Tidak diperdagangkan e Milik Depdikbud
MUNDINGLAYA DI KUSUMAH Carita Pantun Sunda
irektorat dayaan
DEPARTEMEN PENDIDIKAN DAN KEBUDAYAAN
MUNDINGLAYA DI KUSUMAH
Carita Pantun Sunda
Diusahakan oleh AJIP ROSIDI
Dipantunkan oleh KI ATJENG TAMADIPURA
Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBIT AN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1986
Diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah
Hak pengarang dilindungi undang-undang
• KATA PENGANTAR
Cerita pantun adalah cerita (lisan) yang dinyanyikan atau dideklamasikan oleh tukang pantun dengan diiringi petikan pantun (kecapi). Ceritanya mengisahkan tentang kehidupan raja-raja di tanah Sunda (Jawa Barat), pada masa pra-Islam, kebanyakan menceritakan kehidupan pada zaman kerajaan Galuh dan kerajaan Pajajaran.
Ditinjau dari sudut lain, pantun itu merupakan seni pertunjukan khas Sunda yang biasa dipertunjukkan semalam suntuk. Seni pantun biasa diminta dipertunjukkan oleh keluarga yang bermaksud menyelamatkan atau menyatakan rasa syukur panen atau menanam padi ladang atau di sawah, membangun rumah barn, menyunati atau menikahkan puteranya, teijadi peristiwa tertentu di lingkungan keluarga, dan lain-lain.
Cerita pantun yang diterbitkan ini berasal dari (cerita) pantun yang dipertunjukkan, direkam, dan diterbitkan dalam bentuk stensilan oleh Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda pimpinan Ajip Rosidi yang beralamat di Jalan Asmi 20 Bandung. Proyek Penelitian (swasta) ini telah menerbitkan cerita pantun, di samping sejumlah rekaman cerita yang belum sempat diterbitkan karena kegiatannya terhenti. Di samping menerbitkan kernbali cerita pantun yang pernah diterbitkan (dalam bentuk stensilan dan dengan jumlah yang sangat terbatas), kami bermaksud pula untuk menerbitkan cerita pantun yang belum sempat diterbitkan.
Cerita pantun mempunyai nilai yang tinggi dilihat dari sudut sastra. Hal itu telah dikemukakan oleh beberapa orang ahli sastra, kritikus sastra, dan sastrawan Sunda. Berhubung dengan , seni pantun itu berasal dari zaman pra-Islam (pada awal abad ke.-16 Masehi sudah ada), maka cerita pantun termasuk karya sastra klasik Sunda .
Penerbitan cerita pantun ini dimaksudkan untuk melestarikan sastra klasik Sunda dan sekaligus memperkenalkannya kepada masyarakat luas dewasa ini. Paling tidak ada empat kepentingan terpenuhi dengan upaya penerbitan cerita pantun ini. Pertama, menambah pengetahuan masyarakat; kedua, mempertajam apresiasi masyarakat terhadap karya sastra klasik; ketiga, menyajikan bahan penelitian; dim keempat, kiranya dapat mendatang aspirasi dan memberi bahan bagi sastrawan-sastrawan dan seniman-seniman generasi sekarang dan generasi mendatang untuk menciptakan karya-karya mereka yang barn sesuai dengan zamannya tetapi berakar dari nilai-nilai lama. Kesemuanya itu, agaknya, sesuai dengan maksud pembangunan dewasa ini, terutama dalam rangka pembinaan dan pengembangan Kebudayaan Nasional.
Seyogyanya ucapan terima kasih kami haturkan kepada Bapak Ajip Rosidi yang telah mengizinkan penerbitan kembali cerita-cerita pantun Sunda yang telah beliau usahakan dengan susah payah.
Jakarta, 1986
Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan daerah
PENDAHULUAN
TENTANG MENTRANSKRIPSI CARITA P ANTUN
Berkat perkembangan teknologi kita sekarang mengenal alatalat seperti tape-recorder, wire-recorder dan lain-lainnya. Dengan adanya alat-alat itu dapatlah kita merekam ucapan-ucapan lisan sehingga dapatlah lebih sempurna dicatat daripada dengan stenografi. Kita harus mengucapkan terima kasih atas penemuanpenemuan teknologi itu.
Demikianlah dengan bantuan hasil penemuan teknologi modern itu, sayapun dapat merekam dan mentranskripsi carita pantun langsung seperti yang diucapkan ki jurupantun. Kata-kata sang jurupantun itu dapat diikuti secara teliti. Namun demikian transkripsi itu terlaksana bukan tanpa kesulitan-kesulitan. Banyak kata yang bunyinya samar, sulit ditangkap karena sudah tak dikenallagi saking kunanya, atau mungkin pula karena telah rusak. Hal mana kadang-kadang menimbulkan kesangsiannya akan pendengaran telinga sendiri. Sehingga kalau sudah selesai haruslah diminta tolong dari jurupantun yang bersangkutan: namun dari pengalaman hal itupun terbukti tak banyak menolong. Banyak kata-kata yang hanya dia kenai dalam suatu rangkaian kalimat yang sudah klise tetapi tak diketahui lagi apa artinya.
Niscaya hal tersebut akan menjadi bahan yang menarik bagi mereka yang menaruh minat dalam bidang kata-kata seperti para leksikographer misalnya .
Yang ingin say a kemukakan di sini ialah bahwa justru karena adanya kesulitan-kesulitan itu, saya selama men-transkripsi itu makin me rasa kagum akan usaha-usaha K.F. Holle a tau C.M. Pleyte lebih setengah abad yang lampau. Pada masa itu belum dikenal tape-recorder. Jadi bagaimanakah mereka melakukan pencatatan carita pantun secara lengkap ? Setidak-tidaknya ada dua buah carita pantun yang sudah dicatat secara lengkap, yaitu lakon Lutung Kasarung (dari daerah Cirebon) dan lakon Aci
Keuling Wentang Gading (dari Baduy) 1 • Apakah mereka mencatatnya sementara sang jurupantun berkisah? Bagaimana kalau harus mengulang sesuatu bagian karena ucapan pertama tak terdengar jelas? Dengan cara seperti itu sebuah cerita pantun baru akan selesai dicatat setelah diulang berkali-kali. Artinya bermalam-malam. Mungkin tidak selesai dua minggu atau sebulan!
Atau mungkinkah jurupantunnya sendiri yang disuruh menuliskannya? Hal itu bukan mustahil. Tapi patut diingat bahwa kebanyakan jurupantun umumnya tidak dapat melihat alias tunanetra dan pada masa seabad atau setengah abad yang lampau masih jarang terdapat orang yang pandai membaca-menulis. Lutung Kasarung seperti yang naskahnya tersimpan di Museum Pusat, Jakarta, ditulis dalam aksara Jawa oleh Argasasmita, mantri Sundang· kopi Kawunglarang. Apakah dia juga merangkap seorang jurupantun? Entahlah. Tak ada keterangan mengenai hal itu yang sampai kepada kita.
Namun kalaupun dia seorang jurupantun, adalah sulit menuliskan kembali suatu cerita hapalan yang bisa dikisahkan semalam suntuk!
Pendeknya dengan alat-alat hasil penemuan teknologi kita menjadi lebih mudah dalam melakukan segala sesuatu. Dan dengan menyadari hal itu , patutlah kalau kita bukan saja berterimakasih terhadap penemuan-penemuan itu, tetapi juga kian mengagumi para pelopor terdahulu yang telah beketja tanpa bantuan hasilhasil teknologi modern!
MUNDINGLAY A DI KUSUMAH
Lakon MUNDINGLAY A DI KUSUMAH ternyata merupakan lakon pantun yang paling populer dan dikenal hampir di seluruh wilayah-pantun. Hampir setiap juru pantun mengenal cerita ini.
Namun ternyata masing-masing jurupantun dan tiap-tiap daerah mempunyai versi yang berlainan. Karena itu kami memutuskan akan memilih lakon pantun ini sebagai lakon yang akan direkam dari setiap daerah untuk bahan perbandingan tentang "kaol". Yang pertama ini kami rekam lakon MUNDINGLAYA DI KUSUMAH versi Sumedang yang dipantunkan oleh Ki Atjeng Tamadipura dari Situraja yang terletak k.l. 20 KM di sebelah tenggara kota Sumedang.
Lakon MUNDINGLAYA versi Sumedang ini ternyata berbeda benar dengan lakon MUNDINGLA Y A yang selama ini dikenal. Dalam lakon MUNDINGLA Y A versi Atjeng ini tokoh Mundinglaya dan Dewi Asri ternyata saudara kembar yang dibesarkan dan dipelihara oleh orang yang berlainan. Menurut kepercayaan Sunda lama, anak kembar yang berpasangan merupakan jodoh yang sudah ditetapkan dari alam asali karena itu tak mungkin dihalang-halangi oleh kehendak manusia. Kepercayaan itu jelas ber..: tentangan dengan hukum Islam. Tapi dalam lakon yang dipantunkan oleh ki Aceng Tamadipura ini, kita kenali adanya pengaruhpengaruh Islam pula . Misalnya dalam melukiskan adegan pernikahan ada disebut-sebut tentang "sarat kaum" (petugas kantor agama Islam), "dirapalan" (ijab-kabul nikah), wall yang meminta saratkaum untuk menikahkan anaknya, dan lain-lain. -
1 Kasarung dimuat dalam Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kusten en Wetenschappen (VBG}, jilid LVIII, 1910, hal106 dst. Aci KeUng dimuat dalam Tijdschrift voor lndische Tall--, Land - en Volkenkunde (TBG), jilid LN, 1912 , hal. 292-425.
RINGKASAN CERIT A
Di negara Gunung Gurumbuh Babakan Bali (Bale) Salaka, permaisuri Agan Padnawati atau Pandawati pada suatu kali bermimpi memperoleh dua ekor burung kembar : yang seekor burung bersayap emas dan berparuh intan dan yang seekor lagi burung pancawarna. Karena menganggap impian itu bukan sembarang, melainkan ilapat adanya, maka sang permaisuri menanyakan ta'birnya kepada baginda sang Prebu Mundingkawati. Tapi baginda tak dapat mengartikan ta 'bir mimpi itu, sehingga sang permaisuri mengancam akan lari. Untunglah si Lengser dapat menak'birkannya : sang permaisuri akan mendapat putra-kembar, seorang putra dan seorang putri. Pada mulanya baginda tidak mempercayainya omongan si Lengser, tapi kemudian ternyata bahwa betul sang permaisuri Pandawati mengidam . Yang diinginkannya adalah buah jambu dan terung . Tapi di seluruh negara tak ada terung dan jambu, karena tidak musim berbuah. Akhirnya atas petunjuk sesepuh negara Ua Buyut Mantri Agung, si Lengser pergi meminta terung dan jambu kepada Eyang Balangantrang di Babakan Geger Sunten. Eyang Balangantrang memberikan terung dan jambu masing-masing sebelah sambil memberi tahu si Lengser bahwa bayi yang akan lahir itu sudah merupakan pasangan yang tepat , yang laki-laki bernama Raden Mundinglaya di Kusumah Aria Mangkunagara Prebu Kasirikan Wangi Prebu Gilang Kancana Mustika Bali Salaka Jaksana Anu Tapa; dan yang putri bernama Dewi Asri Purbasari Ratu Ayu Argawati Purba Ratna Inten. Kecuali itu Eyang Balangantrang memberikan saran agar baginda mengumpulkan para dukun dan dukun-beranak dari seluruh negeri dan menyediakan pesta kalau bayi sudah lahir dan membuat penjara besi untuk sang putra karena kelak akan difitnah orang. Sedangkan baginda beserta permaisuri harus berangkat bertapa untuk keselamatan putra baginda supayajangan mempan senjata apajuga.
Semua saran Eyang Balangantrang itu disampaikan oleh si Lengser kepada baginda dan baginda melaksanakannya dengan patuh.
Berita bahwa Agan Pandawati akan melahirkan terdengar juga oleh istri Prabu Guru Gantangan, raja Pajajaran. Istri prabu Guru Gantangan ada empat puluh orang. Yang pertama Agan Pandainten masih saudara Agan Pandawati. Karena ingin menolong saudaranya melahirkan, maka Agan Pandainten meminta perkenan baginda Prabu Guru Gantangan untuk pergi ke Gunung Gurumbuh. Tapi ternyata yang pergi bukan hanya Agan Pandainten, melainkan keempatpuluh istri baginda . Mula-mula baginda keberatan, tapi baginda tidak juga dapat melarangnya, sehingga diperkenankannya juga.
Tapi pada waktunya Agan Pandawati melahirkan, baik para dukun beranak yang sudah dihimpun oleh si Lengser maupun keempatpuluh istri Prabu Guru Gantangan tak ada yang dapat menolong. Agan Pandawati meminta tolong kepada ibu Sunan
Ambu di kahiangan yang segera menitahkan dukun-beranak gaib Nyi Mas Pohaci Robaning Angin. Demikian juga Eyang Balangantrang yang waspada itu segera datang ke istana dan permaisuripun melahirkan dengan selamat dan sesuai dengan ramalan putranya kembar, putra dan putri. Pada masing-masing telapak tangan kedua bayi itu tercantum namanya. Kedua bayi itu dimandikan oleh Eyang Balangantrang. Segala barang bekas mengurus kelahiran seperti tikar, bantal, kasur, darah, taliati dan lain-lain lantas digulungkan. Eyang memerintahkan si Lengser agar membuang gulungan itu. Sebagian dati gulungan itu jatuh di lautan dan 9 bulan kemudian menjelma menjadi setan Jongrang Kalapitung, sedangkan yang lain-lainnya terbang ke angkasa, tetjatuh di surga: menjadi perahu seorang kancana samber katingali omas langlayangan domas dan menjadi guriang tujuh yang menjaga layangan domas di luar langit tujuh itu.
Lantas di Gunung Gurumbuhpun dilangsungkan pesta tujuh hari tujuh malam. Sehabis pesta baginda dan pef!11aisuri menitahkan si Lengser dan kedua orang patih, yaitu Patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang, berkumpul. Baginda menyatakan niatnya hendak bertapa bersama permaisuri, karena itu pemeliharaan putranda dan pengawasan negara dipercayakan kepada mereka bertiga. Pada saat itu datanglah Prabu Geger Malela dati negara Kutapandak beserta permaisurinya Nyi Gambir Wangi hendak menjenguk permaisuri yang bam melahirkan. Maka Dewi Asri diserahkan kepada Geger Malela dan Gambir Wangi untuk dipelihara. Sedang Mundinglaya Di Kusumah tetap diasuh oleh Patih Kidang Pananjung, Gelap Panyawang, dan si Lengser. Baginda dan permaisuripun mulai bertapa.
Sementara itu, Mundinglaya yang masih bayi itu berpindahpindah tangan dati seorang kepada yang seorang keempatpuluh istri Prabu Guru Gantangan yang masih juga belum pulang ke Pajajaran. Hal itu menyebabkan Prabu Guru Gantangan merasa gelisah. Maka dititahkan baginda Raden Gagak Lumayung supaya menjemput keempatpuluh istri baginda .. Tapi setelah berada kernbali di Pajajaran, keempatpuluh istri baginda tak henti-hentinya menangis karena ingin mempunyai putra. Karena hendak memenuhi keinginan keempat puluh orang istrinya itu, maka baginda menitahkan Gagak Lumayung ke Gunung Gurumbuh kembali akan meminjam Mundinglaya. Baik patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang maupun si Lengser Gunung Gurumbuh tak seorangpun yang dapat menolak permintaan itu. Maka Mundinglaya diserahkan kepada Gagak Lumayung untuk dibawa ke Pajajaran.
Keempatpuluh istri Prabu Guru Gantangan gembira memperoleh apa yang dimintanya. Tapi Raden Mundinglaya yang tampan itu meskipun masih kanak-kanak rupanya telah menambat hati mereka dan setiap istri itu memperlakukan Mundinglaya seolaholah sudah dewasa, sehingga Mundinglaya hampir mati tak berdaya. Kelakuan tak senonoh itu akhirnya ketahuan oleh Prebu Guru Gantangan yang menjadi murka dan hendak membunuh Mundinglaya. Tapi tak ada senjata yang mempan terhadap Mundinglaya, sehingga usahanya sia-sia. Menurut si Lengser karena Prebu Gantangan tidak terlebih dahulu meminta perkenan orang Gunung Gurumbuh untuk menghukum Mundinglaya, padahal anak itu dipinjamnya dari sana. Maka bagindapun menitahkan si Lengser untuk meminta perkenan itu. Karena baik Patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang maupun si Lengser tak merasa berwewenang untuk inemberikan perkenan itu, maka mereka menyerahkan hal itu kepada sesepuh negara Ua Buyut Murugul Mantri Agung. Dan sesepuh itu berkata : "Janganlah Mundinglaya dibunuh. Kalau memang betul ia bertekad buruk, baiklah ia dimasukkan ke dalam penjara besi yang sudah disediakan untuk kemudian dihanyutkan ke Sungai Cipunagara". Prebu Guru Gantanganpun setuju akan keputusan itu karena menurut hematnya pastilah Mundinglaya mati juga kalau dimasukkan ke dalam penjara besi yang dihanyutkan di sungai. Mundinglaya segera dibawa ke Gunung Gurumbuh oleh Prebu Guru Gantangan sendiri. Kemudian dimasukkan ke dalam penjara yang segera dilemparkan ke Sungai Cipunagara. Prebu Guru Gantangan pulang ke Pajajaran dengan hati lega.
Semen tara itu, Dewi · Asri yang hid up di Kutapandak dengan Prebu Geger Malela dan Gambir Wangi sudah berangkat dewasa. Dia setiap hari kerjanya menenun di kaputren. Pada suatu hari sedang asyik menenun ia mendengar suara tak berwujud yang memberinya tahu bahwa "kalau nanti ada orang yang mau melamar, hendaknya Dewi Asri merninta perahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas yang ber!)da di jabaning langit di jaga oleh guriang tujuh". Hal itu segera disampaikan kepada ayah-bunda angkatnya yang segera membenarkannya dan menyuruhnya pulang ke Kaputren. Prebu Geger Malela dan permaisuri Gambar Wangi menyerahkan soal jodoh kepa da putrinya sendiri. Kemudian berturut-turut datanglah raja Bentaljemur dari negeri Kuta Ayunan, Raden Patih Ganda Perwata dari negeri Kadupandak, Raden Patih Kidang Lumayung dari negeri Kuta Kanyere dan Raden Patih Sutra Panggulingan dari negeri Nusa Lumayu dan Demang Patih Kala Bujangga dari negeri Meladatar yang datang melamar. Semuanya kembali lagi dengan tangan hampa karena tak merasa sanggup memenuhi permintaan Dewi Asri berupa perahu sorong kancana dan langlayangan domas.
Setelah itu datanglah Raden Sunten Jaya putra nakhoda yang paling kaya dari pelabuhan Nusa Kapal. Sunten Jaya datang melamar dengan membawa barang berkapal-kapal dan binatang ternak tak terbilang, sehingga membuat hati Prebu Geger Malela dan Ratu Giunbir Wangi ngiler. Maka berbeda dari yang sudah-sudah dan janjinya sendiri, lamaran Sunten Jaya langsung diterima oleh Geger Malela dan Gambir Wangi. Kemudian diselenggarakan pesta tujuh hari tujuh malam sebelum pernikahan dilangsungkan. Setelah pesta usai, Dewi Asri dipaksa oleh Geger · Malela untuk menikah dengan Sunten Jaya. Tapi setelah menikah Sunten Jaya tak berliasil mempergauli Dewi Asri. Dewi Asri pista, tak berbaik dengan suaminya. Karena putusasa dan marah, Sunten Jaya lalu melaporkan halnya kepada mertuanya. Prebu Geger Malela murka dan menyiksa Dewi Asri dengan cemeti kawat, sehingga Asri berjanji akan melayaninya dengan baik. Tapi malamnya Dewi Asri
membaca mantra sirep, sehingga seluruh negeri Kuta pandak ter11 tidur semua. Sun ten J aya tidur sambil memeluk guling, padahal pada sangkanya istrinya yang cantik. Kemudian Dewi Asri melarikan diri dan sampai di pinggir sebuah sungai dan memanjat sebatang kayu, kemudian bertapa di situ, menunggu bakal suami yang sudah menjadi jodohnya sejak alam asali.
Pada waktu itu baginda Prebu Mundingkawati raja Gunung Gurumbuh beserta permaisurinya Pandawati sudah selesai bertapa. Baginda mendengar suara tak berwujud yang menitahkan baginda mengangkat putranda Mundinglaya dari dasar sungai dan menyuruhnya pergi ke luar langit akan merebut perahu sorong kancana dan langlayangan domas, mengalahkan guriang tujuh. Untuk itu telah disediakan sebuah perahu samber yang dapat terbang di udara maupun berlayar di laut. Mundinglaya sudah dewasa selama bertapa dalam penjara besi. Ia kian tampan kelihatannya. Maka setelah bertemu dengan ayah-bundanya, Mundinglayapun segera berangkat dengan perahu sam bar layang. Mulamula terbang merrembus angkasa. Tapi Mundinglaya yang disertai oleh Patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang itu tak tahu ke mana jalan ke luar langit tujuh. Perahu samber layang tibatiba diteijang angin-puyuh sampai rusak terbanting di Gunung Tangkuban Parahu. Kapal hancur dan Patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang meninggal. Raden Mundinglaya mendaki ke puncak gunung. Di sana ia bertemu dengan Agan lnang Saketi, masih saudara bundanya. Oleh Agan lnang Saketi, Mundinglaya disarankan untuk pergi ke pasisir. Di sana ia akan bertemu dengan raksasa Jonggrang Kalapitung. Kepada raksasa itulah mesti menanyakan jalan ke luar langit. Dengan bantuan duabelas orang satria Raja Raspati Angin yang muncul dari bumi menyatakan mau mengabdi kepadanya. Mundinglaya akhirnya dapat mengalahkan Jonggrang Kalapitung. Raksasa itu menyatakan takluk dan memberikan petunjuk tentang jalan ke luar langit: harus menuju ke Gunung Kumbang. Di sana ada seorang kakek yang kurus serta penyakitan yang keijanya berjemur di panas matahari. Kakek itu harus ditangkap dari belakang. Beramai-ramai dengan keduabelas orang satria itu Mundinglaya menangkap si kakek itu. Tapi kedua belas satria itu dibantingkan oleh si kakek menjadi kawah Ratu Angin, sedangkan Mundinglaya terlempar ke angkasa, jatuh ke pojok matahari, bertemu dengan Batara Surya atau Malaikat Mukarama. Batara Surya memberinya teka-teki. Kalau Mundinglaya dapat menebak teka-teki itu dengan jitu, barulah ia diperbolehkan masuk. Ternyata Mundinglaya dapat menebak teka-teki itu dan iapun boleh meneruskan peijalannya sambil diberi nasihat untuk meminta agar Aki dan Nini Giling Pangancingan yang menjaga pintu surga kahiangan membukakan pintu baginya.
Oleh Aki dan Nini Giling Pangancingan, Mundinglaya disuruh meniti kilat panjang, kemudian bertemu dengan guriang tujuh yang sedang menjaga layangan domas. Guriang tujuh tidak mau memberikan perahu sorong kancana dan layangan itu, maka terjadilah perkelahian yang seru. Mundinglaya terbanting sampai pingsan. Maka datanglah sukma Dewi Asih yang menghidupkan kembali Mundinglaya. Guriang tujuh dua-dua oleh Mundinglaya kepalanya dipertum bukk an, sehingga akhirnya hanya tinggal satu guriang saja lagi yang masih hidup. Guriang itu menyatakan takluk dan menyerahkan perahu sorong kancana aan langlayangan domas. Guriang yang enam lagipun dihidupkan kembali oleh Mundinglaya. Maka merekapun kembali ke dunia, ke Gunung Tangkuban Parahu. Di sana mereka temui mayat Patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang yang segera dihidupkan lagi oleh Mundinglaya. Setelah menemui Agan Inang Saketi untuk menghaturkan terima kasih, Mundinglaya dititahkan oleh wanita pertapa itu agar sebelum pulang ke Gunung Gurumbuh terlebih dahulu membangunkan kekasihnya, Dewi Asri yang sedang bertapa di atas sebatang pohon di pinggir Sungai Ciparage.
Setelah mengajak Dewi Asri, maka Mundinglayapun pulanglah bersama ke Gunung Gurumbuh. Baginda Prebu Mundingkawati sangat gembira karena putranda keduanya sudah pulang dengan selamat, berhasil melaksanakan cita-cita merebut perahu sorong kancana dan langlayangan domas. Maka bagindapun menyuruh si
Lengser mengadakan pesta: tujuh hari tujuh malam : kecuali memestakan pernikahan kedua putranda, juga memestakan pengang13 katan Mundinglaya menjadi prabu anom (raja muda) di Gunung Gurumbuh.
Karena mendengar pesta itu, maka satu demi satu Raja Bentaljemur, Raden Patih Ganda Perwata, Raden Patih Kidang Lumajung, Demang Patih Kalabujangga pada datang akan memerangi Mundinglaya. Tapi semuanya satu demi satu ditaklukkan oleh patih Kidang Pananjung dan Gelap Panyawang. Mereka semuanya akhirnya menyatakan takluk dan bersedia mengabdi di Gunung Gurumbuh.
Sementara itu, Sunten Jaya dan seluruh negeri Kutapandak masih juga tertidur karena pengaruh sirep Dewi Asri. Setelah sirep itu dicabut, maka ributlah mereka mencari Dewi Asri. Waktu tahu bahwa Dewi Asri sedang pengantenan dengan Mundinglaya, maka Sunten Jayapun berangkat akan memeranginya. Tapi dengan mudah dapat dikalahkan oleh patih Gelap Panyawang dan iapun menyatakan diri tak1uk pula.
Maka kerajaan Gunung Gurumbuh kian subur-makmurlah keadaannya.
TENT ANG KI JURUP ANTUN
Ki Aceng Tamadipura dilahirkan kira-kira pada tahun 191 0 dan mulai mantun k.l. tahun 1930. Jadi pengalamannya sudah k.l. 40 tahun. Ia tinggal di Nagrog, Cisitu, Kecamatan Situraja. Di desa itu ada tiga orang jurupantun yaitu Ki Aceng Tamadipura, Ki Sjahri dan Ki Ca'i padahal di desa-desa tetangganya yang dekat tidak ada. Sebeluni matanya menjadi buta, ki Aceng pernah berseko1ah di Seko1ah Desa dan pernah pula mengenyam pendidikan madrasah dua tahun dan pasantren satu tahun. Pada tahun 1927 - 1928 ia pernah beketja di Jakarta. Pada tahun itulah matanya menjadi buta. Setelah buta barulah ia belajar mantun dari Ki Madrani almarhum dari Cibeure11m, masih wilayah Sumedang juga. Ki Acen_g mengenal sejumlah lakon pantun. Kecuali Mundinglaya di Kusumah, juga: Ciung Wanara, Sri Sadana (Sulllnjana), Sumur Bandung, Ringgitsari, Panggung Karaton, Ratu Bagawat /man
Sonjaya, Budak Manjor, Samun, Munding Liman, Rangga Gading, Candra Pamulang, dan lain-lain. Tapi karena minat para penanggap umumnya berkisar pada beberapa lakon tertentu saja, maka banyak di antara lakon itu yang sekarang tak dapat lagi dia pantunkan. Menurut pengakuan ki Aceng sendiri ia berguru kepada Ki Madrani hanya tiga malam, lantas bisa!
Dan ki Aceng ini lakon lain yang sudah direkam dan akan segera diptiblisir ialah lakon Sri Sadana (Sulanjana atau Nyi Pohaci Sanghiang Sri) dan lakon Ringgit sari.
SAJEN
Untuk setiap pertunjukan, ki Aceng, seperti para jurupantun yang l<iin, meminta disediakan sajen. Tempat dia duduk kala mantunpun harus sesuai dengan perhitungan naktu, menurut kala: tergantung Kala sedang berada di mana, apakah ia harus duduk menghadap ke selatan ataukah ke barat atau ke timur, dan seterusna. Untuk setiap lakon sajen yang dimintapun tidak sama. Untuk setiap pertunjukan pantun harus ada sajen yang biasa seperti puncak manik (tumpeng dengan telur di puncaknya), rokok (biasanya surutu), pinang-sirih, air kopi, rujak buah-buahan tujuh rupa, kelapa muda (duwegan), bunga-bungaan. Untuk lakon-lakon tertentu diminta pula sajen-sajen khusus. Untuk Mundinglaya di kusumah misalnya, kecuali sajen yang biasa ·seperti yang diperinci di atas, juga harus disediakan sehelai kain putih. Semua sajen itu pada waktu habis pertunjukan menjadi milik jurupantun. Tak usah dikatakan bahwa di samping sajen itu, harus pula disediakan parukuyan (dupa) dan kemenyan. Waktu pertunjukan hendak dimulai dan pada waktu hendak diakhiri tempat kemenyan itu harus dinyalakan dan biasanya dipegang oleh ki jurupantun sambil mulutnya berkemak-kernik membacakan mantra (yang tak terdengar karena itu tak dapat direkam). Pada waktu pertunjukan berlangsung, kemenyan itu mati tidak apa .
PUBLIKASI MUNDINGLAY A
Mundinglaya di kusumah merupakan sa1ah satu carita pantun yang paling terkenal. Kecuali dikenal hampir 4i setiap daerah di wilayah pantun, juga te1ah banyak dikena1 di 1uar lingkungan Sunda berkat usaha-usaha tetjemahan atau saduran atau bahasanbahasan yang dilakukan o1eh para satjana. Saduran dipero1eh baik dalam bahasa Sunda maupun da1am bahasa Indonesia . Di bawah ini dicantumkan daftar publikasi Mundinglaya di kusumah :
1. C.M. PLEYTE, Raden Mundinglaya di kusumah, Een oude Sundasche rid"erroman met eene in1eiding over den tukangpantun.TBG, 49, 1907,hal.1-159;
2. AOH K. HADIMADJA, tetjemahan ke dalam bahasa Indonesia dari teks C.M. P1eyte. Kebudayaan Timur II (Jakarta, 1944).
3. M.A. SALMUN, Mundinglaya di kusumah , saduran berbentuk gending karesmen, Candra (Bogor, 1954).
4. AJIP ROSIDI, Mundinglaya di Kusumah . Saduran berbentuk roman da1am bahasa Indonesia. (Bandung 1961, cetak u1ang Jakarta 1968);
5. W AHYU WIBISANA, Mundinglaya Saba Langit, saduran dalam bentuk gending karesmen bahasa Sunda: Pemah dipentaskan di Bandung 1962.
6. SAINI K.M., Pangeran Sun ten Jaya, . saduran berbentuk roman da1am bahasa Indonesia. Dimuat sebagai feuilleton da1am sk. Indonesia Express (Bandung 1970).
Umumnya saduran-saduran itu berdasar kepada versi yang pemah dipublikasikan o1eh C.M. P1eyte yang sesungguhnya tidak1ah 1engkap.
UCAP AN
Meskipun tidak banyak, namun ada minat perhatian dari masyarakat akan usaha-usaha Proyek Penelitian Pantun, baik dari pers yang memberikan sambutan dan atau ulasan maupun dari pribadi-pribadi yang segera menghubungi Proyek Penelitian Pantun di Jalan Asmi 20 Bandung. Meskipun dari instansi-instansi resmi tak ada sambutan, namun terdengar kabar bahwa setelah mendengar tentang usaha Proyek Penelitian Pantun lantas ada lembaga-:lembaga resmi yang mencoba melakukan perekaman folklore sendiri. Ini tentu usaha yang patut dipuji, karena usaha seperti ini memanglah harus dilakukan secara simultan dalam berbagai bidang, sebaiknya dengan inisiatif dari pemerintah. Usaha seperti ini terang tak mungkin terus dilaksanakan hanya oleh perseorangan. Mudah-mudahan perekaman folklore yang dilakukan oleh lembaga-lembaga resmi itu benar-benar akan kontinyu dan dengan demikian akan saling isi dengan usaha Proyek Penelitian Pan tun.
Terhadap sambutan dan perhatian yang diperlihatkan oleh pers, lembaga-lembaga maupun pribadi itu, di sini patut diucapkan terimakasih yang sebesar-besarnya. Minat dan sambutan seperti itu tak pelak lagi merupakan daya-dorong yang besar untuk terus melanjutkan usaha-usaha yang menjadi cita-cita kami.
Terimakasih tak terhingga pula ditujukan kepada KONINKLIJK voor TAAL ---,LAND--- en VOLKENKUNDE di Leiden yang telah memungkinkan usaha ini dapat dilaksanakan, kepada Saudara Nur Danubrata, kepada saudara Sutiko Soetoto yang telah memberikan perhatian dan bantuan terhadap usaha ini. Mudah-mudahan amal mereka itu akan mendapat berlimpah dari Allah swt. Amin.
Transkripsi lakon pantun Mundinglaya di kusumah yang dipantunkan oleh Ki Aceng Tamadipura dari Situraja ini dilakukan sepenuhnya oleh saudara Omeng Abdurrahman dan saudara Ading Sumarta yang kemudian dikoreksi lagi secara teliti sampai selesai oleh saudara Olla S. Sumarnaputra. Kepada mereka saya haturkan terimakasih yang tak terbilang. Saya panjatkan do'a kepada Allah s.w.t. agar mereka senantiasa dilimpahi rahmat-cahayaNya, dilimpahi rahman dan rahimNya. Amin.
Bandung, Akhir Agustus 1970 AJIP ROSIDI
Proyek Penelitian Pantun
MUNDINGLAYA DI KUSUMAH
Carita Pantun Sunda
MUNDINGLAYA Dl KUSUMAH
la ilaha ilallah muhammadurasulullah lailaha ilallah muhammadurasulullah kitu aturanana hormatan kanu jadi karuhun la ilaha ilallah saenyana ieu abdi nyanggakeun ka para nabi ka para sahabat anu opat ka para wali nu salapan la ilaha ilallah m uhammadurasulullah kitu aturanana hormatan kanu jadi karuhun kembang beureum anu bareureum kern bang bodas anu barodas kern bang beureum nu bareureum kembang beureum buah hideung pikir kuring nyaliara kern bang beureum nu bareureum kembang bodas buah bunder nya hate bari ngaheruk kembang beureum nu bareureum sasawi jadi di cai sadalah dikumahakeuu kern bang beureum nu bareureum
pun sampun ka luhur ka sangrumuhun ka handap ka sang batara ka batara ka batari ka batara naga raja ka batara naga sugih amit ampun kanu kagungan bumi langit jeung eusina agungna ka kangj€ng gusti allah jembarna ka rasulullah ka kangjeng nabi muhammad ka para sohabat anu opat abubakar umar usman sareng ali ka para malaikat nu opat jab rail ijroil mikail isroil ka para dewata anu salapan ka para wali anu salapan kasapuluh wali tinggal
bisina kuring nempuh luput manggil pamali mendakan doraka pacuan ulah rek katulah ucap lampah jeung pamolah sumawont€n ti gusti allah ti allah ti rasulullah ti gusti ti para nabi ti sahabat ti malaikat ti wali ti mu 'min titip diri sangsang badan bubuhan nu kumawula
amit deui ka nu ngageugeuh di lembur ieu ka nu sumare di sumMang larang · anu sumare di sumedang girang nuhunkeun dua sapaatna ti palih wetan anu sumare di Cirebon girang cir8bon hilir ka sunan kalijaga sunan kalijati wali sanga nu calik di gunung amparan ka ibu ka ·sunan ambu ka nyi pohaci rincik bumi nyuhunkeun balabantuan pangrajahkeun pang munahkeun
rajah deugdeug pati jaya pBrang ahung ahung ahung ahung · ahung pun sampun ka luhur ka sang rumuhun ka batara ka batari ka batara susuk tunggal anu babak-babak di kahiangan agungna ka sunan ambu j8mbar ka bujangga seda sakti ka pohaci naga gana ,ka pohaci naga gini ka pohaci jaka sadana ari sadana anggana-anggana ka pohaci langlang buana id8rbuana ka malaikat mukarama ka handap kadatuan ceb ka bagal buana sarengga dewata dua
ruhiang banga ruhiang bango · ruhiang ka tampa suka ka bacukat ka bacukit bisi aya bumi nu bisi aya jagat nu kanu sumare di dasar bumi ka pohaci rincik bumi ka nyi dewi pertiwi ka nu calik di gunung padang kulon ka prabu ratu galuh ka ua buyut marugul ka sang mandra agung nu tapa di jero gunung ka ua prabu galih - anu nangkes pajajaran mimitina taun alip bulan mulud tanggal opatwelas poena poe salasa jisim abdi nyuhunkeun pangrajahkeun pangmunahkeun pangnyalahkeun pangmenerkeun bisi aya nu kalepasan
ka sang ratu buligir putih nu calik di luhur pasir ka sang ratu jelegong putih nu calik di sirah lebak ka sang ratu harumu putih nu calik didasaring cai
bisi wawantunan gidung bisi kuring nempuh luput manggih pamali mendak doraka pacuan ulah rek katulah ucap lampah jeung pamolah bisina kuring naratus bisina narajang alas palias narajang alas leuweung motong catang bisi papalimpang bengkung medal pangrajahkeun pangmunahkeun munah tanah katut imah munah badan katut nyawana munah harta katut bandana nMa ka ua purba galih pakuan nu ngageugeuh pajajaran
cihaliwung nunjang ngidul nyanghulu ka gunung cisadane nunjang ngaler nunjang ka nusa sabrangan tebeh wetan cipeucang nunjang ka cisalopa kujang ti tengah cirancamaya caina kiruh ti girang tepi ka hilir ti tengah canembrang herang pamurujan gajah putih pangramayan rambut panjang sing lulus tina karahayuan mulus salamet anu mantun salamet anu dipangmantunkeun salamet saluar desa sareng nu wajibna salamet nu nyaksianana salamet sadayana
bul kukus aing ka manggung ka rnanggung neda papayung ka dewata neda suka ka pohaci neda suci kuring rek diajar ngidung nya ngidung carita pantun ngahudang siloka wayang nyukcruk laku nu rahayu rnapay pusaka nu bijaksana ku nu di ku nu bijaksana bisina kuring narutus bisina narajang alas palias narajang alas leuweung rnotong catang bisina papalirnpang medal sing lulus dina karahayuan lulus
ratu agung parnuhunan rajah parnunah calik dina ratu sura pangrasa ratu adil dana rasa nata agarna sang ratu ulang-aling reg nuhunkeun rahrnat ti wetan rahrnat ti kidul rahrnat ti kulon rahrnat ti kaler rahrnat ti handap rahrnat ti tengah ku rajah parnunah geus pungkas geus punah ku rajah pamunah ka ua purba galih pakuan nu ngageugeuh pajajaran
lain samunah-munahna munah tanah katut imah munah cai katut leuwi jeung eusina munah beurang kalawan peutingna munah taun dapan bulan duaMlas poe tujuh dawuh lima munah badan katut bandana munah raga katut nyawana hartana katut caritana munah kayu katut batuna katut beusina munah beusi katut sri sri braja manusa dat ilat manjing rat sup baju ka kurungan
rajah mah sakitu ge aya deui
lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh rajah bantala
rangkuning ngaraning peuting anu nyungging dina kulitna peuting rangkuning ngaraning beurang anu ngancang dina cangkangna beurang
ti pipasinieun ti mana picaritaeun caturkeun ratu di kidul ratu ti kidul kami mah palias keneh bising guru tampa puhun caturkeun ratu ti kulon ratu ti kulon kami mah palias keneh bising guru tampa seler caturkeun ratu ti kaler ratu ti kaler kami mah palias keneh bising guru tampa ratu caturkeun ratu ti wetan ratu ti wetan tacan keuna bising guru tan landesan
ana jleng dibuktikeun cupu manik astagina diteundeun dina handeuleum sieum ditunda dina hanjuang siang diwadahan ku mandelar diamparan boeh rarang dituruban ku mandepun ditunda di bojong jalan ana kapendak ku semah paliwat jalan barang dibuka ku nu bujangga mani pating gelendeng pating daleungdang pating haleuang pating hariring
ronghob nu pada hayang dilalakonkeun mani pating hariring patih pating haleuang raja sorana milawung kancana neda agung nya paralun panjang pangampura luluhur kanu jadi ratu lain patih pasisian lain menak pupulasan lain raja jijiadan lain raden terah kokoden bisina kuring nempuh luput manggih pamali mendak doraka nyorang salah pacuan ulah arek katulah ucap lampah jeung pamolah sumawonten ti gusti allah ti allah ti rasulullah ti gusti ti para nabi ti sahabat ti para malaikat ti uril ti mu'min titip diri sangsang badan bubuhan anu kumawula
baribin malikan kawih ngawihkeun cibangbalikan saeutik beunang mihuit panjang beunang ngungang-ngungang pondok beunang milokokeun oge rampe sawiwi sawiwi jadi ngahiji kawatnu mawa carita carita para dewata inang nu neanganana papan nu mapaykeunana pureut nu ngadeukeutkeunana
ana seug urang jeujeuhkeun diajar masingna hejo lembok lalakonna masing rambay caritana ngembat aturanana mulus kalakuanana
sigeg ayeuna anu bade dicarita nyaeta aya di tanah pulo jawa tapi sayaktosna pulo dawa pulo nyatana nusa dawa eta panjang ti kulon ngujur ka wetan na tanah jawa tungtung kulon tanah tungtung wetan tanah jawa tanah basuki jawa teh dibagi dua ka wetan tanah jawa nyangking aksara ha na ca ra ka wetan da ta sa wa la kidul pa da ja ya nya kulon rna ga ba ta nga kaler ti cirebon ka kulon tanah pasundan nyangking aksara alip be te se jeung saterusna ayeuna anu bade dicarita tanah jawa beulah kulon " tanah pasundan kacarios aya hiji nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka
lilir kang nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka ana ret ti kidul mani ngajentul kuta parungguna ti wetan kuta wajana ti kaler kuta beusina , ti kulon kuta kuningan ti tengah mayapak kuta maneuhna marakbak parabot perangna oge tumbak cagak rucuk beusi malela bedog si duhung si pucuk umun gobang si welang kancana eusina lob a cina jeung belanda lob a bugis jeung makasar ngariung para wong agung hempak para ponggawa jaksa gulang-gulang geus ngajajar patih prajurit geus ngabaris serdadu geus ngariung gubemur jendral sumawonna
lajeng loba kuda reujeung domba loba sato reujeung rounding loba em be reujeung kalde loba soang eujeung hayam loba entog eujeung togri loba titit eujeung meri loba randa eujeung duda loba randa eujeung lanjang loba menak reujeung kuring bantar panjang pamarakan ereng deet panandean paranti nu geulis mandi paranti nu lenjang siram
nu denok eusi pawonna nu jangkung eusi dapuma nu doeh eusi empema nu nanjak jalan ka humana mudun jalan ka caina nutug jalan ka lisungna bale bubut bale manggut bale raut bale bang bale kumambang bale rarawis kancana bale rincik mipir mampeuy tatanggeuyan ana ret ka patalunanana mani ngalamuk kebon kawungna kebon kawung keur meujeuh turon caruluk ret ka wetan ngajajar kebon kalapa k8bon kalapa meujeuh turon manggaran ret ka kaler ngaberes tangkal jambena pelak jambe cumawene keur meujeuhna sarangk8k awewe dipelak di sisi jalan gede ciciren nagara hade melak sereh di pakuan sarehseh bari akuan urang nagara teh
ana ret kana pasayuranana pelak cau keur meujeuh turon jantungna marakbak kebon kembangna lamun aya urang nagara nyiram moal bingung ku bubuahan moal susah ku idakan loba dukuh, pisitan jeung kokosan campedak nangka walanda buah bapang jeung bangkuang kaweni jeung naga sari
ret kana paseranganana ti kidul keur celetu ti kulon keur bener hejo ti kaler keur koneng ti wetan keur harayhay beubeurat sang rajin ti lurah panyerang batuk ngisang cecewakan pacurendang cueut ti girang papacingna unggal sisi bebegigna panalisan rabeng tali gegendanganana ditangtang mah teu datang
ana ret kana kajuaranana nu luhur sada tempur reregan sekeseler lir beunang ngadingdingkeun korsi gading salawe siki meja salaka salapan pagong sadayana bangunan genep likur kabuyutan damar lilin unggal bilik damar kalang unggal tihang damar kawung unggal tungtung
turun na lawang ping pitu medal ti lawang ping sanga alun-alun sewu cengkal babacong tilu ngariung pingitan dalapan puluh
kocap di nagara gunung gurumbuh babakan bale salaka lamun papatihna sabaraha siki lamun pawarang Sababaraha urang ponggawana sababaraha urang ari anu jadi raja nyangking demang babudenda nyakrawati pancaniti nyaeta prebu dalem aria mundingkawati papatihna dua: jenengan anu kahiji patih kidang pananjung nu kadua patih raden gelap panyawang kokolot dayeuh panakawan batara ua lengser
kocapkeun nagara gunung gurumbuh kagungan sesepuh jenengan ua buyut murugul mantri agung kangjeng raja kagungan aci beuti pamelaran garwa anu jadi raja jenengan agan padnawati pernahkeun tuang garwa kangjeng raja di kaputren bale bubut atuh jongjon di nagara gunung gurumbuh babakan bale salaka euweuh jalma anu mabarekan kakang euweuh jalma anu nyorendangkeun ka susah nagara paling j ugala nagara gede tur rame sugih niukti beurat beunghar nagara teu kurang sandang-pangan gunung gurumbuh babakan bale salaka teh
kocap tuang garwa kanjeng raja dina hiji waktu mangsa atuh ngeng kadenge ray karasa kadungkapan ilapat ngimpi ngimpi mulung kembang kembang teu meunang salambar-lambar acan ngan meunang manuk sakembaran hiji manuk pacikrak lanjang emas jangjang salaka pamatuk inten dua manuk pancawarna
eta nu kahiji dikurungan ku kurung beusi ku batur anu kadua dibikeun dipihapekeun ka batur kitu lebeting ilapat
1i1ir kang garwa korejat gugah ras emut kana impenan huleng anu geulis agan padnawati "eh naha aing bet ngimpi kieu sagala? saumur kakara teuing meunang impian kieu naon atuh balukarna naon pinyataeunana?"
ti saparantos ngimpi kitu teu kulem deui nepi ka bray beurang ngemut-ngemut hal impenan ana bray beurang agan padnawati "ah rek nanyakeun ka raka ka paseban da tangtu ieu balukarna kana awon atuh basikut dangdan anu geulis padnawati teh
dangdan dangdan masih dangdan keneh sinjangna giringsing wayang beunang meuli ti tanah sabrang benten beureum benten beuteung diraksukan jamang kunang jamang kunang jamang raksukan buludru siger jeung tapok indung jeung kangkalung ali cingcin dina cinggir bid uri dina jariji in ten jam brut di katuhu yen nu geulis dangdan lungsur ti lawang ping pitu medal ti lawang ping sanga bijil tina lawang panto, moncor moncor kana bongborotan gelembrung kana bangbarung keleprok kana golodog berebet nu geulis menggaskeun payung mangkat ka paseban
lugay tina pangligaran gingsirna mah geuning tina pangcalikan awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipindangkeun lengkeh koneng dilegeyekeun keupat dianjing-bantingkeun keupatna mah dikangkang-keungkeungkeun undurna ngabangbung jangkung angkatna ngabangbara lenjang bobokong disandoyongkeun ali cingcin dina cinggir bid uri dina jariji in ten jamb rut di katuhu ti kenca kaca banggala
atuh jag Ian tung ka alun-alun alun-alun sewu cengkal babacong tilu ngariung tegalan teteler ngembar dangdeung di paseban ageung mener dina lebah pamengkang mentog lebah karaton dongkap ka lebeting datulaya kasondong kasampak aya raka nuju lenggah di paseban
dideuheusan "hatur pangapunten, akang , ieu abdi kaulanun , engkang" atuh jol kangjeng raja prebu dalem aria mundingkawati kaluar seblak ningali ka tuang garwa tuluy disina calik parantos calik dipariksa: "eh nyai , aya naon sumping teu diangkir dongkap teu ditalatahkeun torojog tanpa larapan naon nya kapandang?" cedok nyembah: maturan kusumah, engkang abdi sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang nyanggakeun sewu Mbendu laksa duduka seja hatur uninga sarehna wengi tadi abdi ngimpi ngimpi mulung kembang kembangna teu meunang salambar-lambar acan ngan manuk dua sakembaran hjji manuk pacikrak layang emas jangjang salaka pamatuk dua manuk pancawarna
anu kahjji diasupkeun kana karung beusi ku batur nu kadua dipihapekeun ka batur kitu lebeting ilapat . naon eta balukarna , engkang naon pijanteneunana ka badan abdi abdi merih pati bubuhan kanu jadi salaki mobok ngorowok bubuhan kanu jadi caroge naon balukarna teh?"
"oh akang mah nyai poekeun batan tipeuting telebeun batan titeuleum singgetna mah teu nyaho kana balukarna eta impian". "akang mah manajadi raja oge meureun pantesna teh enggeus legok tapak seueur pamendakna.'' "Mner akang jadi raja tapi kana perkara eta akang teu nyaho eta mah atuh pakareman maneh meureun, lis" "pakareman mah sanes kitu akang ti beurang tas mulung kembang ari peuting ngimpi mulung kembang ;
ti beurangna tas ninun ti peuting kaimpi ninun kitu nyatana pakereman mah
da ieu mah nyata karasa balukarna karasa pijanteneunana ka bad an abdi." "naon atuh da akang mah teu nyaho ." "upama teu didadarkeun rupana impenan abdi nyuhunkeun pidu'a engkang baris bade meredih dipilari ku abdi, engkang ." "ke, ke, nyai ari manusa teh basa leutik ringkang gede bugang lamun nyai kitu akang wirang ari keukeuh teuing mah lantaran akang teu nyaho dek nanya heula ka lurah nagara panakawan batara ua lengser." Nyaur panakawan lengser: "lengseeer!" "kulaaaan! " "ka dieu!" atuhjol panakawan ti kolong paseban tina kasur injuk tujuh susun kojengkang ka luar torojol: ''hatur pangapunten, gusti." gek calik di golodog bari gel ngaitkeun gado kana bangbarung pan to katingali ku kangjeng raja atuh mani nangoh kawas anjing hayang barang lebok ''ambu-ambu-ambu! lengser ta teh?" '1engser, nun!" "ka luhur atuh!"
"pun ten kulan dfl:landap bae, gan." "eum,teu umum, ka luhur!" "di handap bae panakawan mah da somah, gan!" "oh lengser, ka luhur! ka luhur!"
adat-adat lengser, cat korejat celegedeg gek kana meja cong nyembah ku dampal cokor ''ambu-ambu-ambu! ampir surudut kana irung dewek!" ''keun bae, gan, meureun salah agan." ''kumaha pang salah dewek?" "lengser geus di handap dipiwarang ka luhur geus diluhur kalepasan teuing cenah, nun." ')adi lain dihaja?" , "piraku gelo ari dihaja onaman!" "pek atuh diuk sing bener!"
gek calik sila ipis mani nyempring sila mendo semu tungkul . tungkul satarimbang semu tanggah satarimbang sembah "nun gusti, kapandang naon?" "eh lengser dewek teh diperih pati ku juragan istri silaing agan pandawati cenah ngimpi ngimpina mah mulung kembang kembang teu meunang salambar-lambar acan ngan meunang manuk dua sakembaran hiji manuk pacikrak layang mas jangjang salaka pamatuk inten dua manuk pancawarna eta nu kahiji cenah dikurungan diasupkeun kana karung beusi ku batur nu kadua dibikeun dipihapekeun ka batur nanyakeun ka dewek naon cenah balukarna naon pijanteneunana? dewek teu nyaho cik pikir naon eta teh lengser?" "ari agan bet mariksa ka abdi atuh mun deuk terang ge gusti gusti legok tapak seueur pamendakna lengser mah sakadan somah ipis somah kempring somah kuricakan sakadar ge gundal ari gundal teh, gandil gan! pagaweanana oge itu jingjingan ieu bawa soteh ari hampang abot mah, panuhun kituh!" "eh lengser! teu kituna pangaweruh mah teu diluhur teu dihandap tampolana dina hina ayana bener dewek jadi raja kana perkara eta dewek teu nyaho ngan silaing cenah nu sanggup ngadadarkeun balukarna impian jurgan istri"
"nya ari keukeuh-keukeuh teuing mah bubuhanan gan, atanapi jarianana bubuhan nu kumawula kinten upami bade dipercanten ari cangcaya mah moal.'' "eh lengser dewek mah baris percaya da dewek enya ge jadi raja teu nyaho cik naon balukarna?" "nun gusti, perkawis juragan istri teh baris katurunan wahyu kapendak sareng kasinugr!lhan dipercaya kunu kawasa kagungan kakandungan singgetna baris kagungan putra dua sakembaran
istri hiji pameget hiji jenengan mawa ti kudrat duriat mawa ti kudrat kitu barisanana."
diteuteup, ratu bendu: "bacot teh nyanyahoanan siah deuleu, hah!" gejlig lengser ka pipir bumi gek calik ngahurun balung ka tuur ngagarogol kontol ku cokor ngajentul bari nundutan bulu irung digelungan tungtung bingung am bek nyedek tanaga midek teu dipercaya ku kangjeng raja mani hayang ngagablog inya, cenah
"eh nyai kitu geuning ceuk lengser balukarna baris boga anak dua sakembaran cenah istri hiji pameget hiji ari eta mah rek percaya mangsa bodo tetep-tetep we di kaputren akang nguruskeun gawe di paseban, nyai." "nuhun upami kitu, kang baris dipercaya gaduh anak, kang"
atuh angkat anu geulis agan pandawati ka kaputren keupat tandang keupat tandang leuleus keupat tiasa angkat lar keupatna lar angkatna awakjangkungdilayungkeun awak lenjang dipindangkeun lengkah koneng dilegeyekeun keupat dianjing-bantingkeun keupat dikangkang-keungkeungkeun jag lantung sumping ka kaputren agan pandawati teh cat unggah gek calik. atuh lawas ti lawas ti saparantos ngimpi kitu lauk situ gepeng tarang urang enggalkeun gancang carios yen agan pandawati teh teu kotoran tilu sasih lamina rey benten raraosan laleuleus lalesu teu nangan bae raos nyerep satulang sandi atuh bijil tina sanubari medal saking salebeting manehna jorojoy palay tuang terong sareng jambu adat nu kagungan wewetengan ari aya kapalay sok hoyong sakop-kopeun atuh tungtungna dengek nangis tuang garwa kangjeng raja lar kangjeng raja ka kaputren ,akang, nyata temen kecapna batara lengser tina perkawis impenan baris gaduh anak teu kotoran tilu sasih lamina teh geuning lalesu teu nangan bae rasa nyerep satulang sandi geuning akang abdi ayeuna aya kahayang nMa terong reujeungjambu abdi merih pati bubuhan ka nu jadi salaki mobok ngorowek bubuhan kanu jadi caroge geuning,engkang buktoskeun eta terong sarengjambu!"
ngeng kadenge ray karasa ku tuang caroge prebu aria munding kawati tuluy garwa anu nuju nangis disampeurkeun "euh nyai, ku naon nangis bae teu karuhan? nyai geus ulah nangis! mata si nyai bisi ledeh balas nangis sungut berewah ke akang teu bogoh kituh lis!" "sanes akang teu puguh-puguh nyata temen kecapna batara lengser tina balukarna impian enya abdi bade gaduh anak teu kotoran tilu sasih lamina beda rarasaan laleuleus lalesu teu nangan bae rasa nyerep saluar sandi ngan ayeuna aya kahayang hayang neda terong sareng jambu buktoskeun engkang mani asa dina letah pisan hayang sakop-kopeun eta terong sareng jambu teh" "na kumaha da lain usumna terong sareng jambu teh, nyai" "sanaos sanes musiinna buahan terong jeung jambu kedah buktos ." "nyai bukti ti mana ari euweuh buahan mah, nyai." akang da mani asa dina letah hayang sakop-kopeun terong sareng jambu teh upami teu dibuktoskeun eta abdi ceuk paripaos tea mah manuk hejo sisi rawa burayak urang taheunan pondok jodo panjang baraya duriat urang eureunan" "ambu, ulah sok rusuh neukteuk leukeur meulah jan tung ulah waka luluasan, nyai!" atuh serelek kanjeng raja nyerelekeun sinjangna prak nonggeng: "tah ieu tePOng jeung jambu katilu panjang, nyai!"
mani jengket "rekepan eta mah kang!" diteuteup bendu "sooil teuing mani ngajendil bosen mani ngajarendal ditembongan nu kitu patut." "meureun enya ayeuna mah sedil bareto mah ulah lesot! nya tempo bae eulis ayeuna mah rek sabudi akal heula akang." "abdi moal cageur atanapi moal repeh upami teu acan kacumponan hayang terong sarengjambu, kang."
atuh angkat gagancangan .ka paseban kangjeng raja perebu dalem aria mundingkawati teh atuhjag lantung dugi ka paseban cat unggah gek calik nayur patih kidang pananjung gelap panyawang "oh patih kidang pananjung gelap panyawang!" "kulan; kulan !" "ka darieu!" "mangga!" "mangga!" jol patih duanana dumeuheus ka payuneun kangjeng raja: "gusti, kapandang naon?" "eh, ayeuna dewek aya kapopoek aya kabutuh perkara agan pandawati nuju bobot geus tilu sasih lamina cenah beda rarasaan ayeuna aya kahayang hayang terong sareng jambu ayeuna diperih pati bewarakeun ka balad ponggawa buat kudu neangan terongjeungjambu, man!" "ngemban satimbalan, ngiring sapangersa, pamit!"
atuh gek calik di kapatihan
"lengser! "
mangkat patih kidang pananjung jeung gelap panyawang ka kapatihan ''kulan!" ''kadieu!" atuh jollengser "nun gan, kapandang naon?" "eh, ayeuna bewarakeun ka balad ponggawa sadayana diperih hati kudu nguriling kapasisian neangan ka unggal tempat terong jeung jambu sarehna diperih pati ku gusti agan pandawati nuju bobot tilu masih palay tuang terong sarengjambu, man!" "ngemban timbalan ngiring sapangersa!" angkat lengser teh tereleng apeng-apengan gagancangan mani babandengan lepas batan babalapan tuluy diparentahkeun ka lengser "eh para ponggawa timbalan nu jadi pangagung ayeuna diperih pati ku gusti buat kudu nguriling ka pasisian neangan ka unggal tempat terong jeung jambu, hayoh!" "ngemban satiinbalan ngiring sapangersa!" budal para ponggawa buat milari eta terongjeungjambu bral pada marangkat
lugay tina pangligaran , sugan gingsir tina pangcalikan burudulsaalun banyu barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabat sajengkar heurap lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantalan geus kaluar ti wates nagara para ponggawa sadayana teh nguriling ka pasisian neangan ka unggal tempat terong reujeung jambu tea tapi weleh teu mendak eta geuning terongjeungjambu teh atuh tina kituna para ponggawa pada parulang lengoh balangsiar teu beubeunangan kumpul dikapatihan nguningakeun yen para ponggawa sadayana balangsiarna teu bareubeunangan
"nya eta onaman da urang bubuhan nu kumawula enggeus weh nya pagawean mah dalah dikumaha nya budal bae ayeuna mah ."
budal para ponggawa ka satempatna-satempatna atuh budal para ponggawa sadayana ka satempat-tempatna teh, geuning.
kocap agan pandawati di kaputren teu siang pon pilalagi midangdam nangis mani geus carindul atuh ratu bingung teu ngalagu susah teu ngalampah kumaha ieuh tuang garwa mani geus carindul saban siang pon pilalagi wengi damelna ngan midangdam di kaputren ilikan para ponggawa yen parulangna pada lengoh balangsiama teu bareubeunangan atuh ngeng kadenge ray karasa cenah di aki pangebon aya kebon terong tujuhlikur bau kebon jambu tujuhlikur bau tina kituna nyaur lurah nagara panakawan batara lengser '1engser!" "kulan!" "ka dieu!" jollengser: "gusti, kapandang naon ?" "eh lengser; enya perkara kecapan silaing teh cenah juragan istri silaing agan pandawati baris boga anak tilu sasih teu kotoran beda rarasaan laleuleus lalungse satulang sandi nyareri hayang terong ejeung jambu dewek geus nginditkeun balad ponggawa balangsiar para ponggawa sadayana pada balangsiar padaning teu beubeunangan lengser! ayeunajuragan istri silaing geus carindul damelna midangdam di kaputren
dewek boga dedengean bejana cenah di aid pengebon nini pangebon aya cenah didinya kebon terong tujuh likur bau kebon jambu tujuh likur bau lengser! ayeuna jugjug tepungan ku maneh aki pangebon nini pangebon aya cenah didinya buat kudu caos terong eujeung jambu teu kudu loba ceuk paripaos tea mah terong sasiki jambu sasiki kudu bukti!" "mangga, gusti!" "bisi era kudu dangdan!" "atuh puguh bae gan, dangdan!" rap lengser dangdan
rap panakawan dangdan mani dagal-digil sangkal-singkil cawet puril pupurikil leungit cawet tinggal daging tuang kagungan sagede pendil teu kacawetan digalar-digilir sarta kusial deui mani sagede gadung pesekeun burut sanglir tujuh likur disinjangan kotok nonggeng kotok nonggeng popohoan tungtung samping dina punduk liang-tai tembong sesengrodna adat panakawan dangdan totopong bong totopong bang totopong batik majingjong dibelenongkeun kajeun torek dapon kasep cintat panonna kabMol bendo ari bendo atuh niron urangjawa diendolan ku toiombong mectangna kabetot ku endol bendo
dibajuan baju kurung baju mikung baju kalang tatambalan terektek di baju paret parakatangtang pirikitingting dibaju senting paranti leumpang ti peuting: jurupaling ti leuleutik jurujana ti bubudak geusjebrogjadi barangkot jadi bapa euwah-euwah teu mating kagegeringan lain mating sapi rounding rek maling daging sesela pingping
mipir bilik nyasar linear neangan sarangka pestol mipir birit nyasar bujal neangan sarangka eta
"oh lengser naha dangdan teh ngusek wae, enggeus?" "parantos." beh katingali ku kangjeng raja: "naha beunang dangdan bet ngambay keneh dina cecekolan, hah?" "selerna, gan." "na kumaha dangdan teh?"
"duka gan, duka cawet nu heureut d uka eta nu panjang teuing ngaburasel bae." "ah piraku deui cawet nu heureut onaman bo bogaan silaing meureun nu panjang teuing." "ah da teu pira panjang sakaki satengah jaba huluna." ''ambu-ambu-ambu naha sagede naon gedena teh?" "ah teu pira gan sajeungkal dua ramo jaba kulitna, nyinglid tong loba carita! jig geura jugjug aki pangebon nini pangebon diperih pati kituh · buat kudu seba terongjeungjambu man! hayoh geura indit gagancangan!" "ngemban satimbalan, ngiring sapangersa!" korejat ber lengser mangkat adat panakawan angkat angkat sakalumpat-lampet buah birit mani hapa balas kababukan keuneung plak-plek plak-plek kawas taplek tinggaraplek mani eor cecekolan mani ear palangkakan liang irung kikidungan kelek mah tatarompetan liang ceuli sosondarian bulu birit tingkirincing kanjut kontol mani heheotan bawaning ku lumpat tarik mani gubal ta gabel ta guplak ta gaplek plak-plek-plok tuang kagungan dibawa lumpat kupat-kapit neunggeulan pingping
ngabret angkatna ngabaju butut mani ngabigbrig
atuh jag lantung geuning lengser nepi ka lembur aki ''sampurasun , aki! tatamu jauh baraya anggang tali leuit paseuk linear geura aku, aki!" atuh jol aki pangebon nini pangebon ka luar sebak ningali ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik diparios: "nun, tatamu jauh baraya anggang ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja?" "eh aki, nini! kula teh lurah nagara batara lengser anu manggul piutus ratu ngemban timbalan raja suku darma sam bung leumpang biwir sambung lemek juragan ratu agung binantara menak ti gunung gurumbuh babakan bale salaka prebu dalem aria mundingkawati sarehna ayeuna juragan istri nuju bobot tilu sasih aya kapalay palay tuang terong sareng jambu cenah ayeuna diperih pati perkawis aki jeung nini buat kudu caos terongjeungjambu wartosna didieu aya terong tujuhlikur bau kebon jambu tujuhlikur bau ." "eh lengser, yaktos perkawis k€bon terong aya tujuhlikur bau kebon j·ambu tujuhlikur bau tapi kana aya euweuhna buahna nyao teh teuing lantaran ieu lain lJSUmna buahan terong jeung jambu teh. nini·! ayeuna cuang sraksrak kotektak urang diperih pati ku gusti lamun teu bukti biheung teuing urang meunang hukum-pati!" atuh basikut darangdan ninijeung aki teh teu kacarios dangdana gancangna mangkat diiring kulengser ngajugjug ka kebon terong jeung jambu
burubul saalung baju barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabat sajengkar heurap nyorang leuweung mani sakeudeung nyorang lebak sabengbatan kamana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjungjauh jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung aki jeung nini nepi ka k8bon terong datangna ti beulah wetan prak disaksrak dikotektak ditilik dialak-ilik diteleng diileng-ileng neangan buahna terong . eujeung jambu dibulak dibalik boro-boro nu gedena teu pentil-pentil acan beulah wetan teu aya buahna teh
"ambu-ambu-ambu nini, hayu urang ka beulah kaler!" mangkat aki jeung nini ka beulah kaler!" barang nepi ka beulah kaler nini jeung aki teh ditilik diulak-ilik diteleng diileng-ileng neangan buahna terong tapi weleh rompek henteu mendak pentil-pentilna acan terong teh geuning.
''ambu-ambu-ambu hayu urang ka beulah kulon!"
mangkat deui nini jeung aki ka beulah kulon rek ka kebon terong tea barang nepi ka beulah kulon ditilik dialak -ilik di teleng diiMng-ileng neangan terong buahna teh dibulak dibalik weleh teu mendak di kulon nuju kosong
''ambu-ambu-ambu hayu cuang ka beulah kidul!"
mangkat ninijeung aki ka beulah kidul barang nepi ka beulah kidul geuning nya kitu disaksrak dikotektak neangan buahna terong tapi weleh suwung teu pentil-pentil acan
"ambu-ambu!" raheueueud ald jeung-nini sinar€ng batara lengser terong anu tujuhlikur bau geus disaksrak dikotektak beulah wetan teu aya ka kaler rompek ka kulon kosong ka kidul suwung teu mendak pentil-pentilna acan
"hayu urang ka kebon jambu!" niangkat nini jeung aki sinareng batara lengser ka kebon jambu barang nepi ka kebon jambu beulah wetan datangna teh ditilik diulak-ilik ditileng diileng-ileng disaksrak dikotektak neangan eta buah jambu dibulak dibalik weleh teu mendak teu pentil-pentilna acan
"ambu-ambu-ambu . hayu ka beulah kaler!" mangkat aki jeung nini ka beulah kaler barang nepi ka beulah kaler nya kitu disaksrak dikotektak neangan buahna eta jambu tapi rompek teu pentil-pentilna acan hayu urang ka beulah kulon!" mangkat aki jeung nini ka beulah kulon barang nepi ka beulah kulon haben disaksrak dikotektak ditilik diulak-ilik ditileng diileng-ileng dibulak dibalik weleh teu mendak nuju kosong eta buah jambu teh.
"ambu, hayu ka beulah kidul!" mangkat aki jeung nini ka beulah kidul ka kebon jambu tea barang nepi ka beulah kidul nya kitu: dibulak dibalik disaksrak dikotektak neangan eta buah jambu tapi weleh suwung teu mendak pentil-pentilna acan
raheud kebon jambu tujuhlikur bau geus disaksrak dikotektak tapi weleh teu mendak "ambu, kumaha lengser? da sanes teu bade caos kasaksi ku maneh oge, lengser yen kebon terong keur ngadaun ngora jambu keur ngalakay mangsana kitu teu pentil-pentil acan!.. "ih eta onaman ki!" cek lengser "da kasaksi ku kaula dalah dikumaha ari euweuh mah!" atuh mangkat mulang aki jeung nini ka lembur lengser mangkat ka paseban mangkat da mangkat gedag-gedig mani gede birit sampoyong bobokong daweungna mah mani ludeung bosongot budi amprotan cecetrekan bari jojogedan heheotan bari momonyongan angkatna mah panakawan
jauhna mah urang cundukeun anggangna urang datangkeun atuh jag lantung nepi ka tengah kota nagara cundukna mah ka paseban "hatur pangapunten, gusti!" "o lengser datang?" "sumuhun timbalan, dungkap." "meunang nyiar terong teh?" "kenging, nun." "sukur, yap ka dieu!" cat unggah, gek calik "mana terong jeung jambu teh ?" "teu aya." "ari tadi meunang, cenah!" "meunang nyiarna wungkul, nun." ''har kumaha?" "yaktos perkawis terong sareng jambu aya di aki pangebon kebon terong tujuhlikur bau kebon jambu tujuhlikur bau mung dina buahna nuju terong keur ngadaun ngora jambu keur ngalakay samangsa kitu keur teu pentil-pentilna acan!" "ambu, kumaha atuh lengser? perkara juragan istri agan pandawati siang pon silalagi wengi mani geus carindul damelna ngan midangdam pokna: moal ampeh-empeh moal repeh, cenah lamun · can kacumponan mah kapalayna nya eta terongjeungjambu teh."
atuh ratu bingung teu ngalaku susah teu kalampah lawas ti lawas ti kagungan kapalay terong jeung jambu tina bobot tilu sasih ayeuna parantos tujuh sasih kapalay can kacumponan keneh bae atuh cenah tina kituna ratu kumpul di paseban patih kidang pananjung gelap panyawang sinareng sesepuh ua buyut murugul mantri agung ngabantenkeun perkawis nyiar jeung jambu "naha urang ka mana nyiar terong jeung jambu los ka ditu los ka dieu urang geus ngabuntut bangkong · balangsiar teu beubeunangail." kocap anu baris mutus sesepuh ua buyut murugul mantri agung: "gusti, ayeuna mah urang kMah ihtiar heula najan ka eyang balangantrang nu langkung waspada di leungsir condong babakan geger sunten eta eyang balangantrang tangtos tiasa nuduhkeun di mana di mendina di ditu di dieuna" "eh lengser wayahna jugjug eyang balangantrang ka ituh! tepungan deuheusan perkara eyang balangantrang lamun enya langkung waspada weruh sadurung winarah sakalian urang menta ditorah tina asal ngimpina kitu kabakti kitu ayeuna aya kapalay terong jeung jam bu di mana kituh anu aya terong jeung jambu jauh moal burung dijugjug anggang moal burung diteang man, geura tepungan kaituh!" "ngemban satimbalan ngiring sapangersa!" pamit mangkat lengser teh
lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan kikitrikan patra gading tatakan patra komala ngagurat tanah polah lebah anu ulun kumawula geus kaluar ti kota nagara nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna atuh jauh urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung lengser nepi ka leungsir condong babakan geger sunten
"hatur pangapunten, eyang" jol eyang balangantrang ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik dipariksa: "nun tatamu jauh baraya anggang nu ti mana bade angkat kamana naon nu "eyang tong dipariksa eyang nu langkung tingali, eyang." awak maneh lurah nagara batara lengser anu timbalan raja jurungan ti gunung gurumbuh aria mundingkawati sarehna ratu nuju ngangluh garwana anu nuju bobot kagungan kapalay tina bobot tilu sasih ayeuna parantos tujuh sasih teu acan kacumponan kapalayna tuang terong eujeungjambu awak maneh dek menta pitulung ka kula nyuhunkeun pituduh." "yaktos eyang, enya kitu sarehna los ka ditu los ka dieu balangsiar teu beubeunangan para ponggawa atanapi diri abdi darnel parantos seuseut agan pandawati parantos carindul midangdam teu "ke heula ayeuria lengser tong waka neangan ka mana ka sugan aya di patamanan kami." "sumangga eyang::. gejlig eyang balangantrang atuh ka pipir bumi kana pasaeuran patamanan eyang balangantrang milarian buah eta terong ana Mh mendak ngagayot sahiji-hijina gede tuluy dipetik los ka pipir bumi milarian kanu tangkal jambu buahna ana Mh deuih sahiji-hijina sasiki-sikina tuluy diala geus meunang terong sahiji jambu sasiki cat unggah eyang balangantrang .,oh lengser perkara terong jeung jambu teh teu kudu ka ditu ka dieu deui meunang terong sahiji jambu sasiki jang pisarateun wae mah ieuh ngan moal tiasa kasanggakeun sadayana" kusiwel eyang balangantrang nyandak peso tikel wak terong dibeulah dua baris nyarengan terong sabeulah jambu sabeulah ari pasal dawuhan ratu sakalian jaba ti terongjeungjambu teh nyuhunkeun ditorah atawa 4itujum ku maneh geura dicarita yen juragan istri geus wahyu pendak sareng kasinugrahan dipercaya kunu kawasa bakal kagungan putra dua sakembaran istri hiji pameget hiji jenengan bawa ti kudrat duriat mawa ti kudrat." "yaktos eyang nu langkung tingali" "tah kitu pasalna pang teu tiasa kasanggakeun sadayana engke nu pameget baris dijenengankeunana tuang putra kangjeng raja raden mundinglaya di kusumah aria mangkunagara prebu kasirikan wangi prebu gilang kancana mustika bali salaka jaksana anu tapa; ari anu istri baris jenenganana dewi asri purbasari ratu ayu argawati purba ratna inten: eta dewi asri baris pibojoeun raden mundinglaya di kusumah raden mundinglaya di kusumah baris picarogeeun dewi asri kitu barisanana teh eta perkawis kitu haturkeun kanu jadi ratu; kalihna haturkeun ka ratu yen kMah kumpul dukun dikelun paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jampe layaran jampe landesan bisi anu kagungan kakandungan aya nu rundal-rondel, nya! saperkawis; kalihna kudu ngumpul ngumpulkeun balad ponggawa panayagan kayaning dalang wayang tukang topeng ronggeng calung angklung suling bangsing jeung karinding kacapi renggong hatong jeung kendang penca yen babar der pesta teu kudu diparentahkeun deui; tilu jeung kudu panjara beusi jagragkeun di alun-alun yen tuang putra kanjeng raja engke baris aya nu mitenah ari pasal ku tina kasep-kasepna tuang putra raja; tah kaopat perkawisna: ku lantaran tuang putra kangjeng raja baris sangsara baris tunggara ratu sinareng tuang istrina kedah tarapa napaan putrana .
sakitu bejakeun kade aya nu kaliwat, nya! heh ieuh terong sabeulahjambu sabeulah! tampanan ku lengser!"
"n:ampi, eyang undur katingali punduk dungkap katingali tarang pamit mulang!" "man!"
atuh mangkat mulang lengser ti leungsir condong babakan geger sunten lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat tanah palebah lembur bubuhan nu ulun kumawula adat panakawan angkat haleuang bari tetembangan tembangna tembang baheula dangdanggula henteu bisa asmarandana sumawonna sinom sok rajeun ngarogo kinanti mah henteu ngarti lagu pucung-hanteu timu laguna lagu kidung kid ung oge ngan tungtungna ditungtungan hahah-huhuh
jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung lengser nepi ka tengah kota nagara cunduk ka alun-alun alun-alun sewu cengkal babancong tilu ngariung
tega Ian tetelar ngampar
dangdeung ka paseban ageung
mener di lebah pamengkang
mentog di Iebah karaton
dongkap ka salebeting datulaya
kasondong kasampak aya
ratu nuju lenggah di paseban
tuluy ngadeuheusan:
"hatur pangpunten, gusti."
"oh lengser datang?"
"sumuhun timbalan dungkap."
"hasil?"
"aya berekah"
"suktir, yap ka dieu!"
atuh cat unggah
"kumaha?"
"perkawis terong sarengjambu
teu kedah ka mana ka mendi deui
ari pisarateun-pisarateun wae mah
di patamanan saeuran eyang balangantrang
mun terong sahiji jambu sasiki
mung kitu oge teu tiasa kasanggakeun sadayana
terong sa beulah jambu sabeulah."
"nya keun sakitu oge, lengser!
lis, nyai geus ulah nangis
hasil permuhunan teh
kacumponan palay terong jeung jambu teh
meunang yeuh! yap ka dieu!"
atuh teu lami jebul agan pandawati
atuh jep jempe nangisna teh
"ke, ayeuna ulah rusuh, nyai
ulah waka rusuh dituang!
kumaha lengser sakalian menta ditaroh atawa ditujum?"
"parantos."
"kumaha?" dawuhanana, nun, yaktos perkawis juragan istri teh baris kagungan putrana dua sakembaran istri hiji pameget hiji jenengan mawa ti kudrat duriat mawa ti kudrat baris jenengan tuang putra kangjeng raja anu pameget: raden mundinglaya di kusumah aria mangku nagara mantri kasirikan wangi sekeseler prabu gilang kancana mustika bali salaka jaksa anu tapa; anu istri: dewi asri purba sari ratu ayu argawati purba ratna inten eta dewi asri baris pijodoeun mundinglaya di kusumah mundinglaya di kusumah baris picarogeeun dewi asri kitu pasalna pang terong sabeulah jambu sabeulah saperkawis kitu kalihna perkawis dawuhan eyang kedah kumpul dukun lepus dikelun paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jampe layaran jampe ladesan bilih ieu nu kagungan kakandungan pawetengan aya nu rundal-rondel; katilu perkawis dawuhan kudu kumpul para ponggawa panayagan kayaning dalang wayang tukang tern bang topeng ronggeng degung calung angklung suling bangsing karinding dina geus salamet babar karl der pesta; katilu perkawis yen kedah midamel panjara beusi persayagian tuang putra baris sangsara baris tunggara baris aya nu mitenah kitu dawuhan kaopat perkawis: yen tuang putra baris sangsara baris tunggara gusti sinareng juragan istri baris kedah tarapa napaan tuang putra." "oh kitu geuning nyai balukarna anak urang teh tapi dalah dikumaha? nya pek we geura tuang" atuh kop dicandak eta terong barang rek am dihuapkeun ngong tina pawetenganana murang kalih nyoara: "bu, abdi putra, mundinglaya dikusumah anu hoyong terong, mangga geura tuang." atuh pada kaget sadayana anu haladl.r nyaksi kana perkawis eta yen murangkalih anu dina wetengan tiasa atuh terong am dituang barang dicandak deui eta buah jambu barang dek am dihuapkeun ngong deui tina jero pawetengan: ''bu, ieu putra dewi asri anu hoyong jambu teh mangga geura tuang, bu." kaget sadayana anu nyaraksi atuh am dituang, lastari.
yen kapalay parantos kacumponan terong sareng jambu agan pandawati jlig mangkat ka kaputren
"eh lengser, ayeuna takol bende ka alun-alun buat kudu kumpul kituh dukun lepus dikelun paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jangpe layaran jampe landesan iru nu bobot dina wetenganana bisi aya nu rundal-rondel bisi kumaonam, nya!" "mangga!" "jlig ka ituh!"
bral silengser mangkat tereleng apeng-apengan gagancangan mani babandengan ngembar-ngembar lir kuda mabur lepas batan babalapan, sugan barang nepi ka alun-alun korejat kek panakol larrr jekek keung keung keungngng bendena ngungkung ben de kadia kurang jangkung
barang atuh kadenge ka kulon cekcok di kulon para kaliwon "batuuuur! eta bende di nagara ngengkeung euy!" "heueuh!" sakalian urang kudu kumpul ngumpulkeun dukun lepus dikelun paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jampe layaran jampe landesart juragan istri nu nuju bobot bisi aya nu ngarundal-rondel jeung kudu ngumpulkeun balad ponggawa panayagan parentahkeun kaituh!" parentahkeun gancang ulon-ulon para kaliwon
beulah kaler golongan para papaten "batuuuur, eta bende nagara ngeungkeung, euy!" "heueuh! urang kudu nginditkeun ponggawa panayagan jeung kudu nginditkeun paraji sakti dukun lepus dikelun parentahkeun kaituh!" parentahkeun di kaler para papaten. ari di tebeh wetan ear para komendan: "batuuuur! eta bende di nagara, euy! ngengkeung bae!" "heueuh!" "urang kudu nginditkeun dukun lepus dik€1un paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jampe layaran jampe landesan reh geureuha ratu anu nuju bobot bisi aya nu ngarondal-rondel jeung kudu ngumpulkeun balad ponggawa panayagan cenah." "parentahkeun gancangan atuh geuning nu ti wetan para komendan
"batuuuur!" etah guyur ti kidul golongan para gumenggung "bende di nagara ngeungkeung bae!" "heueuh! kudu ngirimkeun dukun lepus dikelud paraji sakti dikerid tukang tumbal tukang singlar jampe layaran jampe landesan jeung para ponggawa panayagan heg parentahkeun!" "mangga, mangga, mangga!"
bral marangkat tikidul golongan para tumenggung dukun opatpuluh paraji opatpuluh ti wetan dukun opatpuluh paraji opatpuluh ti kulon dukun opatpuluh paraji opatpuluh mangkat ka tengah kota nagara ngabrul burudul saalun banyu barabat sawidak lima kikitrikan patra gading .tatahan patra komala ·ngaraleut ka tengah kota nagara atuh jag lantung nepi ka tengah kota nagara "ti mana ieuh ?" ti kidul aleutan para tumenggung" dipariksa dukun opatpuluh paraji opatpuluh ''brul!" "ti mana yeuh?" "ti kaler aleutan para papaten!" dipariksa dukun opatpuluh paraji opatpuluh teu kurang hiji ''brul!" "ti mana ieuh?" ''ti wetan aleutan para komendan!" pariksa dukun opatpuluh paraji opatpuluh jol deui ti kulon "ti mana yeuh?" "ti kulon, aleutan para kaliwon!" pariksa dukun opatpuluh paraji opatpuluh "eh para bupati, talobeh naha dikurang-kurang eta batur mah jarejeg hayoh sina dijejegan kitu kaituh!" atuh ber lumpat gagancangan manahoreng yen anu saurang teh kapandeurian atawa kabeurangan matak sok disebut indung beurang teu indit nu saurang kitu ceuk tutur galur anu kapungkur caturangga nu baheula ayeuna sakadar bejana atuh geus dijejegan ti beulah kulon pating jejeg deui opatpuluh paraji
"ayeuna ieu nini dukun nini paraji
kulantaran bobot kakarage tujuh sasih
masih keneh kana mangsana babar
atuh para ponggawa panayagan
ampihkeun sakudang
parabot tatabeuhan sakudang!"
atuh nginditkeun paraji
bus ka kudang
geuning
atuh lengser angkat gancang ka paseban
"hatur gusti."
"eh lengser!"
"sumuhun timbalan."
"kumaha daratang pada ariatna ka pamarentah?"
"parantos kumpul ti suklakna ti siklukna
yen aleutan para
dukun opatpuluh paraji opatpuluh
ti kidul dukun opatpuluh paraji opatpuluh
jabawa para ponggawa panayagan
ayeuna parantos
yen dukung sakudang paraji sakudang
tatabeuhan sakudang."
"kumaha geus dijagragkeun panjara beusi
di alun-alun?"
"parantos"
"sukur
eh lengser, ayeuna ku lantaran masih keneh
kana mangsana babar
eta dukun paraji sakti teh
urang gawekeun sina ngarored di alun-alun
nu tujuhlikur bau, nya!
lengser ayeuna nu jadi mandorna
ngapalaan nu ngored di alun-alun ·
jig kaituh!"
atuh lengser gantana-gintini dijieun mandor ngapalaan atuh jingjing karet mangkat lengser ka kudang tea atuh jag Ian tung geuning lengser teh ka pintu kudang atuh ting torojol nini dukun paraji "kumaha lengser juragan istri geus ?" ''lah kakara ge tujuh bulan ayeuna itung-itung ngadagoan kana mangsana cenah kudu digarawe ngored di alun-alun nu legana tujuhlikur bau."
bukakeun budalkeun mani riab nini dukun mani paraji teh "atuh tuduhkeun ka urang parabotna". atuh kabeh dibagi nu pacul nu linggis suliga baliung balincong parang congkrang bedog arit sabagian-sabagianana atuh nu teu biasa pacul kapaksa kabagean pacul digiringkeun ku lengser ka alun-alun
burudul saalung banyu barabat sawidak lima kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat tanah anu ulun kumawula jag lantung ka alun-alun prak digawean nini dukun nini paraji "hayoh digarawe!" atuh breng digarawe nini dukun nini paraji lengser anu jadi mandorna ngapalaan eta ngored alun-alun atuh beh anu meleng campur hulang-huleng juntrang-jantreng didodoho ti tukang laarrrr kaprot ku cameti karet dirangket nepikeun ka bijil waduk ngorana atuh nini dukun nini paraji yen mandor sakitu kesitna sakitu galakna beuki saruhud bae geuning tapi ngawayahkeun maneh nini dukun nini paraji teh
atuh teu dicarioskeun lamina mah alun-alun anu tujuhlikur bau parantos bungbang-bangbing angges dikored teh
digiringkeun ku lengser brul diampihkeun deui atuh brek geuning ka kudang parabot ngampihkeun deui parabotna atuh diasupkeun ka kudang kosong geus ngagereMg di kudang kosong jepret dipageuhan mangkat lengser·ka paseban "hatur pangapunten, gusti." "eh lengser?" sumuhun timbalan." "kumaha?" "yen parantos anggeus anu tujuhlikur bau di alun-alun dikoredna margi upami anu campur jeung meleng hulang-huleng . j entrang-jemtreng ku abdi dirangket ku cameti karet nepi ka bijil waduk ngorana."
"ambu, dikaya-kaya lengser! hanjakal midukun ni paraji digarawena nya sukur lengser cara,peeun eta nini dukun nini paraji teh tas digarawe dewek tadi marentahkeun ki nyi koki kudu nyangu yen nyi dukun nyi paraji teh can digarawekeun suguhan kituh!" ''manggaaa!'' gejlig lengser ka dapur geus ngajagrag tanggungan sangu dua bakul atuh rijeg ku lengser ditanggung buat nyuguh nini dukun nini paraji atuh mangkat lengser teh geuning sakali ngalengkah lengser teh ka hareup sahuap ka tukang sahuap atuh anu sakitu jauhna ti dapur ka tempat nini dukun nini paraji sajalan-jalan ka hareup sahuap ka tukang sahuap barang nepi teh mani kantun dina biritna wungkul lengser mani bangkayak
k€trok-ketrok pintu kudang "eh nini dukun nini paraji hayoh budal! baris disuguhan!" budal mani riab buru-buru paboro-boro paheula-heula silih tubruk silih suntrung jeung pada baturna parebut sangu atuh keur saeutik t.eh guraley kana leu tak cenah tambah silih suntrung silih tongtak silih banting atuh anu gugus tuurna sontak tarangna atuh lengier resep bae naggap nini dukun nini paraji parebut sangu cenah nepikeun ka dobol "geus ayeuna asup deui!" blus diasupkeun deui lengser mangkat ka paseban "hatur pangapunten gusti!" "eh lengser!" "sumuhun timbalan." "kumaha geus disuguhan?" "parantos, nun." "sareubeuheun ?" ''kantenan, nun, nepi ka teu seep mani aya dina leutak sesana." "nya sukur lengser! ayeuna ku urang tas digawekeun tas disuruh yen nini dukun nini paraji teh sina marandi ka leuwi kaituh, nya!" "mangga!" "jig atuh!" bral mangkat lengser teh geuning
atuhjag lantung nepi ka tempat nini dukun nini paraji ketrok-ketrok pintu kudang atuh ting buringas nini dukun nini paraji "kumaha· kang lengser juragan istri geus jejeletotan?" "lah ngan ngurus nu kitu bae kakarek ge dalapan bulan! dawuhan anjeuna: budal! kudu marandi!" budalkabeh riab digiringkeun ku lengser ngajugjug ka sisi eta walungan tea burubul saalun banyu barabat sawiidak lima jauhna mah urang cundukkeun anggangna urang datangkeun atuh jag lantung nini dukun nini paraji ka sisi eta walungan huleng nini dukun nini paraji ''kumaha sakitu gawir gurewes lungkawingna?" "eh nyi dukun nyi paraji! · naha ngaharuleng bae?" "eh kang lengser euleuh ku lungkawing gurawes teu bisa turun . ., "eh ngajajar opatan-opatan!" atuh dijongklok -jongklokeun ku lengser gubrag keceburrrr! tingkerebek tingkerelep tingburingas tingbuncelik nini dukun nini paraji tingkalecebur dijongklok-jongklokkeun tinggalubrag atuh geuning kabeh ku lengser dijongklok-jongklokkeun "tah ayeuna jongjon samemeh diteang mah ulah incah balilahan, nya!" atuh mangkat lengser teh ka paseban
"hatur pangapunten, gusti" "eh lengser?" "sumuhun timbalan'' ''kumaha nini dukun nini paraji?" "ayeuna nuju marandi, nun ceuk abdi samemeh diteang mah ulah incah-balilahan." "beu atuh lengser kabarulusan temen meureun nini dukun nini paraji teh geura hanjatkeun sina maroyan kainyah!" "mangga!" "jig kaituh!"
mangkat lengser teh geuning barang nepi ka sisi leuwi eta walungan "na ka mana nini dukun nini paraji euweuh saurang-saurang acan? euh nini dukun nini paraji, haranjat!" j6mpe bae "na ka marana ieuh nini dukun nini paraji teh? luncat meureun ka peuntas beulah ditu!" laaar jlig! atuh beh mani ngentep neep dina sedong "nini dukun nini paraji haranjat, maroyan! !" boro-boro bisa hanj at teu bisa nembalan-nembalan acan kabarulusan kabeh gado tingtoroktok ''beu kena-kena : ulah incah-balilahan geus karasa tiris mah atuh haranjat! kumaha yeuh?" luncat lengser ka leuwi laaar jleng! kecebur! tuluy ngojay ngajugjug ka eta sedong tea
soloyong asoy-asoyan k6mbang beureum nu bareureum kembang bodas nu barodas geuleuyeung asoy-asoyan
kembang beureum buah hideung pikir kuring nyaliara geuleuyeung asoy-asoyan sasawi jadi di cai sadalah dikumahakeun kembang beureum nu bareureum
barang nepi ka sedong ngojayna atuh korejat lengser kek kerewek lar dibalangkeun gubrag ka darat ka tegalan sisi leuwi kek keleweng gubrag kek keleweng gubrag lungsaaaar dibalang-balangkeun nini dukun nini paraji mani neba di tegalan sisi eta walungan cat lengser hanjat ka darat "pek kainyah maroyan! samemeh diteangan mah ulah incah-balilahan, nya!" atuh mangkat lengser ka paseban ngadeuheus ka nu jadi ratu atuh jag Ian tung lengser nepi ka paseban "hatur pangapunten, gusti!" "lengser?" "sumuhun timbalan!" "kumaha?" "yaktos gan, nini dukun nini paraji mani kabarulusan ngentep neep dina sedong ku abdi dibalang-balangkeun da boro-boro barisa hanjat teu barisa nembalan-nembalan acan ting toroktok gad on a.'' "kumaha ayeuna?" "nuju maroyan" "beu atuh katuralengan, lengser geus paranaseun, ampihkeun kaituh, nya!" "manggaaa !'' mangkat lengser teh barang nepi geuning lengser ka sisi eta walungan "eh nini dukun nini paraji! dawuhan ayeuna geura marulang baris diperenahkeun deui ka kudang kosong hayoh arindit!"
"atuh kumaha kang lengser suku teu bisa dijengkatkeun balas cingogo urat murungkut balas cingogo" ceuk nini nil ngahunjar lamar balas ngahunjar "ieu urat murungkut teu bisa hudang" ceuk nu diuk balas diuk "dikumahakeun urat murungkut, lengser?" "ambu atuh kena ulah incah-balilahan matak naon mun kesel mah atuh malik! najongjon ngahunjar, ngahunjar nu cingogo, cingogo nu diuk, diuk kumaha ieuh, diakutan lain akut-akutaneun eh, nini dukun nini paraji! ieu teh pamoyanan buhaya putih lamun teu indit ayeuna tangtu dilebok hayoh indit!" atuh korejat dikorejatkeun dipaksa tingkudupruk tingkedeprek nini dukun nini paraji atuh gerung tinggarerung tingharurung "kang lengser, tulungan yeuh!" nu gugus tuurna nu sontak tarangna nu raheut nu misalah nu potong "beu teu ku hanteu!" atuh tuluy bae dijampe potong nu potong nu salah urat dijampe salah urat nu raheut dijampe raheut ku lengser atuh suka-bungah sadayana mangkat digiringkeun ku lengser, geuning
atuh geuning blus diasupkeun deui kana kudang kosong tea ngagerebeg nini dukun nini paraji jepret dipageuhan mangkat lengser ka paseban
"hatur pangapunten , gusti!"
"parantos diperenahkeun deui ka kudang kosong, nun"
"eh lengser?" ·
"sumuhun timbalan"
"kumaha ayeuna nini dukun nini paraji ?"
"sukur"
kocap agan pandawati anu bobot ari carlos parantos bulan alaeun tereh mangsana babar atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa ka pajajaran nu jadi raja pajajaran perebu guru gantangan karungu kagungan pawarang opatpuluh kocap yen pawarang opatpuluh aci beuti pamelaran pangbaret kahiji agan padna inten selewing kabantun angin selentang bawaning beja reh agan pandawati bo bot bulan alaeun
"abdi boga dedengean, batuuuur! selewing kabawa angin selentang kabawa beja sarehna boga dulur agan pandawati anu nuju bobot bulan alaeun "
sugan dijurungan ku nu jadi salaki rek marajian bubuhan ka rttijadi dulur silih belaan jeung saha ari lain jeung dulur." ngong anu ka dua: "abdi aceuk, tunggal wajib, baris ngiriti.g."
"nya hayu, sugan dijurungkeun."
ngong anu katilu: "abdi bade ngiring, tunggal wajib, hoyong marajian." "nya hayu." opat, lima, genep, gujuh dalapan, salapan, sapuluh nepi ka opatpuluh rek ngarilu kabeh, cenah. atuh geuning gasik darangdan mangkat pawarang opatpuluh ka paseban burudul kaalun banyu barabat sawidak lima mani mendung geuning papayungna payung agung karatuan payung bawat kamenakan ali cingcin dina cinggir bid uri dina jariji inten jam brut di katuhu ti kenca kana banggala katingal panangan pating lalentang atuh jag Ian tung geuning ka alun-alun ngadeuheus ka paseban
"akang hatur pangapunten ieu abdi kaulanun, engkang." atuh jol kangjeng raja ka luar seblak ningali ka pawarang opatpuluh "ambu, mani pada dumeuheus kabeh ieu pawarang opatpuluh aya naon? sumping teu diangkir · dungkap teu ditalatahkeun cunduk teu disaur torojog tampa larapan." atuh cectok nyembah hatur pangbarep nu kahiji jugaran padna inten
"akang, sarehna abdi selewing kabantun angin selentang kabawa beja . gaduh dulur ti gunung gurumbuh agan pandawati anu nuju bobot bulan alaeun bubuhan abdi nu jadi dulurna hoyong marajian kanu jadi dulur ngabelaan." "nya heueuh kudu kitu jeung du4.rr mah ceuk paribasa oge bobo-bobo papan gadog tara bobo-bobo teuing hade goreng jeung dulur ulah goreng-goreng teuing ngan keun akang ditinggalkeun ku saurang mah, teu jadi nanaon, man atuh ngong anu kadua: "akang, abdi tunggal wajibna hoyong ngiring marajian deuih." "nya keun ditinggalkeun ku duaan mah." ngong nu katilu: "akang, abdi baris ngiring hoyong marajian, tunggal wajib." "nya man ditinggalkeun ku tiluan mah." opat, lima, genep, tujuh dalapan, salapan, sapuluh nepi ka opatpuluh rek marilu kabeh rek marajian ka gunung gurumbuh "ambuuuu, atuh tiris temen akang ditilar ku sarerea mah, nyai nya kit una diheman bae!" geus meunang paidin ti nu jadi caroge pawarang opat puluh mangkat ti pajajaran 1 ngajugjug ka gunung gurumbuh babakan bali salaka burubul saalung baju barabat sawidak lima ali cingcin dina cinggir bid uri dina jariji in ten jam brut di katuhu ti kenca kaca banggala dirangkepkeun, eujeung kawat paranti nyoco nu bendol
jauh urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung nepi ka tengah kota nagara cundtik di alun-alun ngadeuheus ka paseban: "hatur pangapunten, nun!" atuh jol prebu dalem aria rounding kawati ka luar seblak ningali ka pawarang opatpuluh ti pajajaran geureuha prebu guru gantangan tuluy disina calik parantos calik tuluy dipariksa: "nun aya kersa naon linggih ka dieu?" "oh, sarehna yen aya selewing kabantun angin selewang kabawa beja agan pandawati nuju bobot bulan alaeun bubuhan ka nu jadi dulur hayang marajian ngabelaan nu jadi dulur atuh ieu babaturan pada ngiring hayang marajian atuh geuning." "hatur nuhun eh lengser! aya keneh tempat kosong?" "aya" "pernahkeun ieu, paraji pohara euy pawarang opatpuluh ti pajajaran geureuhana prebu guru gantangan." atuh diiringkeun ku lengser bral marangkat
_atuh parantos nyi pawarang opatpuluh
garwana prebu guru gantangan
lengser gagancangan mulang ka paseban
"hatur pangapunten, gusti!"
"eh, lengser!"
"sumuhun timbalan."
''kumaha geus
"sukur."
sigeg ayeuna anu di carita
nyaeta geuning agan pandawati anu bobot tea
parantos dungkap kana mangsana
ray benten raraosan
parindikan
tulang tonggong
rocop bobokong
"akang abdi tulungan
ieu abdi gaduh rarasaan
pantes rek ngajuru, akang."
"lengser! eta jurgan istri silaing
geus beda rarasaan cenah
ayeuna baris diheulakeun eta dukun
dukun turun!
tukang tumbal tukang singlar
bisi aya nu rundal-rondel ka nu bade babar
sina daratang, hayoh!"
korejat lengser mangkat
gancang bari babaneuan
ngembar-ngembar lir kuda mabur
lepas batan babalapan, sugan
atuh ketrok-ketrok pintu kudang tingburingas nini d u}mn nini paraji
"kumaha kang lengser, "enggeus pek geura darangdan!" atuh basikut darangdan nini dukun nini paraji guprak anu pangkolotna mawa pameuweung palay ti kudang keneh atuh geus mulan-mulen atuh geus garing meuweung panglay ti kudang keneh digegel ku nu kantun gugusi ti kenca ka katuhu ti katuhu ka kenca brul digiringkeun ku lengser ka paseban
atuh jag lantung ka alun-alun geuning geus ngaliud di alun-alun nini dukun nini paraji lengser ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten, gusti!" "oh lengser!" "sumuhun timbalan." "mana nini dukun nini paraji?" "ieu ayeuna baris eta dukun lepus tukang tumbal tukang singlar jampe layaran landesan bisi nu bade babar aya nu runda-rondel, nya! hayoh dangdan parukuyan!" prak lengser dangdan parukuyan ku kancah gedena sl;lider pamider menyanna tujuh wadah sawadahna tujuh guruntul saguruntulna sagMe picung sahulu "hayoh unggah, dukun lepus! tukang tumbal, tukang singlar!" atuh prak geus meuleum menyan anu tujuh wadah tea geuning sawadai.ma tujuh guruntul saguruntulna sagMe picung sahulu mani dibeuleum kabeh ku nini dukun nini paraji atuh mani ngerun poek ku haseup menyan nu bade babar mani gulang-guling gulang gasahan teu ngareunah ku haseup menyan kapuput "duh akang, singkahkeun! majarkeun teh dukun lepus buktina mah teu mampuh geura undurkeun, akang!" "eh dukun, majarkeun lepus, nya! hayoh tarurun!" gejlig nini d ukun tukang tumbal tukang singlar taya nu mental "hayoh unggah paraji!" lantaran poek ku haseup menyan atuh silih rampa silih bura jeung pad a baturna atuh jol nu pangkolotna murakeun panglay sebrot! peletok kana tarang baturna ''batuuuur, naha nenggor?" "murakeun panglay!" "atuh naha guluntungan keneh?" "nyao teuing, da nyapek mah ti kudang keneh." atuh nu bade babar mah beuki tambah teu ngareunah kapuput ku haseup menyan jaba bau panglay atuh beuki gulang-guling gulang-gasahan: "duh ieu enggeus akang, singkahkeun! majahkeun paraji sakti buktina mah sadayana teu mahi, geuning! singkahkeun!" "turun ieuh, kalah tambah teu ngareunah, cenah hayoh giringkeun lengser kaituh! ka deui!" atuh digiringkeun ku lengser ka deui atuh bus diasupkeun kabeh nini dukun nini paraji dipageuhan di kudang ku lengser teh mangkat gagancangan ka paseban: "hatur pangapunten, gusti!" "eh lengser?" "sumuhun timbalan." kumaha geus diasupkeun nini dukun nini paraji?" "parantos." "ayeuna susulan paraji ngora pawarang opatpuluh geureuhana prebu guru gantangan!" "mangga" lengser dangdan obor deuih!" atuh tuluy lengser dangdan obor kedah kairingkeun!" jeung patih tea "hatur pangapunten, gusti!" ' "oh lengser?"
"jig kaituh! eh jeung patuh kidang pananjung
mangkat jeung patih kidang pananjung
buat nyusulan paraji ngora
atuh jag Ian tung lengser
nepi ka tempat paraji ngora
"hatur pangapunten, nun!"
"eh lengser! aya naon?"
"nun, perkawis timbalan kangjeng raja
agan pandawati ayeuna nuju mangsana babar
atuh basikut darangdan paraji ngora pawarang opatpuluh
mangkat diiringkeun ku lengser
atuh jag lantung nepi ka paseban
"sumuhun timbalan." "mana paraji ngora pawarang opatpuluh?" "ieu." "yap ka dieu!" atuh cut-cat pawarang opatpuluh silih rampa jeung pada baturna pada bareuheudan sadayana yen paraji ngora teh di hareup aya nu kapamalian marukankeun bucrat-bacret nu bade babar teh laarr disebrot teh bujur batur "batuuuur! naha mura bujur kami?" ''kutan saha? kami kapamalian! sugan teh bucrat-bacret getih nu bade babar!"
atuh geuning nu bade babar mah gulang-guling gulang-gasahan "duh aceuk, hatur nuhun mung abdi tambah teu ngareunah akang,geurasingkahkeun nyi paraji ngora pawarang opatpuluh!" "anteurkeun deui kaituh lengser!" atuh jat-jut atuh mangkat diiringkeun ku lengser mendung-mendungpapayungna payung agung karatuan tungkul satarimbang semu tanggah satarimbang
atuh geuning nepi ka tempat asalna mangkat lengser ka paseban
kocap agan pandawati nu bade babar gulang-guling-gulang-gasahan peurih ku haseup menyan teu puguh rasakeuneunana atuh seueul nyelek kana angen
"ibu, tuluuung, abdi tulung nini paraji sawarga kahiangan ."
atuh awas ti sawarga kahiangan pangersa sunan ambu ratu agung pamuhunan raja di kahiangan ningali ka dunya yen agan pandawati bade babar gulang-guling gulang gasahan ngan sorangan tuluy nginditkeun paraji batin nyi mas pohaci robaning angin atuh lungsur ka dunya parajian agan pandawati lungsur gapruk
atuh eyang balangantrang langkung waspada weruh sadurung winarah rasjleng jlog eyang balangantrang jebrol agan pandawati babar goar murangkalih kaluar geus hiji jebrol hiji deui goar dua sakembaran : yaktos bukti istri hiji pameget hiji atuh tuluy bae pada maruru diburu eta dina dampal pananganana diilik.an aya merek jenengan prak diaos anu pameget jenenganana teh raden mundinglaya di kusumah aria mangku nagara mantri kasirikan wangi seke seler rangga lawe prebu gilang kancana mustika bali salaka jaksa ahlul tapa nu istri ana prak diaos aya merek jenengan nyaeta: dewi asri purbasari ratu ayu arga wati purba ratna inten
atuh tuluy diwasuhanan eta murangkalih ku eyang balangantrang beunang ngawasuhan tuluy bae dibedong dimumule ku eyang balangantrang bakat saperti miara etamuningkalih jeung nu nembe babar atuh patilasan babar kayaning samak , anggel, getih, pamungkus , tali ari-ari . pangutas jalan, digulungkeun '1engser piceun ieuh!" atuh jollengser ragadag dirawu-dipangku ku lengser gejlig dibalangkeun , berrrr!
cipangutas jalan muragna ka lautan engke geus salapan bulan aya kajadianana ngajadi jurig jonggrang kala pi tung ari kasur samak engke pamungkus tali ari-ari ari biur ngapak ngawang-ngawang ngambahing jomantara nyangsang di sawarga loka manggung atuh kasur samak anggel ngajadi parahu sorong kancana samber katingali omas pamungkas jadi langlayangan domas tali ari-ari jadi tali langlayangan domas atuh getihna nu tujuh rupa jadi guriang tujuh nyekelan tali langlayangan domas tea dijabaning langit tujuh kitu kitu kajadian kabuktianana teh
"eh lengser kade sayagi, nya para ponggawa panayagan geus salamet babar sengeut mariem prak pesta tujuh poe tujuh peuting!" "mangga! " "cing kaituh!"
atuh mangkat lengser teh
atuh barang nepi lengser ka alun-alun seungeut mariemlar suuuut tek gerrrr lar sut bajiguuuur! pesta ngaguruh lir ambaking sagara mani asa kaindit di gunung gurumbuh babakan bali salaka teh
surakna ngaindung lembur ngabapa desa surakna teh ayeuh-ayeuhan, sugan surakna ngadahan cau surakna mah onggol-onggolan surak campuh mani ginampuhan hahihu hoeh heurseeeeh aiiihhhh!
sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro, nu nakol salendro ketuk sada ungkut-ungkut kendang sada ciang-ciang
turungtung sada tamburna tarengteng sada kendangna melas-melis sada suling
atuh jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting lengser ayeuna jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting bubarkeun para ponggawa panayagan sakabehna!" "mangga!" mangkat ka alun-alun tutup pesta tujuh poe tujuh peuting budalkeun para ponggawa panayagan "budal!" budal para ponggawa panayagan sadayana ka satempatna satempatna teh
atuh jep jempe rompek batan hate kole tiis batan birit leuwi surudan karia di gunung gurumbuh babakan bali salaka
"lengser!" ''kulan!" "ieuh eta nini dukun nini paraji sina baralik bagikeun ieu saratna nya sabungkus sewang lobana tilu baru opat duit punjul saurang ari beas mah tuduhkeun bae sakabawana kituh ka kudang beas ari huripna newak we sorangan kituh sabeunangnasabeunangna dek nu sacekel dek nu babon dek nu jajangkar dek nu jago dek nu bikang barang top teh teuing kituh, nya!" "mangga!" atuh rawu bungkusan duit mangkat deui lengser ka tempatna nini dukun nini paraji tea "o nini dukun nini paraji! ieuh dibagi panghasilan!" budal paburu-buru paboro-boro paheula-heula prak bagikeun duitna sabungkus sesang lobana tilu batu opat duit punjul sarang "dawuhan: beasna mah nyiuk sorangan sakabawana cenah ka kudang atuh huripna newak sorangan sabeunangnasabeunangna dek nu sacekel dek nu babon dek jajangkar dek nu jago dek nu bikang sabodo teuing!" atuh brul ka kudang beas mawa sakabawana gandongan samencegeg sewang atuh ngagembol tutungkusan duit cag diecagkeun gendongan beas ber ngarepung hayam tingburiak tingcariak ting kareok dikepung ku nini dukun nini paraji atuh geus sabeunangna sabeunang geus marulang nini dukun nini paraji ngagendong beas ngelek hayam ngandung bungkusan duit tea malihan bari kakawihan roronggengan nini dukun nini paraji sajalan-jalan raramean "euh hayang teuing marajian ka nagara deui batur, nya! ambeh cawis sakabawana deui, nya!" "heueuh! " "aki, papagkeun ieuh ema pohara ngagandong beas ieuh!" atuh rongkoh-rongkoh aki "yap ka dieu nini aki geus naheur caina mah ti sacig nini beak suluh sababaraha tanggungan da ngadagoan beasna geuwat ka dieu !" atuh barang nepi ka satempatna-sat8mpatna eta aki: "euleuh kab8n8ran nini huripna oge urang meunangjago!" "heueuh, aki." atuh ragadag dipangku jeung nini-ninina diunggahkeun ku aki teh "aki mani beak sababaraha tanggungan nini suluhna mah ngagolak naheuran cai ngadagoan beasna prak ayeuna geura seupankeun!" "urang seupankeun beasna atuh urang peuncit hayamna nini ny8kelan aki meuncit!"
geresel dipeuncit hareupeun parako dilesotkeun teh atuh abrug-abrugan mintihan eta lebu saluar imah pinuh dibintihan ku hayam sakarat barang keur hayam sakarat diparebutkeun ku nini jeung aki
"aki nu meuncitna, gegedena nya, ni!" "moal enya we ki, da nini nu cacapena!" "aki nu meuncitna, nini!" "nini nu cacapena, aki!" atuh kek cekel ku nini gunyeng ku aki pagunyeng-gunyeng top sinduk lar peletok geleber jadi heulang ruyuk duanana
kitu ceuk galur nu kapungkur caturangga mi baheula nu ayeuna mah sakadar bejana
atuh tina kituna yen parantos jempe budal sadayana para ponggawa panayagan sigeg ayeuna anu dicarita ratu ngumpulkeun sesepuh patih kidang pananjung gelap panyawang batara lengser pangasuh "mihape ieuh, anak baris ditinggalkeun ku kami ulah dilalaworakeun ulah dimomorekeun!" "nun nampi gusti ku abdi baris diasuh!" batara lengser pangasuh "ulah salempang moal dimomorekeun moal dikarua-kieu."
barang keur kitu j8bul anu ngalayad ti kutapandak g8g8r malela sinareng gambir wangi sarimbit dumeuheus "ambuuuu,nuhun teu kltu baris s@ja dihaturanan pisan ayeuna jebul ka dieu nya eta baris nyerenkeun pun anak nu awewe, dewi asri, sarehna rek ditinggalkeun,tapa." atuh gambir wangi eukeur mah teu gaduh anak aya nu mere, istri tur geulis atuh suka bungah taya papadana tuluy dirawu dipangku mulang ka nagara kutapandak diiring ku geger malela barang geus seren-sumeren yen kangjeng raja sinar8ng garwa prebu dal8m aria munding kawati gMebug tapakur mujasmedi nenMa kanu kawasa tapa di kada18man agan pandawati di srimangantri nya eta napaan putra neda-nooa ka nu kawasa hayang ka ulah teurak ku nanaon sarehna dina bagianana baris aya nu mitenah
ana seug diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun di hanjuang siang paranti nyokot-ninggalkeun paranti nunda alaeun paranti neundeun sampeureun atuh menak anu nuju tapa sigeung ayeuna nu dicarita yen murangkalih nu istri di kutapandak sanaos putra pulung gambir wangi · Saban poe Saban wengi pada ngagarugulung bae eta murang kalih teh atuh saban poe saban sore ngagarugulung bae eta murangkalih gambir wangi sareng geger malela teu raos ka putra pulung
''nelengnengkung-nelengnengkung geura gMe geura jangkung masing mulus kajeun mulus darajatna masing nanjung"
atuh saban poe saban sore ngagarugulung bae eta murangkalih ayeuna eta murangkalih teh capetang bisa bicara atuh yen dewi asri diangken putra ku geger malela tea
anjing beureum saba leuweung cag atuh urang ocapkeun tunda heula cik sisi cilaso cik teundeun heula sakeudeung sakala kapeung pepes kesang urang maju deui
ana seug urang jeujeuhkeun diajarna masing hejo lembok lalakonna masing rambay caritana ngebat aturanana lulus kalakuanana lauk situ gepeng hulu kasampeur kasenggal hideung kaparel kaparelkeun mun calik aya di mendi mun tapa aya dimana wekasan ti dinya keneh
sigeug ayeuna nu dicarita yen pawarang opatpuluh sadayana pada teu kersa mulang damelna ngagarugulung ngasuh murangkalih nu pameget den mundinglaya di kusumah atuh lengser pangasuh mah teu meunang asup ku pawarang opatpuluh teh atuh selewing kabantun angin selewang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa ka nagara pajajaran prebu guru gantangan "naha pepesta geus lawas ti lawas eureun salamet babar kabeh pada budal ahir baring pawarang opatpuluh euweuh bae datang ceuk paripaos nyeri beuheung sosongeteun lieuk deui lieuk deui ngarep-ngarep pawarang opatpuluh tea daratang atuh tina kituna yen prebu guru gantangan nyaur putrana den gagak lumayung
"j ang! ka dieu cep ! " jol tuang putra den gagak lumayung marek ngadeuheus ka payuneun kanjeng rama "nun ama, kapandang naon?" "eh ujang, ama ngadenge lawas ti lawas jempe pepesta urang gunung gurumbuh babakan bali salaka salamet babar agan pandawati ahir baring ieu yen ibu jeung pawarang opatpuluh euweuh bae datang wayahna jugjug gunung gurumbuh babakan bali salaka teang kudu kairingkeun perkara pawarang opatpuluh" "ngemban satimbalan ngiring sapangersa kanjeng rama'-' atuh pamit mangkat den gagak lumayung lugayna mah tina pangli_garan gingsir ti nu pangcalikan anu ludeungna mah ku paneunggeul geus kaluar ti kota nagara pajajaran mangkatna raden anu ludeung ku paneutiggeul leberna mah ku wawanen daekna mah ku pangadek jauhna urang cundukeun anggangna urang datangkeun jag lantung nepi ka tengah kota nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka cunduk di alun-alun ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten, nun!" _ "jol patih kidang pananjung gelap. panyawang_ seblak ningali ka tatamu -., . "nun, anu ti mana bade ka diseja?" "eh ti pajajaran · · \ nami den gagak lumayung " 7 " • • ngemban timbalan rama: -· . sarehna nyusul perkawis pawar.cUlg opafp¥:ul t teu aya bae mulih." · . : · .-- · .: :: "ambu ujang, perkawis pawarang -opatpuluh sanes pisan teu dijurungkeun mulang mung teu kersaeun mulang damelna ngagarugulung bae murangkalih anu kasep den mundinglaya di kusumah lengser pangasuh mall teu meunang asup." "mangga paman patih, tuduhkeun ka tempatna pawarang opatpuluh." . atuh tina kit una diiring ku patih kidang pananjung gelap panyawang den gagak lumayung ka pawarang opatpuluh tea jag lantung
"hatur pangapunten, ibu." jol pawarang opatpuluh se seblak ¢ngali ka den gagak lumayung "aya naon, "nun, abdi ditimbalan ku kangjeng rama nyuspl perkawis pawarang opatpuluh yen tbu suka kMah mulih teu suka kMah mulih" anu teu suka-betah ngasuh murangkalih nu kasep mundinglaya di kusumah kapaksa mulang pawangan opatpuluh diiring ku den gagak lumayung mangkat geus kaluar ti kota nagara gunung gurumbuh nyorang leuweung mani sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana mah jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjug jauh angkat saparencang anggang atuh jag lantung nepi ka pajajaran pawarang opatpuluh ka kaputren putra ka paseban "hatur pangapunten, ama." jol prebu guru gantangan seblak ningali ka putra "kumaha ujang?" "nun ama, kairingkeun sadayana dawuh urang gunung gurumbuh sanes pisan teu dijurungkeun mulang perkawis pawarang opatpuluh mung teu kersaeun mulang damelna ngagarugulung bae murang kalih nu kasep mundinglaya di kusumah margi ibu ramana teu aya nuju tarapa napaan putrana, cenah." "nya sukur ari kairingkeun mah, ujang."
kocap pawarang opatpuluh tina sasumpingna ti gunung gurumbuh pada maridangdam sanajan raong di kaputren
"akang abdi aya pamenta geuning abdi hayang gaduh anak geuning batur mah boga salaki teh mani sadua-dua istri geulis pameget kasep geuning abdi mah cumah gaduh salaki teu matak rugul surawung teu matak paranas sereh teu matak dibeubeur beureum teu matak dipopok hideung teu matak egang ka cai teu matak gab leg anak, geuning." ngeng kadenge ray karasa ku prebu guru gantangan "naha eta di kaputren mani raong pada maridangdam narangis?" mangkatgagancangan "oh nyai, ku naon narangis teu karuhan? geus ulah nangis mata si nyai bisi ledeh balas ceurik sungut beuki berewah akang teu bogoh, kitu lis." "sanes akang, abdi nangis teu puguh-puguh kang , abdi aya pamenta abdi hoyong gaduh anak upami teu dicumponan pamenta abdi ceuk paripaos tea mah manuk hejo sisi rawa burayak urang taheunan pondok jodo panjang baraya duriat urang eureunan
cumah gad uh salaki
teu matak rugul surawung
teu matak rondeh sereh
teu matak dipopok hideung
teu matak dibeubeur beureum
teu matak egang ka cai
teu matak anak, geuning."
,;ambu, na kumaha
da akang mah teu kawasa nyieun anak, nyai
apan ngalantarankeun mah kudu kumaha?
tamat ditatab pawarang opatpuluh teh
tapi da kumaha teu ku nu kawasa boga anak!
teu sanggup akang mah
da teu kawasa nyieun anak, nyai!"
"abdi moal cageur atanapi moal repeh
upami teu kacumponan pamenta abdi gaduh anak, geuning
ceuk paripaos tea mah
kajeung beunang nginjeum
asal kacumponan gaduh cocooan"
"nya ari kaluar anu kituna mah
ke, dek saukal-akal heula, nyai . .,
mangkat ka paseban prebu guru gantangan
raong bae di kaputren mah pada maridangdam
pawaran_g opatpuluh teh
"ujang den gagak lumayung, cep
ayel!na sadatang ti gunung gurumbuh
pawarang opatpuluh pada maridangdam narangis
pokna hayang boga anak
hayang boga cocooan,
ayeuna jugjug gunung gurumbuh
injeum bae perkara murang kalih
den mundinglaya di kusumah
dibikeun kudu dibawa
teu dibikeun kudu dibawa
tunggal wajib miara kapemah ua kituh, nya! man!" "ngemban satimbalan ngiring sapangersa kangjeng ramal atuh pamit mangkat den gagak lumayung teh
lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan anu ludeung ku paneunggeul lebema mah ku wawanen anu daek ku pangadek dologna mah ku cacabok, geuning
jag lantung n8pi ka tengah kota gunung gurumbuh babakan bali salaka cunduk di alun-alun terus ka paseban kapatihan ''hatur pangapunten, nun" jol patih kidang pananjung gelap panyawang seblak ningali ka putra menak pajajaran den gagak lumayung tuluy disina calik saparantos calik dipariksa "ujang, aya naon?" "nun, abdi ng8mban timbalan kanjeng rama nya eta nguningakeun p8rkawin pawarang opatpuluh sasumping ti dieu maridangdam narangis ayeuna dawuh rama perkawis murangkalih den mundinglaya di kusumah baris ditambut dawuhan dibikeun baris dibawa teu dibikeun baris dibawa bubuhan tunggal wajib miarana kapemah uana."
atuh geuning yen patih kidang pananjung gelap panyawang lengser pangasuh bingung teu ngalaku · susah teu ngalampah sarehna dawuhan ramana oge ulah dimomorekeun ahir baring aya nu nginjeum pisan atuh sesepuh anu baris mutus: ''eh patih kidang pananjung, gelap panyawang batara lengser pangasuh, bikeun bae! tunggal wajib miarana da kapernah uana keun masing ulah ceuk ramana oge da urang mah lain teu dek miara" atuh gancangna dipasrahkeun murangkalih anu kasep ditampi ku den gagak lumayung dipangku murangkalih pamit mangkat
geus kaluar ti nagara gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung ka nu dangdaunan hibar kanu tatangkalan keusik-keusik siga barentik nya cadas siga carentang kahibaran ku murangkalih den mundinglaya di kusumah nu kasep
jauh geuning urang cundukkeun jag lantung ka tengah kota nagara pajajaran cunduk ka alun-alun atuh katingali ku prebu guru gantangan ti kaanggangan cahaya ngebur lir cahaya layung "ambu, yap ka dieu ujang paingan da kasep temen, ka ua, yap!" sor disodorkeun tampi pangku murangkalih ku prebu guru gantangan · mangk:at ka kaputren buat baris nyombo pawarang opatpuluh tea
barang nepi yen saenyana teu empeh-8mpeh jongjon maridangdam narangis keneh bae pawarang opatpuluh . ,geus nyai, ieu baris kacumponan pamundut boga ieu anak! pameget sarta kasep!,
atuh ting torojol seblak ningali ka murangk:alih nu kasep den mundinglaya di kusumah jep jempe sadayana pawarang opatpuluh pasrahkeun "pek, arasuh kadinyah" atuh geuning teras ·mulih ti kaputren mangk:at mulang ,pek kainyah sing jongjon akang dek nguruskeun gawe di paseban! mulang kap paseban prebu guru gantangan mah
kocap geuning pawarang opatpuluh eta murangk:alih dikawihan piligenti
"nelengnengk:ung nelengnengk:ung, kang laya geura gMe geura jangk:ung mun geus gMe mun geusjangk:ung urang papanganten jeung badan kuring kang laya teh baris picarogeeun kuring
gejlig kuring geuning ka pipir bumi ngajul seureuh ti kabuyutan anu condong ka nu bintaro ngarambat ka nu kiciat ngajul ku limo daun sapucuk guprak meunang satangk:ay kana jingjingan meunang sacangci kontoyong ka bale kombong nyieun tektek bong tektek panembong nu nyieun tektek nyadiaan kabogoh tembong naon Iemar nya lemareun kuring kang laya teh eta sae kalong cilik saba gMang sumangga tamba palayeun geura ka kutu simbut ka kuar sinjang kang lay a geura katarimakeun ari solongkrong kuring nyokot bokor top boboko nyokot gambir top tarasi panon teu beunang digere pangset teu beunang diguyah-guyah ngareretan anu kasep teu beunang diulah-ulah"
"batur! mani ngalinggut hayang sorangan dieukeun! kami ayeuna!" "nya heh atuh!"
"nelengnengkung nelengnengkung, kang laya geura gMe geura jangkung mun geus gMe mun geus jangkung urang papanganten jeung badan kuring kang laya geuning baris pijodoeun kuring
urang kang lay a jeung Iemareun kuring bakona hanteu banget gambirna dibawa ka jalan singset dipurak bari papuket ambeh teu matak juwet nyanggakeun nu nun!"
"batur! maneh ka nu ka dieukeun! kami geus ayeuna!" "nya heh atuh!"
"nelengnengkung nelengnengkung kang laya da nelengnengkung geura gede geuning geura jangkung mun geus gede mun geus jangkung urang papanganten jeung bad an kuring kang laya teh baris pijodoeun kuring
eneng-eneng buah pingping koneng eneng-eneng kang laya boga ieu kami sagede kieu anu herang dina pengpelangan anu becut dina harigu anu monclot handapeun gado tanding cengkir kalapa gading kalapa beureum cungapna ditekuk ku sireum pulus dilanda ku sireum lada nyekelna tong tarik teuing bisina kokod mondongeun!"
''kami ayeuna, batuuur! mani ngalinggut!" "heh ieu atuh!"
"nelengnengkung nelengnengkun kang laya geura gede geura jangkung mun geus gede mung geus jangkung urang papanganten jeung bad an kuring kang laya baris picarogeeun kuring I
kuring mahjelema murah murah ti beurang beunang saung pasosore kuring seteng geus burit kuring saringgit geus peuting kuring janari ngahaturanan kang lay a itung-itung ngabanyu mili."
atuh kitu bae pada tibelat ku nu kasep den mundinglaya di kusumah murangkalih tungtungna teh diturun halukeun eta murangkalih sot pawarang opatpuluh morosotkeun sinjangna sinjang reumbay dina tambang ditaranjang kabeh murangkalih ditun-halukeun ku pahana dilangsud-langsud mani geus leuleus murangkalih teh geuning
sigeung ayeuna anu dicarita
"naha" cek guru gantangan
,,pawarang opatpuluh ti dibere cocooan murangkalih
den mundinglaya di kusumah
manijempe euweuh hiji-hiji acan?"
raja nayur lengser:
"lengser!"
"ayeunajugjug kaputren
tempo pawarang opatpuluh
keur naon laku-petana, nya!
lamun nyampak meundeut ulah dipuntenan"
"mangga" "jig kaituh!"
mangkat lengser teh geuning
apeng-apengan
gagancangan bari
lir kuda mabur
lepas batan babalapan
jag lantung nepi geuning lengser ka kaputren saenyana nyampak meundeut prak . ditoong ana beh teh sinjang reumbay dina tambang ditaranjang kabeh murangkalih geus leuleus diturun-halukeun dilangsud-langsud ku pahana atuh lengser teh malengos lumpat gagancangan ka paseban
''hatur panganpunten, gan" "lengser?" "sumuhun timbalan" ''keur naon pawarang opatpuluh gawena, lengser? euweuh nu disada sahiji-hiji acan?" "lah terang ayeuna mah gan kagungan teh anu ageung anu alit aim panjang anu pondok anu bala anu lenang" "aeh-aeh, kawas nu weureu arak bae, hah! ditanya keur ·naon gawena anggur ngaco kitu! keur naon pawarang opatpuluh teh gawena?" "yaktos terang kagungan anu ageung anu alit anu panjang anu pondok anu bala anu lenang" "heueuh naon ta teh?" ''kagungan!" "ambu-ambti, na kumaha eta teh, hah?" "duka; da cui sinjang reumbay dina tambang." "atuh ditaranjang?" "sugan teh lain nguruskeun nu kitu patut, hah!" "murangkalih mani geus leuleus dilangsud-langsud diturun-halukeun." jututut prebu guru gantangan
'binatangjapakan! kurang ajar si mundinglaya di kusumah geus jembrog komo cacakan orok bau keneh haringao upamana geus nyieun peta kitu nyaluntang ka araning ua pinasti mundinglaya di kusumah tangtu dipodaran moal burung pulang ngaran." "is murangkalih mah teu gaduh.angkohan nanaon, gusti!" "eh geus jebrog komo si mundinglaya tangtu dipodaran iring lengser!" "mangga ari den mundinglaya di kusumah moal dikitu-kieu mah!" "moal!" atuh mangkat diiring ku lengser atuh cag lantung nepi geuning ka kaputren bale bubut atuh prak di toong nyampak meundeut keneh sinjang rambay dina tambang ditaranjang kabeh pawarang opatpuluh teh ray amarahna prebu guru gantangan jejek panto kaputten bale bubut lar jekek! bray!. atuh korejat pawaran.g opatpuluh muru sinjang pada pahilJjeung pada batuma bawaning "f(u gugup isin jeung sieun ku tuang caroge tea "kurang ajar siahlmundinglaya di kusumah! geus jebrog komo! cacakan orok bau jaringao keneh geus nyieun peta kitu . kalakuan .nyaluntang ka ngaran pemah ua pinasti mundinglaya dipodaran!" "ua, abdi teu gaduh angkohan nanaon, ua." "montong loba catur siah deuleu, kurang ajar! geus komo siah hah! nyaluntang ka ngaraning ua! pinasti dipodaran sing iatna, kurang ajar!"
narajang dek nampiling ka den mundinglaya di kusumah barang geus jengke kalah j8gjr8g' sampeanana "na lain j8kek , gan?" "dewek teu iklas, euy!" "kawas heuras eta sampean, gan!" dingklukeun atuh bisa leuleus deui amarahna nyabut gobang si w8lang kancana barang rek disab8tkeun kalah j8gjr8g pananganana teh "na lain jekek, gan?" "lah teu iklas, cen!" "ana kawas heuras eta panangan?" nya direngkuhkeun, jadi leuleus deui sup lgobangdiasupkeun deui rey amarahna "kurang ajar siah mundinglaya di kusumah geus jebrog komo nyaluntang ka ua pinasti diteukteuk beuheung sia dipeuncit kuruling man, di leuweung batu datar!" "ua, teu gaduh angkohan nanaon, ua," "montong loba cungur! man man bae ka dituh!"
atuh geuning mangkat den di kusumah digiring ku uana jeung lengser ngajugjug ka leuweung batu datar tea
lulurung mah tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala
geus kaluar ti kota nagara mangkatna teh raden nyorang leuweung mah sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan, sugan tanding titit nu rek mandi tandik paok moro bojong moro panonobanana muru pangrungrumanana beukti jauh beuki jauh raden mani geus ngalenghoy · capeeun eta murangkalih
"ua geuning geus cape teuing jauh keneh atanapi deukeut leuweung batu datar teh?" "ke barang tilu pasir deui man man we kaituh! bongan nyieun goreng tekad'' "lah ieung, ua, pasrah lilah diri abdi mung ieu teu kuat lalungse ieuh, ua." "nya man-man bae kaituh tamaha sia goreng tekad geus jegrog komo!"
"duh ibu tulung, ama tulung abdi dipitenahkeun, kumaha ieuh? kumaha teuing, ema ibu?" "montong leweh! da moal enya nulungan indung bapa sia ge! da bongan goreng tekad! man-man kaituh!"
"pasrah lilah diri abdi, ua, ngan abdi geus teu kuat, cape ua jauh keneh atanapi leuweung batu datar teh, ua." "ke kahalangan dua pasir deui man-man bae kaituh!"
atuh geuning geus ngalenghoy raden murangkalih teh teu sasambat ka ibu jeung ka rama
atuh jauh urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag latung kana leuweung batu datar
"tah di dieu batu tumpang tah batu datar dipeuncit kuriling teukteuk beuheung sia!" "pasrah lilah diri abdi, ua." prak diamparan ku lawon bodas prak diebogkeun eta murangkalih dikarimun sakuriling salirana iwallebah tenggekna anu teu dikarimun teh "tempo ua sakedap abdi bade sare heula!" "heg!"
ka luar tina kuningan sukmaning mundinglaya di kusumah semprung!
ngapung ka manggung marabat ngapak ngawang-ngawang geuning sukmaning den mundinglaya di kusumah
lengser mah tanggah bae kaluhur "nanggahan naon sia, lengser?" "itu langit mani lalenglang gan!"
tarik batan mimis bedil batan kuda lumpat batan atuh (geuning) jag lantung nepi ka langit kahiji korejat terus ka langit kadua ka langit katilu ka opat kalima langit kagenep terns kalangit katujuh (atuh geuning)
"ibu tulung, abdi tulung ibu, dipitenahkeun ku kangjeng ua tobat teuing!" atuh jol para ibu muru ka sukmaning mundinglaya di kusumah "eh ujang, lakonan sing narima kana kadar awak nampi kana titis tulis diri ujang nepi ka dihin pinasti anyar pinanggihna dihinna waktu tadi anyar pinanggihna ayeuna kapanggihna tuh ibu ujang uma ujang tapa teh naon lintang ti napaan ujang tadi ge geus aya nu datang balukarna ujang baris aya nu nya ayeuna buktina man! ulah salempang ibu-rama ujang tapa napaan ujang hayang ulah teurak ku nanaon, man!"
atuh langsung sukmaning mundinglaya di kusumah
lungsur ti sajabaning langit tujuh bras ka nu kagenep korejat ka nu kalima lar ka nu kaopat lungsur ka langit katilu korejat ka nu kadua bras ka langit kahiji bray mangplang narawangan mongpolong norowongan sirorot 'Samar sirorot tarik batan mimis booil batan kuda lumpat k8nceng batan paser kulupruk lar gapruk kana indungsukuna kerenyoo datang kana mumuncangan meulit kana bitis malingping kana pingping ngageter kana angen korejat den mundinglaya di kusumah "mangga ua, geura teukteuk beuheung abdi, ua."
atuh perebu guru gantangan biribit kadia tatit barabat kadia kilat baranyay kadia kunang-kunang (atuh geuning) cabut gobang si welang kancana geresel dipeuncitkeun kana t8nggekna mundinglaya di kusumah dicabut .teh tinggal perahna garonjang kana pakurungan den mundinglaya di kusumah "ambu-ambu!" sot go bang ganti booog geresel, cabut! tinggal perahna cabut! tinggallandeanana atuh sot keris kop tumbak atuh top keris lar bres! laar bress! kana patuanganana cabut! tinggal bahuna "ambu!" atuh geuning raheud prebu guru gantangan beak parabotna teh
"ambu! kumaha lengser? si mundinglaya di kusumah
dewek hayang ngahukum pati
beak parabot kalah areuweuh!"
"gan, abdi mah agan kirang tata, manawi."
"kurang tata kumaha?"
"upami palay ngahukum pati den mundinglaya di kusumah
kedah nyuhunkeun heula paidin
kilangbara ka ibu-ramana
cik atuh ka nu dititip-titipanana!"
"kawasna kitu lengser"
gan!"
"hudang! mundinglaya di kusumah!"
korejat den mundinglaya dikusumah gugah
"man balik!"
atuh geuning mulang ti leuweung batu datar diiring ku raja pr8bu guru gantangan tea
nyorangleuweungsakeukeudeung nyorang sabengbatan atuh jag lantung n8pi ka paseban, cat unggah
"lengser!"
"kulan!"
"wayahna jugjug gunung gurumbuh babakan bali salaka
ayeuna geuning penta idinanana
yen mundinglaya di kusumah
baris dihukum pati kituh
sarehna goreng tekad
nyaluntang ka ua
geusj8brog komo!"
"manggaaa!"
bral mangkat lengser
ngajugjug ka gunung gurumbuh babakan bale salaka tea kikitrikan patra gading tatahan patra komala tatahan patra komala geus· kaluar ti kota nagara nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana mah jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh jag lantung ka tengah kota nagara gunung gurumbuh ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten, nun!" jol patih kidang pananjung gelap panyawang ka luar seblak ningali ka ki semah terus sina calik sanggeus calik dipariksa "semah ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja?" "nun, abdi lengser ti pajajaran anu ngemban timbalan kangjeng prebu guru gantangan nguningakeun perkawis dawuhan ratu pajajaran yen den mundinglaya di kusumah goreng tekad nyuhunkeun paidin baris dihukum pati!" atuh sentug manah patih kidang pananjung jeung gelap panyawang jeung lengser pangasuh ''beu ka araning murangkalih nepi ka luas ngahukum pati goreng tekad kumaha?" atuh pada kaget sadayana patih kidang pananjung gelap panyawang jeung lengser pangasuh teu tiasa mutus atuh sesepuh ua buyut murugul mantri agung sesepuh anu baris mutus : "eh lengser, haturkeun ka ratu lamun enya den mundinglaya di kusumah goreng tekad bawa bae ka dieu geus aya persayagianana urang asupkeun kana panjara beusi urang palidkeun ka walungan cipunagara kitu haturkeun, nya!" "sumuhun mangga!" atuh pamit mangkat lengser mulang ka pajajaran
geus kaluar ti kota nagara gunung gurumbuh babakan bale salaka nyorangleuweungsakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan, sugan ka mana mah geuningjugjug purunna jauhna urang cundukkeun jag lantung ka alun-alun pajajaran terus ka paseban
"hatur pangapunten, nun" "eh lengser?" "sumuhun timbalan" ''kumaha dawuhan urang gunung gurumbuh?" "nun, upami yaktos yen mundinglaya di kusumah goreng tekad candak bae cenah ka nagarana geus aya persayagianana urang lebetkeun kana panjara beusi urang palidkeun ka walungan cipunagara." "ih, kitu nya kitu, lengser atuh dipalidkeun diasupkeun kana panjara beusi moal burung modar si mundinglaya teh eh! mundinglaya di kusumah! man ka nagara sia! moal burungjadi tai lauk hah! atuh mangkat den mundinglaya di kusumah diiring ku prebu guru gantangan jeung lengser mangkat geuning gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hibar kanu tatangkalan keusik-keusik jiga barentik cadas-cadas jiga carentang kahibaran ku mundinglaya di kusumah nu kasep
nyorang leuweung sakeukeudeung
nyorang l8bak sabengbatan jauh man urang cundukeun anggang mah urang datangkeun jag lantung geus n8pi ka t8ngah kota nagara cunduk ka sisi alun-alun gunung gurumbuh tea atuh s8blak katingali ku batara lengser pangasuh barang diburu gabrug dirawu dipangku "eh ujang sing narima kana kadar awak nampi kana titis tulis diri ujang cunduk kana waktu dongkap kana mangsa t8pi ka dihina pinasti anyar pinanggih, cep!" "ua, pasrah lilah pisah diri abdi, ua." "montong dipapangku kitu! hayoh asupkeun!" c8k pr8bu guru gantangan atuh tina kituna blus diasupkeun kana j8ro panjara beusi j8pret dipageuhan "hayoh go tong!" riy8g digotong ku patih kidang pananjung jeung g8lap panyawang mangkat diiring ku pr8bu guru gantangan ka walungan cipunagara tea geus kaluar ti kota nagara
nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang l8bak mani sabengbatan atuh jag lantung n8pi ka sisi walungan "hayoh balangkeun!"
singkil kidang pananjung g8lap panyawang lar kelew8ng kecebur! Ieong palidna teh ka girang cek lengser pangasuh : "ari nu suci ati mah teu mupakat palidna oge ka girang!" · "lah masing mangmeunangkeun oge moal burung modar asuhan sia! geus puguh goreng tekad !" "da eta gan, asa teu mupakat palidna ka girang da ka hilir mah jeung kokotor suci ati eta teh nun!" "ah, ngec8blek bae! mantog kadituh! man! moal burung modar asuhan sia!"
atuh mangkat mulang prebu guru gantangan jeung lengserna ka pajajaran patih kidang pananjung jeung g8lap panyawang katut lengser pangasuhna ka gunung gurumbuh mangkat pada mangkat, geuning
atuh jag lantung geus nepi geuning ka satempatna-satempatna prebu guru gantangan ka pajajaran patih kidang pananjung gelap panyawang katut lengser pangasuh ka gunung gurumbuh
gulusur turun ti manggung sakurencang pasir batang pasir batang anu girang ana seug urang jeujeuhkeun diajar masing hejo lembok lalakonna masing rambay caritana aturanana lulus kalakuanana
katunda den mundinglaya di kusumah anu dina panjara beusi di walungan cipunagara sigeung ayeuna anu dicarita anu istri nya eta dewi asri di kutapandak putra ku malela teu raos ka putra pulung ajeuna parantos rumaja putri yuswa taun di kaputren damelna saban siang ngemprang neupa di bale bubut
dina hiji waktu mangsa nuju rompe ngeng aya dadanguan aya soara tan katingalan "nyai parantos rumaja putri kinten yuswa lima taun bisi rek aya nu misudi kana diri mikahayang kana awak nya teh kud_u aya pamenta pamenta lain dunya barana harta banda saha-saha nu bisa parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu aya di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh eta baris pisalakieun nyai paripaos tea mah nyai mah mandang uang pilih bulu! entong boro sipating raja jeneng patih tapi dalah kokoro nyoso malarat rosa wiwilanganana . aki-aki huis tukang ngored pisan bisa meunangkeun eta mah kudu pasrah lilah!"
atuh luak lieuk anu geulis aya sora tanpa wujud taya jirim nu nyoara atuh tina kituna haturan ka rama ka ibu dewi asri basikut dangdan
dangdan,dangdan,dangdan,dangdan masih dangdan keneh sinjangna giringsing wayang meunang meuli ti tanah sabrang beureum benten beuteung diraksukan jamang kunang jamang kunang jamang raksukan buludru jeung pamengker ali cingcin dina cinggir bid uri dina jariji inten jam brut di katuhu di kenca kaca banggala nu geulis dangdan lungsur ti lawang ping pitu medal ti lawang ping sanga bijil tina lawang kori moncor kana bongborotan gelembrung kana bangbarung kana golodog nu geulis menggaskeun payung mangkat ti kaputren ka pasepan
awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipidangkeun lengkah koneng dilegeyekeun keupat dianjing-bantingkeun keupat dikangkang-keungkeungkeun mani m!ndung papayungna payung agung karatuan payungbawat kamenakan payung rurumbe kancana payung rurumbe kancana awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipindangkeun l!ngkah koneng dilegeyekeun keupat dianjing bantingkeun keupat dikangkang-keungkeungkeun mani m!ndung papayungan
pating arulang panangan tanding ciibun ngagarantung tanding cihujan maruntang tanding pare tilu daun tanding pare keur gumunda katebuk ku angin puyuh katebak ku barat daya mani mendung papayungan
ka hareup ngala sajeujeuh katukang ngala sajeungkal jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung sumping ka paseban "hatur pangapunt!n, ama ibu, ieu abdi, kaulanun." jol geg!r malela sareng gambir wangi ka luar seblak ningali ka putra tuluy disina calik . • saparantos calik dipariksa "eh nyai, aya naon? nyai sumping teu diangkir datang teu ditalatahkeun cunduk teu disaur torojog tanpa larapan?" "ama, ibu, abdi sanes andeng-andeng tamba keueung alang-alang kumapalang s8ja nyanggakeun sewu bebendu laksa duduka seja hatur uninga, ama, sarehna dina hiji waktu mangsa nuju j8mpe-rompe aya soara tan katingali ''kumaha cenah nyai?" "abdi teh parantos sedeng rumaja putri kinten yuswa limawelas taun bilih aya nu misudi kana diri makahayang kana awak abdi kedah aya pamenta pamenta sanes harta banda saha-saha anu tiasa menuangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu ayana di jabaning langit tujuh nu keur dicarekelan ku guriang tujuh eta baris pisalakieun abdi kitu dawuhan cekparipaos tea mah tong mandang 'uang tong mandang orang tong mandang dunya barana harta banda hartosna tong pilih bulu tong boro ka raja atawa pangkat patih dalah ka nu kokoro nyoso malarat rosa cek wiwilanganana aki-aki cetuk huis tukang ngarit pisan bisa meunangkeun eta mah abdi kMah pasrah lilah" "nya sukur wae, lis nyai geus pendak jeung ilham pangeran, nyai tetep-tetep wae di kaputren ama ngado'akeun, man!"
atuh undur katingali punduk dongkap katingali tarang pamit mulang anu geulis dewi asri ti paseban ka kaputren
keupat tandang keupat tandang leuleus keupat tiasa angkat lar keupatna lar angkatna awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipindangkeun lengkeh koneng dilegeyekeun atuh jag lantung sum ping nu geulis ka kaputren cat unggah atuh geuning prak ngemprang nepa di bale bubut nu geulis teh
kocap anu geulis dewi asri geulis mani kawanti-wanti endahna teu aya bangsana loba para ratu anu kagembang ku kageulisan dewi asri tea atuh taarna bulan tumanggal halisna ngajeler paeh damis kadu sapasi waosna gula gumantung taktakna taraju emas panangan ben.tik ngagondewa lamun seug ditilik: ti gigir Ienggik ditingal ti tukang lenjang diteuteup ti hareup sieup lamun angkat lir macan teu nangan atuh mani kaceluk kaawun-awun kawentar ka mana-mana kakocap ka janapria kageulisan dewi asri henteu aya nu nanding bentangna nagara kutapandak mah
atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja
ngeng kadenge ray karasa ka nagara kuta ayunan anu jadi raja di kuta ayunan raden patih bentaljemur kagungan hiji mojang atanapi tuang saderek istri jenengan agam bentang kalang saur tuang saderek ben tal jemur "lis, ka dieu, nyai!" teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka ''kang, kapandang naon, akang?" "eh nyai, akang_jadi raja di kuta ayunan can boga prameswari tapi ayeuna akang boga dedengean selewing ka bawa angin selentang kabawa beja yen di kut'apandak aya nu geulis punjul ti deungeun dewi asri putra prebu geger malela ku engkang dek dilamar dek neangan piacukeun nyai du'akeun akang ku nyai." "akang, nyondong ka papagon baris ngiring sapangersa salamet nu nilar salamet nu ditilar muga tin emu rahayu anggang ti pancabaya." basikut dangdan teu dicaritakeun dangdan
bental jemur ngajugjug ka kutapandak lugayna ham tina pangligaran gingsir tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen menak daek ku pangadek dologna mah ku cacabok geus kaluar ti kota nagarana teh manggih tunggul dirarud manggih catang dirungkadkeun jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung geus n8pi ka t8ngah kota nagara kutapandak cunduk di alun-alun ngadeuheus ka paseban: "hatur pangapunten, nun tatamu jauh baraya anggang tali bilik paseuk linear sumangga geura aku." jol g8g8r malela ka luar s8blak ningali ka tatamu tuluy disina calik paranto calik dipariksa: "semah ti mana dek ka mana, naon anu dis8ja?" "nun, abdi ti kuta ayunan raden patih b8ntal j8mur manawi jauh dijugjug anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi ditampi baris ngalamar putra nya eta anu geulis dewi asri kitu anu dimaksas." "ujang, ari kitu aturanana mah ama mah kadar lemek sambung du'a hal kitu-kieuna mah kumaha jinisna bae leuwih hade dit8pungan ku anjeun keur neupa di kaputren lengser!" kulan!" "anteur ieu semah euy! urang kuta ayunan dek ngalamar cenah."
"mangga!" mangkat diiring ku lengser baris ka kaputren ka tempat anu geulis tea
kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat tanah palebah mundur bubuhan nu kumawula, sugan atuh jag lantung nepi geuning ka kaputren ''hatur pangapunten, agan cek lengser renjag nu geulis ''lengser, dek naon? kami rareuwas teuing, lengser!" "ih gan, ulah reuwas-reuwas mere jalu cenah ieuh!" "ulah sok sisiwo ka badan kaula, lengser! rek nanahaon saenyana?" "ih, ka dieu we gan percanten mah." atuh sot tinun dirungkupkeun cipangulah ditamplokeun torojol nu geulis kaluar seblak ningali ka ki semah tuluy disina calik parantos calik dipariksa: "akang ti mana bade ka mana naon anudiseja?" "eh nyai, akang teh ti kuta ayunan raden patih bental jemur nu mawi jauh dijugjug anggang-anggang diteang sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi ditampi baris ngalamar kitu nya dimaksud." "akang, mangga abdi mah moal aya basa nampik atanapi teu nampa nya pasrah nya lilah, akang." ''bangkong lodor meuntas jalan lakadalah! taya sanes nu diseja sukur! eta nu dipandang!" "kitu soteh akang, upami kacumponan pamenta abdi pamenta sanes dunya barana harta banda saha-saha anu bisa meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu aya di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh mangga! upami buktos sarupi kitu, akang." "leuh euleuh! akang mah boro-boro unggah ka langit katujuh, nyai karek naek luhur meueusan oge sok aringgis, lalewang teu sanggup nyai! nyuhunkeun bMo bae, cag! teu sanggup ari kitu aturanana mah." atuh gejlig gelMeg mulang ka nagara kuta ayunan patih bental jemur teh ngaberung lir kuda mabur lepas batan babalapan mulang ka kuta ayunan jag lantung nepi ka nagara kuta ayunan cat unggah gek calik teu lami jebul tuang saderek anu istri agan ben tang kalang "engkang, kumaha hasil pamaksadan atanapi henteu , akang?" "lah nyai, bener ari beja sok bejer majah dewi asri geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ari gok ari teu bogoh, nyai ngan sawondening kitu baring supagi ditikahkeun ka deungeun atawa kasaha bae akang boga panadaran cacarekan dek nyambungan ku gegendir beusi bobot tiluratus kati, eulis."
katunda urang nagara kuta ayunan ngeng deui kadenge ray karasa ka urang nagara kadupandak nu jadi raja di nagara kadupandak raden patih ganda perwata kagungan hiji mojang atanapi tuang saderek istri jenengan agan sekar dewata nayur tuang saderek agan sekar dewata "lis, ka dieu nyai!" atuh teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka "akang, kapandang naon, kang?" "eh nyai, akang jadi raja di kadupandak can boga prameswari tapi ayeuna akang boga dedengean yen di kutapandak aya-nu geulis punjul ti deungeun putra raja geger malela ku akang dek dilamar dek neangan piacukeun nyai du'akeun nyai! "akang, nyondong ka papagon bade ngiring ka sapangersa salamet nu nilar salamet nu ditilar muga tinemu rahayu ulah nyorang pancabaya, engkang." atuh mangkat ganda perwata ngajugjug ka kutapandak luhayna mah tirla pangligaran gingsir tina pangcalikan, sugan anu ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok geus kaluar ti kota nagara kadupandak mangkatna teh ka manajugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh angkat anggang jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung geus nepi ka nagara kutapandak cund\,lk ka alun-alun ngadeuheus ka paseban" "hatur pangapunten, nun!" jol geger malela ka luar ningali ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik dipariksa: "semah ti mana, bade angkat ka mana, naon nu diseja?" "nun abdi ti kadupandak nami ganda perwata nu mawi jauh dijugjug anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi di tampi baris ngalamar putra dewi asri kitu anu dimaksad "eh ujang, ari kitu etanana mah ama ngan darma kadar sarnbung du'a ngajalankeun hal kitu jeung kieuna mah kumaha jinisna bae lengser!" ''kulaaaaan!"
"anteurkeun ieu semah euy!
urang kadupandak cenah, dek ngalamar deui bae kumaha nu tadi, lengser?" "ngaber, gan!" "nya sugan ieu nyaho, kaituh!" "mangga gan" ''heug, cen!" mangkat diiring ku lengser pribumi buat ngadeuheuskeun ka kaputren ka tempat anu geulis tea burudul saalun banyu barabat sawidak lima kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat I?al!bah nu k.umawula atuh jag lantung mah n!pi ka kaputren ka t!mpat nu geulis tea ''hatur pangapunt!n, nun!" ituh renjag anu geulis "lengser, dek naon geus jebul deui bae, lengser?" "manawi ieu tamu jol deui, nun, urang kadupandak." atuh jol nu geulis dewi asri ka luar s!blak ningali ka ki semah tuluy disina calik parantos calik dipariksa: "engkang nu ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja?" "akang ti kadu pandak nami ganda perwata manawi ditampi bade ngalamar kitu anu dimaksad." "akang, mangga, abdi mangga · moal aya basa atanapi teu nampa estu seja pasrah lilah upami kacumponan pamenta abdi, engkang pamenta sanes dunya barana harta banda saha-saha anu bisaroeunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu ayana di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh mangga lamun parantos buktos sarupi kitu, kang!"- raheud ganda perwata: "nyai, akang mah boro-boro unggah ka langit katujuh naek luhur meueusan oge sok aringgis lalewang! teu sanggup, nya!"
balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig gelMeg mulang ka nagara kadu pandak
jauhna mah urang cundukkeun jag lantung nepi ka kadu pandak cat unggah gek calik calik ngahurun balung ku tulang ngagarogol kontol ku cokor · bingung teu ngalaku susah teu ngalampah barang keur kitu jol tuang rai anu istri: "akang, kumaha hasil pamaksadan atanapi henteu, kang?" "uah nyai! bener ari beja sok bejer majahkeun dewi asri geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ari gok ari teu bogoh disidik-sidik teh ku akang nya kembu nya dekok nya nongnong kajeun teu gableg pamajikan akang mah lis! ngan wondening kitu baring suk pagi ditikahkeun ka deungeun atawa ka saha bae akang boga s6ja panadarah cacarekan dek nyambungan ku gegendir sagede munding saadi, nyai."
katunda urang nagara kadu pandak ngeng deui kadenge ray karasa ka urang nagara kuta kanyere nu jadi raja di nagara kuta kanyere raden patih kidang lumayung kagungan hiji mojang atanapi tuang saderek istri jenengan agan nimbang wangi nyaur tuang saderek agan nimbang wangi: "lis, ka dieu , nyai!" jol tuang saderek ngadeuheus ka payuneun raka "kapandang naon, kang?" "eh nyai, akang jadi raja di nagara kuta kanyere can boga pram6swari tapi ayeuna akang boga dedengean selewing ka bawa angin s616ntang kabawa beja yen di kuta pandak aya nu geulis punjul ti deungeun dewi asri putra raja geger malela ku akang rek dilamar dek neangan piacukeun nyai, du'akeun, lis!" "akang, nyondong ka papagon bade ngiring sapang6rsa salamet nu nilar salamet nu ditilar muga tinemu rahayu ulah nyorang pancabaya atuh basikut dangdan sanggeus dangdan terns mangkat geuning kidang lumayung teh lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan, sugan
anu ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen anu daek ku pangadek dolog ku cacabok geus kaluar ti nagara kuta kanyere nyorangleuweungsakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan tanding paok mokprok bojong tanding ciung moro gunung moro pangrungrumanana jauhna mah urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung geus nepi datang ka kota nagara kuta pandak cundukna di alun-alun ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten, nun" atuh jol geger malela ka luar seblak ningal ka ki semah tuluy disina calik parantos calik dipariksa: "anu ti mana ieuh bade angkat ka mana naon iillU diseja?" "nun, abdi ti kuta kanyere nami den kidang lumayung manawi ditampi bade ngalamar ptra, dewi asri kitu anu dimaksad." "eh ari kitu aturanana mah ama mah karl darma sambung du'a ngajalankeun hal kitu jeung kieuna mah kumaha jinisna bae leuwih hade ditepungan ku anjeun keur neupa di kaputren. lengser!" ''kulaaaa!" "anteurkeun deui ieu semah euy urang kuta kanyere kidang lumayung kumaha nu tadi?" "ngaber deui bae, gan." "nya sugan ieu, hayang nyaho!" "mangga atuh gan" "heug,cen!"
Mangkat kidang lumayung diiring ku lengser buat ngadeuheusan ka kaputren ka anu geulis tea
burudul saalun banyu barabat sawidak lima atuh jang lantung geus ka kaputren ka nu geulis tea "hatur nun lengser atuh anu geulis "lengser! geus deui bae lengser, dek naon?" "oh ieu tamu manawi nu deui deui teh, nun." jol nu geulis ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik dipariksa: "akang nu ti mana bade ka mana naon anu "akang ti kuta kanyere nami kidang lumayung manawi ditampi baris ngalamar kitu nya maksad." "mangga akang, abdi moal aya basa nampik atanapi teu nampa nya pasrah nya lilah upami kacumportan pamenta abdi saha-saha anu bisa meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu ayana di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh mangga lamun buktos sarupi kitu, engkang. ,., ra-heueueud kidang lumayung "nyai, ari kitu aturanana mah nyuhunkeun bMo bae teu sanggup akang mah nyai. '.'
balik ngaligincing mulang ngalongkewang gejlig gelMeg mulang ka nagara kuta kanyere atuh jag lantung ka nagara kuta kanyere cat unggah gek calik teu lami jebul tuang · saderek agan nimbang wangi "engkang, kumaha hasil pamaksadan atanapi henteu?" "wah nyai bener ari beja sok bejer majahkeun yen dewi asri geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ari gok ari teu bogoh, lis disidik-sidik teh nya demplu nya kembu nya dekok nya riongnong ngan sawondening kitu baring sukpagi ditikahkeun ka deungeun atawa kasaha bae akang boga panadaran cacarekan rek nyambungan ku peureup beunang ngabuleudkeun."
katunda geuning urang kuta kanyere ngeng deui kadenge ray karasa ka nagara nusa lumayu anu jadi raja di nusa lumayu raden patih sutra pagulingan kagungan hiji mojang atanapi tuang saderek istri jenengan andu wangi sutra kembang saur tuang saderek: "lis, ka dieu nyai!" teu lami jebul tuang saderek andur wangi sutra kembang "akang, naon nya kapandang?" "eh nyai, akang jadi raja di nusa lumayu can boga pramewari tapi ayeuna akang boga dedengean yen di kuta pandak aya nu geulis punjul ti deungeun dewi asri putra raja geger malela ku akang dek di lamar dek neang piaceukeun nyai du'akeun lis" "nyondong ka papagon engkang bade ngiring sapangersa salamet nu nilar salamet nu ditilar pamugi ulah nyorang pancabaya." basikut dangdan bral mangkat geuning lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul anu daek ku pangadek Ieber mah ku wawanen anu dolog ku panyabok geus kaluar ti kota nagara angkatna teh mani tunggul dirarud manggih catang didagorkeun cadas didupakan jeg lantung nepi ka tengah kota nagara kadupandak cunduk di alun-alun ngadeuheus ka paseban: "hatur pangapunten, nun." atuh jol geger malela ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik djpariksa: "semah ti mana, 1bade angkat ka mana, naon nu "nun. abdi di nuas lumayu raden patih sutra panggulingan manawi ditampi bade ngalamar putra dewi asri kitu anu dimaksud "ujang, ari kitu aturanana mah ama mah kari darma sambung du'a dina ngajalankeun hal kitu reujeung kieuna mah kumaha jinisna bae leuwih hade ditepungan ku anjeun keur neupa di kaputren. lengser!" ''kulan!" ''ka dieu!" jol "anteurkeun semah urang nusa lumayu geus kaopat ieu nagara, lengser kumaha nu tadi?" deui bae, gan." "hayang nyaho, ieu atuh sugan." "mangga atuh gan." cen." mangkat diiring ku lengser pribumi nuju ka kaputren ka anu geulis tea
kikitrikan patra gading, sugan tatahan patra komala ngagurat tanah palebah nu ulun kumawula jag lantung .ka kaputren ''hatur pangapunten, gan!" atuh renjag anu geulis "lengser, geus j8bul deui bae, dek naon?" "ieu tamu nu j8bul deui bae, dek naon?" sot tinun dirungkupkeun cipaneres ditamplokeun torojol nu geulis ka luar seblak ningal ka ki semah tuluy disina calik geus calik dipariksa: "akang, nu ti mana, bade angkat ka mana naon anu diseja, akang?" "eh nyai akang ti nusa lamayu raden patih sutra panggulingan manawi ditampi bade ngalamar kitu nya maksad." "mangga akang abdi mangga moal aya basa nampik atanapi teu nampa nya pasrah nya Iilah upami kacumponan pamenta abdi, engkang ari pamenta lain dunya barana hart a banda saha-saha nu tiasa meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu keur dicarekelan ku guriang tujuh ayana di jabaning langit tujuh mangga lamun baktos sarupa kitu engkang raheueueud sutra panggulingan "nyai ari kitu aturanana mah nyuhunkeun bedo bae boro-boro unggah ka langit ka tujuh akang mah naek rada luhur meueusan oge sok lalewang aringgis boro-boro diteu-bisana dibisana oge meureun kudu ngarebut heula der perang dihurup ku tujuhan, meureun, teu sanggup! nyuhunkeun bedo bae, nyai." balik ngaligincing pulang ngalongkewang
gejlig geledeg mulang ka nagarana nusa lumayu sutra panggulingan teh jag lantung nepi ka nagarana cat unggah ka paseban torojol tuang saderek anu istri agan andur wangi sutra kembang "kang, kumaha hasil pamaksadan atanpi henteu?" "wah bener nyai ari beja sok bejer! majarkeun dewi asri geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ari gok teh ari teu bogoh ditaksir teh ku akang: nepi ka sina nangtung: ditilik ti gigir kalah bentik diteang ti tukang kalah ka dengklang diteuteup ti hareup kalah bureuteu jeung bogoh ka eta mah kajeung teu gableg pamajikan ngan sawondening kitu baring sukpagi ditikahkeun ka deungeun atawa ka saha bae akang boga panadaran cacarekan dek nyambungan ku gada waja beunang nyucukbelutkeun,
katunda urang nusa lumayu ngeng deui kadenge ray karasa ka nagara mela datar nu jadi raja di mela datar demang patih kala bujangga kagungan hiji mojang atawa tuang saderek istri jenengan agan candra wati saur tuang saderek ka agan candra wati: "lis, ka dieu nyai!" teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka: ''kang, kapandang naon?" "eh nyai, akang jadi raja di mela datar can boga prameswari tapi ayeuna akang boga dedengean yen di kuta pandak aya nu geulis punjul ti deungeun dewi asri putra raja geger malela ku akang dek ?Hamar dek neangan piaceukeun nyai nu geulis" ::nyondong ka papagon ngiring sapangersa ka salamet nu nilar salamet nu ditilar ulah ditemukeun jeung pancabaya." basikut dangdan demang patih kala bujangga sanggeus dangdan bral mangkat lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul Ieber mah ku wawanen daek oge ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagarana teh atuhjag lantung ka tengah kota nagara kuta pandak cunduk ka alun-alun ngadeuheus ka paseban: ''hatur pangapunten, nun." jol geger malela ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy dipariksa "anu ti mana bade angkat ka mana, naon anu diseja?" "nun, abdi ti kuta mela datar demang patih kala bujangga manawi ditampi bade ngalamar putra, dewi asri kitu nya dimaksud." "ujang, ari kitu aturanana mah ama mah ngan darma sambung du'ana ngajalankeun hal kitu reujeung kieuna mah kumaha jinisna bae leuwih hade tepungan ku anjeun keur neupa di kaputren lengser!" "kulan!"
"anteur cenah ieu semah euy!" urang mela datar cenah demang patih kala bujangga kumaha anu tadi?" "ngaber deui, gan" "tah sugan ieu, hayang nyaho kaituh!" "mangga" mangkat diiring ku lengser pribumi ngadeuheus ka tempat nu geulis tea.
burubul saalun banyu barabat sawidak lima lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur di sorang atuh jag lantung nepi ka tempat nu geulis tea "hatur pangapunten, gan" renjag anu geulis: '1engser, dek naon atuh jebul deui jebul deui bae?" "ieu atuda tamu anu jebul deui jebul deui teh." atuh sot tinun dirungkupkeun torojol anu geulis ka luar ningal ka ki semah tuluy disina calik saparantos calik dipariksa: "eh akang, anu ti mana, bade angkat ka mana naon anu dis8ja?" "eh nyai, akang ti mela datar demang patih kala bujangga manawi ditampi bade ngalamar kitu nya maksud." "mangga akang abdi mangga moal aya basa nampik atanapi teu nampa nya pasrah nya lilah upami kacumponan pamenta abdi." "menta naon, nyai?
akang teu kurang uang teu kurang barang teu kurang dunya barana ceuk wiwilanganana menta kuda tujuh laksa akang boga sapi rounding tujuh pasir akangboga carek wiwilanganana menta inten sagede baligo jang oleng panganten akang baris rnawa." "akang abdi rnah teu rnandang dunya brana teu rnandang uang teu rnandang orang teu pilih bulu ceuk paripaosna rnah tong boro sipating raja atanapi jeneng patih dalah ka nu kokoro nyoso rnalarat rosa ka nu cetuk huis pangarit pisan tapi larnun tiasa rneunangkeun parahu sorong kancana sarnber katingali ornas langlayangan dornas anu ayana di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh rnangga larnun buktos sarupi kitu, akang." raheueueud d8rnang patih kala bujangga "eh nyai, ari kitu aturanana rnah nyuhunkeun bedo bae teu sanggup akang rnah, nyai?"
balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig gelecteg jag lantung nepi ka nagara rnela datar cat unggah ka paseban teu larni jol tuang saderek: "akang kurnaha hasil parnaksadan atanapi henteu?" "wah nyiu, bener ari beja sok beje rnajahkeun dewi asri geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ari gok ari teu bogoh disidik-sidik tah ku akang nya demplu nya nya nya nongnong teu bogoh! kajeun teu gableg pamajikan ari digigirkeun era disanghareupanana ngan sawondening kitu baring suk pagi ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh kasaha bae · akang boga panadaran cacarekan dek nyambungan tangtu urang kuta pandak dirorotek ngarana ku akang diubrak-abrik manusana dipodaran." katunda urang mela datar sigeung ayeuna anu dicarita nyaeta geuning selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa kapalabuan nusa kapal anu jadi raja di palabuan nusa kapal nyaeta putra nangkoda sunten jaya alias jaya nangkoda nu pangbeungharna nu boga barang salawe kapal kagungan hiji mojang atawa tuang saderek istri jenengan agan sekar kembang kocap sunten jaya boga panakawan dua ngaranna hiji si jaldad dua si jaldid saur jaya ka panakawan duanana: "ehjaldad,jaldid, ka dieu!" "mangga!" "mangga!" jebul duanana panakawan ng&deuheus ka dununganana sunten jaya:
"gan, kapandang naon?"
"eh jaldad,jaldid
silaing baris boga juragan istri deulu dewek baris ngalamar ka nu geulis urang kuta pandak geg8r malela ramana anu geulis dewi asri." "nya nuhun wae, gan ari baris gaduh juragan istri mah." "eh, ayeuna jaldad jaldid bewarakeun ka balad ponggawa palabuan nusa kapal buat kudu kumpul barang salawe kapal baris diringkid
dek ngalamar ka kuta pandak
jaba barang salawe kapal
ingon-ingon kuda, domba, sapi, munding
embe, kalde, soang, hayam, entog, tongki, pirih
titit' meri, diringkid kabeh
ngan bejakeun ngatuma, nya:
kuda, domba, sapi, munding, embe,
baris digarogolan, digotong
hayam, entog, tongki, meri
baris ditambangan, di tungtun."
"euleuh-euleuh murka t8men, jaldid!"
"ih ambeh lila di jalan
hayangkatangar nu beunghar, euy
kapan hayam, soang en tog ditungtun mah
kalah undur-unduran
kuda domba, sapi, digarogol digotong
kalde cenah kalah geger8pekan
"oh jadi hayang kapuji, nya?"
"heueuh, dunungan urang hayang katangar nu beunghar."
"naon tingkaruciw8s, hah?"
"eh eta gan, abdi baris gaduh dunungan istri."
"heueuh bener!
jab a ti kutu jaldad jaldid panayagan baris ngiring sayagi, nya!" "mangga!" ' "jig kaituh!" korejat mangkat jaldad jaldid buat ngabewa,rakeun ka balad ponggawa palabuhan nusa kapal tea: "eh para ponggawa! timbalan nu jadi pangagung kumpul cenah barang-barang salawe kapal di alun-alun! baris dipake ngalamar kabehanana ulah aya nu karl! jaba barang-barang salawe kapal dawuhanana: ingon-ingon kuda, domba sapi, itik, meri baris diringkid kabeh ngan ngaturna cenah: kuda, domba, sapi, munding, embe kalde baris digarogolan, digotong soang, hayam, entog titik meri baris ditambangan, "ih guru,juragan urang! hayang katangar beunghar euy! sapanjang jalan katanghar beunghar!" atuh: "mangga!" "mangga!'' "mangga!" "manggaaaaaaa!" · mangga cek sadayana
basikut pada ariatna urang.palabuhan nusa kapal
ngumpulkeun barang di alun-alun anu nyuhun anu nanggung nu ngajingjing momot ngagotong
para ponggawa sadayana
anu ngelek anu nyangkeh brul pada marangkat geuning
leugeudeut aleutanana
"aya nu siring!"
"aya nu mawa kalde, euy!"
atuh geus ngaliud di alun-alun
barang salawe kapal
anu nangung anu nyuhun
anu ngelek anu nyangkeh
nu ngajingjing jeung nu ngagotong
lawe rontekna ngajejer
atuh yen dibereskeun ku lengser
terus mangkat ka paseban
unjuk hatur ka dunungan:
"hatur pangapunten, gan. ''
"euh jakdad jaldid
kumaha kumpul barang-barang?"
"parantos pada ariatna para ponggawa sadayana
anu nyuhun anu nanggung
anu ngelek anu nyangkeh
anu ngajingjing anu ngagotong
barang-barang parantos samagreng
kantun jung bae, nun!"
"sukur, kumaha ingon-ingona?
kuda, domba, sapi, munding, embe, kalde
digarogolan ?"
"yaktos!"
"hayam, soang, entog, titit, meri, ditambangan?"
"sumuhun dawuh."
"sukur! ayeuna dewek baris dangdan
kusilaing kudu ditaksir, nya!"
atuh prak dangdan geuning
sun ten jaya dangdan:
calanana dicalanaan deui
calanna dicalanaan deui
calanna tujuh dipake kabeh prak dibajuan baju katung dikutang-katung dikutang-katung tujuh dipake kabeh "sarungna deuleu, ka dieukeun!" prak disarungan disarung disarungan deui sarung disarungan deui sarung tujuh dipake kabeh "beubeurna deuleu, ka dieukeun!" prak dibeubeuran beubeurna dibeubeuran deui beubeur tujuh dipake kabeh mani euyeungkeung sunten jaya "baju bedahanana, ka dieukeun!" prak bedahan tujuh dipake kabeh "erlojina deuleu, ka dieukeun!" erloji tujuh dipake kabeh mani raweuy kawas areuy cariu kancing tujuh majahkeun ting karetip sagede terebang anakna "duhung sangkelanganana, sor sodorkeun!" duhung tujuh disoren kabeh mani terembel kawas paseuk dogdog "tpi euy!" prak ditopi ditopi deui ditopi ditopian deui topi tujuh dipake kabeh "kacapanon!" prak dipake kacapanonna kacapanon tujuh dipake kabeh "sapatu, deuleu!" rap disapatu meunang disapatu disapatuan deui sapatu disapatuan deui tujuh rampasan dipake kabeh rasana sunten jaya eukeur mah pangbeungharna
turug-turug pang gindingna pangkasepna baris rendengan jeung nu geulis nu panggeulisna dewi asri cek paripaos tea mah lir atjuna rendengan jeung subadra "taksir deuleu ieuh aing! meunang dangdan leuwih ti ukuran,jaldad jaldid!" "nun gan, cek abdi mah kawasjurig midang, gan!" "kurang ajar, hah? kumaha cek sia, jaldid?" ''kawas ondel-ondel cek abdi mah , gan !" ''kurang ajar duanana, hah! rasa aing deuleu panggindingna pangkasepna baris rendenganjeung nu geulis panggeulisna dewi asri panggeulisna cek wiwilanganana mah 1ir atjuna rendengan jeung subadra." "iring deuleu!" "mangga, nun!" atuh mangkat sun ten jaya ka alun-alun barang nepi ka alun-alun palabuan nusa kapal katingali ku sunten jaya enya pada ariatna ka pamarentah para ponggawa teh sayagi barang-barang jangeun ngalamar salawe kapal panayagan baris ngiring "ehjaldad jaldid, sundut mariemna tangara rek indit panayagan kudu muni kabeh , nya!" "mangga!" kojengkang laaarrr suuuuut tek gerrrrr! ger ngaguruh lir ombaking sagara bumi asa kaindit
ka dunungan nepikeun ka moyok kawas jurig midang?
''kantenan baeeee raraosan mah, nun!"
atuh teu puguh dengekeuneunana pada ngiring panayagan angklung dalapan puluh rambang buatan rangkasbitung laguna teh balaganjur leugeudeut aleutanana leugeudeut rawayanana melengkung umbul-umbulna biribit ampilanana atuh nu nungtun soang, entog, hayam, meri ditungtun teh kalah undur-unduran dipaksa kalah gegerepekan heuyah-heuyah seupan leunca arelot jalan ka jambi reuah-reuah nu ti heula purat-perot batik deui pandeurieun angklung dalapan puluh rambang ditema ku panayagan kendang penca beunang guru ti cibalagung atuh nepi ka tapel wates kuta nagara kutapandak cek lengser kuta pandak: "deuleu etah, naon guruh-guruh? boa-boa musuh ngungkung baraya nangtang wisaya mawa gada waja!" lumpat muru nu ngaguruh: "naon ieuh guruh-guruh? musuh ngungkung baraya nangtang wisaya, hah?" "nun sanes musuh, nu bade ngalamar aleutan ti nagara nusa kapal sunten jaya nu pangbeunghama anak nangkoda." "sugan teh musuh boro dek dicamahan ku dewek gada waja."
"ih ulah moal lain musuh ieu mah, nun."
atuh mangkat jay a ti heula mangkatna teh barang blus ka kota nagara ana beh aya barudak arulin lalumpatan "bapa aya jurig, setan, bapa!" ''bapa, ayajurig! setan!" atuh bapak budak teh tingburinghas nu mawa halu nu mawa popongkol "hayu cuang naon nu dipikasieun ku barudak, batuuuur?" "ih lain jurig lain setan , euy! nu dek ngalamar ieuh!" urang nusa kapal atuh bapa barudak teh tingkalepos deui "paingan kawas ondel-ondel" cenah
atuh jag lantung ka lawang kaca-kaca angkatna teh bade asupna dilawang kaca-kaca sun ten jaya sereg teh tuluy diseundak dorokdok kaca-caka reuntas blus ka kota nagara jag lantung ka alun-alun mani pinuh ku barang panglamar aleutan ti palabuan nusa kapal jaya mangkat ka paseban: "hatur nun!" atuh jol malela ka luar seblak ningali ka tatamu tuluy disina calik atuh yen calikna ge dina korsi tujuh euweuh nu manjing jaya sina calik dina bangku beusi saparantos calik dipariksa: "eh anu ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja?" "abdi ti palabuan nusa kapal sunten jaya alias jaya sun ten putra nangkoda nu pangbeungharna manawi ditampi baris ngalamar putra dewi asri tuh barang panglamar salawe kapal diringkid kabeh taya nu karl jaba ingon-ingon kuda, domba, sapi, munding, embe, kalde, hayam, entog, tongki, titit, meri." atuh tina kituna yen blus ka lebet ka paseban nyaur garwa gambir wangi "eh nyai \gam bir wangi akang keder sarehna kadatangan sun ten jay a mawa barang panglamar sakitu lobana mani pinuh di alun-alun nyaah temen lamun dibadamikeun jeung si nyai mah tangtu barang kaluar kumaha barang sangkan ulah kaluar?" "ih akang, atur bae atuh moal enya bapa eleh ku anak!" "sukur ari rempug mah satuju jeung akang." "yaktos, nyaah temen barang sakitu lobana nepikeun kaluar teh." "ayeuna, ari kitu aturanana mah geus satuju jeung akang urang pangloh bae anak urang dewi asri barang panglamarna sunten jaya tampa urang sukakeun ku pesta tujuh poe tujuh peuting pesta nikah tutup pesta engke urang paksa pirusa urang kawinkeun bae anak urang dewi asri." "yaktos kitu kang rempag eta aturan ."
"eh ujang ari kitu aturanana mah perkawis barang panglamar ku ama ditampi kalawan kabingahan ngan wayahna ujang cek paripaos tea mah ulah tikoro kotokeun careham hayameun ulah hayang buru-buru reureujeungan sareng pun anak dewi asri ku lantaran ama anu sakitu ngarasakeun sukabungahna nampa barang anu sakitu lobana baris nyieun sukan-sukan suka-bungah pesta memeh nikah tutup pesta meureun ujang: nikah ." "nuhun ama, seja ngiring sapangersa ama ."
atuh geuning suka bungah sun ten jay a "simpenan lengser! barang-barang panglamarna!" atuh brek, brek, mani sababaraha kudang kuda, domba, sapi, rounding sababaraha kudang soang, hayam, entog, meri sababaraha paranje suka bungah geger malela ngadak-ngadak beunghar taya papadana "lengser! dewek anu kacida ngarasakeun suka bungahna namapa barang sakitu lobana dek nyieun suka-sukan suka bungah pesta memeh nikah, lengser! takol bende di alun-alun bewarakeun parentahkeun kumpul para ponggawa panayagan sadayana kayaning dalang wayang, tukang tembang, topeng, ronggeng, d!gung, angklung, suling, bangsing, karinding reog, rangkong, k!ndang p!nca, nya!" "manggaaaaa!'' jig kaituh! " korejat lengser mangkat
barang n!pi ka alun-alun c!nah bade pesta mah bende lampung tujuh likur kudu ditakol kabeh beu hiji-hiji mah lila t!men mending parel kabeh ambeh tereh nakolna ti leutik ka gMe ka leutik kitu, atuh kop panakol anasiriliklaaarrrj!bet,cekguuuuuuungng nenengneneng tuk-kung, bM!gul, bereweweweweweeeewwwww tik-tong gMewung gM!wung w!rrrr Mnde anu pang gMena atuh mani eundeur sajajagat bende buyut lampung tujuh likur disarada kabeh geuning parentahkeun ku lengser ka kulon cekcok para kaliwon: ''batuuuuur! eta b!nde di nagara ngaguruh euy!" "ih lamun b!nde lampung tujuh likur di nagara disada kabeh pasti di nagara aya pesta urang saaya-aya kudu nyarambungan kumpul-kumpul kainyah!" "pad a kukumpul!" prak kukumpul "ah ti urang mah baris kokoco anak bogo , tampele jeung jengkol tangtu munding dongkol parabot barong jeung goong"
"sayagi" "sayagikeun ayeuna, indit!"
ngeng ka kaler ender golongan para papaten ''batuuuuur! eta b8nde di nagara ngaguruh!" "heueuh, urang nagara pesta!" "urang saaya-aya nyarambungan kumpul atuh kaituh!" "prak kukumpul!" prak kukumpul "geus kumpul ti urang mah pare jeung pakel tungtunan munding tekel parabot topeng jeung ronggeng sayagi-sayagikeun! geura indit!"
ngeng ka tebeh wetan ear golongan para komendan ''batuuuur! eta bende di nagara euy! Mnde ngaguruh!" "urang nagara dek pesta kapaksa nyarambungan kukumpul kainyah!" prak kukumpul geus kumpul: "ah tiurang mah sabrang jeung bawang nu ditungtuna munding capang parabot t8mbang jeung wayang sayagi-sayagikeun! geura indit!"
ngeng ka tebah kidul gugur golongan para ''batuuuur! eta Mnde di nagara ngaguruh!" ''heueuh, nagara rek pesta!" "urang saaya-aya kudu nyambungan kukumpul atuh kainyah!" "da ti urang mah teu dimisti sabogana-sabogana prak kukumpul geus kukumpul: "naon ti urang?" "ah ti urang mah tatangkrakan tatangkrukan pupucukan pentillutung anak maung cangkilung, bangbung, gadung, iwung tungtunan munding buntung parabot degungjeung angklung sayagi yeuh, sayagi!" "indit!" indiiiit
burubul saalung banyu barabat sawidak lima melengkung umbul-umbulna berebet ampilanana ngelebet bandera kancana naon cacandakanana? bawang iwung jeung gadung parabot degung jeung angklung tutup kendang kulit lutung dirawat hoe jangkung kuluwung ruyung ditepak ku para indung meunang disarungan jamang jangkung meunang digelungan jucung clung!
"ti mana eta euy?" "ti kidul! aleutan para tumenggung!" "ka dapur!" cenah ceuk lengser "barang asakan angeun iwung sanguna ulah liwat ti sadadung bisi pundung majah maneh sok adigung ."
burubul menak ti wetan aleutan para komendan naon cacandakanana bawana sabrang jeung bawang tungtunan munding capang parabot tern bang jeung wayang tutup kendang kulit kidang dirarawat hoe panjang kuluwung tangkal kondang ditarepak ku budak lanjang
nganggo sinjang giringsing wayang beunang digelungan malang ''ka sosompang euy!" cek lengser" "piwarang ngasakan angeun soang sanguna ulah leuwih ti sapanjang bisi pundung majar: maneh sok robah sok anjaclang."
burudul menak ti kaler aleutan para bupaten naon cacandakanana? bawang pare jeung pakel tungtunan munding tekel parabot topeng jeung ronggeng tutup kendang kulit dirarawat hoe gede kuluwung tangkal jambe beunang disinjangan hade beunang konde ''ka bale ta euy! purah ngasakan angeun embe sukuna ulah liwat ti saparanje bisi pundung majah maneh keur age-age!"
burudul menak ti kulon aleutan jaksa kaliwon naon cacandakanana? bawang jagong jeung engkol tungtunan munding dongkol parabot barong jeung goong tutup kendang kulit meong dirarawat hoe condong kuluwung ki julang endong ditepak ku para anom beunang disinjangan uyong beunang digelungan condong ''eta euy, ka pawon!" cek lengser "purah ngasakan ageun jagong sanguna ulah liwat ti satetenong bisi pundung majah maneh sok loba omong."
mani geus der ngariung der ngabaris sajajalan nu nyarambungan ti suklakna ti siklukna anu jauh anu deukeut urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran panyingkuran urang sepen urang regol sadayana kumpul mani pinuh di alun-alun prak dibereskeun ku lengser lawe rontekna ngaberes lar mangkat ka paseban buat unjukan ka nu jadi ratu angkat lengser teh geuning barang nepi ka paseban: "hatur pangapunten, nun!"
''lengser"
''kumaha daratang nu nyarambungan ti suklakna ti siklukna?" "parantos nun anu jauh anu deukeut urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran panyingkuran urang sepen jeung regol sadayana kumpul di alun-alun." "sukur, aya sabaraha ratus rebu bilanganana, lengser?" "ti kulon golongan para kaliwon aya dua gan." "dua ratus rebu?" "dua bilangan, nun! ti kaler para papaten; dua ti wetan dua. ti kidul dua." "jumlah?" "dua keneh, gan." "har opat pihak dua-dua geus dalapan! kumaha pang kitu? keder temen! ngitung kitu, lengser?" "direken lain rekeneun dietang lain etangeun itung ringkesna wae gan awewe jeung lalaki, kitu nun!" "paingan ari kitu mah, lengser"
barang keur kitu jol papatih nagara: "eh lengser, dewek wakil mutlak ka silaing uruskeun kuma petana pikeun pesta tah kudana tah gobangna." prak gobang disoren ku si lengser mani nanglad lengser wakil patih nagara gantana-gantina asa aingjadi rajana bae manggih nu nangtung disuntrungkeun tonggongna ditajongan nu keur cicing ditampilingan parangas-porongos tungtungna jadi perenges kelor hejo pipir wanianana oge taya antukna kuda ditewak ragadag didandanan selana ku dulang sabeulah sanggawMi awi tali apis buntut murka: dicawMkeun kana caheum kadali ka bujurna panakawan tunggang kuda tunggang kuda lalagaran saumurna kakara tunggang kuda lahak-lehek lengser ngeunaheun dikenyMkeun kadalina kuda getek meureun semprung kuda mabur gubrag lengser ragrag datang ka tikusruk pisan lila ti lila korejat hudang kadali lumpat nyusul kuda kuda ngaler lengser mah ngidul "eu\euh kuda teu lapat-lapat acan, nya! lila-iila aing yeuh! ah keun we da geus deukeut ka alun-alun indit we ka alun-alun" barang nepi ka alun-alun "bacot siah! tukang naon hah?" "tukang heot dalapan puluh, nun!" "geura monyong ti kiwari, deuleu!"
"iraha d8rna pesta teh?" "tujuh poe tujuh peuting deui lamun teu monyong ti kiwari digunting biwirna saguling cinggir." ''beu batur, kabeh biwir ngan saguling cinggir meureun beak biwir urang • urang wayahna monyong
geus maronyong wae pisaminggueun deui tukang heot
"ieu tukang naon, luad-lied di alun-alun?" "tukang surakjeung tukang s8nggak dalapan puluh." "geura calangap deuleu!" "iraha d8rna pesta teh?" "tujuh poe tujuh peuting deui lamun teu calangap ti ayeuna dijugang etah sungut!"
geus ngarangah we tukang surak tukang senggak aya laleur eunteup ge diantep da sieuneun dijagang cenah
"ieu tukang naon yeuh?" "tukangjejek tukang sepak, nun." "geura jengke, deuleu! lamun teujengke dibabajed! ieu gobang deuleu mani nanglad." pek jarengke kawas meri dina galeng
"ieu tukang naon, yeuh?" "tukang b8kok, nun." "geura naronggeng bujurna, euy!"
beres mariksa panayagan-panayagan ''beu, kumaha yeuh ngawinkeun teu meuncitmeuncit dek pesta teu olah-olah?" kek lengser newakan salawe embe geresel dipeuncitan murka: tina buntutna bres digodogkeun ka nu kancah gedena salawe pamider cui godogan salawe embe ber lengser lumpat ka dapur marentah olah gugup marentah olah! ''baeu tukang olah! geura .arolah yeuh! ngawajit ditarasian ngaborondong dioncoman nyangu dimenyanan saranjang anu dipindang ambeh dicocoljeung daunna!"
prak tukang olah teh arolah abong ceuk parentahna kitu ngawajit make tarasi ngaborondong make oncom mindang dimenyanan
deregdeg lengser lumpat dek neang godogan tea ana beh teh suwung euweuh bukuran ngan ngarangkleung buntutna wungkul "aeh, ituh bukur angeun ting ala ret di tengah beunang nyambaraan!" cenah kMewuk lengser ngarawu sambara bres munding guyang disamaraan katenjo ku para ponggawa "naha lengser kikituan? munding guyang disambaraan! atuh hanjatkeun heula peuncit heula atuh, euy! "edaaaas! enya dewek gugup!"
prak dibanjurkeun ti pangguyangan nu hinyay da disarnbaraan ku lengser tuluy lengser manggil sarat kaum sina mencit tukang meuncit ngaianna ki aljarnan ki aljarnin ki alidan ki aludin, japara japaludin "pek pangmeuncitkeun kainyah, sarat kaum!" "jampean heula?" "heueuh!" jarnpena teh sabilulah kieu pokna: "a'udu bisul minal cenang gorawel minal kerentil" geresel! "nu g8naheun kainyah!" "alohuma jala-jalu culala-culalu!" geresel! ihjarnpe euweuh nu bener sakitu ku dalapanan!"
geus mencit munding pilig8nti ku dalapanan "kumahakeun ayeuna?" "sisit euy!" prak disisit "geus disisit prak bagikeun! kulitna sesa keur tukang k8ndang katut dalang larnad keur tukang r8bab rorongkong jang tukang goong igana jang tukang gam bang jajando jang nu lalajo dadana jang lengser tukang ngabagikeun babat ga18ng jang ronggeng peuncit jang tukang karinding eusi peujit jang tukang suling acap jang merebot akas jang mas upas daging rum pi jang murid katut guru kerewedan jang nu bogana nu bogana rawan-rawan daging lamusir jang kusir bayah jang lurah kakampis jang jurutulis temah ngicis di nu geulis daging hulu jang panghulu ekah jang kalipah ati jangeun haji jajantung jangeun pan tun." "atuh beak pake kerMan kabeh?" "ah keun bae!"
atuh ber lengser lumpat ka paseban rek unjuk hatur ka kanjeng ratu "hatur pangapunten gusti!" "eh lengser?" "sumuhun timbalan" "kumaha?" samagreng, nun!" "sukur lengser, geura der pesta nya!" "mangga!" "jig kaituh geura der pesta! sukan-sukan suka bungah pesta memeh nikah!"
mangkat lengser teh geuning gedag-gooig mani gMe birit sampoyong gede bobokong daweungna mani ludeung bosongot bade amprotan jig Ian tung barang nepi ka alun-alun disundut mariemna lar suuut tek-gerrrrr! laar suuut! jeleguurrrr! sundut kalantaka panggedena beunang ngobatan ti poe salasa obatna tijuh gantang disundutna poe saptu disadana poe ahad laarrr suuut gelegerrrr! der pesta! geundrung sajajagat ngaguruh lir ambaking sagara teu puguh dengekeuneunana asa kaindit di kuta pandat teh geuning surakna ngaindung Iembur ngapa desa surakna teh ayeuh-ayeuhan, sugan surakna ngadahar cau surakna teh onggol-onggolan surak campuh mah ginampuhan ''hahehoh heuyah hurseh aehhhhh!"
sada ketuk sad a kendang sada kenong sada nu nakol salendro k8tuk sada ungkut-ungkut kendang sada ciang-ciang
jejeg pesta tujuh poe ·tujuh peuting kangj8ng raja nyaur lengser: "ka mana eta lengser jempe bae, hah?"
''ambu-ambu-ambu
"sumuhun timbalan"
"lengser!
oh para ponggawa, teangan lengser!" prak diteangan ku para ponggawa lengser katimu ti dapur keur gulang-guling gulang gasahan beuteungna mani "butiktrik kagungan mani j8ngklit sagMe ceklik manahoreng kamangkarahan tas nguah jalantah beak tujuh kancah tuluy ditawa ku para ponggawa dijampe kamangkarahan kiasan disapukeun beuteungna pus dihitutkeun kasinglar pleng! pleng!
"cageur?"
"cageur! "
"atuh kokomoan? cak paripaos tea mah kokoro manggih mulud puasa manggih labaran ayeuna timbalan kangjeng raja j8jeg pesta tujuh poe tujuh peuting geura budalkeun! pariksa para ponggawa panayagan carapeeun, man!" "mangga!" "mangga!" "mangga!'' _ "manggaaa!" mangkat lengser teh
barang nepi geuning ka alun-alun beungeut deungeun.deungeun disepakan tukang cetrek geus euweuh kulitan ka satempatna-satempatna
dipariksa para ponggawa panayagan
tukang rigig bet ragag-rigig kawas bebegig
tukang sepak bati supak-sepak
tukang job rut geus mopog kulitna
tukang bekok geus mokbrol boolna
tutup pesta tujuh poe tujuh peuting
"budal ponggawa panayagan, budal!"
budal para ponggawa panayagan sadayana
atuh geuning j8p jempe rompek bat an hate kole
tiis batan birit leuwi surudan karia urang kuta pandak kocap geuning gegar malela nyaur garwana eta gambir wangi "lis, ayeuna urang sampeurkeun anak urang
si nyai dewi asri urang paksa pirusa bae kawinkeun ka sunt8njaya!''
atuh mangkat g8g8r malela sarimbit gambir wangi ngajug-jug ka kaputren bale bubut ka t8mpatna anu geulis tea bral mangkat lugayna mah geuning tina pangligaran gingsir tina pangcalikan burubul saalung baju lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala
atuh jag lantung n8pi geuning ka kaputren ka t8mpat anu geulis tea: ''lis, sampurasun, ama ieuh nyai!" atuh geuning cat unggah gek calik saur tuang rama ka putra anu geulis dewi asri "ka dieu anak ama anu geulis!" atuh j@bul ngadeuheus ka payuneun ram a ibu "ibu, ama, kapandang naon?" "eh nyai, ama tas ngad@g pesta tujuh poe tujuh peuting nyaho ama ta sukan-sukan suka bungah pepesta tujuh poe tujuh peuting?" "eta nu dipestakeun abdi poekeun batan tipeuting t@l@beun batan titeuleum naha mestakeun naon atuh ama teh?" "eh nyai, kieu ama teh anu kacida ngarasa suka bungahna nampa barang sakitu lobana panglamar sunt@n jay a anak nakoda nu pangbeungharna ti palabuan nusa kapal tah kituna, p8rkara nyai teh ayeuna suka teu suka dipenta sukana daek teu daek kudu daek bari cek paripaos tea mah dipaksa dipirusa ditikahkeun ku ama ka jay a
atuh nu geulis teu tiasa ngawangsul ka pangersa kangjeng rama tea "kumaha? rek nurut ka nujadi kolot?" ngabudBg bae "ah naon kang" cek gambir wangi "anak nu teu ngagugu ka nu jadi kolot mah geus we podaran!" atuh rey amarahna da asa diangsoan ku tuang garwa gambir wangi "ngagugu ka kolot?" ngabetem bae "podaran wae kang!" cek gambir wangi "naon teu ngagugu ka kolot nu jadi anak teh!" beuki rey amarahna "pinasti lamun teu ngagugu ka kolot lamun teu nurut tangtu dipodaran!" "pek bae kang, pek bae!"
narajang tam piling dewi asri ku geger malela lar gampleng! kBk gampleng! lar jBbet! lar jekek mani gogorentelan "ampun ama, ampun, geus teu kuat ama tumut kanu jadi sepuh ngawula ka sapangBrsa ama ibu." "muntitatadi atuh! moal ditampilingan meureun hudang!"
korejat nu geulis gugah "man dangdan! " basikut dangdan nu geulis "man ayeuna ka paseban!" atuh mangkat nu geulis diiring ku rama ibu ka paseban eta dipaksa ditikahkeun ka sunten jaya tea
ali cingcin dina cinggir biduri dinajariji inten jambrut di katuhu ti kenca kaca banggala
atuh nepi ka paseban geus katingali ku nu geulis sunten jaya komo ningali buktosna mah nu geulis bibirigidigan atup sun ten jay a ningali anu geulis mani beberegedegan deuih
atuh tina kituna tuluy bae dipaksa pirusa ditikahkeun ku geger malela ka sunten jaya tea
beurang kasambut ku peuting peuting kasambut ku beurang kacaritakeun nu geulis dewi asri ka sunten jay a tea atuh geus nepi ka kaum geus kumpul kabeh surat kaum atuh barabat dirapalan ijab kabul suka nu nikahkeun suka nu ditikahkeunana geus dibayar maskawinna dibayar kontan lobana saratus duapuluh lima pasmat beres patikahanana mangkat mulang nu geulis ka paseban diiring ku sun ten jay a atuh jag lantung rama ka paseban nu geulis ka kaputren jeung sunten jaya tea
atuh tina kituna nu geulis teu kersa kurnawula pista ka sunt(ht jaya "teu suka teu sudi dipaksa pirusa ka sunten jaya nyangnyang nyengnyeng sun ten singsiritan anjing! '' anu geulis pista keukeuh teu kumawula siang pon pilalangi diciwit ku sun ten jaya kalah jej!ritan ditoel jejerewetan atuh ngan kitu jeung kitu wae siang pon pilalangi w!ngi teu k!rsa kumawula geuning nu geulis ka nu jant8n caroge sunt!n jay a tea atuh tina kituna yen k!rsana sunt!n jaya unjuk hatur ka rama ka paseban atuh jututut mani angkeub sanagara kuta pandak ku baeudna jaya mangkat s!ja unjuk hatur ka rama g!g!r malela · barang n!pi ka paseban: "hatur pangapunt!n, ama." jol g!g!r malela ka luar seblak ningali ka sunt!n jaya mesem galih "paingan sanagara kuta pandak angkeub reueuk ceudeum mana horeng ku baeudna sunt!n jaya mani angkeub sanagara kuta pandak "jang, aya naon cep?" "ama, nguningakeun p!rkawis tuang putra teu k!rsa kumawula a won pista diciwit mani kalahkah ditoel kalah abret-abretan teu kumawula siang pon pilalangi upami nyodorkeun tMaeun sabrang oge boro ku daek ngarendos mikeun oge ka dijeujeuran bakating ku sangeuk ka jisim abdi kumaha etah "eh ujang, tau di beres keun kumaha ama! nyai gambir wangi! anak urang ngawiwirang pista teu daek kumawula kanu jadi salaki hayoh urang warah! urang nu erana mah!"
mangkatna malela sinareng gambir wangi ngajugjug ka kaputren ka anu geulis mangkat
mangkatna teh malela nyandak kawat jag lantung ka kaputren cat unggah: "eh nyai, ka dieu!" jol dewi asri ngadeuheus ka payuneun rama: "ama ayeuna kadatangan ku salaki nyai nya eta jay a cenah nyai teu daek kumawula ka nu jadi salaki siang pon pilalangi kumaha ayeuna . dek kumawula ka nu jadi salaki? nurut ka nu jadi sepuh?"
atuh ngabugeug bae dewi asri lantaran keukeuh manahna mah teu suka teu sudi dipaksa pirusa dikawinkeun ka sunt8n jaya sunt8n nyangnyang sunt8n nyengnyeng sunt8n singsiritan anjing "dek ngawula ka nujadi kolot?" ngabet8m bae "ah akang," cek gambir wangi ''geus bae podaran! urang nu wiwirang mah!" "nurut kanu jadi s8puh?" ngab8t8m bae "podaran bae kang, podaran!" amarahna asa diangsonan ku nu jadi tuang garwa geger malela teh "sing iatna!" lar narajang rangket ku cameti kawat Laaar kaprot: lar jepret! atuh mani jeriiit, j8riiiit dewi asri dihanca dirangketan ku cameti kawat satengah mati mani geus ngagara18ng tapak cam8ti kawat tea mani jerit nangis maratan langit ngoceak maratan mega "duh ampuuuun, geus teu kuat ama bade nurut ka nu jadi s8puh ngawula kanu jadi salaki." "mun tatadi, moal meureun diteunggeulan." atuh tina kituna g8ger malela geuning mangkat ka paseban baris ngunjukkeun ka jay a bral mangkat
lulurung mah geuning tujuh ngabandung atuh mani ngadak-ngadak plungplong bumi alam lalenglang deui marahmay raray sunten jaya suka bungah tangtu kauntun tipung rasana katambang beas kalaksanakeun ka nu geulis dewi asri bral mangkat barang geuning ka kaputren ka anu geulis cat unggah nyampak nu geulis keur ngalangeu bae di payun kaputren cat unggah cawel gadona: "nok, akang datang ieuh nyai!" "atuh kawas ieuh ayeun mah aing kalaksanakeun kanu geulis! dicawel gadona teu daekeun ngejat ngan geura burit geura burit bae" ceuk pikiran sunten jaya atuh geuning beuki burit sunten jaya suka bungah
kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala jag lantung ka alun-alun teras ka paseban cat unggah "eh ujang, ulah ayeuna mah moal burung kumawula beunang ngawarah satengah mati ngan awakna ruksak ngagaralang urut tapak cam8ti kawat." "nuhun rama."
atuh beuki burit nu geulis beuki sump@g galih lantaran keukeuh manahna mah teu suka teu sudi dipaksa ku sunten jaya teh
beurang kasambut ku peuting kersana anu geulis dasar istri binangkit terusing ratu rembesing kusumah mapatkeun aji panyirepan sirep dinding sirep puriding sir@pna si celeng belek sirepna mah dipapatkeun kieuunggelna: ''sangkama rasa sang kama ningkem kembung-kembung bumi sajagat ret meneng ret meneng turu sajagat kabeh!" ditiupkeun tilu kali matih panyirepna anu geulis mani guyur tagiwur ear sanagara pating koloyong padaning hayang turu ''batuuur ieuh! kakarek reup geus teu kuat ku tunduh ku naon ubama?" "ah, samak we jeung anggel" atuh tinggelMug urang nagara kuta pandak pada karulem
kocap sun ten jaya milksudna hayang sosonoan jeung nu geulis panangan ngopepang kawas nu palid matana geus teu beunang dibeuntakeun kek di cekel ku nu geulis di tungtun sunten jaya kana kajuaran atuh sina unggah kana kajuaran atuh keur ngopepang teh sor disodoran guguling marukan anu geulis dikeukeupan digalentor digalemoh diciuman reup kulem jaya · ngeukeupan guguling tea mani lir gaang katincak rompek batan hate kole tiis batan birit leuwi ngadak-ngadak wae bale bandung asa suwung panca niti mani asa urang kuta pandak teh
kocap nu geulis lolos ti 18b8ting panca niti mangkat sakaleumpang-leumpang lolos ti kaputren bral mangkat
bale bandung mungguh suwung panca niti mani pamengkang asa pada sadayana jempling kawas gaang katincak j8mpe rompe batan hate kole tiis batan birit leuwi urang kuta pandak teh
anu geulis kuma18ndang ngan sorangan ti kuta pandakna teh geus kaluar ti kota nagara mangkatna nu geulis nyorangleuweungsakeukeudeung nyoreang lebak sabengbatan tanding pitik balik mandi tanding paok moro bojong tanding ciung moro gunung moro pangrumrunganana apruk-apruk nu geulis leuleuweungan geuning
leuweung gonggong sima gonggong rea maung eujeung maung kerud ting badak banteng nu kasorang atuh geuning nu geulis bawaning keueung ku sato leuweung dina canir kai baning sieun ku sato leuweung ngubuh-ngubuh katenjo ku nu geulis teh atuh nu geulis sasambat ka ibu rama "ieung tuluuuuung, ibu nyai di tengah leuweung 1geuning sieun ku sato-sato leuweung."
"kidung luhung ti karuhun titinggal pusaka buhun layang diri kaniaya teuing duh gusti kumaha atuh raga nandangan prihatin badan kadungsang-dungsang (dungsang-dungsang)
ama tulung ambu tulung abdi aya di leuweung geuning jurig nyingkir setan geura nyingkah kelong montong newo-newo kuntianak ulah datang binatang rayang abot ku nu rahayu diriksa kunu kawasa"
ana bray saenyana manahoreng leuweung ganggong sima gonggong tegalan siawat-awat di leuweung si balabangjajar janggot kai mani sagMe cinggir jabrig sagMe curuk buluan ku bawaning leuweung ganggong
mangkat na nu geulis mapay leuweung mapatkeun jampe mapay leuweung kieu "nini koronjo kosong aki koronjo kosong pangosongkeun jalan aing ulah kosong-kosong teuing sina teurak jampe pamake singlar sina kaleuweung nu teu katuar-tuar caina ka leuweung setan siluman palias istan ka alas peuntas ka sabrang urang ka palembang!"
dipapatkeun tilu kali
di leuweung naon eusina eusina mah rangkong j eung julang korek-korek manuk tuweuw puyuh gonggongna loba lok-lok jeung bungauk bau babah kuda bikang teu weleh dipaju keneh
bogoh teuing ku kaina di leuweung naon kaina kaina bangban jeung bingbin bangban bingbin bobonelan huru dayung jeung kicalung huru koneng jeung kitopeng bobonelan kinayakan kendang kianta kijulang kisanggawang kibeo tara tapol dipatok kiara janggot awi bitung tangkal gin tung teu weleh dipaju keneh nu 18mahna tiwuan sireupeun jeung teuweul taneuh jig ka tonggoh manggih tando los ka kidulloba bedul jig ka kaler manggih banteng arek turun manggih k8rud nyorang cai cipamali sipamuludan lain pamali diinum pamali taya nu nginum
aya beunteur beubeureuhan aya bogo bobogohan aya lele lelendean aya j8ler papanganten aya buruy keur nanyaan nanyaan ka anak hurang ditampik gede huluna "ari hulu kay a gaganden ari buntut kaya pancir!" buruy diajar malikkeun: "simeut cungcung siah dina parung simeut di parakan simeut cente dina ereng beunteur beureum bodas beuteung paray naek ka tampian aya awewe kumisan geulis teu gabl8g wiwirang tai ka hulu-hulu kojor siah sok moron_gkol!" "kajeun siah gondol!" jepret anak hurang kawiwirangan jeta-jete gumeulis barang digirang gok jeung sasatoan keur· ngado 'a kini-kini keur haramin nepi ka kiwari haramin keneh, cenah kitu anu kap@ndak di leuweung ganggong sima gonggong
manggih lutung mumuludan oa keur ngado 'a surili keur hamil kuntianak susurakan
oa kituh ngado'ana: "audubil minal gandulan kicanir kondang kajeun teu salam@t batur salam@t aing sorangan"
ngadagoan buah hamerang ganyengnyeng dipaling monyet ber@kat oa teh
atuh tukang ngado 'a teh ngalamot curuk teu boga b@r@kat bongan ngado 'a hayang salamet sorangan, cenah bari dicekrakan ku monyet teh
atuh apruk-apruk nu geulis leuleuweungan awak ruksan panganggo ruksak anu geulis teh jag lantung n@pi ka sisi walungan di dinya aya tangkal anu ngungkulan kana cai walungan atuh terekel anu geulis naek kana kai anu ngungkulan eta walungan barang n@pi ka luhur gMebug tapakur mujasmedi neneda kanu kawasa nyepi diri nutup aji pancadria panca lima dria angen-angen kanyataanana nutup lima palawangan pangangse teu dianggo ngangse pangrungu teu dianggo ngadangu paningal teu dianggo pangucap cengeng manteng kanu kawasa sidakep siniku tunggal atuh geuming m uji dikir age-age ka picarogeeunana
cag teundeun dihandeuleum sieum ditunda dina hanjuang siang katunda anu geulis nu nuju tapa dina tangkal kai nu ngungkulan eta walungan tea
sigeung ayeuna anu dicarita kocap kanjeng raja gunung gurumbuh babakan bali salaka anu nuju tapa tea napaan putrana prebu dalem aria munding kawati di kadaleman agan pandawati di srimanganti ngong aya sora tan katingalan "eh prebu dalem aria munding kawati, geura gugah! geura tanghikeun anak nyaeta den mundinglaya di kusumah geura sina susul warisanana geura sina beunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu ayana di jabaning langit tujuh anu keur dicarekelan ku guriang tujuh tadi oge saha-saha nu bisa meunangkeun eta saha-saha nu meunangkeun langlayangan domas tangtu patepung sareng piduriateunana jodo nu denok dewi asri geus tah ieu parabotna kapal samber layang qdara lautan pang disebYt kapal samber layang udara lautan ngalayang di awang-awang bisa di lautan bisa geus geura gugah!" korejat prebu dalem aria rounding kawati gugah luak-lieuk aya sora tampa wujud aya sora teu aya nu nyora atuh agan pandawati geus gugah di srimangati ana beh geus ngajagrag kapai merekna kapal samber layang udara lautan tuluy nyaur patih kidang pananjung gelap panyawang sinareng batara lengser "eh patih kidang pananjung, gelap panyawang! batara lengser!" kulan!" "kulan!" "kulan!" "ka darieu!" "mangga!" "mangga!" "mangga!" atuh jol patih kidang pananjung gelap panyawang batara lengser pangasuh dumeuheus ka kanjeng raja gek caralik cedok nyembah "nun gusti kapandang naon?" "eh patih kidang pananjung, gelap panyawang, batara lengser! teangan ailak! saksrak walungan cipunagara! naha anak teh masih hirup atanapi mati, man!" "ngemban satimbalan ngiring sapangersa, pamit mangkat." mangkat patih kidang pananjung, gelap panyawang jeung batara lengser ngajugjug walungan cipunagara urut t8mpat ngabalangkeunana panjara beusi tea bral mangkat geus kaluar ti kota nagara mangkatna teh geuning jag lantung n8pi ka sisi walungan cipunagara urut ngabalangkeun panjara beusi tea singkil tiluanana patih kidang pananjung g8lap panyawang batara lengser laaar jl8ng kecebur! atuh tuluy disaksrak ku tiluan ti hilir maju ka girang neangan eta panjara beusi tea weleh teu kapendak eta panjara beusi teh atuh kebat maju direndeng ku tiluan barang nepi ka leuwi cipatahunan di dasar leuwi cipatahunan kapendak panjara beusi di dasar leuwi angkat ku tiluan dibalangkeun k8leweng laar gubrag! atuh geuning hanjat ·ka darat patih kidang pananjung gelap panyawang jeung batara lengser
panjara beusi teh geus teu mangrupa kalampud ku lukut atuh tenjrag lemah tilu kali "euh ujang, den mundinglaya di kusumah! masih hirup atanapi mati?" '·paman patih, batara ua lengser! masih hirup kalawan hurip!" "ambu-ambu, sukur! geura kaluar dawuh kanjeng ramal"
korojat gugah den mundinglaya di kusumah teunggar panjara beusi lar jekek! bereyek jadi lebu atuh manfgabrug dirawu dipangku jebul kangjeng ibu nuturkeun pandeuri nyandak panganggo sarwa endah atuh ragadag dipisalin sumedeng jajaka anu kasep kinten yuswa dalapanwelas taun kasep taya papadana kasep taya papadana kasep taya kuciwana para bujang para santana seuweu batara di kota atuh suka bungah manah kanjeng ibu yen putra parantos dijait tina balai diangkat tina pancabaya teh atuh mangkat mulang diiring ku ibu sinareng patih kidang pananjung gelap panyawang batara lengser pangasuh bral mangkat
burudul saalung baju barabat sarindak lima biribit saindit sirib barabat sajengkar heurap gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hiber kanu tatangkalan keusik-keusik jiga barentik cadas-cadas jiga carentang kahibaran kunu kasep angkat geuning
atuh blus ka tengah kota nagara adat nu kasep angka matak guyur indung-indung matak ear ewe randa loba nu serong ka pipir leuit marebutkeun nu kasep ngaliwat aya nini-nini jeba-jebi meupeus keuyang ka incuna "atah adol mata sia mani raranyed susu aing moal payu kanu kasep ngaliwat!" haben incuna teh dicabokan rambut bodas prak diteuleum mani kawas surili huntu hiji dimasian ku mehong kawas monyet ngegel peundeuy boga duit prak digusar kacabut jeung akar-akarna
aya deui nini-nini jundal-jendil deregdeg lumpat kajalan megat nu kasep ngaliwat
tikait kana pager gejos susuna katojos pager '"batuuuur! susu kami bunyanyahan dikenyang ku nu kasep ngaliwat!" "lah kawas teu kadeleh katojos pager moal enya beukieun nu kasep ka nu kenyos kitu!"
anu ngisikan silih tampilingan nu mandi silih cabokan nu modol silih baledogan
jongjon nu kasep mah angkat
jag lantung sum ping kalebeting jero dayeuh 18ga jagat urang nagara cunduk ka alun-alun alun-alun sewu cengkal babacong tilu ngariung tegalan tetelar ngembar dangdeung di paseban agung mener di l@bah pamengkang mentog di l@bah pam@ngkang dungkap ka l@beting datulaya kasondong kasampak aya rama nuju aya di paseban tuluy didareuheusan , ''hatur pangapunten, nun!'' "oh patih kidang pananjung g8lap panyawang batara lengser daratang?" "dungkap." ''kumaha anak masih hirup atawa mati?" "aya ber8kah, waluya masih hirup kalawan huripna." jol kangj8ng raja kaluar s8blak ningal ka putra, gabrug: "nuhun sarebu suka salaksa sukur ka nu rna agung ujang kiwari geus diangkat tina pancabaya atuh ama lain teu sono, cep tapi geura susul warisan ujang geura beunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas anu ayana di jabaning langit tujuh anu keur dicar8k8lan ku guriang tujuh saha-saha anu basa meunangkeun eta tangtu baris tepung jeung piduriateun jeung jodo anu denok dewi asri man! tah parabotna meunang ama tapa ngaran kapal samber layang udara lautan pang dis8but parahu samber layang udara lautan ngalayang di awang-awang bisa di lautan bisa mawa gandek tah patih kidang pananjung gelap panyawang."
"narnpi rarna, nuhun sarebu suka salaksa nyuhunkeun kurnia rarna ibu." "man! didu'akeun ku arnajeung ibu masing numbuk kana rahayu ulah nyorang pancabaya kaluarkeun kapal udara lautan!" tuluy dikaluarkeun eta kapal layang udara lautan prak ditunggangan ku den mundinglaya di kusumah patih kidang pananjung panyawang diapungkeun
mani biur ngapung kapal ka manggung ka manggung nMa papayung
mani tarik batan mimis bMil batan kuda lumpat batan geuning ngapung satalanjung jauh lir kapuk ngapung hiber ku angin cara heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rang-rang moro panyayanganana paboro-boro jeung jog-jog pahiri-hiri jeung geuri paheula-heula jeung alap-alap tanding jagjog moro mondok moro panonobanana kadanca mapay raratan tanding heulang pateuh jangjang pateuh jangjang mapay panyayanganana
beuki luhur beuki luhur kalarnpudan ku kuwung-kuwung kalampadan mega bodas kahieuman mega beureum beuki luhur beuki luhur geuning kapal teh atuh jag lantung n8pi ka sangiang dalinganti gagana wiati nepi kana mega madia gantang dieureunkeun dina mega madia gantang eta kapal teh raden larak-lirik ningali ka handap atuh beh ningal ka handap mani tembong tengtong ka cir8bon ka solo ka walangkabo ka bonang ka tulang bawang ka jenggi ka tampadan ka mekah ka madinah gunung-gunung parentul siga dudukuy ningal cai sagara marakbak 1ir eunteung katojo srangenge kitu katingalna ti awang-awang teh geuning
gunung-gunung parentul siga dudukuy ningal sagara marakbak geuning ana beh katingali di lautan aya teuteundeunan urang pulo kalapa diwadahan dina p8ndil make calecer atuh tina kituna geuwat ku raden kapal diturunkeun ka handap nyirorot sumirat tarorot sumiwirik tanding walik atuh sirolok mani tiloklok serelek mani tileklek laar kecebur mangkat eta kapal mangkat dilautan ngajugjug teuteundeunan urang pulo kalapa tea dicabut ca18cerna dibalangkeun lar bar! murag sisi basisir ana jleng ngajadi tangkal bintaro ari p8ndil jeung eusina dibalangkeun her! murag di tanah cias8m cilamaya matak didinya loba baruang sasakala teuteundeunan urang pulo kalapa dip8lak·di dinya kitu catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna mah sakadar bejana ari kukumuma murag deui ka lautan ngajadi sato uwur-uwur atuh tina kituna kapal diapungkeun deui ka luhur
biur kapal ngapung deui kaluhur samb8r layang udara lautan ngapungna satalanjungan lir heulang pateuhjang-jang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana paboro-boro jeung jogjog pahiri-hiri jeung geuri paheula-heula jeung julang pabalap-balap jeung alap-alap kalumpudan kuwung-kuwung kalampadan mega bodas kahieuman mega beureum
angin puyuh lilimbungan kabawa ku turangga ana jol angin kumbangna nebak kana kapal samb8r layung udara lautan kapal tibalik sirorot lar gubrag titulug pa18bah gunung tangkuban parahu nu matak dugi ka kiwari nelah tutugan gunung tangkuban parahu sasakal kapal anu titutug di dinya
kitu .ceuk galur nu kapungkur carita anu baheula ayeuna kuring sakadar bejana
kapal ruksak batur mati d uanana kidang pananjung g81ap panyawang
"ambuuuu, kumaha ieuh?" raden bingung teu ngalagu susah teu ngalampah batur mati kapalna ruksak tina kituna yen di "puncak gunung tangkuban parahu anu ngageugeuh di dinya agan inang saketi atuh tina kituna nya raden nu kasep naek ka puncak gunung
ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata atuh barang n8pi ka puncak gunung gok jeung agan inang saketi dipariksa ku agan saketi "sinatria anu ti mana, dek ka mana, naon nu diseja?" "dipariksa ti mana asal nun abdi kawit ti gunung gurumbuh babakan bali salaka pun bapa prebu dalem aria rounding kawati pun biang agan pandawati atuh ngeng kadenge ray karasa gabrug ku agan inang saketi "eh anaking, teu nyana teuing anak ibu apan agan pandawati teh dulur pet ku hinis pisan "nuhun atuh ibu ari kitu aturanana mah ulah alang-alang kumapalang abdi teh nuju poekeun hayang meunang ngagugat warisan meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas tina kituna ayeuna kapal ruksak batur mani duanana titutug di lebah tutugan tangkuban parahu nyuhunkeun bongbolongan, ibu ka mana jalanna ka jabaning langit tujuh?" "ujang, ayeuna kudu ngajugjug ka sisi basisir, cep di lautan aya nu jangkung luhur jangkungna ngajul ka langit huluna butak balas pagaley jeung langit irungna sagede bedug matana sagede terebang celina sagede ampig eta j urig jonggrang kala pi tung tanyakeun kanu jangkung luhur kamana kituh jalanna ka jabaning langit tujuh, man!" "nuhun ibu dipasihan bongbolongan" suka bungah anu kasep mangkat ngajugjug sisi basisir lautan raden teh geuning
lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan gandeuang mah menak nu gandang hariring mah anu ginding sora milawung kancana ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata daweung ngabudi dayeuh gebyur lir cahaya layung gebyar lir cahaya bentang kahibaran tatangkalan keukeusik-keusik siga barentik cadas-cadas siga carentang kahibaran nu kasep
beuki jauh beuki jauh angkatna teh atuh jag Ian tung nepi ka sisi basisir lautan tea seblak katingali nu jangkung luhur ku raden mundinglaya di kusumah jangkungna ngajul ka langit huluna butak pagaley jeung langit irungna sagede bedug matana sagede terebang celina sagede ampig "euh nu jangkung luhur! ka mana jalanna ka jabaning langit tujuh?" "gak -geuk cenah kitu "euleuh jangkung luhur! ka manajalanna kajabaning langit tujuh?" "gak-geuk." keuheul raden ngagero langkung tarik bari nenjrag lemah: "oh nu jangkung luhur! ka manajalanna ka jabaning langit tujuh?" ana buringkal teh ti dasar bumi sinatria-sinatria dua belas pada sumujud sujud ka raden mundinglaya di kusumah atuh kaget raden teh "eh sinatria! ti mana, saha ngaran, naon pang sumujud ka kaula?" "nun, abdi raja raspati angin ratu angin engke ·baring sukpagi aya dawuhan aya nu nenjrag lemah abdi kudu bijii seja ulun kumawula naon nya kapopoek?" "eh sukur raja raspati angin ratu angin pang nenjrag lemah tea mah nyaeta kaula teh aya kakeuheul keur nanyakeun ka nu jangkung luhur jalanna ka jabangning langit tujuh ngan gak-geuk gak-geuk bae sukur ari rek kumawula mah man, tanyakeun ka dituh! lamun teu nerangkeun urang perangan ku duabelas sinatria katilube.as. kaula." "mangga, ngiring sapangersa." atuh rikat sinatria duabelas raja raspati angin ratu angin lar gapruk kana kongkolak mata dua kenca katuhu "naon gerenyem-gerenyem kana mata, hah?" "ratu angin, deuleu, raja raspati angin! dek nanyakeun jalanna ka jabaning langit tujuh lamun teu diterangkeun dipodaran!"
kana ceulina dua : "naon gerenyem-gerenyem kana ceuli, hah ?" "ratu angin deuleu, raja raspati angin! lamun teu nerangkeun ka manajalanna ka jabaning lang1t tujuh, tangtu dipodaran!"
gapruk kana irungna, nu kana biwirna, kana taktakna ditapuk geuning ku raja raspati angin duabelas sinatria jurig jonggrang kalapitung teh digibrigkeun lar ber! raja raspati angin paburisat langkung gagah jurig jonggrang kala pi tung "hayoh ayeuna urang perang ku sinatria duabelas katilubelas kaula!" cek raden mundinglaya di kusumah "ngiring sapangersa." bareng: nu nyabut gobang, nu bedog nu gegendir, nu keris atuh yen tinggolonjrang ting jalegur tingjaleger yen pada tanggoh teu teurak ku nanaon jurig jonggrang kala pitung teh
"ambu ambu ambu! naha jiga boga jimat naon si jurig jonggrang kalapitung teh mani teu teurak ku nanaon?" ayeuna mundur! jurigjonggrang kala pitung teu teurak ku nanaon tpundur! munduuuur! ayeuna atur : sinatria ti luhur sinatria ti handap tilu sinatria medolleungeunna hiji leungeun tilu sinatria ti handap hiji suku tilu sinatria katujuh kaula ti luhur ngabedol huluna , hayoh! " dek lar gapruk! genep ti handap genep ti luhur katujuh raden mundinglaya di kusumah rengkas ti handap penol ti luhur leugeudeueueut gubrag! atuh sukuna sisi basisir kaler huluna sisi basisir laut kidul "hayoh ka dieu, hudang! ringkus!" atuh tuluy nilasan harukukun duabelas disungkal sungutna eta jurig jonggrang kalapitung atuh geuning geus disungkal sungutna blus asup mundinglaya di kusumah kana sungut jurig jonggrang kala pi tung "na boga jimat naon, kurang ajar? mani teu teurak ku nanaon?" atuh mana garalang-gereleng dina jero beuteung jurig jonggrang kala pitung ·den mundinglaya di kusumah lalegaeun pisan geuning ras emut boga keneh sekin atuh ditigasan rangka peujitna diteruskeun kana ati pangasih ku mundinglaya di kusumah "naon dina beuteung cacing mayang hah?" "ambu-ambu, nyata gagah eta si kurang ajar! ditigasan peujitna ka ati pangasih teh majahkeun cacing mayang!
na boga jimat naon sia teh, kurang ajar?"
dikotektak
atuh barang katimu tina
jimat cupu manik
"mangga, sukur atuh!"
dicandak ku mundinglaya di kusumah
mani gerung, jurig jonggrang kala pi tung
"ampuuuun, taluk, taluuuuk!
nuhunkeun hirup kalawan huripna!"
atuh tina kituna
tuluy raden mundinglaya di kusumah
kaluar tina sungutna jurig jonggrang kala pi tung
atuh geuning dilaanan sungkalna
harikukun ditanceb-tancebkeun deui
nu matak dugi ka kiwari
aya bae sisi basisir laut kidul harikukun dua
urut jengkel jurig jonggrang kalapitung
kitu galur anu kapungkur
caturangga nu baheula
ayeuna mah ngan sakadar bejana
''taluk?"
"taluuuuk."
"sukur lamun dek taluk
lamun taluk kudu daek nerangkeun ka mana
jalanna ka jabaning langit tujuh
lamun teu tangtu dipodaran!"
"eh raden, perkara jalanna ka jabaning langit tujuh
kudu ngajugjug ka gunung kumbang
di puncak gunung teh aya aki-aki gawena moyan
aki-aki, budug, begang, radang
mengi, batuk, burut, gawena ngan moyan
kudu didodoho tuluy digebah bari ditewak!"
mangkatgeuning raden mundinglaya di kusumah sinareng sinatria duabelas raja raspati angin ratu angin ngajugjug ka gunlll}g kumbang
ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata nyorang leuweung sakeukeudeung
nyorang atuh raden sinatria raja raspati angin ratu angin dugi ka suku gunung jurig jonggrang kala pi tung mah geus jadi aki-aki kuru, budug, begang radang, batuk, burnt di puncak gunung, gawena moyan.
atuh tuluy raden mundinglaya di kusumah naek ka puncak gunung geus yentikaanggangan: "tuh geuning aya aki-aki kuru, budug, radang, batuk, burnt, teh keur bae moyan di puncak gunung hayoh urang dodoho ku sinatria katilu belas kaula!" raden mundinglaya di kusumah katut sinatria duabelas ngadodoho aki-aki tea beukideukeutbeukideukeut gab rug! raden mundinglaya di kusumah ti katuhu sinatria duabelas ti katuhu korejat aki-aki hudang beubeutkeun sinatria duabelas ti kenca lar breee! ratu angin ngajadi kawah ratu angin apungkeun mundinglaya di kusumah ti katuhu biur raden ngapung ka manggung anu sampiung ngapung ka manggung barabat ngapak awang-awang ngapung satalanjungan lir kapuk ngapung hiber katebak ku angin cara heulang pateuh jangjang
pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana lumenting sada papanting lumentang sada bangbara lumentong sada papatong lapat-lapat sapaninggal angin puyuh lilirnbungan mere terang ganti langlang
beuki luhur beuki luhur ngapungna teh paboro-boro jeung jog-jo_g pahiri-hiri jeung geuri paheiila-heula jeung julang pabalap4:>alap jeung alap-alap kalumpudan ku kuwung-kuwung kalainpadan mega bodas kahieuman mega beureum angin puruh lilirnbungan ragra:gna di kahiangan
atuh jag Ian tung n8pi ka sangiang dalinganti gagana wiati n8pi kana mega media gantang atuh geuning maju deui ka luhur geuning n8pi ka pongppk srangenge gok eujeung batara surya nyaeta malaikat mukararna dipariksa ku malaikat: "sinatria! rek ka mana, tas ti mana?" "nun eyang, tong dipariksa eyang nu langkung tingali, eyang." atuh geuning yen anu jadi malaikat mukararna batara surya teh nyaeta aki-aki kuru budug b8gang. radang, mengi batuk, burut tea atuh yen mundinglaya di kusumah nembe dugi kana mega madia gantang aki-aki mah geus ngajadi batara surya dewa panonpoe tea
"eh satria, dek ka mana, tas ti mana, naon anu diseja?" "yang nu langkung tingali tong dipariksa eyang." "bener awak maneh teh hayang ngagugat warisan meunangkeun parahu sorong kancana saber katingali omas langlayangan domas?" "yaktos, eyang." "ayeuna eyang d8k mere su 'alna tah ieu: manuk naon paksi naon layang omas jangjang salaka buluna pancawarna lamun kA teguh ujang baris unggul ka jabaning langit tujuh ngagugat warisan meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas." "nun eyang, eta mah sanes manuk sanes paksi." "naon atuh?" "eta ratu hayam ngaranna hayam sabita disadana: kurlah! kurlah! purah ngelingan umat-umat nabi purah ngelingan mahluk allah geus waktuna ibadah ngong disada kadengeeun ku hayan di pancatengah tihandap mani raong ditarembalan." "Mner, ujang ujang tangtu bisa unggah ka langit tujuh lantaran su'alanana kateguh ngan engke sanggeus nepi ka langit tujuh aya, nu ngajagana nyaeta aid giling pangancingan nini giling pangancingan penta tulakna ka akijeung ka nini ngan muka sorga kayangan kieu basana: "antamaya antasari buka kawah buka tali ari-ari sang kama rasa sang kama rupa buka tulak! boca tinayungan" tong kitu" "nuhun eyang, nyuhunkeun pidu'a" "man, didu 'akeun." atuh seprung ti pongpok srangenge maju deui ka luhur raden nu kasep teh angin puyuh lilimbungan reureundahan ti kahiangan beuki luhur beuki luhur jag jan tung ka langit kahiji atuh yen den mundinglaya di kusumah nepi ka langit kahiji batara surya mah geus ngajadi aki giling pangancingan nini giling pangancingan anu ngajaga lawang sawarga kahiangan tea korejat kanu kadua ,. terus ka langit ka tilu ka nu kaopat, kalima, tuluy ka langit katujuh nepi kana batu pateges patenggang lawang sawarga kahiangan "aki giling pangancingan nini giling pangancingan! menta tulak, aki, nini!" "euleuh saha manusana make nyaho ngaran aing?
moal! tulak sa-ese-esena!" hu18ng raden anu kasep ras emut w.as1atna batara surya dewa panonpoe tea yen muka lawang sawarga kahiangan kudu dibaca babacaan kieu basana: "anta maya anta sari buka kawan buka tali ari-ari sang kama rasa sang kama rupa boca k8mbar tinay,ungan" "laan tulak ! '' "mun ti tatadi bray panto muka blus asul? gok eujeung aki giling pangancingan nini giling pangancingan raden nu kasep teh · tuluy dipariksa: "eh sinatria tas ti mana, dek ka mana, naon anu diseja?" "teu kMah dipariksa." eyang nu langkung waspada." "b8n8r ujang, ujang hayang ngagugat warisan hayang meunangkeun parahu sorong kancana samb8r katingali omas langlayangan domas anu keur d car8k@lan ku guriang tujuh" "yaktos kitu, aki, nyuhunkeun tuduhjalan." "tah nyukangka dinya!" atuh tuluy nyukang dina kilat panjang alam padang poe panjang nangtung anu kasep lir kuwung-kuwung cicing lir katumbiri bl8s ka kahiangan ngajug-jug guriang tujuli · gok eujeung guriang tujuh "eh guriang tujuh! kula ieuh mundinglaya di kusumah baris ngagugat warisan ka dieukeun tah langlayangan domas parahu sorong kancana samb8r katingali omas!" "gana-gana kumawani ngagugat langlayangan domas saha nu nyekel saha nu nyangking, eta nu boga!" "euh ulah kitu guriang tujuh! kadieukeun perkara langlayangan domas!" "moal! tinimbang dibikeun
suka bubuk hulu pecah dada!" ''binatangjapakan kurang ajar!" "cik ka dieukeun!" "moal!" "singiatna! " "memang! tinimbang dib keun suka bubuk hulu pecah dada!" "ambu!"
atuh tina kituna der gabrug galungan dihurup geuning raden mundinglaya di kusumah ku guriang tujuh
tingjaleger tinggalenjreng tingjalekeh ge.uning yen pada tonggoh duanana yen guriang tujuh sumawona den mundinglaya di kusumah wedukna kawas nu saguru kawas sapananyaan mundinglaya di kusumah jeung guriang tujuh teh
. atuh tina kituna geus teu ngurus parabot lar gabrug der galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeut silih banting binantingan silih sered sineredan ''binatangjapakan kurang ajar!" ''guriang tujuh, hah!"
kocap geuning raden ripuh dihurup ku guriang tujuh tepikeun ka dialung-boyongkeun raden teh tewak, dibalangkeun kunu hiji dibalangkeun ka nu kadua sanggap, ti nu kadua dilangkeun ka nu katilu sanggap, ti nu katilu dibalangkeun ka nu kaopat ti nu kaopat dibalangkeun ka nu kalima ti nu kalima kek disanggap ku nu kag6n6p ngan anu katujuh teu ilubiung lantaran nu asal, geuning nu jadi patalukanana
raden ripuh mani geus leuleus dialung-boyongkeun ku guriang tujuh mani geus leuleus lungsar raden ras teu inget raden teu ngalungsar ngajehj6r kapiuhan ku guriang tujuh teu kuat
ka luar sukma den mundinglaya di kusumah atuh yen dina kituna ka luar tina kurungan sukma mundinglaya di kusumah tes kaluar yen ngarupikeun istri dewi asih jenenganana sup manjing deui kana kurungan den mundinglaya di kusumah nya eta dewi asih: "eh sinatria, hudang! geura hentop dagorkeun! tewak! beubeutkeun guriang tujuh!"
korejat raden mundinglaya di kusumah "hayoh guriang tujuh! maju! hayoh!" narajang dua tewak, kek! jol anu kaduana, kek, adukumambangkeun lar jekek! kusek mati anu dua narajang anu katilu narajang anu kaopat duanana ditewak, kek, diadukumbangkeun lar jekek! kusek ngaj6hjer opat narajang nu kalima jeung nu kagenep nyepak , tewak, kek, bantingkeun gelepuk lungsar korejat duanana diadukumbangkeun geuning geus ngajalehjer genepan atuh ngajalehjer sadayana geuning ngan anu katujuh teu ilubiung lantaran rumasa geus jadi patalukan asal jurig jonggrang kalapitung tea
geus ngajalejer guriang tujuh geuning suka bungah raden mundinglaya di kusumah teh atuh tina kituna tuluy bae yen nyandak jim at cupuk manik astagina eusina baju panghurip anu seugit taya papadana seungit lir ibarat kembang wijaya kusumah nu pangseungitna sapulo jawa barang ka ambeuna bau dMes bau rase bau menyan kawalagar kuriling tilu kuriling opat kumalang celuk bajuna datangkeun ti wetan ti kidul ti kaler ti kulon kepret ku banyu panghurip cabut bulu indungsukuna sakuren sup asup kana indung suku datang kana mumuncangan meulit kana bitis malingping kana pingping ngageleter kana angen kerejet korejat garugah geuning sadayana guriang tujuh teh
"eh guriang tujuh! hayo notos langit natas mega nerus bumi! moal burung dilayanan masih wani atanapi henteu?" "nun, nyanggakeun beuheung teukteukeun
.suku gebteng belokeun tokoro gorokeun ceuk paripaos teamah diteukteuk beuheung diseuseut-seuseut seja pasrah lilah ulun kumawula saponggawa sanayana taluk nyuhunkeun hirup reujeung huripna nyanggakeun perkawis parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas "nuhun, ditampi atuh guriang tujuh ari dek pada kumawula mah sukur lamun enya dek taraluk dek dibawa ka dunya dibawa ka handap." "ngiringan" atuh tina kituna yen digolongan talina eta langlayangan domas teh
suka bungah raden mundinglaya di kusumah yen parantos tinekanan ngagugat warisan tea tangtu tinekanan hasil pamaksudan tepungjodo jeung nu denok dewi1lsri "eh guriang tujuh lamun enya taluk rek dibawa ka dunya." "ngiringan"
guriang tujuh teh aya ngaranna hiji-hijina: hiji geuning munding waringin dua mundingjamparing tilu munding giringan opat munding mangprang lima mundinglima jayamantri genep munding mintra jay a katujuh munding sang kalawisesa sakitu jenengan hiji-hijina gunang tujuh teh atuh langsung den mundinglaya di kusumah diiringkeun ku patalukan nyaeta guriang tujuh nyandak parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas ka luar tina batu 'paneges puncengis tina lawang sawarga langsung ka langit katujuh terns ka langit ka genep korejat kanu kalima lar ka nu kaopat terns lungsur ka langit katilu korejat kanu kadua lar ka nu kahiji langit' dunya: bray mani mangplang narawangan mani mongplong norowongan tea geuning sirorot tanding iprit tarik batan mimis bedil lepas batan kuda lumpat kenceng batan paser sorolok mani tiloklok serelek mani tileklek dilempengkeun dibenerkeun turnnna teh ka gunung tangkuban parahu tea lantaran ninggalkeun patih dua tea didinya lar gejlig: atuh beh eukeur ngajalehjer keneh bae patih kidang pananjung gelap panyawang tina kituna raden mundinglaya di kusumah nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip kurilingkeun tujuh kali lat ka cundukkeun tikundul ti kidul hirupna ti wetan atmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat gugah geuning duanana patih kidang pananjung g8lap panyawang seblak ningali ka nu kasep ''kumaha ujang?" "parantos aya ber8kah paman patih tah geus taluk sadayana." "nuhun tinekanan sadayana pamaksudan tadi oge saha-saha nu bisa meunangkeun eta baris tepungjeungjodo nu denok dewi asri ''antos bae di dieu paman patih sinar8ng patalukan kaula bade nepangan ibu di puncak gunung jenengan agan inang saketi." "ngiringan, den."
naek ka puncak gunung raden mundinglaya di kusumah teh baris nepangan ibu agan inang saketi tea
mapay akar ngembing jangkar naek gunung ka puncak gunung ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata atuh gok eujeung agan inang saketi "ujang, kumaha?" "aya berekah ibu, parantos tinekanan hasil pamaksadan tiasa meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas taluk sareng nu bogana-bogana." "sukur ujang, tadi oge saha-saha nu meunangkeun parahu sorong kancana samber katingali omas langlayangan domas eta tangtu baris tepang jeung piduriateun ujang jeung jodo anu denok dewi asri malah ujang tong waka mulang ka nagara tuh sampeurkeun anu geulis nuju tapa luhureun walungan dina tangkal kai anu ngungkulan eta walungan ngan muji bae age-age bae ka picarogeeunana ujang buktosna, man! kaituh!" "nuhun ibu, nyuhunkeun pidu'a ibu." "man didu'akeun!"
lungsur raden mundinglaya di kusumah ti puncak gunung tea nete akar ngembingjangkar ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata atuh gok jeung patih kidang pananjung gelap panyawang ngajugjug walungan nu dianggo tapa di luhureun eta walungan dina tangkal kai tea ku nu geulis mangkat raden teh geuning diiring ku dua patih gelap panyawang kidang pananjung katuk guriang tujuh
lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan lialeuang menak nu gandang hariring mantun nu ginding sora milawung kancana ti katuhu tanding ratu tikenca tanding dewata tungkulnamah satarimbang semu tanggah satarimbang sembah gebruy sina cahaya layung gebray siga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hibar kana tatangkalan keusik-keusik siga barentik cadas mah siga carentang kahibaran ku nu kasep
atuh jag lantung ti kaanggangan keneh oge mani ngempur cahaya nu geulis luhureun eta cai walungan dibenerkeun dilempengkeun ngajugjug raden digiringkeun guriang tujuh anu moncorong luhureun tangkal kai cahaya nu geulis (geuning) beuki deukeut .raden ka eta walungan tea atuh jag lantung geus nepi ka sisi eta walungan awas nu kasep ningali ka luhur ti luhur awas ningali ka handap "lis, geuwat lungsur! ieu akang datang, lis!" atuh lungsur nu geulis tina tangkal kai nu ngungkulan eta walungan · nu matak nelah nepi ka kiwari eta walungan teh ciparage urut tapa anu geulis age-age ka picarogeeunana tea kitu ceuk galur nu kapungkur caturangga anu baheula ayeuna mah sakadar bejana
"atuh nuhun sarebu saka salaksa caroge abdi anu kasep! nyanggakeun badan katut banda raga katut nyawa nyanggakeun hirup katut huripna akang nu kagungan geuning dek dibeureum d@k dihideung diri abdi, engkang." "sukur we ari suka mah ka akang balik -nalikanan akang lugag-legig bae ngan tamba lumayan sakadar maw a talutug, nyai!" "akang teu lumayan sakitu oge da abdi gaduh lahan pihumaeun balungbang bala sisina keur meujeuhna aseukaneun." "sukur ku akang dek diaseuk we sakalian!"
atuh kopo contongjeungjoho taleot jeung talawungan nu pasondong nu mikasono raden nu kasep komo golonyoh kana lahunan
sumur katuruban nyiru barigbig timu ti para sumur nyunyuhun hulu ngadegdeg bari kakara
atuh pada kaget sadayana guriang tujuh sareng patih ningali laku peta nu geulis sareng nu kasep "ayeuna ujang, urang mulang ka nagara nepangan ibu rama•• "ngiring sapangersa, ram a.,,
atuh mangkat mulang anu geulis sareng nu kasep diiring ku patih kidang pananjung gelap panyawang sinareng guriang tujuh brat mangkat mulang ngajugjug nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka
burubul saalung baju barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabar sajengkar heurap gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hibar kanu tatangkalan keusik-keusik siga barentik cadas-cadas siga carentang kahibaran ku nu kasep jeung kanu geulis
angkatna nyorang leuweung nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh _
angkat saparancang anggang
lulurung tujuh ngabandung
kadalapan keur disorang
muji sukur ka yang agung tina patukeur tameu:h keneh
salapan heuleut-heuleut _an
sapuluh raja bantala, sugan
jag lantung nepi ka tengah kota nagara
gunung gurumbuh babakan bali salaka
mener di lebah pamengkang
mentog dilebah karaton
dongkap ka lebeting datulaya
kasondong kasampak aya
rama ibu nuju lenggah di paseban
tuluy dideuheusan
"hatur pangapunten ama, ibu!"
jo1 rama ibu ka luar
seblak . ningali dirawu dipangku
sarehna parantos tinekanan kasalametan
tebih tina balai
anggang tina pancabaya
duanana palaputra teh
suka bungah rama ibu
sumawonten pala putra mah
"ayeuna ' ujang, nyai
tadi ujang teh geus dipacang-pacang
dewi asri teh baris pijodoeun den mundinglaya di kusumah
den mundinglaya di kusumah teh baris picarogeeun dewi asri
ayeuna ku ama ibu dek dikawinkeun
da tadi oge
saha-saha anu bisa meunangkeun parahu sorong kancana
samber katingali omas langlayangan domas
eta baris pijodoeun nyai."
"nun, tumut sapangersa ram a ibu."
atuh beurang kasambut ku peuting peuting kasambut ku beurang dipisalin sarwa endah atuh tuluy dimangkatkeun kersa ditikahkeun ku ramana teh raden kasep kanu geulis tea
mendung-mendung papayungan payung agung karatuan payung bawat kamenakan payung rurumbe kancana ali cingcin dina cinggir inten jam brut di katuhu atuh jag Ian tung nepi ka mana?" atuh geuning sarat kaum geus kumpul sarat kaum tuluy dumeuheus "eh sarat kaum! pangnikahkeun anak kaula dewi asri ka den mundinglaya di kusumah suka tina pemikahanana." atuh barabat dirapalan maskawin tuluy disalsekeun ku sarat kaum mere saratna saratus duapuluh lima pasmat heres patikahanana mangkat mulang nu kasep jeung nu geulis teh
ana seug urang jeujeuhkeun masing hejo lembok lalakonna rambay caritana ngenbat aturanana mulus kalakuanana lauk situ gepeng hulu kasampeur kasenggal hideung kaparel kaparel kaparelekeun mun calik aya di mendi mun tapa aya di mana wekasan di dinya keneh
sigeung ayeuna nu dicarita
yen anu ngaranna prebu dalem aria mundingkawati
nyaur lurah nagara panakawan batara lengser
"lengser!"
"kulan!"
''kaddieu!"
sor lengser ngadeuheus ka payuneun kangjeng raja
gusti dikawenangan
"eh lengser ayeuna anak anu sakitu ngarasa sangsarana
ayeuna geus dijait tina balai
geus diangkat tina pancabaya
kawuwuh geus ditikahkeun nu geulis ka nu kasep
urang sukur ka nu agung
urang sukan-sukan suka bungah
nyaeta nyalametkeun patikahanana
den mundinglaya di kusumah ka dewi asri
lengser! takol bende ka alun-alun
bewarakeun .
parentahkeun kumpul para ponggawa sadayana
kayaning dalang wayang, tukang tembang, angklung
suling, karinding, kacapi, rengkong, hatong, penca, nya!"
"sumuhun mangga!"
mangkat lengser teh geuning
barang nepi ka alun-alun
ceg panakol jebet keung kuwuwuwungngng keueungngng
mani ngengkeung bende teh kadia kurung jangkung
parentahkeun ku lengser:
kumpul para ponggawa sadayana
dalang wayang, tukang tembang, topeng, ronggeng
jeung calung, karinding, kacapi, rorongkong ."
pabeja-beja
pabeja-beja
"mangga."
''mangga"
"mangga"
"mangga! manggaaaaa!" sadayana bral marangkat ti suklakna ti siklukna para ponggawa panayagan sadayana pada ngaleut eta ka tengah kota nagara
leugeudeut aleutanana leugeudeuttanggeuyanana barabat antayanana biribit ampiranana ngelebet bandera kancana melengkung ' umbul-umbulna jag lantung nepi ka tengah kota nagara ngaliud di alun-alun prak dibariskeun ku lengser lawe rontekna ngajajar "hayoh! geura pada ariatna ti peuting sayagi ti beurang sayaga!" geus ngageder pesta tujuh poe tujuh peuting saperkawis mestakeun patikahan anu geulis ka nu kasep kalih perkawis baris diragragan ku ramana ngadeg raja anom di gunung gurumbuh babakan bale salaka atuh heres deuheus pairing-iring pawartos-wartos pawartos-wartos para ponggawa panajagan teh lengser mangkat ka paseban hade unjuk hatur ka ratu "hatur pangapunten, gusti." "eh lengser?" "sumuhun timbalan." "kumaha? daratang para ponggawa panayagan?" "parantos, nun ti suklakna ti siklukna urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran ti nagkorek lila poek ti nagg€rang lila beurang
darungkap sadayana
samagrengan bade pesta"
"sukur lengser ari geus sayagi rnah
geura sundut rnariernna, nya!"
"rnangga"
"jig kaituh!"
nya rnangkat lengser teh ka alun-alun
barang nepi ka alun-alun
disundut rnariernna suut tek-gur! sut bajigurrrr!
sundut kalantaka panggedena
rneunang nyeungeut obatna
obatna tujuh gantang suuut gelegerrrrrr!
pesta genjleung sajajagat
ngagoour kadia arnbaking sagara
asa kaindit di gunung gururnbuh babakan bali salaka
surakna ngaindung lernbur ngabapa desa
surakna rnah ayeuh-ayeuhan
sad a ketuk sada kendang
sada nu nakol salendro
ketuk sada unggut-unggut
kendang sada ciang-ciang
tarungtung sada tarnbuma
tarangtang sada kendangna
lengas-lengis suling karinding
ka inding sada karinding
seredet sora tarornpet
bajidor geus ngadodoran
atuh jejeg pest a tujuh poe tujuh peuting
kangjeng raja nyaur lengser:
"lengser!"
"kulaan!:'
''kana jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting
geura budalkeun sakabeh para ponggawa panayagan, nya!"
"mangga"
atuh selewing kabantun angin selentang kabawa ku beja kaanginkeun ka baratkeun ngeng kadenge ray karasa · ka nagara kuta ayunan ka prabu bental jemur nyaur saderekna anu di gentraaan agan ben tang kalang "lis ka dieu nyai!" atuh ngadeuheus ka raka "akang, kapandang naon?" "eh nyai, akang mengkukna boga dedengean ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu atanapi nu tas mamarung?" "sanes akang, sanes anu tas tatalu at ana pi tas mamarung." "naon atuh , nyai?" "eta anu tas pesta di gunung gurumbuh babakan bali salaka mestakeun ngadeg raja anom sinareng patikahanana anu geulis dewi asri ka nu kasep mundinglaya di kusumah." gebeg "nya kitu, nyai?"
bral mangkat lengser teh gedag-gedig anu gede birit sampoyong gede bobokong cecetrekan bari jojogedan inditna da panakawan barang nepi ka alun-alun 'budaaal! budaaaal! para ponggawa panayagan, budal!" der pada budal para ponggawa panayagan sadayana budal para ponggawa sadayana ka satempatna-satempatna teh atuh jep jempe rompek batan kole tiis batan birit leuwi surudan karla. di gunung gurumbuh
"sumuhun kitu, raka." 'beu, bareto akang inget boga panadaran cacarekan baring sukpagi ditikahkeun ka deungeun boh·ka saha bae yen gunung gurumbuh babakan bale salaka baris nagarana diruksak manusana dipodaran ayeuna bisi ditarik kunu gaib dipariksa kunu kawasa pasini baris bukti dek diluburkeun panadaran!" basikut dangdan perjurit rap duhung rap tudung rap cabang rap kolewang rap bedog rap parang congkrang, baliung, balincong cagak, tumbak, gegep, martil, jara, kukular "du'akeun nyai!" bral mangkat geuning menak ludeung ku paneunggeul lebema mah ku wawanen daek oge ku pangadek menak dolog ku cacabok atuh jag lantung geus nepi ka tapel wates nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka tina kituna yen raden patih bental jemur datang ka nagara tuluy bae sot)oak bari dudupak totoker bari kokoer "hayu cuang tepung adu lawung ngiris kabecikan ngumbar pangawasa ngad u pangaweruh! bijilkeun cikal bugang jagabaya pupucukan nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka!" ngeng kadenge ray karasa ku nu boga nagara yen aya musuh ngungkung baraya nangtang wasaya atuh tina kituna yen kangjeng raja nyaur raden patih gelap panyawang: "eh patih gelap panyawang!" ''kulan!" "eta musuh ngungkung baraya nangtang wasaya inoal salah urang kuta ayunan waktu di kuta pandak bejana yen sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang a yo nan jig! da moal sapira kaituh!" "nun ngemban timbalan tumut sapangersa." basikut dangdan peljurit patih gelap panyawang "nyuhunkeun pidu'ana" bral kaluar kota nagara ngalayanan nu nangtang perang tea
kikitrikan patra gading tatahan patra koma bubuhan nu alun kumawula atuh gok eujeung nu keur, ngacacang nangtang perang "eh, rek naon sia ka dieu, hah?" "montong loba cungur! aing patih gelap panyawang rek nangkep bangus sia, deuleu!" "montong kadituh! aing sangek di adujeung sia! moal seubeuh deuleu, datangkeun dunungan sia duanana!" "eh montong loba cungur! aing moal mundur sasiku moal ngejat salengkah! cadu ngejat ti kalang perang moal palid ku cileuncang papadaning palid disagara napak kancang! moal suda pangdiwasa!" "eh gelap panyawang, nyata keras?" "memang! tong disebutkeun gelap panyawang lamun cacabokna teu asa disamber geledeg!"
"eh sing iatna!"
sok dicabut gobangna si gilang kancana
bantuan ben tal jemur
biribit kadia tatit
barabat kadia kilat
rontok Iar gonjrang! salira geiap panyawang teh
mani ngagonjrang lir beusi kana waja
hoi gabiog! Iar gampieng!
Iar bek! Iar jekek! Iar jebet! Iar jeger!
totosan bojana kulit
teu bentoi-bentoi acan salira g8Iap panyawang teh
anggur ruksak pakakas anu bentaijemur
bental jemur gunta-ganti pakakas
kop keris cui keris
kop tumbak cui tumbak
kop cagak cui cagak
tetep teu: teurak kana salira geiap panyawang
''hayoh naoii deui
metakeun pangadiwasa sarupa kumaha?"
"montong ngucap kitu!
Iamun sia wani geura ngaiawan!"
"memang, moai burung ngaiawan
moal waka ngalawan ku parabot
tampanan yeuh dampalleungeun aing ku bangus sia!"
atuh geuning mundur sasiku ngejat salengkah
prak dicabok bental jemur Iar kapiok! kukuluyungng .... .
narajang nyepak tewak bantingkeun Iar g8Iepuk! Iungsar ... .
bek! kusek! mati kapidara
"modar!"
atuh seiewing kabantun angin seientang kabawa beja
ngeng kadenge ray karasa
atuh kasaderek anu istri agan bentang kaiang
"duh duiur bejanangeus ngajehjer di kalang perang kumaha teuing aing? lamun teu buru-buru takluk tangtu aing dipodaran da menta tulung tulung ka saha dek lumpa{ lumpat ka mana ana kitu aing mending nyuhunkeun hirup kalawan huripna" nyampeurkeun kanu tas perang tuluy bae mupakat jeung ahli waris alo kaponakan mangkat agan bentang kalang sareng saderek-saderekna nyampeurkeun anu tas perang tea ali cingcin dina cinggir inten jam brut ti katuhu ti kenca kaca banggala jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung anu geulis gok tepung jeung nu tas perang "tah dulur sia geus ngajehjer sarupa kitu rek ngabelaan atawa moal?" "bujeng -bujeng diri abdi dek nyuhunkeun hirup kalawan huripna dening dulur kumaha pangeresa dipaehan daparantos paeh dihirupan aya keneh ulasna kitu nun." "sukur lamun kitu mah dulur sia aing teu iklas moal burung dihirupan." atuh tuluy nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip kuriling tujuh kuriling mapatkeun aji panghurip ngalengkah tujuh lengkah cundukkeun nu ti kidul dikepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat gugah Mntal iemur
"eh bental jemur! ayoh notos langit ngambak mega nerus bumi moal burung diayonan! masih wani atawa henteu?" kudupruk sumujud "nun, bujeng-bujeng awak geus asa aleumeur nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokkeun tikoro gogokeun ceuk paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang seja pasrah lillah bahan ulum kumawulajadi ponggawa." "sukur ari dek taluk mah rek dibawa ka paseban dek dipariksankeun ka kangjeng raja." "sumangga ngiring sapangersa." mangkat nyandak panalukan · bental jemur jeung saderek-saderekna diiring ku gelap panyawang bral mangkat nepi geuning ka paseban: "hatur pangapunten, gusti!" jol kangjeng raja kaluar seblak ningali ka patih tuluy ku patih disanggakeun patalukan urang kuta ayunan bental jemur sareng saderek-saderekna teh "nampi patih, nuhun sarebu suka salaksa nampi patalukan." atuh tuluy didamel ponggawa bahan ulum kumawula sapapaosna di gunung gurumbuh babakan bale salaka bental jemur sareng saderek-saderekna teh atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa ka nagara kadu pandak karungu ku ganda perwata nyaur tuang saderek anu istri agan sekar dewata: '1is, ka dieu nyai!" atuh jebul tuang saderek ngadeuheus: "kang, kapandang naon, engkang?" "eh nyai, akang geus aya mingguna boga dedengean ngadenge sad a ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tatalu atawa tas mamarung?" "sanes kang, sanes nu tas tatalu atanapi nu tas mamarung" "naon atuh nyai?" "eta nu mentas pesta di gunung gurumbuh babakan bale sala: mestakeun patikahan anu geulis dewi asri ka nu kasep den mundinglaya di kusumah kitu nun." gebeg ganda perwata: "nya kitu nyai?" "sumuhun raka kitu." ''beu inget bareto akang boga panadaran cacarekan baring sukpagi :ditikahkeun ka deungeun boh ka saha bae rek nyambungan ku gegendir .beusi sagede munding saadi ayeuna bisi ditagih ku nu gaib dipariksa ku nu kawasa pasini baris j kabukti rek dilubarkeun panadaran akang." basikut dangdan perjurit rap gegendir sagede munding saadi lar mangkat lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul lebema mah ku wawanen menak daek ku pangadek dolog ku cacabok geus kaluar ti kota nagarana ka mana geuning jugjug purunna ka mana dungkap datangna jag lantung nepi ka tapelwates nagara gunung gurumbuh babakan bale salaka gantawang ganda perwata sosoak bari dudupak totoker bari kokoer tatangkalan sagede beuteung pating juringkang disepakan ku ganda perwata "hayu cuang tepung adu lawung ngisis kabecikan ngumbar pangawasa ngadu pangaweruh bijilkeun cikal bugang jagabaya pupucukan bijilan nagara gunung gurumbuh!" neng deui kadenge ray karasa ku anu boga nagara: "etah euy, aya deuijebul musuh ngungkung baraya nangtang wisaya moal salah urang kadu pandang ganda perwata tah lantaran keur di kuta pandak ngalamar anu bogoh teu kalakon hayang teu kasorang ganda perwata teh" tuluy nyaur patih kidang pananjung: "oh patih kidang pananjung!" ''kulan!" "eta musuh ngungkung baraya ,nangtang wisaya ayeuna ayonan, cig! da moal sapira pangawasana." "nun, ngemban satimbalan ngiring sapangersa" basikut dangdan petjurit "pam it mangkat" "man didu'akeun." mangkat kaluar ti nagara nyampeurkeun nu nangtang perang tea lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala ari nepi ka luar kota nagara gok tepung jeung nu keur ngacacang nangtang perang: "ganda perwata!" "eh dek naon sia jor-jor ka dieu?" "aing patih kidang pananjung dek nangkep bangus sia, deuleu!" "mantog deui ka dituh! atuh aing sangeuk ngalawan sia, moal seubeuh! datangkeun dunungan sia duanana!" "aing moal mundur sasiku moal ngejat salengkah cadu ngejat ti kalang perang moal palid ku cileuncang papada palid ing sagara napak kancang petakeun pangawisa sarupa maung keur edan!" "eh kidang pananjung, lamun kitu, nyata keras!" "memang!"' ' 'sing iati?-a ngajagana" "seug!"' cabut gobang si welang kancana ku ganda perwata biribit kadia tatit barabat kadia kilat baranyay kadia kunang-kunang dirontok tuluy digonyok lar gonjrang! mani ngajenggreng lir beusi keuna kana waja salira patih kidang pananjung teh lol gablog! lar gampleng! lar bek! Iar jebet! lar jekek! lar jeger! totosan bojona kulit patih kidang pananjung teu teurak sadaya parabot "hayoh, naon deui?" "rnontong ngucap kitil! larnun sia.wani geura ngalawan!" "rnernang aing ngalawan rnoal waka ngalawan ku pakarang sing iatna darnpalleungeun aing, siah! '" rnundur sasiku ngejat salengkah ngawahan erek nyabok! lar kaplok koloyong .... ganda perwata narajang candak gegendir beusi sagede rnundingsaadi "sing iatna deuleu! sia ku aing sakali nurnbuk bubuk hulu sia, ambles kana burni!" keuna narajang kalebah hulu : lar gelepuk! lar bek! bubuk gegendirna "oh ganda perwata geuning gegendir koropok, hah?" atuh reup geuneuk ray pias beureurn beungeutna lir beusi atah beuleum narajang nyepak, tewak, kek, teunggeul kelepuk! lungsar ..... ganda perwata lar kek kusek rnati kapidara ganda perwata teh
atuh selenting kabantun angin ngeng kadenge ray karasa ka tuang saderek anu istri agan sekar dewata: "duh dulur aing bejana geus ngajehjer di kalang perang kurnaha larnun teu buru-buru taluk · rneureun aing dipodaran da menta tulung tulung kasaha dek lurnpat lurnpat ka mana kitu mending nyuhunkeun hirup katut huripna" tuluy prak mupakat jeung ahli waris alo kaponakan rnangkat agan sekar dewata teh sareng saderek-saderekna nyampeurkeun anu tas p8rang tea
payung agung karatuan payungbawatkamenakan
tokecang awak mentok gede kacang
tungkul satarimbang semu tanggah satarimbang semah
tokecang anu montok gede suukna
ali cingcin dina cinggir biduri dinajariji int8n jamb rut di katuhu
tokecang anu montok dagang kacang
di kenca kaca banggala
tokecang anu montok gede etana ..... .
jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun atuh gok jeung anu tas p8rang "tah dulur sia geus ngaj8hj8r sarupa kitu rek ngabelaan sia atawa moal?" "nun buj8ng-buj8ng diri abdi d8k nyuhunkeun hirup kalawan huripna d8ning dulur kumaha pang8rsa dipaehan da parantos paeh dihirupan diulas, hatur nuhun" "sukur lamun kitu yen dulur sia aing teu tega moal burung dihirupan nyandak cupu manik astagina eusina banyu panghurip kuriling tujuh kuriling cabut buukna sakuren k8r8jet korejat gugah ganda p8rwata "eh ganda p8rwata! hayoh notos langit ngapak mega nerus bumi moat burung diayonan! kudupruk sumujud: "nun, bujeng-bujeng awak geus asa aleumeur nyanggakeun beuheung teukteukkeun suku genteng belokkeun tikoro gorokeun cek paripaos tea mah: diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang disiksik dikunyit-kunyit bahan ·ulun kumawulajadi ponggawa taluk nyuhunkeun hirup kalawan huripna." "sukur lamun dek taluk d8k dibawa ka nagara disanggakeun ka lkanj8ng raja" "sumangga, ngiring sapang8rsa" candak patalukanana diiring ku patih kidang pananjung bral marangkat
lulurung tujuh ngabadung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala nepi ka alun-alun tuluy ngadeuheus ka paseban: "hatur pangapunten, gusti!"
jol kanjeng raja kaluar seblak ningali ka kidang pananjung sanggakeun ku patih patalukan ganda perwata sareng saderek-saderekna "nampi patih, nuhun sarebu suku salaksa" atuh tuluy bae didamel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna ganda perwata di gunung gurumbuh babakan bale salaka teh
atuh ngeng deui kadenge ray karasa ka nagara kuta kanyere ka raden patih kidang lumayung nyaur tuang saderek anu istri agan nimbang wangi: "lis, nyai nimbang wangi" "nun engkang, kapandang naon?" ''akang geus aya mingguna boga dedengean ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu atawa nu tas mamarung? "nun akang, sanes nu tas tatalu atanapi nu tas mamarung." "naon atuh nya?" "eta nu tas pesta digunung gurumbuh mestakeun madegna raja anom sareng patikahanana anu geulis dewi asri kanu kasep den mundinglaya di kusumah." gebeg kidang lumayung "nya kitu nyai?" "sumuhun nya kitu, raka, nun!" ''kasep mana jeung akang kira-kirana, nyai?" "manawi kasep itu." ''leuh euleuh dulur nepi ka mangmeunangkeun deungeun-deungeun matak naon mun kasep akang kituh, lis!" "sanes mangmeunangkeun da kumaha buktina bae da akang mah bedegal-bedegul kawas tunggul kahuru."
kolor hejo sisi pager an tukna inget: "bareto akang boga panadaran cacarekan baring sukpagi ditikahkeun ka deungeun-deungeun atawa ka saha bae gunung gurumbuh dek diamuk nagarana manusa dipodaran bisi ditagih ku nu gaib dipariksa kunu kawasa hutang ucap kudu baris bukti dek dilubarkeun panadaran akang!" basikut dangdan perjurit teu dicarios dangdana "du'akeun nyai dek ka nagara gunung gurumbuh babakan bale salaka!"
lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen dolog ku cacabok jag lantung nepi ka tapel wates nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka geus sosoak bari dudupak totoker bari kokoer kukubuk bari kakambul "hayu! cuang tepung adu lawung ngisi kabecikan kumbar pangawasa ngadu pangaweruh bijilkeun cikal bugang jagabaya pupucukan jeujeuhan nagara gunung gurumbuh!"
ngeng kadenge ray karasa ku anu boga nagara tuluy kangjeng raja nyaur patih gelap panyawang "eh patih gelap panyawang!"
"kulan!" "tah musuh ngungkung baraya nangtang wasaya nioal salah urang kuta kanyere eta tah kidang lumayung ayeuna ayonan da moal sapira pangawasana." "mangga gusti" atuh basikut dangdan perjurit pamit mangkat "nyuhunkeun pidu'a, gusti" "man"
kaluar ti kota nagara nyampeurkeun nu nangtang perang atuh jag lantung nepi ka luar kota nagara gok tepung jeung anu ngacacang nangtang perang gancangna geus teu aku sadulur geus teu tatanya baraya deui hartina teu sill tanya heula gok der bae sill sepak sili dupak sill angkat si1i beubeutkeun silih banting-binantingan lar gampleng! lar gampleng! Iar jekek! lar jekek! lar jekek! hoi polotot lar cag lungsar ..... kidang lumayung kabalangkeun korejat hudang males narajang nyampak. tewak, golepak lungsar deuih kidang lumayung dijejek puhu igana bek! kusek ..... mati kapidara
atuh ngeng kadenge ray karasa katuang saderek anu istri agan nimbang wangi "deuh dulur bejana geus ngajehjer di kalang perang, duh, kumaha aing ieuh? mun teu buru-buru taluk tangtu aing dipodaran da menta tulung tulung ka saha lumpat lumpat ka mana na kitu aing mending nyuhunkeun hirup kalawan tuluy mangkat jeung ahli waris ala kaponakan mangkat agannimbang wangijeung saderek-saderekna nyampeurkeun anu tas p8rang tea
lugayna mah geuning tina pangligaran 'gingsir tina pangcalikan jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun atuh gok jeung anu m@ntas p@rang ''tah dulur sia geus ngaj8hj8r sarupa kitu rek ngabelaan sia atawa moal? ''nun, buj8ng-buj8ng diri nyuhunkeun hirup sar8ng huripna dening dulur dipaehan da parantos paeh dihirupan diulas, eta nu ditMa, kitu nun." "sukur mun dek taluk ari dulur sia aing teu iklas moal burung dihirupan." candak cupu manik astagina eusina banyb panghurip kuriling tujuh kuriling cundukkeun ti kidul bayuna datang ti wetan atmana dikepret ku manyu panghurip cabut buukna sakur8n k@r8j8t korejat gugah kidang lumayung "eh kidang lumayung! hayoh notos langit mapak mega n@rus bumi moal burung diayonan! masih wani atawa henteu?" kudupruk sumujud "nun, buj8ng-buj8ng awak geus asa aleumeur nyanggakeun beuheung teukteukeun suku g8nteng belokkeun tikoro gorokeun cek wiwilanganana mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang disiksik dikunyit-kunyit bahan unun kumawula jadi ponggawa, taluk, nyuhunkeun hirup kalawan hurip." "sukur nun dek taluk
dek dibawa disanggakeun ka kangjeng raja ." "ngemban satimbalan, ngiring sapangersa."
atuh bral mangkat geuning diiring ku gelap panyawang barang nepi ka paseban : "hatur pangapunten, gusti!" jol kangjeng raja kaluar disanggakeun patalukan kidang lumayung sateng saderek-saderekna tea ''nampi patih, nuhun sarebu suka salaksa" tuluy didamel ponggawa lulugu papaes di gunung gurumbuh babakan bale salaka tea
atuh selewing deui kabantun angin selentang kabawa beja ka nagara mela datar nya eta ka demang patih kala bujangga nyaur saderek anu istri agan candra wati "lis, ka dieu, nyai!" atuh jebul tuang saderek agan candra wati "kang, kapandang naon, engkang?" "eh nyai, akang geus aya puluh poena boga dedengean ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu atawa nu tas mamarung? " "naon atuh, nyai?" "eta nu mentas pesta di gunung gurumbuh babakan bala salaka
mestakeun mandegna raja anyar sinareng patikahanana putri anu geulis agan dewi asri putra raja geger malela ka nu kasep den mundinglaya di kusumah." "nya kitu nyai?" "yaktos, kang" "inget bareto akang boga p·anadaran cacarekan baring sukpagi ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh kasaha bae yen urang gunung gurumbuh tangtu nagarana baris diruksak manusana dipodaran terus dipulung randana dewi asri." basikut dangdan petjurit tong dicaturkeun dangdanna "du'akeun nyai!" bral mangkat geus kaluar ti kota nagara teh ka mana jugjug purunna ka mana d ungkap datangna undur satalanjungjauh datang saparancang anggang jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung nepi ka tape} wates nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka barang nepi nya kitu: teu antapara deui terus sosoak bari dudupak totoker bari kokoer kukubuk bari kakambul telenjrag bari gegebrig "ayu! cuang tepung lawung ngisis kabecikan ngumbar pangawasa ngadu pangaweruh! bijilkeun antaka kagigjayan cikal bugang pupucukan jeujeuhan nagara gunung gurumbuh"
ngeng kad@nge ray karasa ku nu boga nagara "tah jebul deui musuh ngungkung baraya nangtang wisaya" tina kituna kangj@ng raja nyaur patih kahiji kidang pananjung "eh patih kidang pananjung! tah musuh ngungkung baraya nangtang wisaya moal salah urang mela datar d@mang patih kala bujangga! ayonan! moal sapira geura, jig!" "mangga, gusti." basikut dangdan teu dicarioskeun dangdanan "pamit mangkat nyuhunkeun pidu'ana gusti." "man!" bral mangkat nyampeurkeun nu nangtang p@rang lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang geus kaluar ti kota nagarana teh gok jeung urang mela datar ngancangna geus teu diaku sadulur teu tatanya baraya deui jollar gabrug bae galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeutkeun silih banting binantingan silid sered sineredan hoi gablog! lar gampl@ng! lar bek! lar ceg! lungsaaaaarrrrr ..... demang patih kala bujangga kabalangkeun korejat hudang males narajang ceg nyepak, k@k ditewak, bantingkeun bek! kus@k! mati kapidara
atuh ngeng kadenge ray karasa ku tuang saderek agan candra wati "dub dulur teh bejana geus ngaj@hj@r di kalang perang ktimaha atuh aing ieuh? lamun teu buru-buru taluk tangtu aing dipodaran dek menta tulung tulung ka saba dek lumpat lumpat ka mana ana kitu: aing mending nyuhunkeun hj.rup kalawan huripna" tuluy bae prak mupakat :ahli waris ahli wajib alo kaponakan mangkat agan candra wati jeung saderekna-saderekna nyampeurkeun anu tas perang tea lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan burudul saalung baju barabat sawidak lima nyorangleuweungsakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dtingkap datangna undur satalanjungjauh angkat saparancang anggang gok jeung nu mentas perang "tah dulur sia geus ngajehjer, rek ngabelaan sia atawa moal?" "nun, bujeng-bujeng diri abdi nyuhunkeun hirup sareng hurip dening dulur: dipaehan da parantos paeh dihirupan aya keneh ulasna eta nu diteda, kitu nun." "sukur lamun kitu ari dulur sia aing teu iklas moal burung dihirupan." atuh kuriling tujuh kuriling
mapatkeun aji panghurip candak cupu manik astagina eusina banyu panghurip cundukkeun anu ti kidul datangkeun anu ti wetan kepret ku manyu pan'ghurip cabut buukna sakur8n: k8r8j8t! korejat gugah d8mang patih kala bujangga "hayoh! notos langit ngambah mega n8rus bumi! moal burung diayonan! masih keneh wani atawa h8nteu?" kudupruk sumujud: "nun, buj8ng-buj8ng awak geus asa alaleumeur nyanggakeun beuheung teukteukeun suku g8nteng belokkeun tikoro gorokkeun cek paripaosna tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang disiksik dikunyit-kunyit ngiring sapang8rsa," "sukur lamun dek taluk dek dibawa ka paseban baris disanggakeun ka kangj8ng raja." "sumangga, ngiring sapangersa" iringkeun ku kidang pananjung patalukan urang mela datar demang patih kala bujangga jeung saderek-saderekna candak ka paseban: "hatur pangapunten, gusti!" jol kangj8ng raja ka luar seblak ningali ka patih kidang lumayung sanggakeun ku patih patalukan urang mela datar demang patih kala bujangga sareng saderek-saderekna "nampi patih, nuhun sarebu suka salaksa." tuluy didamel ponggawa bahan ulun kumawula di gunung gurumbuh babakan bala salaka kocap geuning anu geulis dewi asri ras emut waktos lolos ti kuta pandak yen sunten jaya disirep "tangtu urang kuta pand3k ,malolor keneli yen si sun ten jay a meureun jongjon bae ngeukeupan guguling." atuh ker8sana hayang nyaho ketakna sunt8n jaya prak ' nyeuseup sir8p ti kaanggangan kieu basana nyeuseup sir8p: "anta maya anta sari buka kawah buka tali ari-ari ibu, pangnundungkeun si kurunjung tunduh panghudangkeun si karanjang heuay pangdatangkeun sibaraya tanghi seuseup sirep tilu kali urang kuta pandak tingkerejet korejat tuluy garugah pating carigrag pating garisik pating karireum pating kariceup pada lulungu kabeh urang kuta pandak teh korejat sunten jaya gugah "yen mana horeng baruk anu d:ikeukeupan teh guguling, hah? na ka mana ari nu geulis?" "eh, gan, "cek jaldad jaldid "anu geulis mah geus ditikahkeun di gunung gurumbuh babakan bala salaka ka nu kasep den mundinglaya di kusumah." "nya kitu jaldad-jaldid?" "ih, kantenan!" ''binatang japakan kurang ajar! pinasti urang gunung gurumbuh nagara baris diruksak manusana dipodaran!'' "nya ari bisa onaman, gan."
basikut dangdan perjurit sun ten jay a rap duhung koptudung rap kop kolewang rap b&:log top jojodog linggis, cagak, tumbak, gegep, martil, damar kulular hayoh buat geura ngiring!" "kantenan!" "hayoh geura dangdan!" tuluy geuning darangdan
mani gandang disinjangna disinjangan kulit kidang mani ginding disarnpingan disampingan kulit munding diraksukan kulit lutung baju kutung kulit maung rap kancingna tingkaretip sagede terebang anakna duhung disoren tangtungna pondok disoren congona gagak nge.ak nyandak kalapati gigir
bakat murka dangdanan teh "geus dangdan?" "parantos." "hayoh ngiring!" "mangga" mangkat sunten jay a diiringkeun ku gandek dua jeung jaldid ngajugjug ka nagara gunung gurumbuh babakan bali
lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan anu ludeung ku paneunggeul anu daek ku pangadek anu dolog ku cacabok geus ka luar ti kuta nagara mangkatna t'eh jag lantung geus n8pi ka tap81 wat8s nagara gunung gurumbuh babakan bali salaka barang geus n8pi ka dinya teu antapara deui sunt8n jay a tuluy sosoak bari dudupak totoker bari kokoer tutumbuk bari kakambul tatangkalan pating j aruringkang kadupakan ku sun ten jay a ke, gan!" cek gandekna ''ulah waka amuk-amukan kitu aya layan tanaga sud a geura keh." b8t komo digeunggeureuhkeun jadina teh: ''hayoh cuang tepung adu lawung ngisis kabecikan ngumbar pangadiwasa ngadu pangaw8ruh! bijilkeun cikal bugang jaga baya deuleu nagara gunung gurumbuh babakan bala salaka!"
atuh ngeng kadenge ray karasa ku nu boga nagara tuluy bae nyaur patih anu kadua gelap panyawang "eh patih g81ap panyawang bagilir!" · tadi kidang pananjung ayeuna bagian silaing ayonan! moal salah deui sunten jaya nyusul ka dieu jig kaituh, da moal sapira!" "ng8mban satimbalan ngiring sapangersa pamit mangkat, nun" "man!" bral mangkat nyampeurkeun anu nangtang perang tea geus kaluar ti kota nagara gok ejeung nu keur ngacacang nangtang perang "eh sunten jaya, dek naon si ajor-ajor ka dieu, hah?" "montong loba cungur!" "aing dek nangkep bangus sia!" 'tong datang ka dieu, aing sangek diadu jeung sia, moal seubeuh! datangkeun dunungan sia duanana!" "montong ngucap kitu aing moal mundur sasiku moal ngejat salengkah cadu ngejat ti kalang perang!" pahereng-hereng pahereng-hereng geus kitu lar gabrug bae galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeutkeun silih banting binantingan silih sered sineredan lar gablog! lar gampleng! lar bek! lar jebet! lar jekek! hol polotot! lar cag, lungsaaaarrrr ..... . sunten jaya kabantingkeun korejat hudang, narajang! nyepak, tewak, karawel sukuna ana kek bantingkeun! lar kedepuk! lungsaarrrr ..... suntenjaya jejek lar bek kusek mati kapidara kaungkulan pangaruh kahibaran pangadiwasana ngajehjer di kalangan perang "tah jaldad-jaldid! dunungan sia geus ngajehjer! sia taluk atawa moal?" "nun, bujeng-bujeng diri abdi nyuhunkeun hirup kalayan huripna dening dunungan kumaha pangersa dipaehan da parantos paeh dihirupan ari kinten welas mah eta nu diteda" "sukur ari kitu mah maehan dunungan sia aing teu iklas moal burung dihirupan ."
kuriling tujuh kuriling ngalengkah tujuh lengkah mapatkeun aji panghurip candak cupu manik astagina eusina banyu panghurip cundukeun bayuna ti kidul datangkeun atmana ti wetan kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren sup kana indung suku datang kana mumuncangan meulit kana bitis malingping kana pingping geleser kana angen kerejet korejat gugah sunten jaya
"eh sun ten jaya hayoh notos langit ngapak mega nerus bumi moal burung diayonan!" masih keneh wani atawa henteu?" kudupruk sunten jaya sumujud: "nun, bujeng-bujeng awak geus asa alaleumeur, seja taluk nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokkeun tikoro gorokeun" "sukur lamun dek taluk dek dibawa ka nagara sanggakeun ka kangj8ng gusti" "surnangga, turnut sapang8rsa" candak patalukan sunt8n jaya jeung gandekna ka t8ngah kota nagara sanggakeun ka kangjSng raja bral rnarangkat ka paseban
''hatur pangapunten, gusti!" jol kangj8ng raja kaluar s8blak ningali ka patih sanggakeun ku patih patalukanana sunt8n jaya jeung gandekna: "narnpi patih nuhun sarebu suka salaksa atuh tuluy didarnel bahan ulun kurnawula sapapaosna di gunung gururnbuh babakan bala salaka tea
atuh urang gunung gururnbuh teh beuki tarnbah loba gegek patalukanana g8gek para ponggawa beuki tarnbah kabeungharan kajernbaran karnulyaanana nagara gMe tur hade beurat beunghar sugih mukti nagara teu kurang sandang pangan gunung gurumbuh babakan bala salaka
rangkunang nagara ing beurang nu ngancang dina cangkangna beurang rangkuning ngaran ing peuting nu nyungging dina kulitna peuting beurang kasambut ku peuting peuting kasarnbut ku beurang katunda lalakon semet dieu urang teundeun masing heubeul urang tunda masing lawas bisi aya para ratu anu teu kasebutkeun para raja anu kaliwat teu kasebatkeun patih mantri anu teu dipanggihkeun
bisi aya nagara anu kaliwat
nu heula dipandeurikeun silap kempel
nega agung nya paralun
panjang pangampura
titip diri sangsang badan
bubuhan anu kumawula
ngawulakeun kawulaaneun
neda kaberkahanana
neda kasalametanana
salamet anu mantun
salamet anu dipangmantunkeun
sareng saderek ahli wajibna
nu dipake mantun
anu nyaraksianana
urang pada cageur beuteung waras badan
adoh balaina parek rejekina
agung bagjana
jembar akalna
di tulak ku tulak bala
t a m at
selesai ditranskripsi agustus 1970 l """-- - .. 811 AJI