badjag, moelané praoe kang dietoetaké meneng baé,ora katon arep bangga, kinira saking djirihé,ora wani mapagaké; loepoeté mangkono, ja pantjèn ora kedoega bangga, amarga ora soemekta. Djalaran saja tjedak,lakoené saja dirikataké.Lakoening djoengkoeng prasasat pada balap- an, disik-disikan olèhé arep nempoeh, soepaja énggala ketjandak boeroné.Djoengkoeng kang ngojak saka ing tengen, ora soewé wis tjedak banget,watara salepasé mimising mrijem. Toewan Gulliver ora sah olèhé angon sapolahing moengsoehé nganggo kèkeré, ananging préntahé kentjeng, wongé ora kena pisan-pisan ndisiki mbedil oetawa ngoenèkaké mrijem. Karepé toewan Gulliver ingsabisa-bisa adja nganti ana getih woetah.Ananging kakentjenganing panemoené, samangsa ditempoeh, ija bandjoer toemandang; malahjèn perloe, arep dilaboehi nganti saentèking kakoewatané. Praoe djoengkoeng kang tjedak déwé dideleng nganggo kèker,katon jèn wis roemanti arep ngoedani mimis. Moelané toewan Gulliver bandjoer préntah wongé pada dikon toeron kabèh ana ing dek.Wong kang dipréntahi lagi baé rampoeng olèhé pada mapan toeron ,ing konotoemoeli oedan mimis saka ing mrijemémoengsoeh, nanging ora ngenani wong oetawa agawé karoesakan apa-apa. Toewan Gulliver ora gelem ngetjèh-etjèh obat mimisé,moelané ora bandjoer males, moeng ngénak-énak mbandjoeraké lakoe, soepaja saja ditjedakana déning djoengkoeng moengsoehé; jèn wis tjedak toemoeli arep ditandangi.Djoengkoeng moengsoehé ora mangerti, moelané léna; doega-doega doewé pangira, jèn praoe kang diboeroe ora

sikep gegaman, moelané bandjoer saja tjedak, soewé-soewé moeng kari sapambedil doh.. Panemoené toewan Gulliver ing nalika ikoe wissedengé mbalèkaké moengsoeh; sabisa -bisa moengsoehé arep ditjilikaké atiné baé, dinganti kawoes ora wani madjoe manèh. Moelané bandjoer awèh aba nibani mimis marang mantroes-mantroes ing praoené moengsoeh, kang pada mapan ana ing sangisoring tijang.Tibaning mimisé ngenani djoeroe-moedi sidji lan mantroes kang pada ndjagani mrijem.Barising badjag saking kagèté katon bingoeng; sadoeroengé tata, praoené toewan Gulliver wis ngoenèkaké mrijemé loro.Karoesakaning moengsoeh nggegirisi nganti dėking djoengkoeng kebak déning djisim lan wong ketaton, sarta kang kari pada bingoeng. Praoené toewan Gulliver énggal diïnger sarta mrijem sidjiné disoemed,mimisé ngenani, nganti djoengkoengé borot. Dadi djoengkoenging badjag sidji ikoe wis ora ngoewatiri, nanging kantjané sangsaja tjedak, sarta wis ana kang sedija arep noeloengi djoengkoeng kang lagi arep kelem,toewin ana kang arep nempoeh praoené toewan Gulliver. Toewan Gulliver wis ora bisa ngisèni mrijemé manèh, djalaran be- diling moengsoeh wis kaselak pada moeni. Sanadjan pambedilé mantroesé déwé ora pada ngoetjiwani, nanging sarèhné karo- ban moengsoeh, dadi tan mangga poeliha. Ora soewé djoengkoenging moengsoeh njedak, praoené toewan Gulliver dikepoeng déning badjag, djalaran saking kèhing momotané, ora bisa ngontjati moengsoeh.Badjagé pating -bedigas pada moenggah ing praoené toewan Gulliver. Sarèhné moengsoehé doedoe tanding,moelané toewan Gulliver bandjoer awèh préntah marang wongé, dipoerih pada noengkoel,sarta pada sèlèh gegaman. Jèn ta ditandangana sarana perang roeket, sarèhné kèhing moengsoehé tikel sapoeloeh,ora lija ja moeng njoroh- aké pati baé. Toewan Gulliver sakantjané bandjoer pada dibanda, toemoeli isining praoené pada didelengi. Ing nalika ikoe oega panggedéning djoengkoeng, tjatjahé teloe, pada teka marani toewan Gulliver.Kang loro bangsa Tjina, nanging kang sidji,kirané toewan Gulliver bangsa Europa,Toewan Gulliver takon nganggo temboeng Inggris marang panggede kang bangsa Europa.

Kang ditakoni wangsoelané oega nganggo temboeng Inggris asongol,mratélakaké jèn toewan Gulliver sakantjané arep ditalèni adoegigir loro -loro, bandjoer arep ditjemploengaké ing sagara, minangka wewales nggoné matèni djoeroe-moedi lan mantroes-mantroesé. Toewan Gulliver toetoer, jèn dèwèkné lan kantja-kantjané mantroes pada bangsa Inggris kabèh, moelané doewé pandjaloek pada diwelasana; moelané wani doewé pandjaloek kang samono sabab kang didjaloeki ija bangsa Inggris,toer kang agama Kristen.Kang ikoe soepaja pandjaloeké maoe dilan- tarna marang kantjané panggede bangsa Tjina. Pandjaloeké toewan Gulliver mangkono ikoe, apa manèh olèhé mratélakaké bangsané Inggris,semoené malah ndadèkaké woewoehing nepsoené panggedé bangsa Europa; djalaran olèhé kanda marang kantjané panggede bangsa Tjina ija nganggo temboeng Tjina, katon petentengan banget karo noedingi marang toewan Gulliver Kapitané praoening badjag kang gedé déwé bangsa Tjina, nanging bisa tjara Walanda. Ikoe marani toewan Gulliver, bandjoer nakokaké pravené, wongé lan momotané;toewan Gulliver mangsoeli barès apa sanjatané. Menjang kapitan Tjina ikoe toewan Gulliver oega ndjaloek sih-kawelasan,awaké lan kantjané adja pada dipatèni.Wangsoelané kapitan Tjina,toewan Gulliversakantjané ora soesah pada koewatir, jèn bakal dipatèni. Toewan Gulliver mangsoeli, jèn gedé banget panarimané marang kasagoehané kapitan Tjina; nanging bandjoer kanda marang panggede bangsa Europa, jèn dèwèkné goemoen banget,déné sih -kawelasané bangsa Tjina, toer boeda, marang dèwèkné kok loewihgedé tinimbang bangsané déwé,toer kang agama Kristen. Ora soewé toewan Gulliver roemasa kedoewoeng déning koerang pangati-atiné, moeni kaja mangkono menjang panggedéning djoengkoeng bangsa Europa maoe. Djalaran panggedéning praoe maoe bandjoer remboegan karo kantjané bangsa Tjina, ndjaloek soepaja toewan Gulliver ditjemploengna ing sagara.Sanadjan pandjaloek kang mangkono ikoe ora dicoeroeti,éwadéné toewan Gulliver meksa oleh paoekoeman kang loewih abot tinimbang mati ditjemploengaké ing sagara.

Mantroes-mantroesé toewan Gulliver noeli didoem marang djoengkoeng djoengkoenging badjag, praoené toewan Gulliver diïsèni mantroesTjina; déné toewan Gulliver déwé disèlèhaké ing sawidjining sekotji, kang wis ana lajaré, disangoni pangan tjoekoep kanggo patang dina, bandjoer arep ditjoelaké ana ing satengahing sagara. Kapitan Tjina sabisa -bisa arep ngalang-alangi, nanging ora bisa;bisané tetoeloeng moeng moewoehi sangoené pangan,sarta ora aweh, jèn toewan Gulliver diglédah awaké.Panggedé bangsa Inggris ngadeg ana ing dèking praoené kambi ngoenèk-oenèkaké lan njepatani akèh-akèh marang toewan Gulliver. Bareng sekotjiné toewan Gulliver wis ditjoelaké menjang tengahing sagara, badjag toemoeli pada mbabari lajaré,bandjoer mangkat,ora soewé wis pada ora katon saka ing sekotjiné toewan Gulliver. Toewan Gulliver panjawangé marang praoe-praoe maoe karo mrebes-mili. Saiki toewan Gulliver déwé-emplé olèhé ana ing satengahing sagara gedé. Sekotjiné lémbak-lémbak ora karoewan sing diparani;wasana toewan Gulliver ndeleng nganggo kèkeré kaja-kaja weroeh poelo sawatara ana ing sisih kidoel-wétan. Sarèhné anginé betjik, toewan Gulliver bandjoer mbèbèr lajaré, pangarahé soepaja ing sadoeroengé peteng bisaa tekan ing salah sawidjiné poelo kang katon maoe; pangarep-arepé kasembadan,watara let teloeng djam lakoené tekan ing sawidjining poelo, kang lemahé wadas, bandjoer mentasing daratan.Ananging ing kono ora ana tilasing manoengsa. Ana ing pasisir toewan Gulliver nemoe endog manoek pirang-pirang; bandjoer ngloempoekaké kajoe réntjékan kambi soeket garing, dienggo mbakari endogé; panggawéné geni sarana țițikané. Sasoré ikoé kang dipangan ija moeng endog manoek ikoe, djalaran sangoené pangan ingsabisa-bisané arep diewèt-ewèt.Benginé toewan Gulliver toeroe ana ing sadjroné geronganing padas, sing digawé lèmèk oega kajoe réntjékan lan soeket kang garing;olèhé toeroe ija kaleboe kepénak. Ésoeké toewan Gulliver golèk tilasing manoengsa oetawa kéwan, nanging ora nemoe. Toemoeli bali menjang sekotjiné, mbabar lajaré,dilakokaké menjang poelo lijané, kang kapernah

ana ing sisih kidoel-wétan; ana ing kono ora soewé;toemoeli menjang poelo lijané manèh. Poelo kang nomer teloe ikoe maoené kinira tjedak, nanging bareng diparani, sanadjan olèhé melahi disengka, éwadéné nganti limang djam lagi tekan,toer isih koedoe moebeng golèk babagan kang kepenak. Wasana olèh soenglon tjilik, gedéné watara moeng tikelsapoeloehing sekotjiné bandjoer mentas ing daratan. Poelo maoe akèh banget padasé, moeng ana ara-arané sawatara, pada ana tetoekoelané kang aroem gandané. Satengah-tengahing poelo ana goenoengé sidji, wangoené kaja toempeng;toewan Gulliver ngira, jèn ikoe goenoeng geni kang wis sirep. Sangoené pangan toewan Gulliver, kang isih kèri ana ing sekotji, bandjoer didjoepoek sarta disimpeni ana ing goewa sadjroning padas satjedaké soenglon maoe. Ing kono akèh banget endogé manoek, moelané toewan Gulliver arep ana ing poelo ikoe sawatara dina. Sekotjiné bandjoer dientasaké,toemoeli ngloempoekaké kajoe rèntjèkan karo soeket garing, dienggo gawé patoeron. Olèhé endog oega pada disimpeni amor kambi sangoené pangan; bareng wis mangan soré, toemoeli ngalèlèh ana ing patoeroné, saking sajahé ora soewé toemoeli toeroe kepati. Katjaritatoewan Gulliver kagèt déning kroengoe swara saka ing sadjroning boemi, toemoeli linggih nilingaké swara maoe. Pangrasané kroengoe gloedoeg saka ing kadohan, moelané doewé pangira, jèn arep ana oedan angin; nanging bandjoer terang pangroengoené, jèn swara maoe saka ing sadjroning boemi. Swarané saja seroe, sarta djoemegoeré kaja-kaja ing sadjroning boemi lagi gladi perang nganggo mrijem. Lemah ing sangisoré toewan Gulliver krasa gondjing,sarta sanadjan hawané katon anteng, éwadéné toewan Gulliver kroengoe swara pating -tjroewèt, pating -glereng, pating -glero, kaja lagi ana gara-gara.Tjoewèting manoek kang pada lelawatan, tarkadang ketanggor ing padas, ngoendakaké girisé toewan Gulliver. Toewan Gulliver ora samar, jèn kang mangkono ikoe pratandané jèn ing kono arep ana lindoe gedé, kang adaté banget olèhé gawé karoesakan. Toewan Gulliver kagèt, bandjoer metoe menjang lawanganing goewa.Bareng tekan ing djaba banget kagèt langoe

87-

moené marang kaanan kang katon.Sandoewoering goenoeng

ana satengah-poelo, ana koekoesé peteng, kang moendak kandel. Langité dèk katon biroe padang soemilak, nanging ing nalika ikoe katon ora katon sarta lintang-lintangé kabèh Koekoes kang peteng moendak Gulliver kalimpoetan ing pepeteng Ing nalika ing kono isih ora walang asisik, nanging ing kadohan swara, kaja nggondjingna boemi Koekoes kang ing sandoewoering ing geniné mangkono bandjoer peteng Ing nalikaikoe boeminé gondjang -gandjing kaja ing prahara ing kadohan toewan Gulliver kroengoe djoegroeg Toemoeli swara wiwitané lirih, nanging moendak seroené, wasana kaja mrijem moeni bareng. Bandjoer koekoes gondjing, ora soewé lèrèn nanging nggegirisi banget Koekoesé bandjoer pijak geniné kaja saka ing kawahé geni; ora poeloné katon kaja kobong Ora toemoeli bandjoer peteng Sawisé mangkono bandjoer swara djoemegoer ngoengkoeli sing Toewan Gulliver mandeng marang poentjaking goenoeng. Ing kono katon koekoes kandel amor geni lagi saka ing kang

Djoemegoering swara ngéram jèn mrijem dioenèkaké bareng, isih mantra-mantra jèn Poeloné gondjang gandjing, saoeroeting bandjir lahar Sanalika ing kawah katon padang goemebjar mblerengi djalaran geni kaja kang gedé banget tjoemlorot ing awang -awang, semoené kaja

88-

katon djèdi kang banget kebak isi wesi Bareng krodaning goenoeng geni maoe wis menda kang kang malang -malang, kang rawé- rawé Oewit oewitan kang gedé-gedé pada roengkad toegel gampangé wis kaja wit teboe pating-gropak pating -gabroeg kaja kijamat Ing awang awang akèh pang lahar lan lelawatan tiba ing Toewan Gulliver mlajoe loemeboe ing Ora kroengoe swara koemrotjok kaja kang diesokaké saka ing langit lawanganing goewa ing kono weroeh nggegirisi goewa mimplek-mimplek kaja tjoewèr akèh. Gempalaning kaja disawataké ing awang awang, pada tiba ing sapinggiring pasisir Goenoengé kroda nggegirisi; ngglongsor mangisor kaja sagara geni kandel banjoe sagara katon biroe déning

Toedjoené toewan Gulliver ikoe nanging kok bisa nemtokaké slameté ija ora; dèwèkné djèngkèng ing lawanganing goewa ing Pangéran ngentèni tibaning kalawan ing ati Ananging kang nggegirisi soewé padang déning wétan Anginé toemoeli lèrèn, langité padang trontong trontong mlețèk dangi kang katiban ing wewelak Toewan Gulliver kaja wong ngimpi. Bareng rina boedi lan krekaté oega bali manèh kaja kang Saiki terang, jèn poelo ikoe wis ora kena dienggoni ikoe jèn ora nedja ana ing kono Moelané ing saka ing kono Ananging menjang ngendi

Sarèhné ing sisih kidoel katon isih ana poeloné manèh, moelané bandjoer soemedja mrono Sekotjiné bandjoer diresiki, djalaran kebak awoe lan endoet, sangoené didjoepoeki kabèh, bandjoer lajar menjang poelo kang katon ana ing sisih kidoel maoe. Lakoené slamet tekan ing kono;sawisé mangan,bandjoer mlakoe-mlakoe bola-bali oeroet sapinggiring gisik kambi mikir kahananing awaké kang memelas ikoe.Sanadjan langité padang sarta srengéngéné goemebjar, éwadéné polatané toewan Gulliver soentroet déning prihatiné. Sasoewéné toewan Gulliver mlakoe-mlakoe kambi mikir- mi- kir mangkono,sanalika padanging srengéngé mbleret apeteng. Toewan Gulliver kagèt,koewatir jèn arep ana goenoeng geni ndjebloeg manèh, bandjoer toemenga; djalaran, jèn moeng méga baé ora bisa gawé peteng kang samono.Bareng toemenga, banget goemoené weroeh krembjah -krembjah ana ing satjedaking srengengé; woedjoedé ora kepjar kaja koekoes oetawa méga, nanging kempel, tjoemlorot marani panggonané toewan Gulliver.Moenggoeh woedjoedlan wewangoenané kaja poelo, nglajang ana ing awang -awang.Dideleng nganggo kèker dasaré katon rata; mangkono oega ing sagara katon ana ajang-ajangané tjeța. Toewan Gulliver énggal moenggah ing padas, poelo kang lagi nglajang ditamataké nganggo kèkeré; bareng panglajangé anaing sandoewoering sagara watara pada doewoeré karo panggonané toewan Gulliver, ing kono katon ana wongé lagi pada mlakoe -mlakoe anaing sapinggiring poelo. Ananging wong maoelagi pada apa, toewan Gulliver ora bisa weroeh, djalaran saking dohé. Sadéla toewan Gulliver doewé pangira, jèn kang katon ikoe matakapèn, kaja kang sok katon ing sagara wedi, mesținé ing sagara oega ana.Ananging bareng dipikir manèh, jèn ta mata- kapèna, mangsa anaa ajang-ajangané, jèn pinoedjoe ngaling- ngalingi srengéngé. Moelané ora kena ora,mesți sawidjining barang kang maoedjoed; pangrasané toewan Gulliver, tjeţa katon poelo, kang ora koemambang ana ing banjoe, nanging nglajang ana ing awang-awang.Kang mangkono ikoe mesți baé toewan Gulliver ora mangerti, nanging woedjoedé tjeța mangkono.

90 :

dikodrataké dikodrataké golèk dadi Gulliver nganggo dipikir sanalika ngoewoeh diobat abitaké ana ing sandoewoering sirahé, katona Toewan Gulliver wong ing poelo awang Poeloné toemoeli kaja mandeg katon marani Gulliver Mangkono bandjoer katon jèn ing sapinggiring poelo kang tjedak akèh wongé pada ngloempoek dingi marang toewan Gulliver, jèn wis weroeh Wong kang tjedak karo panggonané Gulliver weroeh Let sawatara banget nganti kang kari ing panggonané Gulliver Toewan Gulliver djèngkèng ing kang dienggoni loro minangka jèn dèwèkné ndjaloek dientasa ing kasangsarané ikoe Wong ing awang-awang sidji kang njeloek Gulliver nganggo kang Gulliver mangerti, nanging lagoené Toewan Gulliver mang- nganggo Itali nanging wong ing awang awang ija ora mangerti Wong ing awang-awang Gulliver dikon saka ing padas kang dienggoni pasisir; Gulliver kalawan banget boengahé ing ati Poelo awang awang bandjoer nijoep menjang panggonané toewan Gulliver, kaja ana sing nglakokaké, nanging katon Toemoeli bangkoe kèrèkan ing dienggo ngèrèk Gulliver gah menjang Sanadjan nalar kang mangkono ikoe banget toewan Gulliver ora nganggo mikir bandjoer moenggah linggih ing bangkoe ,. dikèrèk mandoewoer tekan ing poelo awang Bareng toewan Gulliver wis moenggah diroeboeng wong pirang -pirang Enggoné njawang katon ing semoe

toewan Gulliver awaké ana sing kliwatan Mangkono oega toewan Gulliver ija banget ndeleng wong ing kono panjawangé oewis wis akèh ing oerip weroeh wong kang kaja mangkono pangang-Sirahé kabèh mènglèng kang mènglèng ngiwa lan kang mènglèng mangkono oega mri- kang sidji nglirik iroengé nglirik menjang awang-Panganggoné aneh-aneh, lan rinengga ing gambar srengéngé, lan lintang -lintang, gambar, kaja : gambar soeling, lan lija -lijané, kang Gulliver

Ivander Bryden

Gambar 8. Toean Gulliver diroeboeng ing wong pirang-pirang kang pada anèh-anèh

Wong -wongmaoe semoené lagi pada seneng-seneng,ananging patjaké ora pada sembrana, dadi tenaga lan panganggoné kang mangkono anèhé maoe pantjèn wis dadi kaloemrahané ing kono.

BAGÉAN II.

Toewan Gulliver njaritakaké kahanané ing poelo awang-awang lan wongé kang ngenggoni.

Toewan Gulliver didjak ing sawidjining wong, didjak moenggah menjang poetjaking poelo, jaikoe menjang kadatoné ing kono; dalané ngliwati oendak -oendakan watoe.Ing sangareping kadaton ora ana padjagané; ing poelo kono pantjèn ora ana saradade. Dadi toewan Gulliver gampang bisané teroes maleboeing kadaton; ing sadjroning kadaton rerenggané ora ngoetjiwani. Toewan Gulliver teroes diürid maleboe ing sawidjining bangsal, panggonané séwaka Sang Praboe, kang lagi pinarak ing dampar kentjana, diadep ing para prija- jiné kang gedé-gedé. Ing sangarepé dampar kentjana ana médjané gedé,kebak isiglobe pepetaning boemi lan langit,sarta piranti warna-warna kang kanggo ana ing ngèlmoe palintangan.Sang Praboe lagi mirsani sawidjining gambar kaart kang gedé, semoené lagi nggalih bab lakoening kodrat oetawa lagi moendoet katrangan bab sawidjining piranti anjar.Ing kono ana wong toewa,ramboeté wis poetih,semoené poedjangga lagi nggenahaké piranti maoe.Bareng olèhé nggenahaké poedjangga ikoe wis rampoeng, Sang Praboe lagi mirsani marang wong kang ngirid toewan Gulliver maoe,ndangoe sarta midangetaké oendjoeké.Doega-doega oendjoeké wong maoe, ngatoeri oeninga bab tekané toewan Gulliver ing poeloné kono, sarta mratélakaké,jèn toewan Gulliver ora mangerti temboengé wong ing kono.Sang Praboe bandjoer aparing dawoeh apa-apa marang abdi; noeli abdi kang ngiridtoewan Gulliver menjang sawidjining kamar sadjroning kadaton; ana ing kamar kono toewan Gulliver didjaga sarta diladèni ing abdi loro, apa kekoerangané disedijani. Jèn toewan Gulliver ngadeg ana ing sangareping tjendéla, bisa njawang kahanané poelo ikoe kabèh. Dèwèkné lam-lamen banget njawang asriné patamananing kadaton, kang dikotak- kotak matoenda-toenda. Dawané sidji-sidjining sisihé patamanan ikoe watara ana patang-atoes mèter.Doenoengé ana ing lamboenging goenoeng, digawé toenda-toenda pirang-pirang,

• 93
  pasang rakité kaja omah koemidi Griek oetawa Roem ing djaman koena. Saben satoenda-toerdané kasangga ing gapoera plengkoeng, ing ngisor déwé endèk, saja mandoewoer saja moendak doewoeré; gapoera ing doewoer déwé dohé saka ing lemah kang ngisor déwé, ana sèket kaki. Déné toendaning patamanan kang ana ing doewoer déwé ora nganggo gapoera. Patamanan maoe pasang-rakité pèni banget jasané leloehoeré Sang Praboe ing djaman koena. Nalikané toewan Gulliver lagi lam-lamen njawang asrining patamanan,kasaroe tekané abdi ing kadaton nggawa rampadan mangan awan kanggo toewan Gulliver.Rampadané ora ngoetjiwani,moelané toewan Gulliver olèhé mangan krasa nikmat banget, djalaran woes sawatara dina moeng koedoe narima mangan endog manoek lan roti beskoewit sangoené saka ing praoe baé Olèhé mangan toewan Gulliver bebarengan karo wong loro, wanda lan tenagané mrijajèni, doega-doega ija prijaji sadjroning kadaton. Prijaji loro maoe njambi mengertèkaké toewan Gulliver menjang djeneng-djenengé olah-olahan lan inoem-inoemankang diladèkaké, nganggo temboengé wong ing kono. Sadéla baé toewan Gulliver wis akèh kawroehé temboeng,dadi wis bisa ndjaloek déwé apa kang dikepéngini. Sarampoengé olèhé pada mangan, prijaji loro maoe pada loenga, nanging ora soewé ana prijaji sidji manèh teka, nggawa pèn,kertas lan mangsi. Sarana sasmita prijaji ikoe awèh weroeh jèn tekané mrono didawoehi déning Sang Praboe ndikakaké moelang basané wong kono marang toewan Gulliver. Toewan Gulliver bandjoer diwoelang,soewéné nganti teloeng djam,olèh -olèhané akéh bangat, djalaran toewan Gulliver moela pantjèn lantip. Mangkono oega pamoelangé oega wasis, patrapé mangkéné: abdi kang pada ana ing kono salah sidji didjaloeki apa-apa, goeroené ngarani djenengé barang maoe kambi ditoelis,toewan Gulliver dikon noelisi tjarané Inggris ana ing boeriné. Gambar -gambar kang ana ing panganggoné, kaja ta:gambar srengéngé remboelan lan lintang -lintang, pada ditoedingi sarta diarani djenengé, toewan Gulliver dikon noelisi tjarané Inggris. Sadjroné teloeng djam ikoe toewan Gulliver wis bisa ngarani lan noelisi saroepaning barang kang ana ing

kamaré nganggo basané wong ing kono.Bareng olèhé moelang wis olèh teloeng djam, goeroené loenga, toewan Gulliver bandjoer ngapalaké tjatetané, soepaja adja gampang laliné. Kaja mangkono ikoe patrapé olèhé sinaoe toewan Gulliver saben dina, bareng wis oleh sawatara dina, kawroehé wis loemajan. Toewan Gulliver diwènèhi weroeh déning goeroené, jèn poeloné ikoe djenengé poelo „ Lapoeta ", tegesé ing temboeng.Djawa „poelo nglajang". Bareng olèhé sinaoe watara wis oleh saminggoe,toewan Gulliver ditimbali sowan ingarsané Sang Praboe; ing nalika ikoe toewan Gulliver wis bisa nampani pangandikané Sang Praboe,sarta ing sabisa-bisa oega njaosi wangsoelan ing pandangoené, nanging olèhé njaosi wangsoelan ikoe isih rekasa banget. Katjarita Sang Praboe aparing dawoeh nglakokaké poeloné ngener ngalor -ngoelon, sabab Sang Praboe karsa tedak menjang kradjaning nagarané, ja-ikoe ing,Lagado " tegesé sing goemebjar ", doenoengé ana ing boemi. Bareng aboering poelo wis oleh sangang djam-nanging toewan Gulliver ora krasa apa-apa teka ing sandoewoering koeța kang rada gedé sarta asri pasang rakité, ja- ikoekoeța Lagado, kradjané ing nagara kono. Sarèhné Sang Praboe anaing kono akèh kang arep digalih,dadi poelo Lapoeta koedoe lèrèn ana ing kono; déné toewan Gulliver,sarèhné salawasé ana ing kono doeroeng taoe metoe saka ing kadaton, djalaran wedi jèn katoet ing angin,ora woeroeng bakal ketjemploeng ing sagara, saiki njoewoen palilah arep ndeleng saoepa-rengganing poelo, Sang Praboe pareng, malah goeroené didawoehi ngirid sarta didawoehi noedoehaké lan nggenahaké kabèh saisining poelo, Toewan Gulliver banget kepénginé weroeh, dajaning apa baé kang bisa ngerèh lakoené poelo awang-awang ikoe. Ananging sadoeroengé diterangaké déning goeroené,dèwèkné didjak ndeleng poeloné lan pérang -pérangané kabèh disik. Poelo ikoe wangoené boender, gedéné koerang loewih ana sapoeloeh èwoe baoe. Dasaré ing ngisor rata, kang digawé inten digațoek-gațoekaké sarta ditoempoek- toempoek,kandelé ana satoes mèter.Sandoewoering dasar inten ditoempangi

Heyl

IV.,

Bareng olèhé. toewan Gulliver

-95-

marmer, sandoewoering marmer krikil, bandjoer lemah. Dasaré kang atos -atos pada miring manengah,moelané saroepaning banjoe kang tiba ana ing kono, kaja ta boen oetawa oedan, pada mili menjangsatengah-tengahing poelo;ana ing kono bandjoer didadèkaké tlaga, asri sinawang. Sarèhné banjoe ing telaga ikoe ngoekoes déning panasing srengéngé,dadi gedéné tansah adjeg.Mangkono oega sarèhné poelo maoe kena dierèh moenggah menjang sandoewoering pedoet oetawa méga, dadi bisa nadahi banjoe sakarep-karep,akèh oetawa sațițik. Watara ing satengah -tengahing poelo ana djoerangé gedé, kanggo dalané para sardjana ahli palintangané ing kono, jèn menjang goewa palintangan, kang doenoengé watara ana sèket mèter saka ing dasar inten. Toewan Gulliver bandjoer mrono karo goeroené; ing kono témbok lan pjané kabèh marmer.Kamaré teloe pada gedé-gedé, oeroet dadi saladjoer, rina-wengi padang déning lampoe mas rong -poeloeh, kang soroté pating pantjoerat katampek déning intening djrambah. Ingkamar kang gedé déwé akèh médjané, kang pada isi gambar-gambar kaart lan piranti palintangan warna-warna. Nanging kang banget ndadèkaké goemoené toewan Gulliver, ja -ikoe sawidjining wesi brani, gedé lan wangoené wis kaja gemboenging praoe. Ja wesi brani ikoe kang doewé daja, déné poelo maoe kena dierèh sakarep -karep. Toewan Gulliver bandjoer dimengertèkaké déning goeroené, mangkéné: Wesi brani ikoe dawané watara teloeng mèter,ing pérangané kang kandel déwé garisé tengah kandelé () ana karo tengah mèter.Ing tengah-tengahé bener-nimbang boboté-diwènèhi inden inten,dadi wesi brani maoe timbang bener; botjah tjilikbaé bisa andjomplangaké ing sakarep-karepé. Wesi brani ikoe goemantoeng ana ing panggonan kang kinoebeng inginten,kena dilèrègaké marang sawidjining bolongan. Sarèhné plengkoeng lan indené inten wesi brani maoe gatoek dadi sidji,sarta ikoe kabèh dajané gandeng karo inten dasaring poelo, moelané ora ana wong kang bisa ngobah-obah wesi brani maoe saka ing panggonané, jèn plengkoengé inten ora digepoek disik. Ijawesi brani ikoe kang dienggo ngerèh, déné poelo ikoe kena dilakokaké sakarep-karep sarta kena dioenggahaké oetawa

diedoenaké. Wesi brani ikoe doewé poel loro, kang sidji dajané njènèng boemi, sidjiné nolak,dadi wis djiblès kaja poelé bekakas èlèktrik.Kang djaga ana ing panggonané wesi brani ikoe sawidjining sardjana ahli palintangan; jèn ana dawoehé Sang Praboe, oepama karsa toemedak, poelé wesi brani kang ndoewèni daja njènèng maoe diarepaké menjang boemi, poeloné mesti bandjoer toemoeroen alon-alonan menjang boemi. Jèn poelè kang doewé daja panolak diarepaké menjang boemi, poeloné mesti bandjoer moemboel kaja balon. Jèn wesiné brani digawé rata, pada benggangé karo boemi, poeloné bandjoer mandeg kekedjer, ora moenggah ora moedoen, djalaran daja kang narik lan kang nolak boemi pada koewaté dadi poer. Jèn wesiné brani diïringaké, poeloné bandjoer nglajang, eneré menjang poel kang ndoewèni daja panarik. Dadi jèn poelo maoe wis ana ing awang-awang, lakoené kena dierèh sakarep-karep sarana ngirang -ngiringaké wesiné brani. Wesi brani ikoe sing doewé tjekelan para sardjana ahli palintangan, kang woes pinter-pinter sawatara;ikoe kang pada ngerèh lakoening poelo,manoet sakarsané Sang Praboe. Kaja apa goemoené toewan Gulliver,nalika weroeh olèhé nglakokaké saroepaning bekakas maoe, toer moeng nganggo tangan baé. Soepaja poelo awang-awang ikoe tansah ana sing ngawat- awati,moelané ing angger -ageng ana pepatjaké : Sang Praboe sarta poetrané kang sepoeh déwé loro ora kena pisan -pisan nilar poelo maoe.Mangkono oega ing kono koedoe tansah ana sardjana ahli palintangan salawé kang djaga. Kadjaba saka ing ikoe poelo awang-awang ikoe katemtok- aké dadi kagoenganing karaton kang ora kena toemiba ing tangan lija.

BAGEAN III.

Toewan Gulliverloenga sakaing poelo awang-awang, bandjoer menjang nagarané Sang Praboe ing Lapoeta.

Bareng toewan Gulliver wis soemoeroep kabèh kaanané ing poelo awang-awang maoe, bandjoer wiwit doewé kepengin loenga saka ing kono, arep bali menjang boemi. Kang sapisan djalaran kaanané ing kono adjeg baé, dadi bosen; kang kapindo, jèn dèwèkné lastari ana ing kono baé, wis mesţi ora bisa moelih menjang tanah Inggris. Moelané nijaté kentjeng ing sabisa-bisa arep loenga sakaing poelo ikoe, moeng ngentèni mangsa-kala kang betjik baé. Nalika samanaing kadaton ana sawidjining prijaji bangsa loehoer,isih sentanané Sang Praboe ing Lapoeta.Bangsa loehoer ikoe kerep nimbali toewan Gulliver, didjak rasan bab kaanané ing tanah Europa, sing mesti bab prakara pranataning nagara, tatatjara lan prakara goena-pangawikan. Noedjoe sawidjining dina toewan Gulliver doewé panemboeng marang bangsa loehoer ikoe,kasoewoena palilahé Sang Praboe, kenaa loenga saka ing poelo ikoe, arep toemoeroen menjang boemi.Bangsa loehoer maoe sagoeh; ora lawas toewan Gulliver oleh palilahé Sang Praboe,kena moedoen menjang boemi. Sang Praboe akèh peparingé gandjaran menjang toewan Gulliver, sarta bangsa loehoer maoe nggawani lajang, toewan Gulliver dititipaké menjang mitra-mitrané kang ana ing koeța Lagado, ja-ikoe kradjané ing Lapoeta. Poelo toemoeli dilakokaké; bareng tekan ingsandoewoeré sawidjining goenoeng, kang dohé lakon rong djam saka ing Lagado, poeloné mandeg,toewan Gulliver toemoeli diedoenaké, patrapé kaja nalika moenggahé. Bareng toewan Gulliver wis krasa ngambah lemah manèh, saking boengahé bandjoer tjetjolotan kaja botjah tjilik. Dèwèké bandjoer gembor-gembor aweh panarima sarta pamitan marang wong ing Lapoeta, kang isih pada kèri ana ing sapinggiring poelo.Bareng poeloné nglajang manèh,toewan Gulliver toemoeroen saka ing goenoeng, ngener marang koeța ing Lagado. Lelakoné Gulliver. 7.

Dalané toewan Gulliver wiwitané ngliwati pagoenoengan kang kebak kebon anggoer, bandjoer ngliwati pasawahan kang pariné lagi koening, bandjoer pangonan kang soeketé

,toemoeli padésan omahé kang Wasana tekan ing sakètènging koeța bandjoer ing koeța ora nganggo kang Ora sing jèn toewan Gulliver ikoe wong nalikané isih ana ing awang awang wis salin panganggo kaja wong ing Lapoeta Mangkono bisa wong ing kono dadi ing kono bisa tjatoeran kepénak. Ora lakoené toewan Gulliver tekan ing sawidjining kang ramé; mangkono oega wong kang digo lèki ija bandjoer; barengketemoe lajangé titipan bangsa kang isih ana ing Kang doewe ikoe sawidjining prijaji djenengé toewan Munodi lajang bandjoer mbagèkaké marang toewan Gulliver Toewan Munodi toemoeli kamar pondokan sidji toewan Gulliver ing Lagado dikon mondok ing kono baé Toewan Munodi banget marang Ésoeké toewan Munodi wis sedija kréta ana ing ngarepan arep didjak nonton sadjroning jaikoe nonton kang dineleng; bareng toewan Gulliver wis mangkat Koeța Lagado ikoe kaleboe koeța wewangoenaning-anèh tengahing koeța jaikoe ing panggonan kang ramé banget katradjang ing kali kang bening, dadi diparo bener Témbok-témboké pada kandel -kandel lan rinengga ing Ratan katon mangkono oega ija pada Ing koeța ora pati pamelikané jèn nagara arep gawé gedong gedong kang prajoga, kekoerangan Saoeroeting kali kang nradjang akèh banget kreteg kretegé bata mangkono oega ing kaliné ija déning praoe tjilik tjilik

-99-

Satengah-tengahing koeța, tjedak karo kali, ana aloen-aloené kang kinoebeng ing toko gedé-gedé, moelané aloen-aloen maoe diarani aloen-aloen pasar. Sadina moepoet toewan Gulliver olèhé nenonton, moelané bareng ing wajah soré moelih,awaké krasa sajah banget.Sing doewé omah awèh remboeg,ésoeké betjik besijar metoe menjang sadjabaning koeța baé,sabab ora patia agawé sajah; toewan Gullivermitoeroet. Ésoeké bandjoer pada mangkat noenggang kréta menjang sadjabaning koeța, pada ngliwati sekètèng marmer, rinengga ing retja singa gedé-gedé. Koețané kang djaba katon reged, nanging ora soewé ngambah padésan kang banget asriné, ing salawasé oerip toewan Gulliver doeroeng taoe weroeh panggonan kang kaja mangkono asriné. Sakiwa -tengening ratan patamanan kang anglam -lami banget; bareng pangalembanané toewan Gulliver kelahir, toewan Munodi tjrita, jèn padésan ikoe dèwèké sing doewé, pantjèn nedja dipamèraké marang toewan Gulliver. Krétané bandjoer maleboe ing patamanan, kang njenengaké banget, sawisé ngambah dalan resik kang kajoman ing wit-witan kawak gedé-gedé, bandjoer mandeg ing sawidjining omah gedong tjara koena. Ing sakiwa-tengening omah akèh pan- tjoerané fontein, dalan-dalan kang ajom, alas -alasan sing asri-asri,sarta bèdji kang nengsemaké ati. Ana ing kono rasané toewan Gulliver wis kaja ana ing swarga Sawisé pada ngaso sawatara, toewan Munodi akon nata mangan anaing papan kang kepenak, toemoeli pada mangan ana ing kono kambi rerasan, goemjek banget. Toewan Gulliver ditjritani déning sing doewé omah bab babad lan tata-tjarané ing nagara kono; mangkono oega dèwèkné oega njaritakaké bab tata-tjarané ing tanah Europa,awit toewan Munodi ija demen ngroengokaké. Toewan Munodi olèhé pada ana ing pasanggrahané karo dajohé nganti sawatara dina,toemoeli pada bali menjang koeța, sabab sing doewé omah ora bisa ninggal lawas-lawas marang panggawéané.Moenggoeh toewan Munodi ikoe satemené Gouverneuré ing koeța Lagado. Sabandjoeré toewan Gulliver didjak nonton kantor-kantor, sekolahan-sekolahan, moeséjoem- moeséjoemé ing nagara kono, lan sapanoenggalané

Bareng toewan Gulliver wis roemasa tjoekoep olèhé nenonton ana ing Lagado, bandjoer wiwit mikir olèhéarep moelih menjang Inggris. Déné tinemoening pamikiré mangkéné: Sasoewéné ana ing Lagado toewan Gulliver kroengoe, jèn kradjané Sang Praboe ikoe ing sisih lor watesan karo Samodra Gedé; ing kono ana koețané kabandaran gedé, jaikoe gedé-gedéning koetané tanah Lapoeta. Koeța kabandaran ikoe wongé pada alakoe dagang karo sawidjining poelo,kaprenah ana ing sakidoel-wétané tanah Djepang, djenengé poelo Lugnag. Toewan Gulliver doewé pangira, jèn saka ing poelo Lugnag mesti ana dalané menjang Djepang. Mangkono ikoe panemoené toewan Gulliver. Jèn wis kelakon ana ing Djepang, mesținé gampang bisané bali menjang tanahInggris.Sing doewé omah bandjoer dikandani, oega moepakat, bandjoer awèh bihal loro, kang sidji kanggo toenggangan, sidjiné kanggo ngemot sangoené toewan Gulliver. Kadjaba sakaing ikoe toewan Gulliver diwènèhi lajang menjang sawidjining oepsir laoet ing koeța kabandaran kaseboet ing doewoer, djenengé koeța Maldonado. Sawisé pamitan menjang sing doewé omah toewan Gulliver bandjoer mangkat,ora lawas lakoené tekan ing koeța Maldonado, slamet ora koerang sawidji apa.Anangingsatekané ing kono kebener ora ana praoe kang arep mangkat menjang poelo Lugnag, dadi koedoe lèrèn ngenteni.Lajang titipané toewan Munodi bandjoer diwènèhaké menjang oepsir laoet kang dikirimi; wondéning oepsir laoet ikoe ngiras dadi panggedéné kabandaran ing Maldonado. Toewan Gulliver dipondokaké ana ingomahé oepsir laoet ikoe, nanging banget tjoe- wané ing ati,déné ana ing kono kroengoe, jèn anané praoe menjang Lugnag isih lawas, énggal-énggalé sasasi engkas. Sing doewé omah awèh remboeg, sasoewéné ngentèni praoe, betjik dolan menjang poelo Glubdubdrib, dohé saka ing Maldonado moeng lakon limang djam.Singdoewé omah sagoeh njedijani praoené, sarta arep miloe karo mitrané sawatara. Toewan Gulliver banget boengahé, remboegé toewan oepsir laoet dadi ditampani, apa manèh bareng kroengoe, jèn Glubdubdrib ikoe tegesé: „ Poeloné toekang soelap" dadi doewé pangarep-arep, jèn bakal weroeh kang pantes ditonton.

-101-

Katjarita noedjoe sawidjining dina wajah ésoek toewan Gulliversakantjané noenggang praoe lajar tjilik, mangkat saka ing Maldonado menjang poelo Glubdubdrib;ana ing dalan seneng, ora soewé slamet tekan ing panggonan kang sinedja. Ana ing dalan toewanGulliver wis kroengoe, jèn kang ngenggoni poelo ikoe para toekang soelap;déné kang wasis déwé panjoelapé, ja-ikoe Gouverneuré ing kono. Toewan Gouverneur ikoe, jèn moeng ngoendang wong mati baé,wis dianggep kaloemrahan, malah bandjoer kena dierèh sadjroné patlikoer djam, nanging ja moeng samono soewé-soewéné. Toewan Gulliver ditjaritani mangkono ikoe ing batin krasa ora ngandel,sabab dèwèkné ora mangerti, jèn ana wong bisa doewé kaloewihan samono; ananging banget kepénginé toemoeli weroeh marang jektiné kabar kang mangkono ikoe. Bareng praoené wis laboeh, toewan oepsir laoet bandjoer baé teroes menjang dalemé toewan Gouverneur ing kono, ndjaloekaké sowan sawidjining wong mantja, kang tekané mrono moeng perloe arep soemoeroep kaloewihané para toekang soelap.Pandjaloeké sowan toewan Gulliver dililani, moelané bandjoer pada mangkat arep menjang Gouverneuran sakantjané kang saka ing Maldonado. Doeroeng adoh saka ing palaboehan,lakoené ménggok ngliwati dalan kang kajoman ing wit eik kawak pirang-pirang sartaing kono gandané aroem.Bareng tekan ing dalem Gouverneuran lawang -lawangé pada menga déwé, sarta bareng wis diliwati pada mineb déwé. Toemoeli pada ngliwati gang plengkoeng, kang dioeroeng-oeroeng ing wong djaga kiwa-tengen, panganggo lan gegamané isih tjara koena, sawangané medeni banget, nganti toewan Gulliver krasa wedi, nanging ora mangerti apa sababé. Saka ing kono bandjoer moenggah ing oendak-oendakan, kang dilėmėki ing baboet prang -wedani bloedroe,dadi jèn diambah,ora ana swarané.Ing sakiwa-tengené akèh rerenggan lan pasrèné warna-warna, Bareng tekan ingdoewoer toewan Gulliver sakantjanépada ngliwati kamar asri-asri pirang -pirang, kabèh pada ana sing djaga, panganggo lan gegamané oega kaja kang wis kapraté

102--

lakaké ing doewoer; toemoeli pada tekan ing bangsal kang arep dienggo nemoni. Toewan Gulliver goemoen banget,déné ing kono ora ana tjendélané. Bareng wis pada mleboe ing bangsal, bandjoer pada diïrid menjang ngarepané toewan Gouverneur, pada koermat ndingkloek kaping teloe. Sawisé pada dibagèkaké sapatoeté, toemoeli pada ditjarani loenggoeh ing koersi kang wis disedijakaké ing sakiwa-tengening paloenggoehané toewan Gouverneur. Toewan Gouverneur ikoe, sanadjan wong ing poelo Glubdubdrib ndoewèni basa déwé, oega mengerti basa Lapoeta; toewan Gulliver diatjarani njaritakaké lelakoné nalika lelakoe ing sagara lan ing daratan.Saking enggoné arep noedoehaké, jènolèhé pada tetemon ikoe mligi tetemon partikeliran, abdi-abdi kang pada djaga ana ing kono pada dikon soemingkir kabèh.Patrapé nggoné akon loenga moeng sarana ditoedingi baé, kabèh bandjoer pada ilang pada sakala,ora karoewan parané. Weroeh lelakon kang kaja mangkono ikoe toewan Gulliver katon rada kagèt.Ananging bandjoer ditoetoeri déning toewan Gouverneur, jèn toewan Gulliver ora soesah koewatir apa-apa. Déné kantjané dajoh, sarèhné wis taoe ngalami lelakon kang kaja mangkono,dadi ajem baé; ikoe kang nggedèkaké atiné toewan Gulliver, bandjoer wiwit njaritakaké lelakoné.Anangingsasoewéné tjarita sadéla-sadéla koedoe ngingetaké tilas panggonané ngadeg abdi kang pada moesna maoe .Ananging ora ana apa-apa kang katon. Bareng toewan Gulliver wis rampoeng olèhé tjarita, toewan Gouverneur doewé panemboeng marang dajohé, jèn pada sardjoe,diatoeri mangan ana ing kono. Kabèh oega pada sagoeh,Toewan Gouverneur bandjoer kedjèp,sanalika ing témboking bangsal ana lawang loro pada menga déwé, dajohé bandjoer padadiïrid maleboe menjang sawidjining bangsal, asri oepa-renggané; ing kono wis ana sedijan dahar pista ana ing médja, tjatjahé ambengan tjoekoep trep kanggo toewan Gouverneur sadajohé. Kabèh toemoeli pada tata loenggoeh disambi omong-omongan kepénak. Bekakasé dahar sarwa slaka toelèn; sidji-sidjining ambengan ditjawisi kendi mas déwé-déwé, gelasé kabèh pada inten gosokan, sarta wadahé

-103-

anggoer warna -warna,ana kan mas lan ana kan slaka.Mangkono oega dedaharan lan inoemané ija ora ngoetjiwani, pantes kambi bekakasé. Olèhé pada omong-omongan sasoewéné pada bodjana goemjek banget.Kang pada ngoesoengi daharan lan ngladèni dahar lelemboet sawatara. Toewan Gulliver ing nalika samana wis ora pati wedi kaja maoené, nanging sadéla-sadéla, jèn kėlingan, ija isih sok mrinding. Déné kang pada digoenem ramé jaikoe bab kamadjoeané nagara ing Lapoeta,toewan Gouverneur nemtokaké, jèn bakal tansah moemboel kaanané anaing donja. Bareng paladěné wis ngadjokaké piring boewah, toewan Gouverneur takon marang dajohé, pada ndjaloek wowohan apa; sabab toewan Gouverneur arep awèh soegoeh wowohan kang pada disenengi ing dajohé déwé-déwé,toer kang anjaran, lagi moedoen saka ing wité.Bareng dajohé kabèh wis pada nglahiraké apa sing dikepéngini, toewan Gouverneur ngadeg saka ing paloenggoehané, piringing dajohé kabèh pada dioe- sapi,toemoeli bali linggih ing panggonané manèh. Sawisé mangkono bandjoer noetoegaké olèhé omong-omongan karo dajohé, nanging ora soewé bandjoer keplok. Ing kono sanalika piring -piring kang diadep pada ana wowohané kaja déné pandjaloeké sing ngadep maoe. Anasing oleh manggis, ana nanas, pelem, appel lan lija-lijané kang pada seger-seger, kabèh ora ana sing gèsèh karo pandjaloeké.Kaja apa goemoen lan boengahé para dajohé kabèh, wis mesti baé ora bisa nglahiraké sing trep karo kaanané. Bareng nggoenem prakara goemoené wis sirep, toewanGulliver bandjoer takon marang toewan Gouverneur, kaprijé bisané ana lelakon kang mangkono. Toewan Gouverneur mangsoeli, jèn kang mangkono ikoe ora kena dikandak -kandakaké. Ana-' nging toewan Gulliver ditoetoeri, jèn toewan Gouverneur doewé préwangan lelemboet, kang kena dikongkan -kongkon;lelemboet ikoe didjaloekana apa baé ija bisa nekani, sanadjan adoha panggonané dikaja apa. Wowohan maoe bandjoer pada dipangan,kabèh pada ngalem ing pèniné. Toewan Gulliver sakantjané olèhé merdajoh ana ing Gouverneuran nganti ing wajah soré. Toewan Gouverneur oega

nemboeng marang toewan Gulliver bengi ikoe dikon nginep ana ing kono, ananging toewan Gulliver ing batin krasa wedi, dadi mangsoeli, jèn ora bisa, adja dadi atiné, sabab wis disedijani pondokan déning mitrané. Toewan Gouverneur mangsoeli kambi mèsem, jèn ora bisa, ja ora dadi apa, nanging banget -banget pandjaloeké, ésoeké baé toewan Gulliver diarep- arep bali menjang Gouverneuran manèh. Sanadjan toewan Gulliver ing batin satemené aloewoeng bali menjang Maldonado, éwadéné roemasa koerang pantes, jèn pandjaloeké toewan Gouverneur ikoe ditoelaka, moelané bandjoer sagoeh. Ananging satemené ing batin rada aras-arasen. Ésoeké toewan Gulliver bali menjang Gouverneuran manèh, nanging déwé baé, djalaran kantjané ora pada dioendang. Ing nalika ikoe, jèn weroeh lelemboet kang pada katon, wis ora pati gila kaja maoené. Olèhé nampani sing doewé omah koermat banget; ésoek ikoe toewan Gulliver oega sarapan ana ing kono. Sasoewéné pada omong -omongan toewan Gulliver dililani doewé pandjaloek apa-apa, anggeré bisa, arep dilegani déning toewan Gouverneur. Toewan Gulliver ana ing nagarané wis taoe kroengoe, jèn dèk bijèn ana sawidjining préwangan kang misoewoer, djenengé Faust,ikoe kadigdajané kang komoek déwé olèhé bisa ngoendangi wong kang wis pada ora ana (mati).Kedjaba saka ing ikoe dèwèkné oega wis kroengoe, jèn toewan Gouverneur oega bisa nekakaké wong kang wis ora ana,moelané arep ditjoba. Dèwèkné ngarani wong dek djaman koena, sing djenengé misoewoer ana ing sadjroning babad;toewan Gouverneur dikon nekakaké woedjoedé. Katjarita sapa sing diarani déning toewan Gulliver, ija bandjoer kasatmata, ja-ikoe: Menelaus, kang misoewoer kaprawirané; Agamemnon, kang kalok kawitjaksanané;

, kadigdajané ;, Hanibal,Theodorik Karel Groote lan toewan Gulliver njawang ndomblong. Sawisé mangkono Gulliver ditakoni isih ana ma- wong sing wis ora ana, kang arep nanging Gulliver, jèn wis tjoekoep; djalaran marang wong pirang -pirang kang wis pada ora gawé kendaking

-105

Toewan Gulliver bandjoer didjak moebeng ndedelengi ing sadjroning dalem Gouverneuran kabèh, toemoeli didjak menjang patamanan ing saboerining dalem.Ing kono ana padas, kang lawangé bandjoer menga déwé, bareng dikedjèpi déning toewan Gouverneur.Wong loro ikoe toemoeli pada mleboe ing padas, ngliwati gang, kang kapadangan déning sorot biroe.. Dalané ménggak-ménggok, wasana tekan ing sawidjining tlaga.Bareng lakoené tekan ing kono, témboking padas kang ana ing sabranganing tlaga, bandjoer menga déwé,sarta ana botjahé wadon prawan-prawan rong larik pada metoe. Salarik- lariké ana botjahé wadon nenem lan kepalané wadon sidji; kepalané panganggoné sarwa poetih, botjahé wadon sarwa djambon, pada nganggo sléndang koemitir.Bandjoer pada tjandak- tjandakan tangan, djedjogédan anaing sandoewoering tlaga, tjoekating tandangé kaja ora ngambah banjoe. Mangkono oega ing nalika ikoe lamat-lamat keproengoe ana swarané moesik,ja-ikoe kang didjogèdi maoe.Botjah wadon rong larik maoe olèhé pada ndjogèd anglam-lami banget sinawang, tarkadang larikané pada tradjang- tradjangan, bandjoer pada ngedoh, oetawa pada déné marani. Wasana pada ngloempoek, kampoel -kampoel ana ing banjoe, katon kaja karangan kembang mawar poetih lan mawar abang. Bareng dikedjèpi déning toewan Gouverneur,kabèh pada moesna. Toewan Gulliver banget panoewoené marang toewan Gouverneur,déné diwènèhi weroeh djogèd kang betjik banget, salawasé oerip doeroeng taoe weroeh djogèd kang kaja mangkono betjiké. Sarèhné toewan Gulliver wis roemasa tjoekoep olèhé nampani pakoermatané toewan Gouverneur, sarta pantjèn wis semajan kambi kantjané arep bali menjang Maldonado ing dina ikoe oega, moelané bandjoer pamitan sarta awèh panarima manèh marang toewan Gouverneur. Sawisé mangkono bandjoer metoe nggoleki kantjané. Soréné toewan Gulliver sakantjané pada bali menjang Maldonado kalawan slamet, ora koerang sawidji apa.

106-

BAGÉAN IV.

Toewan Gulliver lajar menjangpoelo Lugnag, bandjoer moelih menjang tanah Inggrismetoe ing tanah Djepang.

Bareng toewan Gulliver watara wis patbelas dina olèhé dadi dajohé panggedéné koeța kabandaran ing Maldonado, bandjoer kroengoe kabar, jèn ing plaboehan ana prave sing wis sedija arep lajar menjang poelo Lugnag. Toewan Gulliver banget ing boengahé, énggal tata tata bakal sangoené.Sing doewé omah oega akèh olèhé njangoni kaboetoehané ing dalan.Bareng wis pamitan karo sing doewé omah, bandjoer mangkat menjang plaboehan, para mitrané akéh kang ngeteraké tekan ing praoe. Katjarita toewan Gulliver bandjoer mantjal saka ing pla- boehaning Maldonado menjang poelo ing Lugnag kalawan marem'ing ati.Ing batin banget panarimané marang Pandjenengané Sang Praboe ing Lapoeta sakawoelané kabèh, djalaran ana ing kono tansah oleh panganggep betjik,ndadèkaké ing maremé. Saka ing Maldonado menjang ing poelo Lugnag ikoe lajaran teloeng minggoe. Wiwitané lakoening praoe njenengaké atiné kang pada noenggang,saben dina toewan Gulliver roemasa tansah moendak tjedak karo tanah woetah getihé; ananging noedjoe sawidjining dina wajah tengah wengi pada sakala ana prahara gedé.Lakoening praoe njimpang saka ing dalané,dadi tekané ing Lugnagmesti bakal moendak lawas manèh.Ananging ora lawas praharané lèrèn, langité padang soemilak, lakoening praoe lantjar ngambah sagara kang kimplah -kimplah biroe, ngener marang poelo kang diparani. Toewan Gulliver ing batin wis ora saranta olèhé ngentèni waktoe tekané ing Lugnag, sabab ,jèn wis tekan ing kono, panganggepé prasasat wis tekan ing Inggris, djalaran lakoené kang kari wis karoewan.Katjarita poeloné bandjoer katon,ora antara soewé tekan ing moewaraning kali Clumegnig, ja-ikoe kali kang nradjang koeța kabandaran ing Lugnag. Bareng lakoening praoe watara moeng koerang lakon sadjam saka ingkoetané, bandjoer nibakaké djangkar,sarta

awèh tengara ngoendang loods. Letsatengah djam ana loods loro teka,ikoe kang nglakokaké praoené metoeingsela- selaning karang kang katon lan kang ora katon; jèn kang nglakokaké doedoe loods, wis mesti ora bisa toemindak. Sawisé moedik ing kali sawatara dohé, bandjoer tekan ing plaboehan, sapinggiring koeța bener. Katjaritaana mantroesing praoe kang awèh weroeh menjang loods, jèn toewan Gulliver ikoe wong mantja, nagarané adoh banget. Sarèhné ing kono ana pepatjak kentjeng, jèn wong mantja ora kena liwat metoe ing kono,dadi loods maoe bandjoer lapoer menjang panggedéné kabandaran. Bareng toewan Gulliver arep moedoen menjang daratan,bandjoer dipriksa déning poenggawa kabandaran, pamriksané slesih lan soemengit banget.Poenggawa kabandaran pamriksané toewan Gulliver nganggo temboeng Lapoeta, sabab para prijaji kabandaran ing kono kabèh pada bisa basa Lapoeta, djalaran pakaremaning sasrawoengané para poenggawa kabandaran maoe karo para soedagar ing Lapoeta. Toewan Gulliver olèhé awèh katrangan oega nganggo basa Lapoeta, tjekak nanging tjeța. Dèwèkné mratélakaké, jèn saka ing tanah Lapoeta arep menjang Lugnag, nanging ora ngakoe bangsa Inggris, ngakoe bangsa Walanda, sabab dèwèkné weroeh, jèn dèk samana bangsa Europa kang kena maleboe ing tanah Djepang, moeng bangsa Walanda. Kandané menjang poenggawa kabandaran,dèwèkné kang maoe mangkat saka ing nagara Walanda, nanging bareng tekan ing satjedaké pasisiré tanah Lapoeta, praoené kèrem déning katempoeh ing prahara, kantjané kabèh pada mati keblebek. Dèwèkné déwé dientas déning sawidjining poelo kang nglajang ana ing awang-awang, bandjoer menjang ing Maldonado kalawan palilahé Sang Praboe ing Lapoeta. Saiki dèwèkné saka ing Maldonado arep menjang ing Djepang metoe ing Lugnag; saka ing Djepang nijat ladjoe moelih menjang nagarané déwé. Poenggawa kabandaran olèhé ngroengokaké ora nganggo tjatoeran saketjap. Bareng toewan Gulliver wis rampoeng olèhé tjarita bandjoer dikandani déning poenggawa kabandaran, jèn déwékné mitoeroet angger -anggering nagara koedoe ditjekel, sabab ing kono ora kena katekan ing bangsa Europa. Toewan

Gulliver koedoe dikoendjara nganti ana dawoeh katrangan saka ing kradjaning nagara. Prakara ikoe ija arep toemoeli ditindakaké, nanging kira-kira olèhé katrangan nganti sawatara dina. Toewan Gulliver takon, apa ora kena ngentèni katrangan ana ing praoe baé; wangsoelané poenggawa: ora kena,sabalı koewatir, jèn minggat. Dadi toewan Gulliver kepeksa mitoeroet loemeboe ing koendjara. Toewan Gulliver bandjoer diïrid menjang sawidjining omah tjilik, nanging resik goemrining, ana ing sapinggiring plaboehan, dadi saka ing kono bisa njawang menjang kali lan menjang sagara; ing sangareping lawangé ana sing djaga, soepaja toewan Gulliver adja nganti minggat.Ananging toewan Gulliver dililani dolan -dolan ana ing patamanan ing saboerining omah pakoendjarané, kang kinoebeng ing témbok kang doewoer-doewoer.Kedjaba saka ing ikoe wongé ing kono menjang toewan Gulliver pada soemanak-soemanak, sarta tjadongé mangan lan ngombé oega ora ngoetjiwani. Mangkono oega toewan Gulliver ijadililani nampani dajoh. Mangka bareng wong akèh pada kroengoe,jèn ing kono ana wong bangsa Europa ditahan, bandjoer akèh soedagar kang soegih-soegih pada teka nemoni, kepengin kroengoe kaanané ing tanah Europa.Wong kang nemoni ikoe pada aweh be- boengah apa-apa marang toewan Gulliver;kang mangkono ikoe wis dadi adat tjaraning nagara. Toewan Gulliver bisané tjatoeran karo para soedagar maoe djalaran amèk djoeroe basa, ja -ikoe sawidjining wong nonoman barengané noenggang praoe saka ing Maldonado.Wong nonoman ikoe lahiran ing Lugnag,nanging wis lawas manggon ana ing Maldonado,dadi kapinterané basa loro ikoe wis ora ngoetjiwani. Katjarita toewan Gulliver wis roemasa ora saranta olèhé ngentèni toemoeli ana katrangan teka.Ananging banget ndadèkaké ing kagèté, djalaran dawoehing panggedéné nagara: toewan Gulliver saradja-darbèké kagawaa menjang kradjaning nagara, katjara tahanan, kairingna ing pradjoerit djaranan sapoeloeh. Toewan Gulliver doewé pandjaloek,dèwèkné déwé karo djoeroe-basané ditoenggangna ing djaran.Pandjaloeké toewanGulliver ikoe ditoeroeti, bandjoer pada mangkat

menjang kradjaning nagara, diïringaké ing pradjoerit, barang-barangé dimotaké ing kréta, oega diïringaké ing pradjoerit. Pradjoerit pangiringé kang sidji ndisiki lakoe, soepaja nga- toerana oeninga tekané toewan Gulliver ingarsané Sang Praboe ing Lugnag, dadi Sang Praboe saged toemoeli nemtokaké kapan lan ana ingendi olèhé arep mirsani marang toewan Gulliver. Toewan Gulliver lakoené ana ing tengah, dioeroeng-oeroeng ing pradjoerit, nganti tekan ing kradjaning nagara. Bareng toewan Gulliver olèhé ngentèni dawoeh ana ing koeța Lugnag wis oleh rong dina, lagiana dawoeh ditimbali menjang kadaton,diïrid sowan ingarsané Sang Praboe déning Adjudant. Toewan Gulliver, bareng wis teka ingarsané Sang Praboe, bandjoer soedjoed sarana mengkoereb ana ingarsané Sang Praboe kambi ngamboeng lemah; kang mangkono ikoe saka pangrasané toewan Gulliver mitoeroet tata-tjarané ing tanah Asia. Sang Praboe olèhé nampèni kalawan soemèhingwadana, toewan Gulliver didawoehi ngadeg sarta didangoe, keprijé nalaré déné nganti toemeka ing nagarané. Toewan Gulliver ngoendjoekaké nalar-nalaré kaja déné pratélané marang poenggawa ing kabandaran. Sang Praboe katon jèn ngoengoen banget, sarta mratélakaké soekaning panggalihé déné bisa tetemon karo wong kang wis akèh sesoeroepané. Sang Praboe aparing dawoeh marang abdi ing kadaton,didawoehi roemeksa betjik -betjik marang toewan Gulliver sarta didawoehi maringi kamar pondokan ana ing sadjroning kadaton. Mangkono oega toewan Gulliver diparingi doewit sakantong kanggo mbajari kaboetoehané kang tjilik-tjilik. Malah toewan Gulliver ditari arep diabdèkaké dadi prijaji ana ing kadaton, nanging sarèhné kepénginé moelih wis banget, dadi moeng njoewoen sih kamoerahané Sang Praboe kaparingana palilah ladjoe menjang Djepang, saka ing kono arep golèk praoe kanggo moelih menjang nagarané. Sang Praboe karsa maringi palilah, anggeré toewan Gulliver gelem ngentèni disik sawatara dina anaing kadaton;toewan Gulliver matoer sandika, bandjoer diparingi lajang nitipaké

-110-

toewan Gulliver marang Sang Mikado ,ja-ikoe djedjoeloeking ratoe ing Djepang. Toewan Gulliver ana ing kadaton ing Lugnag roemasa seneng pikiré,sabab digoematèni banget.Bareng wis olèh ing sawatara dina, bandjoer njoewoen pamit ingarsané Sang Praboe.Sang Praboe pareng, toewan Gulliver diparingi gandjaran warna-warna,sarta dititipi pisoengsoeng, katoer marang pandjenengané Sang Mikado ing Djepang, toewan Gulliver didawoehi njaosaké déwé kambi lajangé. Toewan Gulliver oega didawoehi njaosaké katemenané Sang Praboe, olèhé sadèrèkan karo Sang Mikado.Mangkono oega toewan Gulliver diparingi doewit mas,kèhé patang-atoes patang-poeloeh papat.Tjatjah nganggo angka kang pada mangkono ikoe wis dadi kasenengané Sang Praboe ing Lugnag.. Mangkaté toewan Gulliver menjang koeța plaboehan ing pasisir -lor nganggo dikoermati djadjaran saka ing kadaton, kang awit saka dawoehé Sang Praboe. Bareng teka ing koeța plaboehan banget boengahé ingati kroengoe kabar, jèn nem dina engkas ana praoe kang arep mangkat menjang Djepang. Toewan Gulliver bandjoer ngremboeg panggonan, bareng wis wajahé bandjoer mantjal. Lakoené slamet, bareng wis oleh patbelas dina tekan ing koeța palaboehan kang ramé, ja-ikoe ing Jokohama. Koeța Jokohama ikoe doemoenoeng ana ing sapinggiré soenglon Jèddo, tjedak karo koeța kradjaning nagara, ja -ikoe koeța Tokijo.Bareng praoené maleboe ing plaboehan, bandjoer ana prijaji saka ing kadaton teka, arep niti-priksa asalé sidji-sidjining wong kang pada noempang.Djalaran nalika samana larangan gedé, jèn ana wong bangsa Europa, salijané bangsa Walanda, wani ngambah ing tanah Djepang; sapa sing wani nglanggar, mesți olèh oekoem pati. Toewan Gulliver, kedjaba pratéla, jèn dèwèkné bangsa Walanda, oega noedoehaké lajangé Sang Praboe ing Lugnag sing katoer marang pandjenengané Sang Mikado.Prijaji kadaton ora samar marang tjaping lajang, apeța ratoe ndjoendjoeng keré; moelané bandjoer kanda marang toewan Gulliver, patjaké andap-asor banget, jèn dèwèkné sagoeh mi- toelingi ing saperloené;sabab toewan Gulliver dianggep prijaji gedé,oetoesané Sang Praboe ing Lugnag. Toewan Gulliver

sabarangé bandjoer ditoenggangaké ing sekotji goepermèn, mentas menjang daratan.Bareng para prijaji ing Jokohama pada kroengoe, jèn toewan Gulliver nggawa lajang kondjoek ing ngarsané Sang Mikado, banget olèhé pada ngoermati. Toewan Gulliver diwènèhi pondokan kang prajoga, pepak se- dijané abdi, djaran,kréta, kena dienggo sowan menjang kadaton ing Tokijo; tjekaké pondokané patoet kanggo oetoesaning ratoené nagara kang memitran. Toewan Gulliver krasa seneng banget ana ing omah-pondokané. Éwadéné oega bandjoer kongkonan wong sowan menjang kadaton ing Tokijo, njoewoen palilah bakal ing pisowané. Sarèhné lagi dadi oetoesaning ratoe, moelané énggal tampa dawoeh, jèn kapareng sowan. Toewan Gulliver oleh papagan karéta saka ing kadaton; ananging bareng lakoené tekan ing sakètènging koeța,bandjoer koedoe moedoen saka ing kréta; saka ing kono lakoené nganti tekan ing kedaton koedoe darat, dioeroeng-oeroeng ing batoer toekon patang -poeloeh, ana kang bangsa koelit poetih lan ana kang koelit ireng. Sadalan-dalan lakoené dadi tontonan, éwon wong kang pada nonton tekaning oetoesan, djalaran enggoné nampani nganggo pakoermatan gedé mangkono. Satekané ing kadaton oega ditampani kalawan pakoermatan, bandjoer diïrid sowan ing ngarsané Sang Mikado. Toewan Gulliver olèhé ngoendjoekaké nawala karo djèngkèng, mangkono oega enggoné ngoendjoekaké welingé idjoan Sang Praboe ing Lugnag.Bareng nawalané wis diwaos, Sang Mikado bandjoer ndangoe akèh-akèh marang toewan Gulliver; enggoné pada wawan-pangandika nganggo djoeroebasa kang

bisa Walanda. Slesih pandangoené lelakon lan kanijatané Gulliver Toewan Gulliver jèn dèwèkné ikoe soedagar Wa- loenga lajaran adoh, bandjoer déning ing prahara, awaké kéntas ing Saka ing kono bisa menjang ing Lugnag, lakoené ngliwati lan Ana ing Lugnag sowan ingar-Sang Praboe, bandjoer diparingi palilah mbandjoeraké lakoe menjang Djepang Sang Praboe roemaos dadi mitrané Sang Mikado, djalaran lakoe dagang Lugnag lan

-112

Djepang ramé banget.Pangadjeng-adjengé Sang Praboe toewan Gulliver ana ing Djepang bisaa oleh praoe kanggo moelih menjang nagarané déwé. Sang Mikado paring pangandika, sasaged-saged arep mitoeloengi toewan Gulliver bisané moelih marang nagarané. Mangkono oega awan ikoe toewanGulliver didawoehi mangan ana ing kadaton. Sang Mikado paring sasmita, bandjoer ana gamelan moeni ngrerangin; Sang Mikado toemoeli djengkar,mlebet menjang sawidjining bangsal, didèrèkaké ing toewan Gulliver lan para prijaji gedé kang pada sowan.Ing bangsal konowis ana sedijan dahar; Sang Mikado lan toewan Gulliver bandjoer mapan lenggah noenggal médja, nanging para prijaji lijané pada mapan loenggoeh ing médja sédjé, ora kena noenggal médja karo Sang Mikado. Sasoewéné pada dahar,akèh-akèh pandangoené Sang Mikado menjang toewan Gulliver, sarta katon soeka ing galih, déné toewan Gulliver nélakaké, jèn soegih kawroeh. Bareng olèhé pada daharan wis rampoeng, Sang Mikado dawoeh nata kamar kanggo pondokané toewan Gulliver,sarta toewan Gulliver ditari, apa ésoeké gelem ndèrék mbebedag menjang sadjabaning nagara. Toewan Gulliver matoer sandika. Kebeneran ésoeké terang, langité padang soemilak; soroting srengéngé pating pantjoerat katampek déning rereng- ganing kadaton ing Tokijo, kang pating glebjar. Nalika samana kang arep mbebedag pada mangkat saka ing koeţa menjang alas pagoenoengan ing sadjabaning nagara. Satekané ing alas pambedagan, ing kono wis ramé, djalaran para abdi toewa-boeroe wis pada ndisiki, dadi wong akèh wis pada kroengoe, jèn Sang Mikado arep karsa mbebedag karo tamoené.Mangkono oega wong sing arep pada nggosokaké beboeron, ija wis pada sedija. Kabèh panata lan panindaké ora ana kang ngoetjiwani. Sasoewéné mbebedag kabèh pada seneng banget, olèhé ija akèh. Oleh-olehané pada digawani ing abdi pepikoel. Bareng olèhé pada mbebedag wis tjoekoep soewéné,bandjoer pada lèrèn; bareng aba mangkat moeni, pada bodol bali menjang nagara. Soréné toewan Gulliver dikoermati pista ana ing kadaton.

113-

Ésoeké manèh toewan Gulliver moebeng sadjroning koeta nonton apa-apa kang pantes dineleng. Kang banget ndadèkaké goemoené toewan Gulliver, jaikoe sawidjining tjandi, doemoenoeng ana ing panggonan kang doewoer peţané kaja dadi pasemoning kasaktèn. Déné omahé tjandi prasasat ka- boentel ing mas kabèh, ija bener tipis nanging mas toelèn, doenoengé ana ing poepoentoek; saka ing kéblat papat ana dalané oendak-oendakan kanggo moenggah mrono.Toewan Gulliver ija moenggah; bareng tekan ing doewoer rasané soemlengeren ndeleng saoepa-rengganing tjandi, olèhé sarwa pèni lan sarwa goemebjar.Pirang -pirang pajon lan menara mas oetawa salakatjilik-tjilik, kangtinarètès ing sesotya, pating pantjoerat déning katampek ing srengéngé.Ing ngendi-endi akèh gendérané srengéngé-mletèk, pating klèbèt reboet oenggoel karo lelajoe. Ing dalan oendak-oendakan akèh wongé kang pada moenggah oetawa pada moedoen, panganggoné pada matjak-matjak; ing plataraning tjandi akèh wongé kang pada mlakoe-mlakoe.Ing sakiwa-tengening tjandi akèh retjané kéwan sing anèh-anèh, pada dienggo padasan, banjoené mantjoer adjegan. Sadjroning tjandi oega akèh retjané mas lan salaka warna-warna woedjoedé. Saben pajon lan saben manara pada ana lontjèngé,dadi swarané koemroe- soek kaja ombaking sagara. Toewan Gulliver salawasé oerip doeroeng taoe weroeh kang sarwa goemebjar sarta sarwa pèni kaja mangkono; bareng bali menjang kadaton, ing batin isih krasa lam -lamen. Ésoeké toewan Gulliver arep mangkat menjang Nagasaki, sabab ing palaboehan Nagasaki akèh praoe kang lajaran menjang tanah Europa.Sang Mikado dawoeh ngeteraké nganti tekan ing Nagasaki pisan. Sarèhné toewan Gulliver arep metoe ing sagara,moelané diparingi praoe kagoengané Sang Mikado pijambak, kapitané mitajani. Katjarita lakoené toewan Gulliver slamet tekan ing Nagasaki,ora koerang sawidji apa. Ana ing kono mondok ing omahé panggedéning kabandaran; banget boengahé ing ati kroengoe saka sing doewé omah ,jèn wis mèh ana praoe mangkat menjang Amsterdam, djenenging praoe Ambon, gedéné patang-atoes sèket ton. Lelakoné Gulliver..

-114-

Toewan Gulliver bandjoer menjang plaboehan karo sing

doewé omah, arep Ambon maoe. Satekané praoe bandjoer kapitané aran toewan Theodoor van Grult Gulliver dek bijèn wis manggon ing nagara Walanda wis ing Leiden tjara Walanda wis kaja Toewan kapitan nakokaké lelakoné toewan Gulliver sing Toewan Gulliver tjarita tjekak nanging akèh sing ora dikandakaké ora ngatarani pada omong -omongan toewan Gulliver takon dèwèkné kena miloe noenggang praoe Ambon Walanda. Toewan kapitan mangsoeli kena anggeré toewan Gulliver gelem mbajar séwan kaja kang wis dadi Ananging bareng kroengoe jèn Gulliver ikoe dokter bandjoer dililani miloe bajaran angger gelem dadi dokter praoe jèn wong dipitoeloengi déning toewan Gulliver Djalaran nalika mangkaté prave ikoe ing prahara ing sagara Indija ilang katjemploeng ing sagara Toewan Gulliver kapitan bandjoer njedijani kamar Toewan Gulliver ditakoni kang ana ing nagara Walanda djoené toewan Gulliver akèh kawanoehané ana ing nagara Walanda dadi bisa ngarani Walanda kang kena diakoe Kang diarani djenengé Walanda ing provincie Gelderland dadi toewan kapitan wis ora samar jèn lelawanané ikoe Toewan Gulliver toemoeli koper koperé dikon nggawa menjang ing dina mangkaté praoe toewan Gulliver teraké sing Sawisé Gulliver mangkat noenggang lajar Ambon Lakoené oleh angin betjik, nganti ngliwati djasirah Malaka lan Malaka sing tekan ing Kaap Goede Hoop Ana ing kono Ambon akèh ja ikoe : amèk ngombé,toekoe

lan ndandani karoesakaning praoe, nanging toewan Gulliver ora moedoen saka ing prave. Wasana nalika tanggal ping 10April1710 praoe Ambon tekan ing Amsterdam; anaing dalanmantroesé mati teloe djalaran sakaing lara,sarta tiba saka ing tijang gedé sidji. Pradjandjéané toewan Gulliver olèhé dadi dokter praoe, ing nalika samana dadi wis rampoeng. Moelané bandjoer pamitan menjang toewan kapitan van Grult; sawisé mangkono, toemoeli mentas menjang daratan. Ora antara lawas toewan Gulliver mangkat saka ing Amsterdam menjang tanah Inggris. Ing wajah bengi malem tanggal ping16April praoe kang ditoenggangi maleboe ing plaboehan,dadi ésoeké toewan Gulliver bisa weroeh tanah woetah getihé manèh,sawisé loenga kanem tengah taoen lawasé. Toewan Gulliver énggal ambandjoer menjangRedriff, ing dina ikoe oega tekan ing omahé.Boengahé anak-bodjoné wis ora kena winirasa, déné wis entèk pangarep-arepé, woesana bisa ketemoe manèh karo toewan Gulliver mangka tekané prasasat makdjleg tanpa sangkan. Mangkono oega toewan Gulliver déwé, ijaroemasa bekdja banget, déné anak -bodjoné pada ketemoe slamet kawarasan kabèh. Bareng wis pada tentrem pikiré,toewan Gulliver bandjoer njaritakaké lelakoné marang anak bodjoné-.Sing disandang oetawa sing dideleng, kasoesahan lan kaboengahané ana ing paran adoh,kabèh ditjaritakaké,ora ana sing kaliwatan.Kang pada ngroengokaké pada ndomblong kabèh saking ngoengoené.

IV.

Lelakoné toewan Gulliver ana ing tanah

Kaboetan kang kapindo.

BAGÉAN I.

Toewan Gulliverloenga menjang Ostende bandjoer dadi kapitané praoe „ de Gouden Draak ."

Toewan Gulliver ikoe oeripé ana ing omah kepénak,moelané saroepaning kasangsaran lan kasoesahan sing wis disandang, moeng sadéla olèhé ngrasakaké. Ora lawas wis toekoel kepénginé arep loengan manèh, kepéngin weroeh tanah lan wong mantja. Ana ing omah sanadjan ajem, sarèhné ora doewé pagawéan sing adjeg, dadi bandjoer ora betah. Toer saben kataman ing pakéwoeh ing batin wis doewé nijat, samangsa slamet bisa moelih ing omahé, ora arep loenga-loenga manèh. Éwadéné sarèhné pantjèn ndoewéni dasar demen marang lelakon sing élok-élok,dadi bandjoer kepengin weroeh djadjahan manèh. Kang ikoe toewan Gulliver bandjoer tata-tata arep loengan noenggang praoe manèh,ora predoeli ditangisi ing anak-bodjoné. Nalika tanggal kaping1 December toewan Gulliver mangkat lajaran sakaing plaboehan Limehouse, noenggang praoe kang aran De twee Gebroeders, kapitané toewan August Smith.Bareng tanggal 25 toewan Gulliver slamet tekan ing plaboehané koeța Ostende. Ana ing Ostende toewan Gulliver ketemoe karo oepsir-laoet sawatara, sing wis tepoeng betjik karo dèwèkné.Bareng para mitra-mitrané kroengoe, jèn toewan Gulliver kepengin ndjadjah tanah sing adoh-adoh, pada sagoeh nggolèkaké praoe sing arep lajaran adoh. Toewan Gulliver noeli ditepoengaké remboeg karo sawidjining firma ing Ostende kono. Kadadéaning remboeg: toewan Gulliver didadèkaké kapitané praoe lajar

-117-

kang aran de Gouden Draak,sarta ing sawatara sasi engkas koedoe mlakoe lajar menjang tanah Tjina lan Djepang. Sawoesé kadadéan remboegé,toewan Gulliver bandjoer bali moelih menjang omahé. Ana ingomah bareng wis tetemon karo anak -bodjoné sawatara minggoe, bandjoer bali menjang Ostende manèh, arep nata bakal mangkaté praoe, sing dadi tjekelané. Bareng panatané prace wis rampoeng, wis sedija samomotané pisan, nalika tanggal ping1April1711 toewan Gulliver mantjal saka ing plaboehané koeța Ostende,Lakoené slamet olèh angin betjik; bareng tanggal kaping 23April tandjoeng Teneriffe katon, ora antara lawas goenoeng-goenoengé ing tanah Afrikaoega bandjoer pada katon. Wasana lakoening praoe tekan ing Kaap de Goede Hoop; ana ing kono toewan Gulliver mandeg woloeng dina, perloe toekoe boetoeh. Katjaritaana ing kono mantroesé toewan Gulliver minggat sing woloe; poelisiné ing kono kentjeng banget olèhé nggolèki, ananging meksa ora ketemoe. Sarèhné ana ing koeța Kaapstad toewan Gulliver ora bisa oleh mantroes manèh, dadi kepeksa mbandjoeraké lakoe moeng karo mantroes kang kari baé. Saliwaté pongolé tanah Afrikakang sisih kidoel, lakoening praoe dieneraké marang poelo ing Madagaskar. Bareng poelo Madagaskar katon, toewan Gulliver weroeh praoe roesak kampoel-kampoel ana ing sagara; bareng ditamataké nganggo kèker,katon ing ngarepanéana retjané singa; toewan Gulliver ora samar, jèn ikoe praoe Inggris. Moelané bandjoer akon ngoenèkaké mrijem, ananging ing praoe kang roesak maoe meksa ora ana sabawané apa-apa, dadi toewan Gulliver bandjoer noetoegaké lakoe. Bareng lakoené oleh rong mijl, toewan Gulliver weroeh sekotji, kang lagi marani pravené toewan Gulliver karo awèh sasmitajèn katjilakan. Praoené toewan Gulliver bandjoer dilakokaké marani sekotji maoe, wongé dientas, dioenggahaké ing praoe, kabèh pada katon memelas banget.Wong ing sekotji maoe wis nem dina olèhé ora pada mangan apa-apa,sarta doeroeng soewé sing sidji wis ketiban oendi arep dipatèni kanggo pangané kantjané. Kangkatiban oendi ngrerepa ndjaloek inah sadjam, soepaja bisaa madep marang bakal patinė.Ananging doeroeng nganti

-118

genep sadjam, wis pada dientasi sarta dioenggahaké ing praoe de Gouden Draak, ikoe dadi kabèh pada roemasa bekdja, loewih manèh kang katiban oendi. Saka tjaritané mantroes-mantroes kang pada dipitoeloengi, praoené kang maoe aran de Trouwe Anna, kapitané toewan Smedley, lagi moelih saka ing nagara Tjina; bareng tekan satjedaké ing poelo Madagaskar, ketanggor ing karang. Awaking praoe sing patang-poeloeh kambi kapitané pada mati keblebek. Mantroes-mantroes sing dipitoeloengi maoe olèhé ngopèni ana ing de Gouden Draak ora kakoerangan; toewan Gulliver doewé panari : dipilih endi,dientasaké ana ing Madagaskar, karo miloe dadi mantroesing pravené. Kabèh pada milih dadi mantroes ana ing de Gouden Draak,dadi ing nalika ikoe toewan Gulliver ana ing satengah -tengahing sagara bisa nemoe boetoehé kang perloe banget. Toer olèh wong kang kepotangan njawa marang dèwèkné, wis mesți baé pantes kena dipitaja antepé. Nalika tanggal kaping2Djoeni ing saantarané djam sanga lansapoeloeh soré, katjarita ana prahara teka, semoené arep nggegirisi, ing tijang -tijanging praoe adjeg katon ana teloehé, mratandani jèn arep ana bebaja gedé. Angin lor -koelon krodané nggegirisi, nganti rolikoer dina olèhé nganggo dolanan menjang de Gouden Draak.Bareng tanggal 24 Djoeni praharané lèrèn, nanging lajaré wis adjoer rowak-rawèk, sarta toewan Gulliver ora weroeh, doenoonging praoené ing nalika ikoe ana ing ngendi.Andoengané lajar bandjoer dikon ndjoepoek kanggo njalini; praoené toemoeli dilakokaké ngalor-ngétan. Bareng tanggal ping 28 Djoeni mantroes kang anaing uitkijk sanalika njwara: „Ngarep daratan! " Ing nalika ikoe ora ana wong kang ngarep -arep daratan, moelané kabèh pada kagèt. Praoené sangsaja njedak marang daratan, djalaran anginé saka ing kidoel-koelon.Saja tjedak menjang daratan,toewan Gulliversaja kelingan menjang woedjoedé palemahan ing sakiwa- tengenépagoenoengan wadas kang ana ing ngarepé. Soewé-soewé toewan Gulliver ora samar, jèn praoené saiki ana ing djadjahané tanah Kaboetan.

-119-

Toewan Gulliver bandjoer njandak roda kemoedining praoe, ora nganggo goeneman saketjap menjang djoeroe-moedi sing njekel. Praoené bandjoer dilakokaké metoe sela-selaning karang sapirang -pirang, nganti mleboe ing soenglon; ana ing kono bandjoer nibakaké djangkar. Toewan Gulliver bandjoer akon ngedoenaké sekotji sidji, toemoeli ditoenggangi menjang daratan karo mantroes sawatara.

BAGÉAN II.

Toewan Gulliver menjang ing kradjané tanah Kaboetan manèh, sowan Sang Praboe lan Sang Pramèswarı sarta ngloewari mitrané, Glumdalclitch, saka ing koendjara. Wasana bandjoer minggat saka ing kono.

Bareng wis pada tekan ing daratan, bandjoer pada ngoebres pasisiré ing kono, nanging ora nemoe tabeting nanoengsa oetawa kéwan, dadi bandjoer pada nijat bali menjang praoené. Nijaté toewan Gulliverarep noeroet pasisir sarana noenggang praoené, nganti bisa nemoni wong. Ananging bareng tekan ing panggonaning sekotjiné,ketemoe ana ing pentasan,sabab sagarané pinoedjoe sob. Ora lija toewan Gulliver koedoe sabar ngentèni robing sagara manèh. Sarèhné panasé soemelèt banget, para mantroes pada men- tang lajar, dienggo ngaoeb;déné toewan Gulliver karo djoeroe moedi loro pada moenggah maleboe menjang daratan, Lakoené toewan Gulliver sakantjané doeroeng patia adoh, pada weroeh ana danawa;toewan Gulliver ora samar, jèn ikoe boeta ing Awoe -awoe-langit.Kantjané karo pisan banget kagèté, bandjoer mlajoe asipat koeping. Ananging toewan Gulliver malah njeloek danawané nganggo basané ing kono;danawané goemoen banget weroeh toewan Gulliver.Sanadjan dèwèkné ikoe boeta pasisir, ija ikoe toekang amèk iwak, éwadéné wis weroeh, jèn toewan Gulliver ikoe dèk bijèn abdi badjangan kekasih ing kadaton,dadi bareng weroeh, ija ora pangling. Danawa banget boengahé, déné bisa nemokaké abdi badjangan, kang woes ilang samono

• 120
  lawasé; toewan Gulliver bandjoer didjoendjoeng, diedegaké ing èpèk-èpèké sarta ditakoni,tekané ing kono ikoe saka ing ngendi. Toewan Gulliver bandjoer njaritakaké lelakoné, enggoné nganti mentas ing daratan ikoe; danawané toemoeli énggal-énggalan menjang gisik, arep weroeh, apa njata, jèn isih akèh toenggalé wong kang tjilik -tjilikésamono.Bareng mantroes-mantroesé weroeh diparani ing boeta, bandjoer énggal-eng- galan pada njèrèd sekotjiné menjang banjoe, toemoeli arep diwelahi.Ananging tanpa gawé, djalaran danawané kaselak teka

;sekotjiné bandjoer didjoendjoeng, digawa mentas,

disèlèhaké ing daratan,watara satoes mèter dohé saka ing banjoe. Toewan Gulliver mangkroek-mangkroek ana ing lengening danawa; kantjané mantroes pada ditoetoeri adja tjilik -tjilik atiné,sabab danawané ora bakal ganggoe-gawé apa-apa. Toewan Gulliver bandjoer ndjaloek ngalih menjang sekotji; kantjané toemoeli ditoetoeri akèh-akèh, semoené rada ngandel. Toewan Gulliver noeli doewé pandjaloek menjang danawa, soepaja awaké sakantjané kabèh pada digawaa menjang omahé. Sekotji saisiné bandjoer ditjandak déning danawa, ditoempangaké ing poendaké, digawa moelih menjang omahé. Ana ing omahé pada disoegoeh mangan lan minoem;sawisé pada mangan, bandjoer disèlèh-sèlèhaké ana ing patoeroné anaké, soepaja pada ngasoa. Mantroes maoe sing sidji ngoelét, bandjoer tiba kebanting, nganti klenger,ora obah-obah ana ing lemah, djalaran doe-. woering patoeron saka ing lemah ora koerang saka patang mèter. Toewan Gulliver sakantjané ija kroengoe, nanging ora ana sing bisa noeloengi.Toedjoené sing doewé omah énggal maleboe, dadi mantroes sing tiba bandjoer ditoeloengi,disèlèhaké ing bantal manèh; ora soewé éling, nanging gigir lan sirahé isih krasa lara banget. Toewan Gulliver ditoetoeri déning danawa, jèn sekotji sawongé kabèh arep digawa menjang nagara ing dina ikoe oega,sabab dèwèkné ora wani tanggoeng ing pandjagané.Dohing nagara saka ing kono ana 50 mijl, moelané mantroes-mantroes pada ora ngandel, jèn ing dina ikoe oega bisa tekan ing nagara, sanadjan boetaa sing nggawa.Ananging toewan Gulliver,

V. Ana ing dalan sawidjining, gawané

121-

sarèhné wis soemoeroep terang moenggoeh kaanané ing kono, ora ndoewèni samar pisan-pisan. Bareng kabèh wis pada dikon mangan manèh,toemoeli pada dikon mapan ing sadjroning sekotji, sekotjiné bandjoer dipoen- dak. Toewan Gulliver mapan ana ing sanding koepingé danawa, soepaja bisaa omong-omongan karo dèwèknèné.Sing di- takokaké disik, ja-ikoe bab kaslametané Glumdalclitch,mitrané; bandjoer nakokaké, apa wong ing Kaboetan pada mengerti keprijé loengané toewan Gulliver saka ing tanah Kaboetan. Danawa awèh weroeh, jèn sailangé toewan Gulliver,Glumdalclitch bandjoer dikoendjara; nanging kang banget diprihatini déning Glumdalclitch,déné ilangé toewan Gulliver kok ora karoewan katrangané mangkono. Mangkono oega Sang Praboe lan Sang Prameswari ija banget ing pangoengoené;olèhé nggolèki ndjlimet ora kakoerangan; abdi kapoetran, kang dipasrahi roemeksa,sanalika diwetokaké saka ing kadaton. Toer abdi kapoetran maoe isih bangsa loehoer,wis patjangan karo sawidjining poetri,darahé Sang Praboe.Ananging toewan Gulliver meksa ora ketemoe, dadi kinira wis mati,moelané ing kadaton bandjoer ndawoehaké pangoengoen woloeng sasi lawasé. Éwadéné Sang Pramèswari isih kerep ngandikakaké bab abdiné badjangan, sing ditresnani banget. Toewan Gulliver olèhé omong -omongan karo danawa ikoe isih bisa kepénak, moelané boengah banget,déné isih bisa basané ing tanah Kaboetan, doeroeng lali. Ana ing dalan danawa lèrèn ing sawidjining waroeng gawané sekotji saisiné disèlèhaké ing médja. Ana mantroes sidji arep metoe saka ing sekotji, kepéngin weroeh ing médja kono ana apa baé; ananging keplèsèd bandjoer tiba ketjemploeng ing basi isi tjokak. Saoepama adjaa pinter nglangi, mesti mati keblebek ing tjokak. Toedjoené bandjoer dientas déning danawa kang anggawa, pandjoepoeké kaja wong ngentas laler saka ing wédang, moeng nganggo dridjiné sidji. Bareng danawa sagegawané wis pada djadjan, toemoeli mbandjoeraké lakoe; bareng ngarepaké soeroep srengéngé, pada tekan ing sadjabaning nagara.Bareng arep maleboe ing nagara, sekotjiné ditoetoepi nganggo katjoening danawa,

-122

sing ana ing djero nganti pada keplepeken. Moelané ditoetoepi, perloené soepaja adja nganti katon, moendak bandjoer ana sing ngatoeri oeninga menjang kadaton, sadoeroengé dèwèkné teka. Danawa banget boengahé, déné satekané ing kadaton,ora ana sing weroeh menjang gawané.Moeng abdi sing djaga kori mesți baé ora kena nglebokaké wong, jèn doeroeng terang apa gegawané.Sing djaga kori didjak soemingkir sadéla, bandjoer ditoedoehi isining sekotji, kang bakal katoer ingarsané Sang Prameswari. Sing djaga kori ikoe dèk -bijèn wis tepoeng karo toewan Gulliver,moelané ija ora pangling. Sanalika bandjoer mlajoe ngatoeri oeninga ingarsané Sang Pramèswari. Katjarita Sang Prameswari lagi pinoedjoe dahar karo Sang Praboe.Bareng pada mireng, jèn toewan Gulliver teka, karo -karoné pada djoemeneng, sarta Sang Praboe aparing dawoeh, soepaja toewan Gulliver kasowanaké toemoeli. Saka ing kadohan toewan Gulliver weroeh, jèn tekané ikoe banget ndadèkaké soekaning panggalihé Sang Praboe lan Sang Pramèswari,katara saka ing pasemoning wadanané;soekaning panggalihé sangsaja moendak, bareng pada pirsa, jèn isih ana toenggalé wong badjang pitoe manèh. Wong woloe maoe bandjoer didjoendjoengi saka ing sidji-sidji déning Sang Praboe, pada disèlèh-sèlèhaké ing baki kang ana ing médja, soepaja kenaa diïling-ilingi kang tetéla.Sang Pramèswari kambi para prijaji lan poetri -poetri kadaton oega pada toemoet ngiling-ilingi kabèh. Sang Praboe bandjoer njarijosaké prihatosé pijambak,lan Sang Pramèswari toewin saisining kadaton kabèh nalika pada kétjalan toewan Gulliver. Toewan Gulliver noeli didawoehi njaritakaké lelakoné kabèh, wiwit ilangé saka ing kono nganti sabaliné ikoe. Toewan Gulliver matoer sandika, bandjoer wiwit tjarita. Olèhé tjarita nganggo diwoewoehi, jèn banget prihatiné nalika ontjat saka ing kadaton ing Ngawoe -awoe langit, moelané banget pangoediné ngarah bisané olèh praoe; bareng wis olèh, bandjoer golèk kantja didjak nggolèki tanah Kaboetan.Ing nalika ikoe toewan Gulliver-atoeré marang Sang Praboe-

-123-

roemasa bekdja banget,déné bisa bali menjang tanah sing ditresnani. Bareng Sang Nata midanget, jèn praoené toewan Gulliver isih kèri anaing pinggir pasisir, bandjoer arep paring dawoeh, ndikakaké ndjoepoek praoe maoe saisiné, dipoendoet menjang kadaton.Ananging toewan Gulliver menggak, Sang Praboe diatoeri njabaraké disik sawatara dina. Sabab arep dioekoer disik sing slesih; jèn oewis, saka panemoené toewan Gulliver, panggawaning praoe betjik nganggo kréta, soepaja adja nganti roesak.Sang Praboe mrajogakaké panemoené toewan Gulliver, moelané bandjoer njarah. Noeli pada rerasan prakara warna-warna; bareng toewan Gulliver ngira wis mangsané, bandjoer matoer njoewoenaké pangapoera Glumdalclitch, kaloewarana saka ing koendjara. Sarèhné Sang Praboe lagi rena panggalihé,Glumdalclitch sanalika andikakaké ngloewari. Bareng Glumdalclitch diloewari saka ing koendjara sarta weroeh toewan Gulliver isih oerip, boengahé tan kena winirasa. Saking boengahé bandjoer mlajoe menjang médja, toewan Gulliver didjoendjoeng ditoempangaké ing tangané, bandjoer digawa djogédan,ora predoeli lagiana ingarsané Sang Praboe oetawa Sang Prameswari;toewan Gulliver dikekep- kekep kentjeng nganti soemapoet panoné. Sawisé mangkono toemoeli pada mbandjoeraké olèhé pada daharan, njanding toewan Gulliver sakantjané, singora oewis-oewis ngoengoené marang lelakon kang lagi sinawang. Bareng wis wajahé pada ngaso, Glumdalclitch njoewoen palilahé Sang Praboe, wongé badjang arep digawa menjang kamaré kabèh,awit dèwèkné sing arep ngreksa. Sang Praboe pareng,toewan Gulliver sakantjané toemoeli pada ditoerok- toerokaké ana ing bantaling patoeroné, dikemoeli nganggo katjoené Saking sajahé mantroes-mantroes ora soewé pada toeroe kepati, moeng toewan Gulliver sing isih mbandjoeraké omong-omongan karo Glumdalclitch Glumdalclitch njaritakaké lelakoné ing kadaton kono, nalika ilangé toewan Gulliver; oega mratélakaké prihatiné déwé déning ditinggal ing dèwèknèné. Nganti wengi banget toewan Gulliver lagi toeroe.

Ésoeké toewan Gulliversakantjané pada ditimbali menjang kamar palenggahané Sang Prameswari. Toewan Gulliver bandjoer didawoehi njaritakaké lelakoné manèh. Katjaritamantroesé toewan Gulliver ana sidji aran James Frampton, sing baoed ndjogèd; saking olèhé arep males gawé soekaning panggalihé Sang Pramèswari,James Frampton maoe dikon ndjogèd déning toewan Gulliver ana ingarsané Sang Pramèswari lan para poetri sadjroning kadaton. Kabèh pada seneng bangat njawang djogèdé James Frampton.Sang Pramèswari bandjoer ndangoe marang toewan Gulliver, apa dèwèkné ija bisa ndjogèd mangkono.Atoer wangsoelané toewan Gulliver, ija bisa ndjogèd nanging ora betjik mengkono.Ewadéné toewan Gulliver meksa didawoehi ndjogèd tjara Inggris,bandjoer dilaksanani.Ananging pasemoné Sang Pramèswari katara jèn ora patija kapinoedjon panggalihé kaja nalika mirsani djogèdé James Frampton. Toewan Gulliver matoer, jèn ing nagarané djogèd ikoe kaleboe kaloemrahan, nganti ana wong kang panggawéané moelang djogèd.Sang Pramèswari ngoengoen banget,djalaran ing nagarané djogèd ikoe kaleboe langka. Ora antara soewé Sang Praboe oega rawoeh mrono;toewan Gulliver diparingi pirsa, jèn wis ana danawa sing dipatah bakal miloe toewan Gulliver menjang praoe,kabèh pada gedé-gedé lan rosa-rosa. Déné toewan Gulliver nalika pada mapan toeroe, wis remboegan karo kantjané, ja -ikoe bab rékané olèhé pada arep ontjat saka ing tanah Kaboetan.Pangarahé:wong lan praoené adja nganti ana sing kapiran, oetjoel saka ing tangané. Mangka panemoené wis golong, jèn nganti dietoetaké ing danawa,wis mesți ora bakal bisa ontjat saka ing kono. Dadi ing saiki toewan Gulliver koedoe bisa noelak, adja nganti danawa maoe pada miloe. Moelané bandjoer matoer menjang Sang Praboe, jèn ora prajoga dieteraké danawa akèh, betjik sidji baé, ja -ikoe boeta toekang amèk iwak,sing anggawa dèwèkné sakantjané menjang kedaton dèk soréné.Djalaran,jèn akèh -akèh boetané kang ngeteraké, wong kang isih pada kèri ana ing praoe,mesți pada banget wediné, djalaran doeroeng taoe weroeh danawa;

125-

sing mesti bandjoer mopo, ora gelem didjak menjang nagara, dadi bakal gawé ribed. Ananging jèn toewan Gulliverdéwé sing dioetoes ora nganggo dieteraké ing danawa, toewan Gulliver nemtokaké, jèn kantjané bakal kagawa kabèh. Sang Praboe soeka ing galih mirengaké atoer-panemoené toewan Gulliver, moelané bandjoer pasrah, mangsa bodoa toewan Gulliver, Sang Praboe noeroet baé. Glumdalclitch ija kepéngin arep miloe, ananging oega kena dipenggak,narima dikon ngentèni baliné ana ing kadaton baé. Danawa toekang amèk iwak tampa dawoeh ndikakaké nggawa bali wong badjang-badjang maoe menjang gisik,sarta panggawané didawoehi sing ngati-ati. Dawoehé Sang Praboe kalaksanan,toewan Gulliver sakantjané slamet pada teka ing gisiking sagara. Danawa toekang amèk iwak ditoetoeri, jèn toewan Gulliver sakantjané arep pada ladjoe menjang praoe, arep ngoekoeri pravené kanggo ngira-ira, kena dipinggiraké tekan ing ngendi, sing adja nganti roesak. Dadi danawa toekang amèk iwak ésoeké wajah awan baé dikon ngentèni toewan Gulliver sakantjané ana ing kono. Toewan Gulliver sakantjané bandjoer noenggang sekotji,diwelahi menjang ing praoené;danawa toekang amèk iwak tansah njawang baé saka ing daratan nganti sekotjiné ora katon, djalaran kaäling-alingan ing tandjoeng. Watara. let sadjam toewan Gulliver sakantjané mantroes woes pada tekan ing praoené; saking soewéné olèhé loenga kapitané, wong kang pada kèri ana ing kono,kabèh wis tjilik atiné. Wis mesți baé toewan Gulliver sakantjané kabèh énggal pada tata-tata, arep toemoeli loenga saka ing kono. Bareng wis soemekta, bandjoer ngoenggahaké djangkar; praoe toemoeli dilakokaké alon-alon oeroet ing sela-selaningpadas lan karang,metoe menjang tengahé sagara gedé; soréné wis adoh, élok jén kenaa ditoetoeti ing danawa. Awaking praoe kang ora miloe mentas menjang daratan wis mesți baé goemoen banget weroeh lalakon kang mangkono ikoe, toemoeli pada ditjaritani lelakoné kang entas pada mentas. Nanging wiwitané ora ana sing pada ngandel, malah sing tjrita pada dikira owah pikiré; éwadéné soewé-soewé bandjoer pada ngandel kabèh.

126-

Praoené noeli dieneraké ngalor-ngoelon,sabab toewan Gulliver doewé panjana, jèn pasisiré tanahTjina prenahé mrono, kira-kira lakon rongpoeloeh dina.Nanging sanadjan lakoené wis oleh salikoer dina slamet tansah oleh angin betjik,éwadéné meksa doeroeng ana daratan katon.Kang mangkono ikoe banget ndadèkaké tjiliké atiné toewan Gulliver,loewih manèh bareng ana pedoet sing kandel banget,wis mesți baé ora bisa ngira-ira babar-pisan, doenoengé ikoe ana ing endi. Ésoeké mantroes kang ana ing uitkijk pratéla, jèn ana praoe katon; soréné wis tjedak banget.Katrangané praoe Nederland.lajar sakaing Batawi arep menjang tanah Oestralia.Ing kono ana wongé lagi gembar-gembor ndjaloek toeloeng, djalaran praoené borot; olèhé pada mompa banjoené ijaora kakoerangan, nanging banjoené kang ana ing djero tansah moendak baé, dadi kira kira-praoenéwis ora kena ditoetoeti. Nalikané praoené toewan Gulliver katon, prave Walanda maoe wis ngedoen-edoenakésekotji arep dienggo loenga ngili. Nanging bareng ana pitoeloeng teka, sekotji-sekotjiné bandjoer dienggo ngoesoengi sangoené pangan lan barang barang-kang akèh pangadjiné. Toewan Gulliver ija ngrewangi, soepaja enggoné oesoeng-oesoeng bisaa rampoeng, ing sadoeroengé peteng. Katjarita lagi baé rampoeng, praoe Walanda maoe bandjoer miring,ora soewé ambles alon, sinawang déning wong kang pada ana ing de Gouden Draak.Ing praoe de Gouden Draak nalika samana kebak momotané barang lan wong. Woewoeh-woewoeh bandjoer ana angin gedé saka ing lor dadi praoené toewan Gulliver kepeksa koedoe dilakokaké mangidoel.Kedjaba saka ing ikoe bareng bengi praoené klebon banjoe, nganti wongé pada koewatir, jèn bakal kèrem. Mantroes-mantroesé pada groendelan djalaran toewan Gulliver kakèhan olèhé ngentas wong saka ing praoe Walanda sing kèrem. Panemoené :jèn praoené nganti nemoe bilai,ikoe loepoeté toewan Gulliver.Nanging toewan Gulliver ajem baé,olèhé nindakaké papréntahané lastari kentjengé. Bareng wajah bangoen raina, praharané menda, nanging isih ana pedoet kandel, nganti wong kang ngerèh lakoening praoe ora weroeh marang endasing praoené.Lakoening

-127-

praoe isih diadjegaké baé, nanging ora soewé bandjoer kandeg mak-greg, djalaran ketanggor Wong ing sadjroning praoe kabèh wis mesți baé banget ing kagèté,malah toewan Gulliver kaja-kaja roemasa kedoewoeng nggoné ngentasi wong saka ing praoe Walanda maoe. Djalaran akèh wongé wadon, kang bandjoer pada nangis lan djerit -djerit, nganti mboebrahaké tataning praoe.Bareng wis ora kena ditoetoeri, bandjoer pada dikon nalèni déning toewan Gulliver. Akal mangkono ikoe ana gawéné. Ora antara soewé pedoeté ilang, srengéngéné katon soemilak. Ing kono toewan Gulliver weroeh ,jèn praoené kandas ing wedèn, dawaning weden watara satengah mijl.Mangkono oega,katon jèn doenoenging praoené ana ing satjedaking daratan,emboeh tanah sing gedé, emboeh poelo. Sanadjan ora ana sing weroeh, ing nalika ikoe doenoengé ana ing endi,éwadéné pada gedé atiné, djalaran roemasa tjedak karo daratan.Apamanèh sarèhné lastari padang,dadi toewan Gulliver bandjoer akon ngoesoengi barang-barang nganggo sekotji, digawa menjang daratan. Nanging sarèhné doeroeng weroeh kaananéing kono, dadi toewan Gulliver akon mantroesé sapoeloeh, kang pada pengpengan,dikon mentas disik, roemeksa pengoesoenging barang ;kabèh pada dikon sikep bedil.

BAGÉAN III.

Toewan Gulliver mentas menjang daratan, pravené koedoe diotaki.

Wong kang pada dikon mentas disik, bareng tekan ing gisik, bandjoer pada moenggah ing gegoemoek, arep weroeh kaanané ing kono. Panjawangé moebeng, ananging ora ana sing weroeh omah oetawa tilasing djanma manoengsa. Toemoeli pada bali menjang praoe, lapoer marang toewan Gulliver. Sarèhné ora soewé bandjoer soré, dadi ing sawengi ikoe toewan Gulliver nedja nginep ana ing praoené baé;ésoeké bandjoer arep pada toemandang oesoeng -oesoeng. Ésoeké wong sapoeloeh kang kapatah djaga maoe, dikon mentas

-128-

disik taroeb, wadah kang adja nganti kodanan oetawa kanginan Lijané pada oesoeng -oesoeng kabèh; bareng soré -wis oleh toewan Gulliver miloe daratan Ana ing darat Gulli- karo kang bandjoer koedoe dilakoni. nggoné wongé kang sabagéan koedoe toemoeli gawé djagang ngoebengi tebané nganti gampang ketekan ing kéwan galak ka- toekoep déning Kang kapatah énggal nganggo patjoel, linggis lan wadoeng Kang dipatah niti -priksa kaanané ing sakiwa-tengené ing kono lan kang lijané dipatah golèk banjoe, kajoe lan Isih ana wong rolas kaleboe oendagi oendagining kang isih pada dikon kèri déning toewan Gulliver ing dipatah niti priksa kaananing praoené wis lapoer toewan Gulliver Gulliver jèn babar ora kena didandani ing ija wis ora. Kang ikoe toewan Gulliver bandjoer jèn praoe Gouden Draak koedoe dioțaki blabag digawé barkas dienggo lajaran menjang Batawi Gulliver, kang tjedak déwé ing kono,ja-ikoeBatawi Ésoeké kabèh pada toemandang ngoțaki praoe, nanging kang djaga lan niti -priksa Wongé wadon pada dipatah amèk iwak golèk pangan arep diwèt wèt, kanggo ndjagani sing Nanging ora lawas kekoerangan djalaran olèhé belik tjilik banget ora njoekoepi mangka olèh belik Beboeron ing poelo ikoe oega malah toewan Gulliver wis bisa mbedil, ngoendakaké pada

129-

Ingteba kono digawèkaké pepoenţoek tjilik, kanggo ma-

sangi mrijem kang dientasaké saka ing praoené,dadi ing kono moendak santosané. Katjarita ora oedan-oedan, bareng wis patbelas dina olèhé gawé praoe barkas wis gatra praoe, nganti kena dienggoni wong lanang wadon rolas kambi sangoené pangan pisan.Ing nalika ikoe koedoe ditemtokaké sapa sing koedoe mangkat menjang Batawi,sabab lakoe kang mangkono ikoe moeta-watiri banget. Saka panemoené toewan Gulliver betjik dioendi baé; oega dimoepakati déning wong akèh.Kang katiban ing oendi wong Inggris loro lan Walanda nenem; Walandané kang sidji tilas djoeroe moediné praoe kang wis kèrem. Patlikoer dina kaétoeng saka ing kandasing praoe de Gouden Draak praoe barkas maoe bisa mangkat. Sasoewéné isih katon saka ing daratan, wong ing barkas lan ing daratan ora pedot-pedot olèhé pada njangoni slamet lan moedjèkaké kari slamet sarana topi lan katjoené. Kang pada kèri banget panoewoené ing Pangéran kang sipat moerah lan asih, moega-moega kantjané kang lagi golèk pitoeloeng sarana lakoe kang gawat maoe, kaparingana slamet. Soewé -soewé praoe barkas ilang ana ing tjakrawala. Saka panemoené toewan Gulliver wong kang isih pada kèri, perloe banget pada doewé pagawéan kang mesți, soepaja ora bandjoer pada pasoelajan.Goenggoengé kabèh ana wongé lanang teloengatoes pitoelas, wong wadon sawidak papat lan batoer teloe. Toedjoené kabèh pada bagas-kawarasan sarta nalika kandasing praoe ora ana sing katiwasan, pada slamet kabèh.Wongsamono ikoe dipérang dadi patang golongan déning toewan Gulliver,sarta pada diwènèhi leloerah déwé-déwé; pamérangé ora digawé pada kèhé.Kang sapérangan dipatah dadi pradjoerit ana ing kampement, pérangan kang kapindo roemeksa lan djaga mrijem, pérangan kang kateloe ngopèni lan nglakokaké sekotji kang isih ana, lan kang sapérangan manèh kapatah golèk lan ngolah pangan.Doenoenging kampement ikoe doeroeng patia prajoga, pangané isih akèh koetjiwané,sarta isih kerep kekoerangan banjoe. Djalaran saka ing ikoe isih arep pada niti -priksa manèh kaanané ing poelo ikoe kang rada adoh. Lelakoné Gulliver. 9.

Wongé bandjoer kapérang dadi patang golongan manèh : kang sagolongan dikepalani déning toewan Morrice, djoeroe moedi nomer sidji, kapatah niti-priksamangoelon; golongan kapindo, dikepalani déning toewan Gulliver déwé, kedjibah mangidoel; golongan kateloe, dikepalani déning kapitan Walan-

da, Hayes, dipatah Déné sakariné golongan kang kaping pat,koedoe kèri djaga ing kampement bokmanawa Ésoeké pada mangkat nglakoni kawadjibané nggawa pangan tjoekoep kanggo dina Golongané toewan Gulliver wis oleh sapoe- mijl lagi kalèn kang bening Sakiwa kalèn akèh kekajoné gedé -gedé, aoeb Ana ing kono Gulliver lan pada ngombé, bandjoer mangkat kalèn nganti ing wajah Toemoeli lèrèn, gawé padjagan Bareng wis rampoeng bandjoer pada ma- nanging baé, koewatir jèn ana padang-padang bokmanawa konangan ing moengsoeh Ananging sawengi ikoe, Ésoeké toewan Gulliver lakoe ora lakoené tekan ing sapinggiring gedé ana ing èrènging Toewan Gulliver maleboe ing nanging kantjané dipréntahi dikon gawé tetenger, soepaja baliné adja nganti kesasar Sawisé mangkono, bandjoer maleboe Saentèking toemoeli pada tekan ing sapinggiring gara Ing kadohan nem mijl katon wit-witan kang banget Wiwit saka ing panggonané tekan ing wit -witan ikoe-ara kang akèh bening Toewan Gulliver nedja nginep ing kono bandjoer akon dadèn geni, toemoeli mangan Ésoeké toewan Gulliver bali menjang panggonané nggawa kantjané kang kang manèh pada dikon kèri ing kono Soréné toewan Gulliver tekan ing panggonané Kantjané kang dikepalani déning toewan Morrice lan kapitan Hayes wis ana ing kono, tekané ndisiki rong;ikoe ora oleh gawé ora banjoe lan

-131

ora nemoe tilasing djanma-manoengsa oetawa beboeron apa-

apa. olèh-olèhané lakoené toewan Gulliver. Kang ikoe kabèh pada arep bojong menjang panggonan Gulliver kang diwènihi djeneng Groenendal déning toewan Gulliver. Barang barangé dioesoengi nganggo sekotji -sekotjiné wong wadon, lan wong lanang sing nglakokaké sekotji pada mlakoe Toewan Gulliver moepakat banget, moelané wiwit pada bojongan.

BAGÉAN IV.

Toewan Gulliver jasapadoenoengan kang manggon, sarta mbandjoeraké olèhé niti-priksa kaananing poelo.

Satekané ing Groenendal, bandjoer wiwit pada gawé goeboeg kanggo pondokan anaing sapinggiring kali tjilik, kang diwènèhi djeneng Bronbeek. Ing kono ikoe ora kekoerangan beboeron, banjoe,iwak oetawa endog manoek, dadi wis ora ngoetjiwani. Lemahé loh, moelané saben goeboeg pada digawèkaké kebon sajoeran.Sakoebenging tetroekan digawèni bè- tèng kandel lan djagang djero; bètèngé pada dipasangi mrijem. Olèhé tata -tata mangkono ikoe nganti sawatara lawas. Katjaritaana mantroes sidji sing mbeboeroe menjang alas, olèhé akèh banget nganti ora koewat nggawa moelih déwé. Moelané oleh-olehané manoek ana sing digantoeng ing pang, arep dibalèni ésoeké manèh.Ananging bareng ésoeké bali, weroeh ana matjan gedé lagi manganmanoeké. Sarèhné ora pisan-pisan njana, dadi kagèté banget, sadéla bingoeng:arep mlajoe apa ndelik.Ananging sarèhné si matjan semoené doeroeng weroeh babar-pisan menjang dèwèkné, bandjoer oempetan aling-alingan oewit gedé; matjané dibedil saka ing kono. Matjan nggero nggegirisi, bandjoer tiba goemebroeg ana ing lemah kaja wit -witan roeboeh, krontjalan sadéla bandjoer mati. Nganti soewě mantroes sing mbedil, doeroeng wani njedaki bajangané; nanging soewé -soewé wani; bareng tekan ing pang

-132-

gonané, matjané wis ora nglisik. Mimisé ngenani dada,teroes ing djantoeng. Bareng wis teteg pikiré, matjan bandjoer di- kelèti, waloelangé digawa moelih menjang tetroekan. Lelakon mangkono ikoe, sanadjan wiwitané agawé boengah, nanging bandjoer agawé tjilikéatiné wong akèh;mesținé isih ana toenggalé, sabab matjan ikoe ora taoe déwé, anggeré ana sidji, ijaana toenggalé.Anangingalas maoe nganti di- gropjoki ping pirang-pirang,meksa ora taoe mranggoeli matjan oetawa kéwan galak lijané. Andjaba saka ing ikoe jèn praoe barkas kang menjang Batawi lakoené slamet, pantjèné wongé wis wajahé bali,nanging meksa isih sepi baé. Toewan Gulliver akon negor witgedé sidji, delegé dideg- aké ana ing gisik nganggo dipasangi lajar amba; perloené, bok bokmanawa-ana praoe liwat,katona saka ing praoe.Mangkono oega jèn bengi ing gisik digawèkaké geni gedé. Ananging kang mangkono ikoe nganti nem minggoe lawasé,ora ana pakolèhé apa-apa. Dadi sangsaja lawas pengarep-arepé olèh pitoeloeng sangsaja tipis. Andjaba saka ing ikoe isih ana nalar saprakara manèh, kang agawé tjiliking atiné toewan Gulliver, jaikoe beboeroné saja lawas saja soeda. Oleh-olèhané mbedil nalika samana sadina-dinané watara moeng saprapaté bijèn -bijèn. Moelané toewan Gulliver gawé pranatan saming- goené moeng kena mangan iwak manoek ping teloe,dadi sing mesți moeng mangan iwak loh,awit ikoe bisa olèh ing sakarep-karepé. Ananging sanadjan ditataa mangkono,oleh -olehané mbedil manoek meksa sangsaja soeda-soeda baé, nganti koewatir,jèn manoeké ing kono bakal entèk babar -pisan.Djalaran saka ing ikoe toewan Morrice bandjoer dikongkon niti-priksa mangidoel,bokmanawa ing kana isih akèh manoeké,lakoené noenggang sekotji.Bareng loengané wis oleh teloeng dina,bandjoer bali, sekotjiné kebak beboeron, malah ana tjèlèngé, iwaké goerih banget. Nalika samana wong-wong ing tetroekan maoe pada rada gedé atiné,apa manèh bareng dikandani déning toewan Morrice, jèn ing sisih kidoel ana poeloné manèhtjilik, kang dadi kadatoning beboeron. Toewan Morrice doewé pangira, jèn ing poelo ikoe ana kaliné gedé

-133-

mili mangoelon, dèwèké kepengin niti-priksa mrono. Toewan Gullivermoepakat, djalaran saka panemoené perloe banget njoemoeroepi kaanané poelo kang lagi dienggoni. Toewan Morrice bandjoer mangkat noenggang sekotji karo kantjané rolas kang pada kepengin miloe, nggawa sangoe pangan tjoekoep kanggo woloeng dina. Parané ngidoel-ngoelon, kang kari pada njangoni slamet kabèh. Bareng wis woloeng dina toewan Morrice sakantjané ora ana teka,toewan Gulliver ndoewèni koewatir, jèn pada nemoe tiwas. Dèwèkné ora wani ngetjoelaké sekotjiné manèh,sabab moeng kari sidji; jèn ketiwasan, bandjoer entèk sekotjiné. Dadi moeng dientèni baé kalawan tjilik ing ati. Wasana ing rolas dinané toewan Gulliver ndeleng nganggo kèkeré weroeh prave teloe, sing sidji semoené sekotjiné toewan Morrice. La sing loro ikoe praoe apa ? Pitoeloeng apa pakéwoeh? Ora antara soewé ana praoe katon manèh sapoeloeh; ing kono toewan Gulliver ndoewèni pangira, jèn kang pada teka ikoe mesți moengsoeh. Moelané énggal awèh paréntah: kabèh pada dikon sikep gegaman, mrijemé pada dikon ngisèni sarta lawang-lawangé pada dikon ngantjingi, dadi soemekta, jèn katempoeh ing moengsoeh.Ananging bareng tjedak praoené pada ana ing boeri kabèh, kang ana ingarep sekotjiné toewan Morrice. Bareng Morrice wis ana ing pinggir,watara sapanjeloek saka ing daratan, bandjoer tjeloek-tjeloek, ndjaloek sekotji kang tjilik, arep dienggo mentas.Sekotji tjilik dikirimaké;toewan Morrice ngalih mrono karo kantjané déwé sidji,sarta diïringaké ing wong kang panganggoné ireng; toewan Gulliver bandjoer mapagaké menjang gisik.Bareng wis mentas,toewan Morrice awèh weroeh, jèn barengané ikoe oetoesané Gouverneur ing koeța sakidoelé ing kono watara dohé rongpoeloeh mijl. Ana ing kana toewan Morrice ditampani betjik banget déning toewan Gouverneur. Toewan Gulliver bandjoer minger ngarepaké oetoesan, pada diwanoehaké déning toewan Morrice; oetoesan mbagèkaké nganggo temboeng Prasman (Fransch). Karoné pada tabikan, oetoesan noeli ndjaloek ditoedoeh-toedoehaké kaanané ing tetroekan kono. Kabèh noeli pada ditoedoehaké, oetoesan banget ing boengahé.

Oetoesan oega kanda marang toewan Gulliver, jèn wis ditjritani ing lelakoné déning toewan Morrice; moelané saiki mrono, moeng perloe arep njatakaké. Bandjoer takon marang toewan Gulliver, apa kantjané kang isih pada kèri ana ing praoe kena moedoen ing daratan; jèn ora kena, dèwèkné bandjoer arep bali menjang praoené. Toewan Gulliver mangsoeli banget ndadèkaké boengahing atiné, jèn oetoesan sakantjané kabèh pada gelem ngaso ana ing tetroekané. Oetoesan katon banget ing boengahé. Sasoewéné oetoesan bali menjang praoe ngoendang kantjané,toewan Gulliver takon marang Morrice, keprijé lelakoné salawasé loenga rolas dina ikoe.

BAGÉAN V.

Toewan Morrice njaritakaké lelakoné marang toewan Gulliver.

Bareng oetoesan wis noenggang sekotji menjang praoené, toewan Morrice bandjoer tjarita kaja kang kaseboet ingisor iki : „Ing dinten mangkat -koela saking ngriki,sadinten moepoet lampah-koela ngidoel -ngilèn kémawon; sareng sonten, doemoegi ing moewaraning lepèn ageng, ladjeng kèndel wonten ingrikoe.Endjingipoen ladjeng moedik ing lèpèn waoe; sareng watawis sampoen angsal tigang mijl, doemoegi ing satoenggaling tlaga ageng, inggih poenika ingkang dados sirahi- poen lèpèn waoe.Tlaga waoe saja manengah lampah-koela saja wijar,sarta kațah poelonipoen alit -alit, ingkang tetoe- koelanipoen sarwa idjem njenengaken manah.Sareng sonten koela sami kèndel wonten saantawisipoen poelo kekalih, soemedja sipeng wonten ingrikoe; tebihipoen saking daratan watawis wonten samijl; jèn sampoen éndjing nijat badé minggah dateng daratan.Sanadjan nalika sijangipoen boten wonten tilas- tilasipoen djanma-manoengsa,éwadénéing wiwitanipoen koela boten sami kirang pangatos- atos.Ananging sareng sampoen tengah daloe maksa boten wonten poenapa-poenapa, kantja-koela ladjeng sami koela -poerih ngaso, sabab sajahipoen sanget,

„Sinteningkang saged ngraosaken goemoen-koela sakantja,

sareng éndjing tangi, soemerep-soemerep sampoen dipoen- kepang ing baita kalihwelas; anggènipoen saged ontjat kémawon kados-poendi. Koela sakantja ladjeng sami rembagan, kekențelaning manah namoeng soemedja bangga,manawi karodapeksa; boten pisan-pisan badé noengkoel dateng tijang wanan. Tijang ingkang sami ngepang, semoenipoen soemerep.jèn koela sakantja sami tata-tata badé bangga; tandanipoen boten dangoe ladjeng wonten ingkang madjeng mawi njepeng bandéra petak sarta moengel sora, mawi temboeng Sepanjol jèn boten wonten kanijatan awon babar-pisan, dados boten leres, jèn kaanggepa mengsah. Koela ladjeng pitakèn, poenapa sababipoen, déné koela sami kakepang rapet makaten; ingkang makaten poenika rak tindak- ing mengsah! „Wangsoelanipoen, boten kok nijat ngepang mengsah makaten, sedjanipoen sedija, bokmanawi perloe kedah mitoeloengi poenapa-poenapa.Tijang ingkang ambekta bandéra petak ladjeng pitakèn, kados-poendi larah-larahipoen,déné ngantos kesasar ing tlaga poenika. Koela ladjeng njarijosaken larahipoen,miwiti malah mekasi. „Sareng tijang waoe mireng, jèn koela sakantja sami bangsa Inggris,-sanget ndadosaken ing goemoen-koela-déné ladjeng pitakèn mawi temboeng Inggris, poenapa namoeng kantoen koela sakantja poenika tijangipoen baita de Gouden Draak.Sarèhning manah-koela dèrèng patosa pitados,dados koela ladjeng mangsoeli, jèn inggih, namoeng kantoen poenika; sanèsipoen sampoen sami keblebek ing saganten. „Koela sakantja ladjeng sami dipoen-djak toemoet pijambakipoen, katemtokaken badé sami angsal pitoeloengan ing sapan- tesipoen. „Roemijinipoen koela pitakèn, ngrikoe poenika ing poendi. Wangsoelanipoen, ing tanah karadjan Sporunda; kița kradjaning nagari oegi anama Sporunda, tebihipoen saking ngrikoe namoeng gangsal mijl; koela sakantja badé sami dipoendjak mrikoe.

-136-

„ Sareng tijang waoe soemerep, jèn koela sakantja sami madjeng moendoer, ladjeng tjarijos katah-katah, mratélakaken, jèn koela sakantja boten soesah koewatos poenapa-poenapa. Jèn koela sami kepéngin kèndel wonten ing tanah ngrikoe,kedah toemoet dateng pijambakipoen.Saking pamang- gih -koela mila inggih prajogi manoet; jèn badé bangga mengsah kalihan tijang samanten katahipoen, prasasat soe- loeng aleboe geni.Ananging jèn koela ladjeng sami késah saking ngrikoe, inggih kénging, boten wonten ingkang badé moena -sika.Tijang waoe badé wangsoel dateng baitanipoen roemijin, soepados koela sageda rembagan kalihan kantja roemijin. „Koela sakantja ladjeng sami rembagan; kadadosaning rembag, badé sami toemoet dateng ing Sporunda. Koela ladjeng akèn melahi sekotji dateng panggènaning oetoesan, badé soeka katrangan kadadosanipoen ing rembag. Oetoesan ladjeng dateng ing sekotji koela mawi mbekta kantja satoenggal. Nalika sami wanoehan, oetoesan ngaken nama Cashida, kantjanipoen Bonaskar. Kalih-kalihipoen panganggénipoen mrabot;koela mratélakaken goemoen-koela,déné toewan Cashida saged basa Sepanjol sarta basa Inggris, mila koela ladjeng pitakèn, kados-poendi moela -boekanipoen. Nanging pijambakipoen boten poeroen ladjeng ngandaraken, sabab badé toemoenten mangkat, soepados datengipoen ing Sporunda sampoen ngantos kedalon. 27Toewan Cashida ladjeng soeka préntah dateng kantjanipoen mawi temboengipoen tijang ingrikoe; boten antawis dangoe wonten baita dateng, katah isinipoen.Sekotji-koela ladjeng dipoen-gandeng kalihan baita poenika.Lajaripoen sami dipoen-bèbèri ladjeng mangkat; nanging baita sanès-sanès- ipcen taksih sami kèndel wonten ingrikoe. „ Lampahing baita rikat; sareng watawis djam kalih sijang, tlaganipoen sampoen katingal tjijoet, boten dangoe doemoegi ing soengapaning lepèn asri; baita moedik ing lepèn poenika, dangoe-dangoe doemoegi ing kita Sporunda, ingkang doemoenoeng ing sawanganipoen lèpèn kalih. Toewan Cashida ngroemijinaken tijang noempak sekotji alit, soepados ngabari dateng koela sakantja.Sareng koela sakantja sami dateng

137-

ing babagan,katah sanget tijang ingkang sampoen sami ngadang,sabab sadaja kepengin sami soemerep dateng koela sakantja. „ Toewan Cashida mentas roemijin, ladjeng rembagan dangoe kalihan satoenggalipoen prijantoen ingkang panganggènipoen tjemeng. Toewan Cashida ladjeng soeka sasmita dateng toewan Bonaskar, jèn sami kénging mentas sadaja. Koela ladjeng sami mentas,sarta sami dipoen-bagèkaken déning tetijang ingkang sami ngadang. „ Lampah -koela sakantja roemijinipoen ngambah margi alit ingkang kaoeban déning oewit-oewitan ingkang asri-asri,boten dangoe doemoegi ing radinan ageng, ladjeng doemoegi ing satoenggalipoen aloen-aloen, oegi asri déning kațah oewit- oewitanipoen; wasana doemoegi ing grija gedong ageng ange- ngreng.Ladjeng sami minggah ing oendak-oendakan,kale- betaker ing grija, medal ing satoenggalipoen kamar ageng, pèni oepa-rengganipoen; ladjeng kèndel wonten ing kamar alit.Ingrikoe sampoen wonten sedijanipoen neda tjara Europa; sarèhning sedijanipoen boten koetjiwa,sarta koela sakantja mila pantjèn ngelih sanget,mila anggèn-koela sami neda kénging kabasakaken:kaja kéré menangi moeloed. ,,Sasampoenipoen sami neda, koela sakantja ladjeng sami kairid dateng pondokan. Boten antawis dangoe toewan Cashida dateng, tjrijos dateng koela, jèn éndjingipoen pijam- bakipoén badé dateng malih, sabab koela sakantja badé dipoen-irid sowan ing dalemipoen Gouverneuripoen ingrikoe. Wondéné namanipoen Gouverneur toewan d'Albicorma. Sasampoenipoen tjarijos makaten, ladjeng késah, koela sakantja sami mapan tilem. „ Endjingipoen wantji djam nem éndjing koela tangi kagèt déning oengeling lontjèng, sareng djam pitoe toewan Cashida dateng sesarengan kalihan toewan Bonaskar. Koela dipoen- tjarijosi, jèn sakedap malih wonten panganggé dateng, sabab pisowan koela dateng Gouverneuran mitoeroet tata-tjaranipoen nagari kedah manganggé kados tijang ingrikoe. Sareng panganggé dateng, koela sakantja ladjeng sami dandos. Saram- poenging dandos,toewan Cashida ladjeng moelang patrap lan tjaranipoen tijang sowan pepanggihan akalihan toewan Gou

verneur.Menggah panganggé -koela sakantja mèh sami kémawon, bédanipoen namoeng panganggé-koela pijambak lang. koeng aloes tinimbang kantja-koela, sarta koela mawi topi, kantja-kantja -koela namoeng sami mawi kopjah. Boten antawis dangoe wonten prijantoen dateng nama toewan Sèrmodas, poenika ingkang ngirid pisowan -koela dateng Gouverneuran. „ Lampahipoen katata makaten :ingkang wonten ngadjeng pijambak toewan Cashida kalihan Bonaskar, ladjeng toewan Sèrmodas kalihan koela. ladjeng kasambetan kantja-koela, djèdjèr ngalih -ngalih.Lampahipoen ménggak-ménggok ing radinan pinten-pinten, wasana doemoegi ing grija gedong ageng, djrambah lan témbokipoen sami marmer petak lan tjemeng. Ing plataranipoen katah pradjoeritpoen ingkang djagi, panganggénipoen sami bloedroe abrit, sadaja sami mandi waos.Pradjoerit waoe sami ngoeroeng- oeroengmargi ingkang sami koela-ambah.Sadoemoeginipoen ing régol,kedah sami kèndel ngentosi timbalan, dangoenipoen watawis saprapat djam. „ Boten antawis dangoe wonten oengeling slomprèt, poenika sasmita, jèn koela sakantja kalilan ladjeng. Koelasakantja ladjeng sami loemebet,kèndel ing satoenggaling kamar, asri rerengganipoen. Abdi-abdi ingkang sami wonten ingrikoe panganggénipoen oegi sarwa tjemeng. "Toemoenten wonten prijantoen kekalih dateng, panganggénipoen sarwa tjemeng sarta nganggé bintang. Poenika tjarijos dateng toewan Sèrmodas, jèn sami katimbalan. ,,Koela sakantja ladjeng sami malebet, nglangkoengi kamar pinten-pinten, ingkang sami pèni -pèni oepa-rengganipoen, sangsaja malebet sangsaja pèni. Wasana doemoegi ing satoenggaling bangsal ageng, ingrikoe wonten prijantoenipoen lenggah, pasemonipoen ngengreng inggih poenika toewan Gouverneur.Ing sakiwa tengenipoen katah prijantoenipoen ageng-ageng ingkang sami toemoet lenggah. „ Toewan Gouverneur ngagem rimong woengoe; prijantoen sanèsipoen panganggénipoen sarwa tjemeng, sarta sami nganggé bintang sadaja, nanging bintangipoen warni-warni. „Koela sakantja sami koermat ndingkloek kaping tiga, sapisanipoen nalika malebet, kaping kalihipoen sareng watawis doemoegi ing tengah,sarta kaping tiganipoen sareng doe

moegi ing ngarsanipoen toewan Gouverneur; kaping tiganipoen poenika andap sanget pandingkloekipoen. „ Toewan Sèrmodas madjeng, ngatoeraken pisowan-koela sakantja.Ladjeng gentos toewan Cashida ingkang madjeng, ngatoeraken larah-larahipoen anggènipoen kepanggih kalihan koela sakantja. Toewan Gouverneur katingal rena ing panggalih anggènipoen mirengaken atoer tjarijosipoen toewan Cashida. Satelasing atoer tjarijosipoen toewan Cashida, toewan Gouverneur djoemeneng saking palenggahanipoen, mbagèkaken dateng koela sakantja,sarta ladjeng dawoeh dateng toewan Sermodas, sadangoenipoen koela sakantja sami wonten ing Sporunda, kaopènana sarta kadjagia ingkang saé-saé. Makaten oegi toewan Gouverneur ladjeng oetoesan dateng Sévarinda, inggih poenika kița kradjaning nagari Sporunda, njadong dawoeh ing ngarsanipoen Sang Praboe, kados-poendi ingkang dados kaparengipoen menggah ing koela sakantja. Sasampoenipoen makaten,koela ladjeng sami kapareng moendoer; oendoer-koela oeroet-oeroetanipoen oegi kados nalika sowanipoen;boten antawis dangoe doemoegi ing pondokan. Sarèhning bentèripoen sanget,dadosingsadinten poenika koela boten késah-késah malih, sami wonten ing pondokan kémawon.Ananging sontenipoen toewan Sèrmodas dateng, koela dipoendjak dolan neningali ing salebetipoen kița. Ingtanah Europa koela dèrèng soemerep kita, ingkang bagoesipoen kados kita ing Sporunda.Gedong -gedongipoen sami asri-asri, patamananipoen ageng-ageng rinengga ing retja marmer sapinten-pinten, radinanipoen wijar-wijar sarta kațah aloen-aloenipoen ingkang anglam-lami. Makaten oegi ing poendi -poendi,kados ta : ing grija-grija sarta ing radin-radinan, sami resik goemrining. „Sareng mantoek, doemoegi ing pondokan sedijan neda sampoen tjoemawis,toer boten ngoetjiwani,mila karaos nikmat sanget anggèn-koela sami neda.Sasampoenipoen neda ladjeng sami mapan tilem; saking sajahipoen boten dangoe ladjeng sami tilem kepatos,kadoes oelam katoeba. Saoepami boten dipoen- goegaha déning toewan Cashida, temtoe tangi-koela kerinan, saking sakétjanipoen anggèn-koela tilem.

-140

„ Sasampoenipoen sami sarapan, koela sakantja ladjeng sami dipoendjak ningali pabrik -pabriking nagari. Sareng sonten, oetoesan ingkang dateng ing Sévarinda wangsoel, ngemban timbalanipoen Sang Praboe dateng toewan Gouverneur, jèn koela sakantja kedah kaladosaken dateng Sévarinda. „ Ing nalika poenika tjipta -koela: „ Saiki keprijé?" „Wasana kakentjenganing manah koela namoeng soemedja blaka ing sakawontenanipoen. Mila koela ladjeng tjarijosdateng toewan Sèrmodas, jèn taksih kațah panoenggilan-koela ingkang sami kesasar dateng poelo poenika. Toewan Sèrmodas ladjeng ngatoeri pirsa dateng toewan Gouverneur,sarta toewan Gouverneur inggih ladjeng énggal énggal oetoesan ngoendjoeki oeninga ing ngarsanipoen Sang Praboe. Déné koela sakantja tam- pidawoeh boten kénging késah-késah saking Sporunda ngantos wonten dawoeh katrangan saking ngarsanipoen Sang Praboe. „ Sareng oetoesan wangsoel saking Sévarinda,ndawoehaken timbalanipoen Sang Praboe, jèn sadaja tijang mantja ingkang sami kasangsaran wonten ing poelo poenika, dados kalihan ingkang sami kantoen, sami katimbalan dateng Sévarinda sadaja,boten wonten ingkang kénging kantoen. Nawala da- woehipoen Sang Praboe oegi mawi njeboetaken, jèn koela sakantja sadaja sami katanggel ing kawiloedjenganipoen".

BAGÉAN VI.

Gulliver Bareng wis rampoeng tjarita bandjoer takon marang toewan Gulliver kaprijé kang dadi panemoené. Déné djoeroemoedi déwé nilik saroepaning kang wis mrajogakaké Sang Praboe Sarèhné wis toewan Gulliver netepaké ja-ikoe menjang Sporunda sakan- kabèh Moeng nalar sidji kang atiné Gulliver jèn pitoeloeng teka ing Batawi, mangka ing kono ora bakal weroch, sing arep ditoeloengi pada ing endi Nanging djoeroemoedi jèn ing Sporunda akèh

kang pada lajaran menjang sabrang; dadi jèn ing kono ora pada krasan, isih pada bisa moelih menjang déwé Wasana saka ing Sporunda ja -ikoe Sèr- teka Ikoe dikandani jèn toewan Gulliver kabèh pada miloe menjang Sporunda Sawisé mangan wong -wong lan barang-barangé pada dimotaké ing praoe pada mangkat Pakoermatan lan pangadji-adji kang marang toewan Gulliver ngoengkoeli kang marang toewan Morrice. Bareng toewan Gulliver teka ing dalem Gouverneuran, toewan Gouverneur ngadeg saka ing palenggahané, mapagaké sarta bandjoer ngrangkoel marang toewan Gulliver.Kantjané toewan Gulliver pada diwènèhi pondokan kabèh, sarta pada diwènèhi panganggo betjik-betjik, ora kekoerangan sawidji apa. Ora antara lawas ana dawoeh saka ing koeța kradjaning nagara, jèn saroepané wong mantja kang pada ing Sporunda, pada didawoehi nggawa menjang Sévarinda. Bandjoer pada diangkataké noenggang gètèk noeroeting kali; sadalan-dalan pada njawang tetandoeran,alas-alas lan koeța -koeța kang asri-asri. Satekané ing Sévarinda ditampani kalawan pakoermatan, sarta dipondokaké ing sawidjining gedong gedé kang ndjle- gedag banget,kamar -kamaré pada rinengga asri. Soréné ana dawoeh sakaing kadaton, jènésoeké toewan Gulliver sakantjané kabèh pada ditimbali; sing bakal ngirid ija toewan Sèrmodas. Bareng wis wajahé, toemoeli pada mapan toeroe; ésoeké, wajah djam nem, pada tangi kagèt déning swaraning moesik. Bandjoer ana batoer maleboeing kamaré toewan Gulliver nggawa panganggo peparingé Sang Praboe marang toewan Gulliver.Mangkono oega toewan Gulliver diwènèhi weroeh, jèn pisowané menjang kadaton wis ditemtokaké djam woloe. Toewan Gulliver sakantjané bandjoer pada dandan énggal. énggalan.Bareng rampoeng, toemoeli pada boedal sowan menjang kadaton. Ing tjendéla-tjendéla wongé rèntèp pada seneng nonton wong mantja kang goemridig kaja lagi arak- arakan. Sakiwa -tengening ratan omahé pada gedé-gedé lan

asri-asri rerenggané, Éramé kang lagi pada liwat ora oewis-oewis, nanging entèk-entèkaning goemoené, bareng lakoené tekan ing kadaton.

Doenoenging kadaton ing tanah kang kinoebeng ing djagang kang ana kretegé gantoeng slaka kanggo dalan menjang régol- ing kadaton kadaton ing satengahing kinoebeng ing tembok marmer ing tembok kang asri-asri rinengga ing retja kang awig garapé Wangoening gadriné Bareng Gulliver ing bangsal Sang Praboe wis lenggah ing dampar kantjana ngagem ma- kang pinatik ing Damparé ing djrambah nganggo Saben toendaning oendak oendakan loro amripat mentjorong Bareng tekan ing oendak kang kaping pat prijaji kang nampani nisih ngiwa lan toewan Gulliver ing Bandjoer jèn toewan Gulliver wis kalilan ngadeg Sawisé ngadeg djoer koermat ndingkloek, wasana Sang Praboe nganggo Prasman mangkéné Sri Maha Radja, ingkang asipat mirah lan " Ingkang wonten ingarsa poenika ingkang manggih wonten ing nagari djalaran kandas

abdi kantja-kawoela akami- ngoendjoekaken kawoela ing sa-, déning sih wilasa kamirahan, ingkang tanpa timbang poenika Toewan Gulliver bandjoer didawoehi madjoe didangoe akèh- ing kaanané ing tanah lan kaanané paprén- nagara ing Inggris Bareng Gulliver diparingi nganggo ing inten, kambi kaloeng ngango Olèhé maringaké kambi dawoeh ana

ing kono (Sporunda)kaloeng maoe didawoehi ngenggo, soepaja wong akèh pada soemoeroepa, jèn toewan Gulliver ikoe kaleboe kekasihé Sang Praboe.Mangkono oega Sang Praboe aparing dawoeh marang abdi, wong mantja ikoe kabèh didawoehi njedijani kamar pondokan ana ing sadjroning kadaton,awit pada dianggep tamoené Sang Praboe pijambak. Moendoeré saka ngarsané Sang Praboe, toewan Gulliver sakantjané pada diirit menjang bangsal dahar, kang dawané ana 300 kaki; ing kono wis ana sedijan dahar, kang ora ngoetjiwani.Sang Praboe lan Sang Pramèswari kambi pangéran teloe lan poetri nenem, oega pada toemoet dahar ana ing kono. Ananging para loehoermaoe médjané dahar misah, doemoenoeng ana ing sangisoring padjangan kaprabon, kang asri sinawang. Sabakdané dahar toewan Gulliver ditimbali ingarsané Sang Praboe manèh,diwanoehaké karo. Sang Prameswari; Sang Pramèswari manis pandangoené marang toewan Gulliver.Sang Praboe maringi pirsa, jèn toewan Gulliver sakantjané wis pada disedijani karéta lan djaran toenggangan kanggo moebeng-moebeng nonton ing sadjroning koeța. Wondéné Sang Praboe pijambak arep tedak mbebedag. Kang pada ditonton déning toewan Gulliver kabèh agawé marem; déné kang banget ndadèkaké éramé jaikoe gedong Raad van Justitie lan tjandi.Koepelé tjandi ikoe kang digawé mas moerni nganggo ditrètès ing inten.Ing satjedaké tjandi ikoe ana pasaréané, ja-ikoe pasaréané para ratoe ing kono; sidji-sidjining pasaréan pada ana retjané. Soréné,sarèhné pada banget sajahé, énggal pada mapan toeroe.Ananging sadoeroengé bisa toeroe, pada kagèt weroeh padang-padang ana ing patamanan, goemebjar kaja goenoeng kobong.Bareng menjat saka ing patoeroné,weroeh ana ramé-ramélagi njoemedi kembang api, ja-ikoe minangka pakoermatané Sang Praboe marang tamoené. Sanadjan toewan Gulliver sajahé banget,éwadéné saboebaré kembang api meksa ora gampang olèhé arep toeroe. Kabèh lelakoné, sing wis ditonton lan dirasakaké pada katon ing mripat,dadi toewan Gulliver tansah mikir aènging lelakoné, ora bisa-bisa toeroe.

BAGÉAN VII.

Toewan Gulliver ndèrèk Sang Praboe menjang tengahé tanah Sporunda lan menjang poelo Monatamia. Ing sawidjining dina wajah ésoek oemoen-oemoen toewan Sèrmodas teka ing pondoké toewan Gulliver,dioetoes maringi weroeh, jèn Sang Praboe ésoek ikoe oega arep tedak pepriksa, toewan Gulliver dikarsakaké ndèrèk.Ingaloen-aloening kadaton wis ana sedijan toenggangan oenta, dadi toewan Gulliver koedoe énggal-énggal mrono. Oenta ikoe lakoené rikat banget,ora rekasa jèn ing sadinané arep dilakokaké satoes mijl. Tindaké Sang Praboe doeroeng ana sadjain wis tekan ing koeța Magnaudi, kapernah ana ing sakidoelé Sévarinda. Ana ing kono Sang Praboe dikoermati soerak ambal- ambalan déning wong akèh kang pada ana ing ratan. Tindaké toemoeli ngliwati tanah pagoenoengan, kang asri banget; wasana rawoeh ing koeța Tiftani, kang misoewoer déning gedé-gedéning gedong-gedongé sarta déning betjiking hawané. Kang dadi Gouverneur ing kono Pangéran Moriski;ikoe mapag rawoehé Sang Praboe, didèrèkaké para prijaji ing kono. Ésoeké Sang Praboe tedak menjang pasanggrahané ing poelo Kristako,dohé saka ing Tiftanimoeng rong mijl,tedaké nitih praoe kang rerenggané ora koetjiwa. Ana ing pasanggrahan kono Sang Praboe lerep patbelas dina lawasé. Ing nalika ana ing Kristako toewan Gulliver moendjoek menjang Sang Praboe njoewoen palilah arep moelih kambi kantjané kabèh.Sang Praboe nggalih, jèn panoewoené ikoe pantes banget, moelané ija bandjoer dililani, sarta aparing dawoeh ngroekti praoe, kang bakal kanggo ngeteraké toewan Gulliver sakantjané menjang ing poelo Monatamia.Doeroeng nganti sasasi praoené wis roemanti. Toewan Gulliver bandjoer nemtokaké dina bakal mangkaté, sarta toemoeli pamit-pamit marang tetepoengané.Sang Praboe oega maringi palilah marang toewan Gulliversakantjané, dililani sowan pamitan ingarsané. Ing nalika pada sowan, toewan Gulliver sakantjané diparingi gandjaran warna-warna,

kang akèh banget pangadjiné; mangkono oega Sang Praboe paring pirsa, jèn toewan Sermodas isih dikarsakaké lastari dadi pamomongé nganti tekan ing poelo Monatamia. Katjarita nalika tanggal ping 22 Augustus toewan Gulliver sakantjané pada moenggah ing praoe, bandjoer mangkat noeroet kali Trumbello nganti tekan palaboehan ing Rocara. Bareng tekan ing palaboehan Rocara, praoené lèrèn sawengi ngiras ngentèni loods. Ésoeké mangkat arep maleboe menjang tengahé sagara, nanging sarèhné ana angin gedé saka ing kidoel-koelon, dadi lakoené ora bisa madjoe-madjoe. Ing wajah awan angin gedé maoe lèrèn, malah benginé bandjoer ana angin betjik, dadi ésoeké poelo Monatamia wis katon. 1

Toewan Gulliver wis kroengoe, jèn palaboehané poelo Monatamia ikoe moetawatiri banget,moelané bandjoer akon ngoenèkaké mrijem, soepaja ana loods teka. Bareng ana loods teka, banget goemoené, déné praoe ikoe isiné moeng wong bangsa Europa tok. Moelané ora pati ngandel;ananging bareng wis digenah- genahakédéning toewan Sermodas, loods pertjaja, bandjoer gelem nglakokaké pravené. Palaboehan Monatamia ikoe kaleboe palaboehan betjik banget, akèh èmperé karo palaboehan Portsmouth ing tanahInggris, malah isih loewih gedé lan loewih santosa. Djenenging palaboehan noenggal karo djenenging poeloné, sarta isih dadi djadjahané karadjan ing Sporunda.Kadjaba poelo Monatamia isih akèh poeloné manèh kang dadi djadjahané karadjan ing Sporunda; mangkono oega poelo kang dienggoni ing toewan Gulliversakantjané bijèn, ija djadjahan Sporunda. Toewan Gulliver lan toewan Sèrmodas bandjoer sowan toewan Gouverneur ing Monatamia, arep njoewoen palilah bab pangedolé barang dagangan, gawané toewan Gulliver. Toewan Gulliver dililani adol dagangané ana ing Monatamia, moelané bandjoer pada dioesoengi menjang daratan, arep didol. Satekané ing daratan banget pajoené, sadéla baé enték. Let teloeng minggoe toewan Gulliver wis bisa mangkat menjang Batawi; lakoené slamet bisa tekan ing Batawi; ana ing kana saroepané wong kang ora arep ladjoe menjang tanahInggris, pada diedoenaké menjang daratan. Lelakoné Gulliver 10.

-146-

Toewan Gulliver anaing Batawi ora arep lèrèn lawas-lawas, nanging koedoe nggenepi poenggawaning praoené disik. Bareng poenggawané wis bisa genep, toewanGulliver bandjoer mangkat, ladjoe menjang tanah Inggris. Sadjroné patbelas dina lakoené toewan Gulliver slamet,ora koerang sawidji apa. Ananging ing limalas dinané katjarita djoeroemoedi toewan Morricé maleboe ing kamaré toewan Gulliver,awèh weroeh, jèn mantroes-mantroes arep pada mbaléla menjang kapitané lan marang oepsir-oepsiring praoe. Toewan Gulliver bandjoer begadring karo djoeroe-djoeroe moediné kabèh, remboegan kaprijé ichtijaré moenggoeh ing prakara ikoe.Remboegé: sabisa -bisa kang dadi bénggolé, arep ditjekel, soepaja kang akèh bandjoer pada mitoeroet. Nanging olèhé remboegan doeroeng nganti rampoeng, lawangé menga didedel saka ing djaba, toemoeli ana mantroes rongpoeloeh pada maleboe, kabèh pada njekel kestoel. Toewan Gulliver sakantjané djoeroe moedi pada digirèn -girèni:jèn bangga, arep pada dirampoengi. Toewan Gulliver tatag takon, apa kang dadi sababé.Nanging bénggoling brandal mangsoeli, jèn toewan Gulliver ora kena takon dosa, moeng koedoe meneng baé.Bénggol ndjaloek nggentèni dadi kapitan,toewan Gulliver dikon trima manoet mitoeroet baé. Wangsoelané toewan Gulliver : „Jen wis tekan ing Kaap de Goede Hoop,akoe rak meksa bakal dadi kapitan manèh; dadi apa perloené akoe saiki dikon lèrèn?"Wangsoelané bénggol: „Ja mengkono, jèn akoe wong bodo; nanging praoené rak ora bakal laboeh ing Kaap de Goede Hoop. Déné jèn kowé arep mrana,bakal dakwènèhi sekotji sidji,kena ko-enggo karo sapa sing arep miloe ing kowé ". Sawisé tjalatoe mangkono, bénggol bandjoer ngedjèpi kantjané. Toewan Gulliver,toewan Morricé sakantjané djoeroe moedi,bandjoer pada ditoebroeki ing mantroes akèh, digawa loenga, dilebokaké ing sekotji. Sawisé mangkono, bénggol bandjoer ngloempoekaké mantroes-mantroes, sarta pada ditakoni, apa gelem nganggep dèwèkné dadi kapitaning praoe. Sapa sing ora gelem, dikon pada noesoel toewan Gulliver menjang sekotji. Mèh kabèh pada gelem ngakoe bénggoling

-147

brandal dadi kapitan, moeng ana mantroes loro sing milaloe bareng mati karo toewan Gulliver tinimbang karo dadi kalè- rèhaning brandal Moeng pada doewé pandjaloek, soepaja barang -barangé déwé baé pada dioeloengna.Bareng barangé wis pada diwènèhaké, mantroes loro maoe bandjoer pada noesoel menjang sekotji. Sekotji bandjoer ditjemploengaké ing sagara, praoené mbandjoeraké lakoe.Ing sekotji toewan Gulliver disedijani panganggo, gaman, pangan tjoekoep kanggo rong sasi sarta banjoe ngombé saetong. Ing nalika ikoe mitoeroet kira-kirané toewan Gulliver, panggonané ikoe saka ing daratan watara dohé ana satoes mijl; ananging jèn ana prahara, mesti bakal ketiwasan, sabab sekotjiné wis mesți ora bakal koewat. Dadi pangarep -arepé menjang kaslametan tipis banget, moelané ora ngéramaké,déné toewan Gulliver ora mradoeli marang simpenané inten, sing diedomi ana ing rangkepaning djasé rok. Sadina moepoet wong sadjroning sekotji pada meneng baé, ora ana sing tjatoeran.Bareng wiwit peteng, toewan Gulliver sakantjané ing batin wis pasrah; nanging bareng ésoek, pada ndoewèni pangarep-arep maneh,moelané wiwitpada gelem mangan.Bandjoer pada remboegan. Panemoené toewan Morricé gèsèh karo toewan Gulliver, sabab saka étoeng- ané toewan Morrice :doenoengé ing nalika ikoe ora adoh karo pasisiré poelo Madagaskar,kira-kira ing sadjroné teloeng dina bakal nemoni daratan. Manoet remboegé toewan Morricé sekotjiné bandjoer dilakokaké ngalor-ngoelon. Toewan Gulliver ora moepakat banget, jèn arep mentas ing Madagaskar, djalaran wongé isih pada ambek sija banget; nanging mantroesé kang sidji mratélakaké, jèn wong ing Madagaskar ikoe ora ambek sija kajadéné kandané wong akèh. Mantroes ikoe wis taoe miloe kasangsaran anaing pasisiré poelo Madagaskar, nanging oleh pitoeloeng betjik saka wongé ing kono. Moelané bandjoer ditetepaké mlakoe ngalor-ngoelon baé. Bareng lakoené mangkono ikoe wis oleh teloeng dina, doeroeng ana daratan katon;malahing patang dinané ija doeroeng. Toewan Gulliversakantjané pada banget ing

148-

prihatiné; ijabener isih doewe tandon pangan, nanging saja madjoe, sagarané sangsaja njamari,dadi koewatir, jèn sekotjiné bandjoer nggoling.

dina paté maoe soré awang nggameng, ombaké oega wiwit moemploek jèn arep ana prahara. Njata ora angin gedé Ing nalika ikoe toewan Gulliver moeng Dadi kang katjipta ora moeng bakal patiné Praharané ora mandeg -mandeg nganti pirang-pirang djam, nanging soewé soewé-bandjoer kendo. Sadéla-sadéla sekotjiné kasempjok ing ombak kang doewoer, bandjoer pada ditawoe sarosané; nanging lagi baé asat,wis klebon banjoe manèh, ija bandjoer ditawoe manèh. Wasana bareng nggagat bangoen ésoek,sagarané wiwit anteng, ombaké ora patia doewoer-doewoer;malah bareng srengéngé mletek, banget pada boengahé ing ati,déné pada weroeh daratan ana ing ngarepé kapéring manengen. Ora antara soewé sekotjiné tekan ing gisik;bareng toewan Gulliver sakantjané pada ngantjik lemah bandjoer pada djèngkèng moedji soekoer ing Pangeran kang sipat asih. Anggoné pada mentas ing daratan ana ing saantarané padas loro, kang pada nglodjok menjang sagara, nanging toewan Gulliver sakantjané ora ana sing weroeh kaanané ing kono. Toewan Gulliver lan toewan Morricé bandjoer pada moenggah ing padas.Ing kono pada banget ing kagèté weroeh, jèn enggoné mentas ikoe ana ing poelo tjilik,kang ora didoenoengi ing wong, koebengé watara moeng rong mijl.Nanging ana ing kono pada nemoe toek,dadi pada bisa ngombé lan ngisèni tong tandoné banjoe. Saoeroeting gisik akèh blabag lan lijané, tilas péranganing praoe kang wis pada roesak. Toewan Gulliver doemadakan weroeh ragangan wong,ing sandingé ana gendoelé toetoepan, isilajang.Lajang ikoe bandjoer diwatja déning toewan Gulliver,soerasané mangkéné: Bokmanawi „ing samangsa-mangsa wonten tijang mriki, soemerepa, jèn poenika djisim koela,Frederik van Noort, ingkang lelajaran saking Nederland dateng tanah Indija noem

pak baita Prins van Oranje, nanging ladjeng manggih tiwas, baitanipoen kéntas déning prahara wonten ing poelo poenika. Risakaning baita ladjeng sami dipoen damel baita alit déning koela sakantja; nanging ing nalika koela pinoedjoe tilem, kantja-kantja koela sami késah noempak baita alit waoe.Sareng koela tangi, pantjènipoen baita alit poenika taksih katingal wonten ing katebihan, nanging panggembor sarta pangoewoeh- koela tanpa damel. Ingriki koela ngaken nampèni oekoem Allah ingkang adil,sabab koela sampoen naté medjahi tijang, dados pantes manggih pedjah sija-sija". Toewan Gulliver mrebes mili, satamaté matja lajang maoe, sarta kélingan, jèn paoekoemaning Pangéran ora kena disélaki. Toewan Gulliver sakantjané bandjoer pada bali menjang sekotjiné,toemoeli pada remboegan. Kadadéaning remboegé: arep pada ichtijar kaslametan menjang lija panggonan manèh. Jènarep manggon ana ing poelo ikoe lawas-lawas, mesți ora bisa,sabab ing kono ora ana kang kena dipangan. Sawisé mangkono toemoeli mbabar lajar, mangkat ngalor-ngoelon; pangarep-arepé bisaa teka ing pasisirétanah Afrika, sabab pangrasané kabèh, poelo Madagaskar wis kepoengkoer. Sanadjan toewan Gulliver doewé kaart sing kena dipitaja, éwadéné ora bisa ngetoeng poelo maoe ana ing endi prenahé. Saben pada mangan, tjadongé tansah disoeda -soeda, djalaran ora bisa weroeh, isih pirang dina olèhé koedoe lajaran mangkono ikoe.Ananging ésoeké toewan Morricé weroeh daratan, katon ana ing ngarepé ngladjoer mangidoel. Toewan Gulliver sakantjané krasa boengah manèh déning roemasa loewar saka ing bebaja keblebek ing sagara. Bareng soré dohé saka ing daratan watara moeng kari rong mijl. Pangarahé toewan Gulliver ing sabisa-bisa arep mentas soré ikoe oega, nanging sanalika banget kagèté, bareng weroeh, jèn sekotjiné kaboentjang menjang tengahing sagara. Moelané bandjoer nibakaké djangkar; sanadjan isih koedoe gentèn djaga, éwadéné pada roemasa oleh ngaso.Nanging olèhé pada ngaso ikoe ora patia soewé. Watara ing wajah tengah wengi toewan Gulliver tangi, kagèt déning panggemboré toewan Morricé; bareng dèwèké arep ngadeg, ora bisa, djalaran tangan lan sikilé

-150-

pada dieroet.Sanadjan nggoné boedi ngentèkaké karosan, éwadéné meksa ora bisa oewal. Bandjoer kroengoe pasambaté toewan Morricé manèh. Toewan Gulliver wis ora samar ,jèn ing nalika ikoe ana roebéda, bandjoer arep nggoegah mantroes-mantroesé.Ananging bandjoer kroengoe, jèn mantroesé pada geloet pisoeh-pisoehan, sing sidji arep ndjegoeraké sidjiné menjang sagara. Wasana karo -karoné pada kedjegoer ing sagara. Ora antara soewé sing sidji mentas bali menjangsekotji, toemoeli sidem premanem ora ana swara apa-apa. Moelané toewan Gulliver doewé pangira, jèn sing mentas ija bandjoer mati; soepaja weroeha genahé, bandjoer dioendang djenengé. Saoeré goemeter, bandjoer tjarita, jèn toewan Morricé oemoek nggawa radjabrana akèh pangadjiné;dèwèké karo kantjané mantroes soemedja ngreboet radjabrana maoe. Bareng toewan Morricé toeroe bandjoer pada dipatèni, nanging katrangané ora doewé apa-apa. Moelané mantroes loro bandjoer pada toetoeh- toetoehan,wasana kedrawasan dadi pada pantjakara, nganti pada ketjemploeng ing sagara;sarèhné kantjané ora bisa nglangi,dadi bandjoer mati keblebek, dèwèkné déwé bisa mentas. Nalikané arep pada matèni toewan Morricé,toewan Gulliver dieroet disik, soepaja adja nganti miloe-miloemarang prakara ikoе. Mantroes maoe sawisé tjarita, bandjoer marani toewan Gulliver natasi eroet eroetané. Bareng ésoek djisimé toewan Morricé katon gilang-gilang ana ing dasaring sekotji, bandjoer disalati déwé sarta ditjemploengaké ing sagara. Ing nalika samana bandjoer ana angin betjik midid saka ing sagara,dadi sekotjiné loemarap menjang daratan. Nanging toewan Gulliver ora boengah djalaran ing batin pangarep-arepé ing nalika ikoe angoer miloea mati. Moelané mangkono, marga roemasa ora kedoega momoran karo wong kang wis taoe matèni wong; aloewoeng amor karo kéwan galak ana ing satengahing alas, tinimbang karo mantroes kantjané ikoe. Lakoening sekotji alon ngener menjang pasisir, nanging ing daratan ora ana wong kang katon. Wasana toewan Gulliver weroeh ana praoe, katon ana ing tjakrawala,watara dohé ora loewih saka rong mijl.

-151-

toewan Gulliver nganti diwijak Wiwitané Gulliver ora nanging bareng katon banget kedoewoengé gelem ora nglakoni panggawé ala mangkono, bandjoer arep meneng disik Bareng toewan Gulliver praoe, énggal jèn ketiwasan; wong ing praoe bandjoer weroeh marang sasmitané Gulliver, Praoe gedé marani, tjedak bandjoer ngroetjati lajar sekotji. Katrangané praoe ikoe praoe-dagang Prasman. Toewan Gulliver ditampani déning toewan kapitan kalawan soeka boengahing ati, bandjoer njaritakaké lelakoné ana ing praoené déwé, nanging ora kanda jèn kang maoe ana kantjané manèh, kang miloe disingkiraké ana ing sekotjiné. Praoe Prasman ikoe lajar saka ing Sijem, djenenging praoe Le Faucon, kapitané toewan Saint André. Toewan kapitan doewé pangira, jèn tilas praoené toewan Gulliver bandjoer mbadjag. Moelané toewan kapitan doewé pangira mangkono, djalaran dèwèkné teloeng dina kang kepoengkoer mentas nan- dangi praoe badjag, woedjoeding praoe trep kaja tjaritané toewan Gulliver. Praoening badjag maoe ilang tijangé déning mrijemé toewan kapitan, sarta panggedéné oega kapoepoe, moelané bandjoer ontjat. Katjarita mantroesé toewan Gulliver, sadoeroengé tekan ing Kaap de Goede Hoop, ketjandak ing lara bandjoer mati. Djisimé katjemploengaké ing sagara. Dadi toewan Gulliver wis ora perloe ngladèkaké wong dosa maoe marang pangadilan. Praoe Prasman maoe ana ing Kaapstad lèrèn nganti rong sasi lawasé, perloe ndandani karoesakan. Sawisé rampoeng, bandjoer mangkat noetoegaké lakoe, wasana slamet tekan ing koeța Saint Malo ingtanah Prasman. Toewan Gulliver arep mbajar paséwaning praoe nggoné miloe noempang,nanging toewan kapitan ora gelem nampani. Malah toewan kapitan arep noekoe sekotjiné toewan Gulliver; oega diwènèhaké, nanging toewan Gulliver ora gelem nampani doewité,dadi dianggep minangka pamales sihé toewan kapitan. Malah bareng

-152-

toewan Gulliver pamitan, toewan kapitan isih diwènèhi manèh inten las lasan kang pèni banget.

Saka ing koeța Saint Malo toewan Gulliver bandjoer menjang Parijs ana ing kono toewan Gulliver bisa adol gawané inten bandjoer lakoe, moelih Inggris Bareng tekan ing banget kagèt lan ing ati bodjoné wis ora ana,wis ndisiki moelih marang djaman kalanggengan. Moelané ana ing omah toewan Gulliver banget, dadi banget ing

V.

Lelakoné toewan Gulliver kang wekasan.

BAGÉAN I.

Kanggo nglipoer atiné, toewan Gulliverbandjoer lajaran manèh.

Katjarita toewan Gulliver ana ing omah ora karo bodjoné, roemasa kasepèn banget, bandjoer nijat nglipoer pikiré sarana lelajaran manèh.Djalaran saka ing ikoe bareng ditari dadi kapitané praoe Avonturier, bandjoer énggal ditampani. Avonturier ikoe praoe dagang kang gedé,déné gedéné 350 ton. Nijaté saiki moeng arep dadi kapitan baé, moelané bandjoer nampani toewan Robert Peerfoy,dadi dokter praoe. Bareng wis soemekta, toewan Gulliver noedjoe ing mangsa herfst mangkat saka ing palaboehan Portsmouth. Ana ing satjedaké tandjoeng Teneriffe toewan Gulliver kepapag karo mitrané lawas, ja-ikoe toewan kapitan Peacock, kang arep koelak kajoe campêche menjang Honduras, bandjoer arep digawa menjang tanahInggris. Toewan Peacock didjak déning toewan Gulliver lajaran menjang samodra Kidoel, nanging toewan Peacock ora gelem.Ing boeri toewan Gulliver kroengoe, jèn praoené toewan Peacock katempoeh ing prahara, bandjoer kèrem, wongé pada mati keblebek kabèh, moeng ana djongos praoe sidji kang bisa slamet olèh pitoeloeng. Toewan Gulliver déwé mbandjoeraké sedyané. Nanging bareng tekan ing djadjahan kang hawané panas, awaking praoené akèh kang mati,ora koewat panasing hawa. Ana ing Kaapstad toewan Gulliver kepeksa golèk

Nanging ora lawas ngrasakaké kedoewoeng djalaran weroehé wis kasèp jèn anjar satemené akèh badjagé Ing nalika wongé toewan Gulliver watara Préntahé panggedéning Maatschappij, toewan Gulliver dikon srawoengan dagang karo wong ing poelo-poeloné

-154

Kidoel, sarta dikonndjadjah poelo-poelo kang doeroeng kawroehan ing wong akèh. Katjarita gento-gento, kang pada maleboe dadi mantroes ana ing Kaapstad, pada ngrimoek kantjané, didjak pada mbaléla marang toewan Gulliver, Kanijatané arep pada ngoewasani praoené.Noedjoe sawidjining dina toewan kapitan ana ing kamaré pada ditoekoep, ditalèni tangan lan sikilé,sarta digirèn-girèni, jèn nganti soewala, arep ditjemploengaké ing sagara. Toewan Gulliver wis ora bisa soewala, dadi moeng asrah bongkokan. Wasana bandané dioetjoeli, nanging sikilé diranté diolèhaké karo patoeroné; mangkono oega ana kang dikon ndjaga nganggo sikep bedil : jèn toewan Gulliver katonarep ontjat, mesți bandjoer dibedil. Jènpangan, saben wajahé mangan, mesți dikirim; nanging papréntahaning praoe bandjoer ditjekel ing bénggoling brandal. Kanijatané arep pada mbadjag menjang kapoelowan Indija Nederland.Nanging koedoe njan- tosakaké balané disik, sabab jèn wongé moeng samono,wis mesți baé doeroeng kelar. Moelané arep pada ngedol dagangan momotané praoe disik; jèn oewis, bandjoer arep pada menjang poelo Madagascar, golèk woewoeh kantja badjag. Praoe bandjoer dilakokaké moebeng ana ing sagara nganti pirang -pirang dina, ora karoewan parané. Toewan Gulliver ora weroeh babar pisan, pravené ikoe eneré menjang endi, djalaran isih ditoetoep anaing kamaré,toer koedoe tansah anteng,ora kena njebawa.Pandjagané kentjeng sarta sadéla-sadéla digirèn-girèni arep dipatèni. Katjaritaana mantroes sidji teka ing kamaré toewan Gulliver, dikongkon déning kapitaning praoe anjar,dikon awèh weroeh, jèn toewan Gulliverarep toemoeli diedoenaké ing daratan. Toewan Gulliver mopo, nanging tanpa gawé. Malah toewan Gulliver takon sapa kang dadi kapitan baé,ora diwangsoeli. Toewan Gulliver dipeksa maleboeing sekotji; panganggoné sing betjik -betjik dikon ngenggo sarta disangoni patelesan saboentel. Goloké kena digawa, nanging gegaman lijané koedoe pada ditinggali kabèh.Mangkono oega kantong -kantongé kang isidoewit lan barang ringkes, ora pada dipredoeli. Se

kotjiné diwelahi menjang daratan, toewan Gulliver bandjoer dientasaké ana ing kono. Toewan Gulliver ngasih-asih ndjaloek diwènèhi weroeh, kira-kira déwékné ikoe ana ing endi. Anangingmantroes- mantroes kang ditakoni, ija pada ora weroeh. Sabab karepé kapitan anjar, samangsa nemoni daratan, toewan Gulliver arep dientasaké ana ing kono.Mangka ing nalika ikoe lagi nemoni daratan sapisan. Mantroes-mantroes pada awèh remboeg,toewan Gulliver dikon énggal mentas sing adoh, soepaja adja nganti ketiwasan déning robing sagara. Sawisé awèh remboeg mangkono, mantroes-mantroes toemoeli pada bali menjang praoené. Dadi saiki toewan Gulliver kari déwé ana ing poelo, kang doeroeng disoemoeroepi.Bandjoer rada mentas manengah, toeron ana ing pepoentoek kambi njawang sekotji kang marani praoené.Dideleng sarana kèkeré sekotji maoe katon tekané ing praoe, wongé pada moenggah, toemoeli sekotjiné dikèrèk moenggah;ora soewé praoené mbabar lajar, bandjoer mangkat. Panjawangé toewan Gulliver nganti praoené ora katon. Saiki toewan Gulliver wiwit mikir apa sing arep dilakoni. Sawisé rampoeng pamikiré, bandjoer ngadeg, soemedja ndjadjah kaanané ing kono; jèn ketemoe karo wong alasan,tékadé moeng arep masrahaké pati-oeripé. Nanging ing batin isih doewé pangarep-arep bisané slamet, sabab isih nggawa dandanan rèmèh -rèmèh, kajata:gelang, kaloeng, djoengkatlan sapanoenggalané; ikoe doega -doega kang bakal mitoeloengi awaké. Dandanan kang kaja mangkono ikoe satemené akèh olèhé nggawa saka ing nagarané, pantjèn arep didol; nalika dèwèkné arep dientasaké,mrelokaké nggawa ing sawatara. Sasoewéné loemakoe toewan Gulliver weroeh wit -witan kang ditandoer lelarikan, ing sela-selané akèh soeketé, malah ana tandoerané pari. Olèhé mlakoe ngati-ati banget, sabab koewatir, jèn bandjoer dikrojok ing wong alasan oetawa dipanah saka ing kadohan. Toewan Gulliver wis ngandel, jèn poelo ikoe dienggoni ing wong, sabab kedjaba kang kaseboet ing doewoer, oega weroeh tapaking manoengsa. Wasana lakoené toewan Gulliver tekan ing sawidjining ratan amba; ing kono akèh tapaké wong, tapak kéwan kang tra- tjaké belah, sarta tapak djaran; déné kang akèh, ja-ikoe tapaké

156-

djaran.Mangkono oega toewan Gulliver weroeh machloek mèmper wong.nanging anéh sipaté, pada ana ing ara-ara lan ana ing kekajon.Woedjoedé medèni banget, nganti toewan Gulliver ora bisa ngarani, apa panoenggalané manoengsa, apa panoenggalané kețèk kang gedé-gedé. Toewan Gulliver panjawangé aling -alingan groemboel, soepaja bisa terang. Ora antara soewé ana sing njedak panggonané toewan Gulliver,moelané panjawangé bandjoer bisa tjeța. Sirah lan dadané pada katoekoelan ing ramboet arémbjak-rémbjak,sarta adjénggot kaja wedoes bérok.Tangan lan sikilé oega pada kațoekoelan ing woeloe, nanging koelité isih katon, ja-ikoe abang-abang koesi. Pangirané toewan Gulliver kentjeng jèn machloek kang katon ikoe bangsaning kețèk, apa manèh bareng katon bisa mènèk ing wit-witan kang doewoer-doewoer, sarta bandjoer trampil mantjoloté saka ing sawidjining pang menjang pang lijané.Roepaning woeloené warna-warna,ana kang abang nom, ana kang abang -toewa oetawa ireng.Ananging toewan Gulliver doeroeng taoe mranggoeli kéwan kang nggegilani kaja mangkono. Wasana toewan Gulliver soemedja mbandjoeraké lakoené, arep golèk omah wong; goloké diliga. Sanalika ana kețèk gedé sidji marani; bareng disawang déning toewan Gulliver,bandjoer mandeng, pasemoné kaja doeroeng taoe weroeh wong. Bandjoer njedak manèh kambi ngoemboelaké tangané. Nanging bandjoer disampé nganggo gigiring goloké toewan Gulliver; moelané ora wani nganggo landepé, sabab koewatir, jèn ndadèkaké nepsoené wong ing kono. Djalaran akèh tanah-tanah, kang kéwané dianggep soetji, dadi jèn matèni kéwan, dianggep dosa gedé Kagèt déning panjampéné toewan Gulliver, machloek kang kinira kețèk maoe moendoer kambi ndjerit; ora soewé akèh kantjané kang teka arep tetoeloeng, watara ana patangpoeloeh. Toewan Gulliver dikepoeng sarta katon arep pada ditandangi. Toewan Gulliver bandjoer mlajoe menjang sawidjining wit-witan, kanggo sèndèn nampani pangamoeking kețèk sarana goloké. Éwadéné soewé-soewé toewan Gulliver koewalahen. Toedjoené ketek -kețèk maoe sanalika bandjoer pada loenga kabèh,toewan Gulliver ora mangerti, apa kang dadi sababé.

VI. Toewan Gulliver dikepoeng sarta katon arep

pada ditandangi.

:

i

!

Toewan Gulliver bandjoer kambi mikir-mikir baja kang dadi, kețèk -kețèk sanalika kok bandjoer pada ontjat kabèh Ora toewan Gulliver weroeh machloek kang loewih anèh, woedjoedé kang kang djaran pada mlakoe rindik ana ing ara menjang panggonané kețek -ketèk Toewan Gulliver ngira jèn ikoe kang dadi djalaraning loengané kețèk -kețèk

JuanderHeyden Gambar 9. Kang sidji njènèng topiné toewan Gulliver.

158-

Bareng djaran kang asipat manoengsa maoe weroeh marang toewan Gulliver, saking ngoengoené bandjoer mandeg. Ora soewé njedak sarta ngiling -ilingi toewan Gulliver, pasemoné katon, jèn goemoen banget.Nanging bareng toewan Gulliver arep mbandjoer, toemoeli diadangi. Toewan Gulliver ngaroeh- aroehi, nanging djaran kang sipat manoengsa ora mangerti, moelané gèdèg. Toemoeli ana sidji manèh teka. Karoné pada bagé- binagé, nanging toewan Gulliver ora mangerti basané. Toemoeli pada soemisih, remboegan kambi mlakoe -mlakoe, naging sadéla -sadéla njawang marang toewan Gulliver, semoené djoemaga, adja nganti toewan Gulliver bisa ontjat. Olèhé pada remboegan soewé, moelané toewan Gulliver soemedja mbandjoeraké lakoené, arep golèk désa oetawa omah, kang didoenoengi ing wong. Nanging bareng djaran kang sipat manoengsa kang teka disik maoe weroeh, jèn toewan Gulliverarep loenga, bandjoer ngabani akon mandeg. Toewan Gulliver kagèt, bandjoer mandeg, rasané kaja ngentèni préntah; ing sabisa -bisa wediné ora dikétokaké. Nanging ing batin banget tjiliké ing ati. Djaran kang sipat manoengsa maoe bandjoer pada njedaki sarta ngiling -ilingi toewan Gulliver, namataké woedjoedé.Kang sidji njènèng topiné toewan Gulliver, toemoeli diboekak sisan déning toewan Gulliver déwé ndadèkaké goemoené sakaro- karoné.Sepatoe lan kaosé toewan Gulliver oega diïling-ilingi, banget olèhé namat-namataké. Djaran kang asipat manoengsa loro maoe roepa lan woedjoedé pada baé, kang béda moeng oelesing woeloené. Awak lan sikilé wis trep kaja djaran, moeng ing sandoewoeré sikil ngarep ana gemboengé manoengsa nganggo tangan lan endas manoengsa. Rainé wis djiblès rai wong, malah pasemoné tadjem banget. Toewan Gulliver doewé pangira, jèn kang pada ketemoe karo dèwèkné ikoe toekang soelap;olèhé pada adapoer mangkono ikoe, moeng arep sembranan marang toewan Gulliver. Moelané bandjoer njoba toetoer mangkéné marang djaran kang asipat manoengsa: „Toewan -toewan, koela gadah panginten, jèn sampéjan sami „toekang soelap; jèn panginten koela poenika leres,temtoe „ sampéjan saged mangertos sawarnining basa. Pramila koela-

ing sampéjan, jèn satoenggalipoen tijang Inggris ingkang memelas manggih sangsara ing pasisirpoen poelo poenika. Sapoenika koela „gadah

,kaparenga koela noempak ing gigir sam-

„péjan ladjeng kabektaa dateng satoenggaling grija oetawi koela saged angsal Sampéjan badé „koelaépahisagadah -gadahankoela

, ingkang kénging koela-

,,dindal, inggih poenika lading lan gelang poenika." Olèhé tjalatoe mangkono ikos kambi ngetokaké lading lan gelang saka ing sak-ing koelambiné.Djaran kang asipat manoengsa pada meneng baé, nanging olèhé ngroengokaké ditilingaké banget. Bareng toewan Gullivermeneng olèhé tjatoeran,loro -loroné pada goeneman nganggo basané déwé, toemoeli kang sidji pamitan, loenga njongklang. Sidjiné, ja-ikoe kang ketemoe karo toewan Gulliver disik,awèh sasmita, jèn toewan Gulliver kena noetoegaké lakoené. Toewan Gulliver mitoeroet, nanging dietoetaké déning djaran kang sipat manoengsa, sarta bareng lakoené rindik, bandjoer digelak sarana temboeng: „ hun,hun! " Toewan Gulliver ing sabisa -bisa bandjoer awèh sasmita, jèn keselé banget,dadi lakoené ora bisa rikat.Djaran kang asipat manoengsa semoené mangerti, tandané bandjoer mandeg,soepaja toewan Gulliver léréna.

BAGÉAN II.

Toewan Gulliver ana ing panggonané djaran asipat manoengsa.

Sawisé lèrèn sadéla, toewan Gulliver mbandjoeraké lakoené, soewéné olèhé mlakoe isih karo tengah djam. Toemoeli teka ing sawidjining omah, pajoné damèn. Bareng weroeh omah, toewan Gulliver roemasa doewé pangarep-arep bakal oleh kaslametan. Djaran kang asipat manoengsa awèh sasmita soepaja toewan Gulliver maleboea ing omah disik.Bareng wis maleboe, ing sadjroning omah katon djembar banget, djrambahélemah lem- poeng kang digawé atos. Akèh panoenggalané djaran asipat

-160

manoengsa,ana kang pada linggih ing koersi lan ana kang pada njamboet gawé. Djaran kang asipat manoengsa, kang ngetoetaké toewan Gulliver, bandjoer noetoeti maleboe;ikoe bandjoer ngandani kantjané akèh-akèh, semoené mitoetoeri, adja pada moenasika marang toewan Gulliver. Ing sadjroning omah ikoe kedjaba panggonan kang wis dileboni,isih ana panggonané loro manèh. Toewan Gulliver didjak maleboe ing panggonan kang kaping teloe, dadi ngliwati panggonan kang sapisan lan kang kapindo. Panggonan kang kaping teloe ikoe djrambahé digelari klasa aloes-aloes, mangkono oega bekakasé ing kono moela pantjèn loewih betjik tinimbang ing panggonan kang sapisan. Ingkono ana djaran sipat manoengsa toewa sidji linggih ing koersi, nggoné njawang marang toewan Gulliver katon soemengit.Kang ngeteraké toewan Gulliver bandjoer tjatoeran karo bangsané kang toewa ikoe. Ora antara soewé djaran asipat manoengsa toewa aweh sasmita,toewan Gulliver dikon miloe, didjak metoe menjang boeri; ing kono ana omahé manèh.Bareng pada maleboe, toewan Gulliver kagèt banget weroeh kețèk gedé teloe, panoenggalané kang pada kepranggoel ana ing dalan. Ikoe pada ditjantjangi sartalagi pada mangan bangsaning lobak. Djaran sipat manoengsa toewa préntah marang batoeré, dikon ngoetjoeli kețèk sidji, bandjoer dikon ngadeg djèdjèr toewan Gulliver.Bandjoer disawang sarta ditanding-tanding déning djaran asipat manoengsa toewa. Gilané toewan Gulliver sangsaja banget, bareng weroeh, jènkéwan kang kaja kețèk maoe sesipatané akèh èmperé karo wong. Rainé rata sarta amba, iroengé gedé nanging amblek, lambéné ndjebir, tjangkemé amba, dadi kaja déné wong alasan. Bédané karo wong alasan, moeng koekoené dawa-dawa, èpèk-èpèké kasar lan roepané abang nom, mangkono oega gigiré akèh banget woeloené. Djaran asipat manoengsa semoené kèwoehan banget, bareng panandingé tekan ing tangan lan sikil. Kira-kira djalaran toewan Gulliver nganggo sandangan, mangka ing kono semoené ora mangerti babar pisan menjang sandangan. Toewan Gulliver toemoeli diwènèhi lobak; oega ditampani, bandjoer diamboe, nanging bandjoer dioeloengaké bali,pa

tjaké taklim. Toewan Gulliver bandjoer gèdèg -gèdèg,minangka sasmita ,jèn panganédoedoe lobak. Kețèké toemoeli dikon ngandangaké; toewan Gulliver bandjoer ditakoni sarana sasmita, apa sing didojani. Nalikané toewan Gulliver lagi mangsoeli, bandjoer ana sapi liwat. Toewan Gulliver bandjoer noedingi sapi maoe, sarta ing sabisa-bisané awèh sasmita, jèn dèwèkné kepéngin ngepoeh poehané. Djaran asipat manoengsa mangerti, moelané toewan Gulliver bandjoer didjak maleboe ing sawidjining omah; ing kono akèh poehané winadah- an ing djembangan lan tong, pangroematé resik-resik. Toewan Gulliver bandjoer diwènèhi poehan satoewoeng gedé;bareng diombé,krasa seger banget,kekoewatané oega krasa moendak. Ora antara soewé toewan Gulliver weroeh toenggangan,woedjoedé mèmper kèsèr,ditarik ing jahoe papat-jahoe ikoe djenengé kéwan kang mèmper kețèk lan mèmper manoengsa maoe

-mandeg ana ing sangareping omah.Sing noenggangi sawidji-

ning djaran asipat manoengsa kang wis toewa; semoené sikilé kiwa tatoe,tandané :bareng moedoen,lakoené pintjang. Djaran asipat manoengsa sing teka ikoe bandjoer didjak mangan anaing kono déning sing doewé oinah.Moenggoeh rampadané awoedjoed iris-irisan roti ditjeloebaké ing poehan, lan gorèngan djagoeng. Toewan Gulliver dikon miloe mangan, linggihé ana ing sandingé sing doewé omah. Toewan Gulliver mangerti, jèn kang pada ditjatoer sasoewéné mangan, ora lijaja moeng awaké. Sasoewéné mangan toewan Gulliver bisa sinaoe djenengé: poehan, banjoe, geni lan sapanoenggalané, nganggo temboengé ing kono, nganti bisa mangerti lan bisa moeni. Bareng soré toewan Gulliver kena golèk papan déwé kanggo toeroe.Bareng wis olèh, bandjoer ditatani damèn sarta dienggoni toeroe, ora nganggo tjoetjoel panganggoné;éwadéné bandjoer bisa toeroe kepénak. Ing sabandjoeré kang diperlokaké disik déning toewan Gulliver, jaikoe olèhé sinaoe basané ing kono; sing moelang sing doewé omah,anak-anaké lan batoer-batoeré sing doewé omah. Toewan Gulliver noedingi barang apa -apa, goeroené ngarani djenengé, bandjoer ditoelisi déning toewan Gulliver; jèn pinoedjoe déwékan, tjațetané diapalaké. Olèhé nglantihaké Lelakoné Gulliver 11.

162-

oenining temboeng sarana akon moeni marang goeroené am- bal-ambalan. Sing doewé omah merlokaké banget, soepaja toewan Gulliver énggala bisa basané ing kono, sabab toemoeli kepéngin weroeh,toewan Gulliver ikoe asalé saka ing endi, kaprijé kaananing nagarané sarta kaprijé lelakoné,déné nganti tekan ing kono. Soepaja dadi pangéling-éling, adja nganti lali tegesé, temboeng-temboeng tjatetané maoe pada disisihi temboengé Inggris. Kang mangkono ikoe sing doewé omah ora mangerti babar-pisan, dimangertèkaké déning toewan Gulliver ijaangel banget mangertiné, djalaran ing kono moela pantjèn ora weroeh ing toelis babar -pisan. Bareng wis olèh watara sapoeloeh minggoe, kawroehé temboeng toewan Gulliver wis akèh, bareng wis teloeng sasi wis bisa tjatoeran,malah wis bisa njaritakaké lelakoné marang sing doewé omah. Ing wiwitané sing doewé omah ora ngandel, jèn ing tembing kanané sagara isih ana tanahé manèh, loewih manèh, jèn ana wongé sing bisa lajaran ing sagara.. Piandelé kentjeng, jèn wong ngambah sagara, mesți dadi tai oerang. Lawas-lawasakèhdjaran asipat manoengsa pada teka,kepengin weroeh; anaing kono pada seneng omong -omongan karo toewan Gulliver.Kang mangkono ikoe ndjalari gampangé toewan Gulliver olèhé sinaoe basané ing kono, moelané ing limang sasiné wis mangerti temenan sarta olèhé tjatoeran wis kepénak,Saben sing doewé omah loenga, toewan Gulliver mesți didjak; ana ing endi -endi toewan Gulliver koedoe diadjèni sapantesé. Toewan Gulliver isih tansah dikon njaritakaké lelakoné; samangsa doewé pangira,jèn toewan Gulliver goroh, bandjoer metoe saka ing sentongé. Éwadéné isih tansah bola bali-takon bab tatatjarané ing nagarané toewan Gulliver. Bareng toewan Gulliver wis roemasa weroeh kaanané djaran asipat manoengsa,bandjoer kepengin weroeh,sing aran jahoe ikoe satemené bangsa apa. Moelané bandjoer ndjaloek palilah, arep ndeleng jahoe kang panggonané ora adoh saka ing kono. Toewan Gulliver digawani batoer kang rosa sidji, soepaja

163-

roemeksaa.Djalaran jèn ora ana sing roemeksa, akèh koewatiré. Ingarep wis ditjaritakaké nalika toewan Gulliver ketemoe karo machloek-machloek maoe. Andjaba saka ikoe toewan Gulliverjawis taoe mèh tiwas,nalikané liwat ing sandingé ora nganggo nggawa goloké.Kerep banget solah -tingkahé toewan Gulliver ditirok -tirokaké, nanging jèn ditjedaki, bandjoer ora soemanak. Machloek kang mèmper kețèk ikoe sanadjan isih tjilik, ja wis sarwa trampil; pinter banget nglangi, sarta jèn golèk iwak,bisa sloeloep nganti soewé. Noedjoe sawidjining dina toewan Gulliver njekel jahoe tjilik. sidji,watara oemoer teloeng taoen; panjekelé diarah-arah banget, adja nganti wedi.Ananging bareng ditjandak,bandjoer gembor-gembor kambi nggraoeti sarta njakoti, moelané bandjoer ditjoelaké toemoeli. Toedjoené bandjoer ditjoelaké, adjaa mangkono toewan Gulliver dadi apa, sabab bareng jahoe tjilikmaoe gembor -gembor, sing toewa pada marani arep noeloengi.Ananging barengweroeh ,jèn kang gembor- gem- bor wis ditjoelaké, toer ora boesik woeloené kalong, bandjoer mandeg ora barang-barang. Malah bareng weroeh, jèn batoeré sing doewé omah teka, bandjoer pada loenga pating djranțal, rindik asoe digitik. Dadi toewan Gulliver bisa weroeh, jèn jahoe ikoe djoelig, tjoelika, ngoetoeh, djirih, nanging galak lan rosa.Gawéné dienggo tarikan déning djaran asipat manoengsa, sarta dienggo

njamboet-gawé misah, omah pakané bangsaning lobak, ojod- ojadan lan galané. Wondéné djaran ikoe tepoengé sidji kambi banget Olèhé pada toeloeng tinoeloeng moeng karo kang disenengi baé, soemarambah karo bangsané Jèn djaran kesasar ing panggonané mbetjiki pada baé karo kantja

Menjang djaran ikoe ora dadi ja lajang; kawroehéwaton saka gețok- toelar Pangétoengé waktoe karo bangsa Europa Taoené mitoeroet lan mitoeroet

lakoening remboelan ngoebengi srengéngé.Mangkono oega doewé kawroeh bab lakoené remboelan lan srengéngé, apa -déné bab grahana srengéngé lan grahana remboelan. Ananging ja moeng mandeg samono kawroehé bab palintangan. Nganggit kidoeng, djaran asipat manoengsa ikoe baoed-baoed,toer tembang-tembangé moeng olèhé maris saka ing leloehoeré sarana awangan, diapalaké.Soerasaning tembang kidoengé pada nenangi marang pamitran lan kamoerahaning ati oetawa pangadji-adji marang kang oenggoel ing samoebarang lakoe kanggo olah karosan. Pirantiné njamboet-gawé kang digawé bangsané watoe geni sing atos; sanadjan gawéané isih kasar,éwadéné kanggoné maédahi banget. Moenggoeh panggonané toewan Gulliver déwé ija ditata déwé.Moenggoeh doenoengé digawèkaké omah déwé ana ing sandingé omahé sing doewé omah. Wewangoenaning omah ija kaja kaloemrahané ing kono, nanging tjilik, Pageré ing djero dilangsé nganggo klasa, nam-namané toewan Gulliver déwé.Mangkono oega toewan Gulliver ija gawé koersi déwé nganggo pangoté, bisa olèh loro. Bareng sandanganéwiwitpada amoh, bandjoer gawé panganggo anjar; déné kang digawé waloelang troewèloe; sepatoené ditoengkaki nganggo kajoe. Patoeroné ija gawéané déwé,kasoer lan bantalé pada diïsèni woeloe manoek warna-warna. Sarèhné bab pangané moeng kari moeloek baé,ora koedoe golèk déwé, dadi oeripé toewan Gulliver ana ing kono ing sabobot kena diarani seneng.

BAGÉAN III.

Toewan Gulliver bali menjang tanah woetah getihé. Katjarita noedjoe sawidjining ésoek toewan Gulliver dioendang déning sing doewé omah; bareng toewan Gulliver maleboe ing sentongé, sing doewé omah katon kéwoehan banget olèhé arep kanda marang toewan Gulliver. Wasana kandané bisa kewetoe; beboekané : toewan Gulliver ditemtokaké bakal ngarani anèh banget menjang sing arep dikan

dakaké, ananging kaprijé manèh, wong wis koedoe mangkono. Sawisé mangkono bandjoer kanda, jèn para djaran asipat manoengsa mentas pada begadring, anaing begadring kono dèwèkné ditoetoeh, déné gelem mitoeloengi sarta kanggonan machloek kang kaja toewan Gulliver. Wasana pantjasaning begadring: dèwèkné kadjibah ngloengakaké toewan Gulliver kaja déné nalika tekané. Dèwèkné ija mangerti, jèn kang mangkono ikoe ora bisa kelakon.Sapa sing bisa nglangi njabrang ing sagara gedé ? Moelané toewan Gulliver dikon gawé praoe tjilik kaja sing dienggo ngentasaké bijèn. Batoer-batoeré déwé lan batoer-batoeré tanggané arep pada dikon ngréwangi kabèh. Wasana kandané sing doewé omah : dèwèkné pantjèné seneng banget kanggonan toewan Gulliver ing salawasé oerip, naging ora wani nglanggar pantjasaning begadring. Toewan Gulliver kagèt banget ngroengokaké kandané sing doewé omah mangkono ikoe,roemasatjilik banget atiné. Sing doewé omah bandjoer ngrerapoe akèh-akèh, nganti toewan Gulliver rada padang atiné; ananging meksa isih kanda, jèn satemené isih bingoeng, kaprijé baé bisané loenga saka ing kono. Dèwèkné ora roemasa koewat nglangi lakon sadjam, mangka poelo kang tjedak déwé saka ing kono mesți ora babal koerang saka lakon satoes djam.Moenggoeh ga- wéa sekotji disik, ija ora bisa toemindak, djalaran ing kono akèh kekoerangané kanggo gawé praoe. Éwadéné toewan Gulliver arep njoba gawé praoe, soepaja katona, jèn mitoehoe marang remboegé kang doewé omah. Jèn ora bisa kelakon dadi, ja arep masrahaké pati -oeripé. Gedé banget panarimané,déné arep diréwangi, nanging toewan Gulliver ndjaloek inah satjoekoepé, adja disoesoe-soesoe, Dèwèkné sagoeh ngetog boediné, bisané si praoe kelakon dadi; perloené ora moeng kanggo nglegani karepé sing doewé omah baé, ija oega kanggo nggondèli njawané. Sing doewé omah awèh inah rong sasi, sarta batoer-batoeré pada dikon nglakoni sapréntahé toewan Gulliver, ora kena madoni oetawa mbangkang. Sawisé rampoeng olèhé pada remboegan,toewan Gulliver bandjoer ngadjak batoeré sing doewé omah, sing saben saben roemeksa marang dèwèkné, didjak menjang pasisir, panggon

ané mentas bijèn.Bareng tekan ing pasisir, bandjoer moenggah ing pepoentoek, njawang ing kéblat papat nganggo kèkeré.Ing kono toewan Gulliver doewé panjana, jèn ing sisih lor-wétan ana poeloné. Dikira -kira dohé saka ing kono lakon papat oetawa limang djam.Ananging kantjané doewé pangira, jèn kang katon ikoe méga;dèwèkné ora ndoega pisan-pisan, jèn sadjabaning tanahé ikoe isih ana tanah manèh. Dadi samoebarang kang katon ana ing tjakrawala, panjawang lan panemoené sédjé banget karo toewan Gulliver, sing wis koelina marang kaanan ing sagara. Kang mangkono ikoe rada nggedèkaké atiné toewan Gulliver,moelanéing batin ndoewèni nijat, jèn kapeksa koedoe loenga saka ing tanahé djaran asipat manoengsa, arep manggon ing poelo kang katon ikoe. Ing sabandjoeré moeng arep pasrah marang kang sipat welas lan asih. Katjarita bareng wis pada bali,toewan Gulliver bandjoer remboegan karo batoeré sing doewé omah, kangdadi kanținé maoe; sawisé remboegan, bandjoer pada negor wit eik nom sawatara, gedéné watara sateken-teken;déné sing dienggo negor wadoeng watoe geni kang landep, digarani kajoe, kang minangka dadi sangkalé.Wit eik maoe nijaté toewan Gulliver arep digawé témbo. Bareng panggarapé watara wis oleh nem minggoe, témbo maoe dadi, djalaran kang ngréwangi akèh.Sing digawé noetoepi oetawa nglangsé waloelang kéwan diedomi,oelar- oelaré oesoesing kéwan, kang dienggo nglangse maoe waloelanging kéwan kang isih nom-nom, djalaran sing toewa,waloelangé kekandelen lan kekakon. Olèhé gawé welah kang rekasa banget,éwadéné bisa gawé papat, ja ikoe nganggo pangoté.Kadjaba sakaing ikoe témboné diïsèni sangoe: daging tarangan,troewèloe lan manoek, tong kajoe loro, kang sidji isipoehan, sidjiné banjoe ngombé. Témbo maoe toemoeli ditjoba ana ing bloembang,kang ana ing sandinging omahé, soepajaweroeha,jèn isih ana koetjiwané, dadi kena didandani disik.Saroepaning samboeng-samboeng- ané kajoe pada dirapeti nganggo kendal garing, dadi témboné koewat ngemot toewan Gulliver lan sangoené.Ing nalika ikoe toewan Gulliver ngrasa wani loenga noenggang

gawéané témbo. Témbo maoe toemoeli digawa menjang gisik sarana dimotaké ing grobag, kang ditarik ing jahoe;déné sing ngepalani kanținé toewan Gulliver. Bareng wis soemekta,sarta wis nemtokaké dina bakal mangkaté,toewan Gulliver pamitan menjang sing doewé omah, menjang bodjoné sing doewé omah lan menjang wong lijané kang noenggal saomah karo dèwèkné kabèh.Mangkono manèh awèh panarima karo ngondok -ondok marang sing doewé omah, déné wis diopèni betjik-betjik samono lawasé. Sing doewé omah ngeteraké tekan ing gisik; ing kono wis akèh djaran asipat manoengsa, arep pada ndeleng mangkaté toewan Gulliver noenggang praoe. Toewan Gulliver olèhé ngentèni tekaning banjoe rob watara nganti sadjam; ora soewe ana angin betjik, toewan Gulliver bandjoer pamitan manèh menjang saroepané kang anaing kono, toemoeli mbabar lajar sarta akon ngoetjoeli témboné. Nalika samana wajah djam sanga ésoek, langité padang soemilak sarta anginé betjik. Wiwitané témboné ora diwelahi, moeng dinoetaké lakoening angin,sababjèn diwelahana, tanpa gawé, moeng tiwas kesel baé; mangka jèn anginé salin,wis mesti koedoe diwelahi. Djaran asipat manoengsa kang pada ana ing gisik, panjawangé nganti témboné ora katon. Sabisa-bisa lakoening témbo dieneraké menjang poelo kang lagi diparani.Sanadjan poelo maoe tjilika sarta ora kadoe- noengana ing wong pisan, jèn toewan Gulliver bisa tekan ing kono, soemedja dienggoni kalawan seneng, ora koerang seneng tinimbang karo dadi Wadana Minister ing tanah Inggris.Djalaran wiwit ditinggal déning sing wadon, dèwèkné wis roemasa ora krasan ana ing tanah Inggris.Sing dike- pèngini moeng ngaso ana ing panggonan kang sepi, soepaja pikirané bisaa ajem kepénak.Ananging soepajabisaa kasembadan mangkono, koedoe ngoedi bisané mentas ing daratan. Ingarep wis katjarita, jèn toewan Gulliver,nalika awaking praoené pada mbaléla, ditoetoep ana ing kamaré nganti pirang-pirang minggoe,dadi nalika samana ora weroeh, menjang ngendi paraning praoené.Mangkono oega nalika dèwèkné dientasaké ing daratan,mantroes-mantroesé sing nggawa, pada toetoerjèn ora weroeh ngendi pernahé daratan maoe.Nanging

toewan Gulliver tansah doewé pangira, jèn panggonané praoe maoe ana ing sawétané tandjoeng Kaapde Goede Hoop; apa manèh pangandelé ikoe saja mantep, bareng kroengoe temboengé mantroes, jèn arep pada menjang Madagaskar. Sanadjan moeng waton doega-doega, éwadéné parané ngalor-ngétan ikoe mantep banget, djalaran saka pangrasané ing kana mesți ana poeloné. Anginé adjeg kentjeng saka ing koelon; barenglakoené watara oleh 18 mijl, njata ing ngarepé katon ana poelo, jaikoe poelo kang katon saka ing tanahé djaran asipat manoengsa. Lakoené bandjoer disrempeng,kira-kira djam papat awan tekan ing poelo kang diparani. Poelo ikoe tjilik, akèh padasé sarta ana soengloné. Toewan Gulliver golèk papan kanggo ngeroet témboné, bandjoer mentas menjang daratan arep mangan. Sawisé mangan, moenggah ing sawidjining padas, arep njawang kaanané ing kono.Bareng tekan ing doewoer, banget boengahé ing ati,déné ing sisih wétan katon ana daratan nggameng moedjoer ngalor. Toemoeli moedoen ngentasaké témboné, benginé dienggo toeroe. Ésoeké toewan Gulliver mbandjoeraké lakoené kang gawat banget ikoe. Bareng lakoené wis oleh pitoeng djam,tekan ing pongolé kidoel-wétan tanah kang katon saka ing poelo tjilikkaseboet ing doewoer. Pamboeriné toewan Gulliver weroeh, jèn tanah maoe tanah kang aran Nieuw-Holland. Bareng toewan Gulliver mentas ing daratan,ora ana sabawané machloek kang ndoeweni njawa. Toewan Gulliver kena diarani ora sikep gegaman, sabab golok ikoe doedoe gaman; djalaran saka ing ikoe toewan Gulliver ora wani maleboe manengah ing daratan adoh-adoh. Ana ing gisik toewan Gulliver bisa olèh tirem, bandjoer dipangan mentahan, sabab ora wani gawé geni,koewatir, jèn konangan ing wong alasan. Mangkono ikoe nganti teloeng dina lawasé, saben dina moeng mangan tirem mentahan, soepaja sangoené bisaa awèt. Lan manch toewan Gulliver anaing kononemoe belik kang banjoené bening,dadi ora koewatir kasatan. Ing patang dinané katjarita toewan Gulliver ing wajah ésoek oemoen oemoen maleboe ing daratan rada manengah.

Sanalika kagèt weroeh wong alasan,watara ana rong poeloeh, pada linggih gegeni kepoeng, dohé saka panggonané toewan Gulliver ora nganti 200 méter. Kabèh pada woeda, wong lanang, wong wadon lan botjah-botjah. Wongmaoe kang sidji dilalah weroeh marang toewan Gulliver, bandjoer kanda marang kantjané; sanalika wongé lanang lima pada ngadeg, njandak gendéwa lan panahé, arep mboeroe toewan Gulliver.Wongé wadon kambi botjah-botjahé pada kèri ana ing panggonané geni. Toewan Gulliver bandjoer mak tjangkélak bali menjang gisik énggal -énggalan, teroes mloempat ing témboné, bandjoer diwelahi manengah. Bareng wong alasan weroeh, jèn toewan Gulliver mlajoe, bandjoer ditoetoeti; sarèhné ora ketjandak, nganti toewan Gulliver tekan ing témboné, bandjoer dilepasi djemparing, kena kémpolé kiwa sangisoring dengkoel. Toewan Gulliver koewatir banget, jèn panahé ampoeh,sabab panahé wong alasan kaloemrahané pada digawé ampoeh. Bareng toewan Gulliver wis adoh, panahé didoedoet, rasané lara benget,; sabisa-bisa bandjoer diepoeh. Ing nalika samana toewan Gulliver kéwoehan, arep menjang ngendi parané. Arep bali menjang panggonané mentas maoe, ora wani; moelané bandjoer arep teroes lajar mengalor. Sarèhné anginé midid saka ing lor -wétan, moelané lajaré bandjoer diroetjati,témboné diwelahi sarosané.Ananging ora antara soewé tatoené krasa lara banget; moelané bandjoer moelat, golèk papan kanggo mentas menjang daratan.Ing kono toewan Gulliver weroeh ana praoe lajar, prenahé ana ing sisih lor -wétan, saja soewé saja tjedak. Toewan Gulliver soewé pamikiré: marani apa ora; sabab dèwèkné weroeh, jèn ing kono ikoe pantjèn kadatoning badjag. Moelané moeng arep dientèni disik, soepaja weroeha bandéraning praoe bandéra apa. Sabab kekentjengané milaloe masrahaké pati -oeripé menjang wong alasan tinimbang karo tiba ing tanganing badjag. Bareng pravené wis tjedak,ora katon ana bandérané, moelané toewan Gulliver kentjeng pangirané, jèn kang kepapag ikoe praoening badjag.Djalaran saka ing ikoe praoené toewan Gulliver énggal diénggokaké lajaré dibabari, bandjoer

rikat lakoené katoet ing angin mangidoel, nganti tekan ing panggonané mangkat nalika ésoeké .Ananging wongé alasan ora ana katon sidji-sidjia. Témboné toewan Gulliver dientasaké ing daratan;dèwèkné déwé bandjoer ndelik aling-alingan padas ing satjedaking belik. Ananging banget ing kagèté, bareng weroeh, jèn praoené saja soewé saja njedak mrono.Bareng dohé watara kari satengah mijl, bandjoer mandeg; toewan Gulliver weroeh, jèn praoe maoe ngedoenaké sekotji isitong, arep amèk banjoe ngombé. Semoené praoe maoe weroeh, jèn poelo ikoe ana banjoené tawa. Sekotjiné sangsaja tjedak, nganti toewan Gulliver arep ngedoh ora wani loenga saka ing panggonan pandelikané. Bareng mantroes-mantroesé mentas,bandjoer pada weroeh témboné toewan Gulliver;témbo pada diïling-ilingi ndjlimet; sarèhné ing kono ketemoe ana sangoené pangan, dadi sing doewé mesți ora adoh saka ing kono. Moelané bandjoer pada digolèki,ora soewé toewan Gulliver ketemoe.Toewan Gulliver bandjoer djèngkèng ndjaloek diwelasi. Mantroes-mantroes pada banget goemoené weroeh sandangané toewan Gulliver, jaikoe sandangan gawéané déwé,katon nganèh-anèhibanget : djasé sing digawé waloelanging kéwan, sepatoené ditoengkaki kajoe, kaosé oega waloelanging kéwan. Anangingmesti doedoe wong alasan,djalaran wong alasan pada woeda Mantroes maoe ana sidji sing akon ngadeg marang toewan Gulliver sarta akon pasadja : sapa; olèhé akon ikoe nganggo basa Portegis. Toewan Gulliver ngadeg sarta mangsoeli, oega nganggo temboeng Portegis, jèn dèwèkné ikoe wong kasangsaran djalaran olèhé noenggang praoe,kéntas ana ing tanahé bangsa djaran asipat manoengsa;saiki diboewang mrono, moelané doewé pandjaloek adja nganti dimoenasika Mantroes-mantroes maoe, bareng oleh wangsoelan nganggo basané déwé, saja banget ing goemoené. Toewan Gulliver bandjoer diïling-ilingi rainé;kono ora pada kasamaran, jèn toewan Gulliver ikoe sawidjining wong bangsa Europa.Ananging para mantroes maoe ora mangerti babar-pisan, kang diarani bangsa djaran asipat manoengsa ikoe bangsa apa,awit salawasé

171-

oerip doeroeng taoe kroengoe. Moelané pada doewé pangira, jèn toewan Gulliver rada owah pikirané. Toewan Gulliver bandjoer marani témboné alon-alonan,bareng wis tjedak, bandjoer arep mloempat maleboe, arep ngi- nglari mantroes-mantroes maoe, sabab kinira badjag; ananging bandjoer ditjandak ing sawidjining mantroes sarta ditakoni songol,dèwèké ikoe wong bangsa apa sarta tekané saka ingendi. Toewan Gulliver mangsoeli, jèn klahiranè ing tanah Inggris, ananging loengané saka ing konowatara wis limang taoen. Nalika mangkaté saka ing nagarané ing Inggris ora lagi memoengsoehan karo ing Portugal; moelanéjèn saiki wis salin salaga,dèwèkné doewé pangarep-arep: adja dianggep moengsoeh. Toewan Gulliver bandjoer ditjoelaké déning kang njekeli, nanging bareng arep moenggah ing témboné, ana mantroes lijané kang ora awèh. Mantroes-mantroes bandjoer pada remboegan; tinemoening remboeg : toewan Gulliver dianggep wong édan.Ananging toewan Gulliver ora kena pisan-pisan dioembar anaingdaratan, arep pada digawa menjang praoené. Toewan Gulliver banget pamoponé arep digawa menjang praoe; kandané : ora pisan-pisan gelem ngantjik praoening badjag,loewih betjik njegoer ing sagara. Mantroes-mantroes saja banget goemoené kroengoe tjalatoené toewan Gulliver mangkono ikoe. Toewan Gulliver bandjoer ditoetoeri, jèn mantroes-mantroes maoe doedoe badjag, kabèh pada wong betjik-betjik; kapitané mesti gelem nggawa dèwèkné menjang Lissabon kalawan boengah;saka ing Lissabon bandjoer gampang bisané moelih menjang tanahInggris.Ananging toewan Gulliver meksa ora ngandel, jèn mantroes-mantroes maoe sakantjané doedoe badjag. Toewan Gulliver bandjoer ditalèni; mantroesé kang loro bali menjang praoe, arep lapoer menjang kapitané sarta njadong préntah. Antara let rong djam sekotjiné bali, nggawa tong wadah banjoe manèh,sarta nggawa préntahing kapitané, jèn toewan Gulliver koedoe digawa moenggah menjang praoe. Sanadjan toewan Gulliver banget ing pamoponé, meksa digawa baé déning mantroes-mantroes maoe, dioenggahaké ing praoené sarta dilebokaké ing kamaré toewan kapitan.

Kapitané praoe maoe djenengé toewan Pedro de Mendez, polatané soemanak banget. Tali ing sikilé toewan Gulliver dikon ngoetjoeli, nanging ing tangané ora, djalaran toewan Gulliver isih kinira wong édan. Toewan Gulliver diatjarani linggih ing koersi, bandjoer dikon njaritakaké lelakoné sarta dikon ndjoepoekaké mangan lan ngombé. Toewan Gulliver ora njana pisan -pisan, jèn bakal oleh panganggep betjik mangkono saka ing badjag, moelané rada goemoen; nanging wangsoelané isih songol lan ora soemanak. Toewan Gulliver awèh wangsoelan, jèn ora pisan-pisan bakal gelem nglakoni parén- tahing badjag, sanadjan dikapakna. Toewan kapitan mangsoeli kambi goemoejoe, jèn dèwèkné oetawa mantroes-mantroesé ora ana pisan -pisan sing ndoewèni sedya arep dadi badjag. Moelané bandjoer takon :généa,déné toewan Gulliver kok doewé dakwa kang kaja mangkono. Toewan Gulliver mangsoeli pitakon:généa kok praoené ora nganggo bandéra. Toewan kapitan bandjoer mratélakaké, jèn lagi baé bandérané diedoenaké, djalaran lagi ngambah panggonan, kang dadi kadatoning badjag, soepaja pravené samara. Ananging jèn panggonan gawat ikoe wis kepoengkoer, praoené wis mesți baé bakal dipasangi bandéra Portegis manèh. Bareng toewan Gulliver dikandani mangkono déning toewan kapitan,atiné kepénak, bandjoer gelem njaritakaké lelakoné. Bandané toewan Gulliver bandjoer dioetjoeli déwé déning toewan kapitan,sarta dikon ngladèni goréngan iwak pitik kambi anggoer Portegis sing aloes sagendoel.Mangkono oega toewan kapitan préntah sedija kamar kanggo dajohé, awit toewan Gulliver dianggep dajohé toewan kapitan. Sawisé rampoeng olèhé mangan lan ngombé, toewan Gulliver bandjoer digawa menjang kamaré; sawisé ngopèni tatoené, djalaran rada aboeh, bandjoer mapan toeroe. Let sawatara dina tatoené wis majar banget, nganti toewan Gulliver bisa metoe saka ing kamaré. Toedjoené panah kang nibani ora mawa wisa,dadi tatoené gampang mariné, moeng bandjoer ninggali gètèk,ora ilang-ilang ing salawasé oerip. Praoe kang mitoeloengi toewan Gulliver ikoe, lagi lajar saka ing tanah Oestralia (Australië) menjang Portugal,ana ing dalan moeng mandeg sapisan, perloe amèk banjoe ngombé.

Sarèhné ing nalika ikoe tongé wadah banjoe wis diïsèni manèh, dadi wis ora nijat mandeg-mandeg manèh. Katjarita bareng toewan Gulliver olèhé ana ing praoe maoe wis oleh woloeng dina, sarta sikilé kang ketaton wis kena dienggo mlakoe kepénak, ing wajah awan ana praoe katon nganggo bandéra abang, dadi praoening badjag. Toewan kapitan bandjoer paréntah tata-tata, sedija nampani moengsoeh. Bareng sangsaja tjedak, toewan Gulliver roemasa wis taoe weroeh marang praoe kang marani ikoe; bareng diwaspadak- aké nganggo kèker,toewan Gulliver ora samar, jèn ikoe praoené déwé kang aran de Avonturier.Bareng toewan Gulliver weroeh praoené lagi nglakoni panggawé nisța mangkono, mripaté katja-katja, ngembeng waspa. Kira-kira djam loro awan praoening badjag dohé moeng kari salepasing mimisé mrijem, moelané ija bandjoer miwiti ngoenèkaké mrijemé; nanging tibaning mimisé langkah,tiba ing saboerining praoe.Praoening badjag bandjoer ngoenèkaké mrijemé maneh, ngenani praoe Portegis, nanging ora patia gawé karoesakan. Kapitan Pedro de Mendez doeroeng gelem males, soepaja adja ngetjèh -etjèh obat mimis.Nanging bareng wis sangsaja tjedak,toewan kapitan aba akon ngoenèkaké mrijemé.Mrijem loro pada moeni bareng : mimisé kang sidji ngenani mrijemé moengsoeh kang kiwa nganti roesak, sidjiné ngenani mantroes-mantroes kang ndjagani mrijem kang tengen, nganti pada mati kabèh. Sawisé mangkono praoe loro bandjoer pada oedan-oedanan mimising bedil lan mrijem, swarané goemoentoer ana ing awang-awang; praoe loro saja soewé saja tjedak.Bareng tjedaké wis banget, praoening moengsoeh mèh kena dioenggahi, kapitan Pedro de Mendez bandjoer tata-tata arep perang roeket. Ganțoling praoené badjag toemoeli dioentjalaké kanggo ngganțol praoe Portegis; bareng wis kena, bandjoer dikon narik. Karo-karoné toemoeli saja deres olèhé pada oedan-oedanan mimis. Kapitaning badjag woeroe, mloempat marang dèking praoe Portegis.Ing kono toewan Gulliver ora samar ,jèn kapitaning badjag ikoe toewan Robert Purfoy, tilas doktering praoené, dadi dèwèkně weroeh marang wong kang agawé tjilaka marang dèwèkné.

Bareng kapitaning badjag tekan ing praoené wong Portegis,

bandjoer déning Mendez, ditjandak bang-dioemboelaké dibanting ing dek,ka- ora nganggo ndjaloek

Kapitan Mendez kapitaning badjag, dijtandak ing

175-

Bareng kapitané mati, mantroes-mantroesing badjag banget ing kagèt lan tjilikingatiné. Malah bandjoer digroedoegi déning mantroesé kapitan Mendez, dipodjokaké menjang ngarepaning praoené, dadi praoening badjag wis katekem ing tangané kapitan Mendez. Mantroes-mantroesing badjag,sawisé ora bisa bangga, bandjoer pada didjaloeki gamané, digiring menjang wadah momotan, sarta didjagani kaja déné teteloekan. Mantroes teloekan lan mantroesé déwé pada diparo déning kapitan Mendez, sarta praoening badjag diwènèhaké marang kang doewé lawas, ja-ikoetoewan Gulliver. Toewan Gullivernampani kalawan boengah, sarta gedé banget panarimané ing ati marang kapitan Mendez.Bareng dititipriksa,tilas praoening badjag akèh momotané barang kang pangadji,semoené simpenan lawas. Toewan Gulliver banget ing pangoediné, soepaja barang -barang ikoe kadarbéa déning toewan Mendez, minangka dadi djarahané, nanging toewan Mendez ora gelem nampani.Nanging bareng wis digenah-genahaké déning toewan Gulliver, kapitan Mendez gelem nampani saparo, sarta bandjoer diparo manèh : kang sabagéan diwènèhaké marang mantroes-mantroesé, minangka gandjaran- ing kakendelan lan nggoné pada netepi wadjibé. Kapitanloro pada saremboeg arep lajar moelih bebarengan, sabab dianggep kainan, jèn banget pitajané marang mantroesé teteloekan.Ing praoe de Avonturier isih ana mantroesé lawas loro,tilas mantroesé toewan Gulliver bijèn; ikoe toewan Gulliver ora gelem kanggonan, moelané bandjoer dielih menjang praoe Portegis kalawan moepakaté kapitan Pedro de Mendez. Katjarita lakoené praoe loro ana ing dalan slamet,ora nemoe ngaral apa -apa.Ingsasi November tanggal toewa pada laboeh ana ing palaboehané koeța Lissabon. Mantroes-mantroes teloekan énggal pada diatoeraké menjang pangadilan, soepaja pada nampani gandjaran, kang oeroep lan panggawéné. Toewan Gulliver kepeksa koedoe lawas olèhé mandeg ana ing koeţa Lissabon, sabab perloe dadi saksi prakarané mantroes-mantroes badjag maoe, sarta perloe golèk mantroes anjar kanggo noetoegaké lakoené menjang tanah Inggris. Salawasé anaing koeţa Lissabon toewan Gulliver dadi dajohé kapitan Mendez.

--176-

Bareng kabèh -kabèh wis rampoeng, dadi wis soemekta arep mangkat, toewan Gulliver bandjoer pamitan menjang kapitan Pedro de Mendez, arep moelih menjang nagarané, sarta nglahiraké panarimaning atiné manèh, toewin roemasa kapotangan kabetjikan banget marang kapitan Mendez. Toewan Pedro de Mendez toemoeli ngeteraké tekan ing praoe de Avonturier. Katjarita lakoené toewan Gulliver kang wekasan ikoe slamet, ora koerang sawidji apa. Nalika tanggal kaping patlikoer December,dadi ngarepaké Kerstmis, praoe de Avonturier laboeh ing palaboehané koeța Portsmouth, wasana ing dina ikoe oega wajah djam teloe awan toewan Gulliver slamet tekan omahé ing Redriff. Satekané toewan Gulliver,anak-anaké pada banget ing boengahé, nganti ora kena tjinaritakaké. Olèhé pada boengah-boengah moeljakaké dina Kerstmis pada seneng banget, ngoengkoeli sing oewis -oewis. Moeng koerang saprakara baé bisané sampoerna kasenengané, ja ikoe : déné bijoenging anak-anaké, kang banget ditresnani déning toewan Gulliver,koksepi. Jakeprijé manèh,si bijoeng wis tinakdir ora bisa miloe seneng-seneng karo anak-bodjoné. Wasana toewan Gulliver,saoelihé anggoné leloengan kang kari ikoe, bandjoer lastari manggon anaingomahé ing Redriff kalawan seneng ing ati.Kang digawé ngajem-ajem pikiré, nglastarèkaké olèhé dadi dokter, ngiras dadi toewan tanah Kang mangkono ikoe kasembadan pangarep-arepé, sabab oeripé bisa seneng,ora kaja nalika isih tansah demen lelana ndjadjah désa milang kori. Mangkono oega menjang kawadjibané toewan Gulliver ija tansah toememen, ora weroeh ing sajah,kena diparibasakaké: „ endas digawé sikil, sikil digawé endas ", ndadekaké kaslametané wong kang dipitoeloengi lan kang dierèhaké.

ΤΑΜΑΤ.

OLIN LIBRARY-CIRCULATION DATE DUE

MAY29T

GAYLORD PRINTEDINU.S.Α.