Baca PDF (OCR): Kisah Syekh Mardan

166 halaman · 1 halaman diproses dengan OCR · 18.1 detik

Versi OCR mungkin terdapat kesalahan eja, ketik, tata letak, atau hal terkait tipografi. Untuk ketepatan hasil, silakan merujuk pada dokumen asli.

Daftar isi
  1. Kisah Syekh Mardan
  2. KISAH SYEHK MARDAN
  3. (Transliterasi dan Terjemahan Lontara Makasar)
  4. KATA PENGANTAR .
  5. Bismillahi rahmanir rahim W..bihi nastainu billal)i
  6. Passalak 1)
  7. Passalak2)
  8. Passalak3)
  9. Passalak
  10. Passalak Nasorokanamo anne pau-paunna
  11. Passalak
  12. Passalak
  13. Passalak
  14. Passalak
  15. Passalak
  16. Passalak
  17. Passalak
  18. TAM AT
  19. KISAH SYEKH MARDAN
  20. Bismillahir rahmani rahim Wabihlnastainu biUah
  21. Pasal
  22. Pasal
  23. Pasal
  24. Alkisah
  25. Pasal
  26. Pasal
  27. Pasal
  28. Pasal
  29. Pasal
  30. Pasal
  31. Pasal
  32. Pasal
  33. Pasal

Kisah Syekh Mardan

Aburaerah Arief

KISAH SYEKH MARDAN

PPS/In/20/80 Milik Departemen P dan K

KISAH SYEHK MARDAN

(Transliterasi dan Terjemahan Lontara Makasar)

Oleh: ABURAERAH ARIEF

Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBITAN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1981

Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

Hak pengarang dilindungi undang-undang

KATA PENGANTAR .

Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama, yang pacta hakikatnya adalah eagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu inerupakan tuangan pengalaman jiwa barigsa yang. dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang.

Karya sastra hima akan dapat merhberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama y_ang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pacta umumnya.

Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pacta umumnya, dan pengarahan pendidikan pacta khususnya.

Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, . diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia.

Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pacta kesempatan ini suatu karya sastra daerah Sulawesi Selatan, dengan harapan semcga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan .minat baca can apresiasr masyarakat kita terhadap karya sastra,yang masih dirasa sangat terbatas.

Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

Bismillahi rahmanir rahim W..bihi nastainu billal)i

Battuanna ia minne kittak angkanai-kanai pau-paunna raja Sehu Maradang taklalo adelekna siagang labona. Nabajik uruslik ri sikamma bone bu ttana.

Alfatiha.

Na nisuro kanamo anne pau-paua.

Niak sitau tupanrita majai anak gurunna, kurang sekrei napatampulo na ajari anngaji na makjartji siagang anak gurunna, angkanaya, inai-naimo sallang taena battu anngaji nisuro tunrungi tassikalinna sitau. Kamma minjo allo-allo. Na niakmo sekre allo na niak anak gllrunna nikana Yahya taenai battu anngaji. Naiiisuro boyamo ri samborikna. Apaji na aklampamo samborikna mange amboyai, na nibuntulukmo i rawanganna pokok kayu niarenga birangkasaya aklaklang. Na nijakkalakmo ri samborikna nampa nierang mange ri gurunna. Battu mange ri gurunna; na kanamo gurunna.: "Apa lanrinna nu ta battu anngaji? N akanamo Y ahya'' Ia lanrinna karaeng kutabattua ka tammakai-makai kalibanngangangku anciniki : J.liak gim balak nisikkokang ri pokok birangkasaya . Nila nilanngerekna kananna Y ahya ri gurunna siagang takmurina na':ri.akana: "Nukasukmang jinjo nupaua ri pakaramulanna? Nakanamo anak gurunna: "0, karaengku! Ki kanakanangi ataya sollanna na kukasukmang todong ri pappokokinna. Na kanamo gurunna bajikmi na kupauangko:

Niak sekre karaeng ri pakrasanganga ri Daruluk Hasanati. Taklaloi lompona kakaraenganna na adelek parentana labo ri sikamma tupanri taya siagang ri misikinga. Lekbaki siapa are sallona i lalang ri kakaraenganna akmanakmi sitau burakne mabajik mamo siagang cahayana jeknek i"upanna, ka buyu-buyu mamo niCinik -tajipana, na maremmo ri manggena raja Sehu Maradang. Na nikatutuimo ri karaenga raja Barahamang Dati Jaya, anakna na napassangkamamo patarintina siagang anrong pasusuna. Na ia gannaknamo tuju taung umurukna raja Sehu Maradang nasuromi mange anggaji. Ta siapayai sallona angaji nasuroi seng appilajarak akkarena ewangang siagang panngassengang hekema siagang panngassengang bunduk. Lekbaki nakasukmang ngasemmi, na pilak onjommo ningainamo siagang nisayanna ri manggena .

Na anjo raja Sahu Maradang pilak lompo-lompo tommi, na pilak mae allo pilak k<itambang tongi bajikna tappana, na pilak katambang todong panngassengang hikimana. Bajik pakmaiki ri sikamma anrong pasusuna, ri patarintina sikontu passakribattanganna kammaya tompa riNja pammanakanna .

· Apaji na masahorokmo nipau ri pakrasangang maraenga bajikbajikna siagang kapanritanna raja Sehu Maradang.

Lekbaki nisurokanami pau-paunna.

Niak sekre karaeng nikana Barahamana ammantang ri pakrasanganga ri Darul Kiang. Na anjo Barah.amana na assenngaseng tongi sikamma nikanaya pangassengang hikima, kammayami accinika. Jai pole pangassengang nakasukmang namange ri pakrasanganga ri Darul Kiang.

Lekbaki battui mange anjoreng ri pakrasanganga ri Darul Kiang mange ngasemnii karak-karaenga ri pakrasangahga anjoreng appilajarak ri ia sikamma nakaerokia anjo.

Lekbaki siapa arei sallona ammantang anjoreng ri pakrasanganga ri Darul Kiang na nalanngerekmo karebanna raja Sehu Maradang, taena anu kamma lambusukna siagang labona. · ·

Lekbaki aklampami Barahamana mange anjoreng ri pakrasanganga ri Darul Hasanati .

Battui mange ri pakrasanganga, tulusukmi antama ri kotaya. Na mammempomo anjoreng ri sekrea ballak. Na majaimo tau mange appilajarak ri ia.

Lekbaki narapikmi pauanna mange ri raja Sehu Maradang ang.hna, niak sitau niareng Barahamana battu ri pakrasanganga ri Darul Kiang panrita dudui ri pangassengang paccinik. Apaji na cinnamo pakmaikna raja Sehu Maradang erok appilajarak.

Na nisuro kiokmo ri joakna. Na sinamperekja na niakmo batfu BaraharrMtna mange andallekang akkusiang ri raja Sehu Maradang. Na appakalakbirikmo Barahamana , na namange ri dallekanna raja Sehu Maradang . Apaji na nisuromo ammempo. Na nibembengimo pappangajaiang bulaeng tiknok mange ri dallekanna Barahamana .

Na nakanamo raja Sehu Maradang, appangajaimako. Na annyombamo Barahaman a na nampa appangajai. Na sinamperekja pole na nib em bengseng pakkakdokanga mange ri dallekanna Ba- . rahamana.

Na kanamo raja Sehu Maradang "Akkakdokmako sakribattang !" Na akkakdokmo . appangajaimi na nampa ammake baubauang .

Lekbaki nakanamo raja Sehu Maradang : "Anne lanrinna na kusuro kiokko Kakak lanri kulanngerekna karebannu anngas- . seng panngassengang hikima . Iamintu kukaeroki."

Na kanamo Barahamana : "PU:nna erokko karaeng ri panngassengangku bajikmi karaeng. Nappilajarakmo raja Sehu Maradang ri Barahamana sanggenna nakaerokia. Naia kira-kira ruang bulang sallona na nakasukmamo raja Sehu Maradang.

Lekbaki kammami anjo aklampami Barahamana ammoterek ri pakrasanganna. ·

Na ala siapa-siapaja jaina barang-barang nisareangi ri raja Sehu Maradang, kammaya bulaeng mata bulaeng tiknok siagang pakeang malakbirik nisareangi. Na marannu dudumo pakmaikna Barahamana. Nammoterekmo mange ri pakrasanganna.

Naia raja Sehu Maradang mangemi naulu Barahamana. Na tulusukmo mange akjonga siagang anak karaeng tau loloa siagang sikamma punggawaya siagang panngulu joaka. Na takkaluppamo raja Sehu Maradang ri kalenna nalanri takl_aloi rannuna pakmaikna anngondang jonga.

Na kalompoanna Allahu Taala na battumamo sisaklak-tlaklak ngaseng sikamma anak karaeng naaganga siagang takbalakna na alleammo lingu ta naassengami . kalenna . N a anjo sikamma anak karaenga massing siboya-boyami na taenamo niak sibun.tuluk.

Apaji namassing ammo terengasemmo mange ri pakrasanganga, na tulusukmo mange ri dallekanna paramaesuri ampannyombangi .

Na lanngerekna paramaesuri siagang karaenga, apaji na taklalomo pakrisikna karaenga rua sikalabini.

Apaji na napaksekre ngasemmo sikamma karak-karaenga na nampa nasuro ngaseng mange amboyai. Na barangkak ngasemmo sikamma karak-karaenga mange amboyai. Na manna sitau anak karaeng ta niak ambuntuluki . Apaji na massing susa ngasengmo pakniaikna apapaiya· karaenga.

Passalak 1)

Na nisuro kana seng pau-paunna.

Niak sekre karaeng ri pakrasanganga ri Darul Marahung (Marhum). Na anjo karaenga niak anakna sitau baine nikana tuang Puttiri Kumala Rakna Dewi. Tammaka-makai bajik-bajikna tappanna, kammai bulang sampuloa anngappa singarakna rupanna.

Naia pau-paunna anjo tuang Puttiri; niak sekre allo namange akkare-karena ri tamang nikanaya pusupa birahi (Puspabirahi). Na nipanawang ri sikamma dayang-dayanna siagang ri anrong pasusuna, patarintina. Na anjo i lalang ri tamanna majai dudui bungabunga massing-massing rupanna. Na anjo rewasaya sitabanna ngaseng todong takbakkarak sikamma bunga-bungaya.

Apaji na tappauk-paukmo rasanna nabauk dudu rasanna, · nasitabanna fodong massing akrappo sikamma pokok-pokoka; kammayami anggoroka, manggisika, dalimaya. Niakmo tiknok, niakmo ammangkalak, sangkamma lekbaki tu na pannyombanga kalenna ri tuang Puttiri.

Naia tuang Puttiri tekne dudumi pakmaikna. Naia sikamma bone balleka akrakbuk-rakbukammi angalle rappo-rappo kayu.

Niak tong angalle bunga-bunga masing-massing rupanna nakaerokia Na anjo tuang Puttiri takkaluppami ri kalenna siagang ri sikamma dayang-dayangna. Na sakraknio alloa, na bosi riccikriccik, anging mandome-dome nakgameppesekmo · pakeanna. Na taenamo apa-apa na ukrangi. Na kalompoanna Allahu Taala ri tuang puttiri takbangka battu mami nisembak ri oraksasa nierang aklampa nataena niak anciniki ri sikamma dayang-dayanna siagang pa tarin tina tuang pu ttiri.

Na!a dayang-dayanna iangaseng gegerekmi anngarruk : "Lannyakmi tuang puttiri! ''

Na massing aklampamo mange amboyai tungga-tunggalak pokok kayu na taenamo niak ambuntuluki. Apaji na massing appirau ngasemmo. Apaji na massing ammoterekmo, na tulusukmo mange ri dallekanna karaenga angkana-kanai kataenanna tuang puttiri. Na numeramo rua sikalabini angkaluppai kalenna.

Lekbaki, naia anngukranginnamo nasuromi sikamma mantatina siagang punggawaya ngaseng na nampa aklampa mange amboyai tuang puttiri. Na manna sitau ta niak ambuntuluki. Apaji nantamamo ri karaenga siagang susana pakmaikna rua sikalabini angukrnngi anakna.

Passalak2)

Nisuro kana tongi seng anne pau-pauanna raja Sehu Maradang ri wattu linguna na piti lampa-lampaimo mange-mange. Ala siapasiapaja jaina romang nasosok parang nalimbangi naalleanmo battu mange ri parang Keramaeni Na maklampamo mange akboya jek- ·nek na taena nanggappa. Na i lalang erok kalompoanna Allap.u Taala ri raja Sehu Maradang na namuntulukmo sibatu malige mabajik dudu parek-parekna na taena tau nacinik manna sitau.

Apaji na mangemo annyeppek ri anjo maligea . Na arijo wattua sitabang tongi niakna tuang puttiri ammempo ri pakkekbuk bilikna. Apaji na sicinikmo ri raja Sehu Maradang. Tuang Puttiri i rate ri timunganna maligea antu tammaka-makai bajik-bajikna tappana nicinik akkilo-kiloi singarnk jeknek rupanna sangkamma lekbaki bulang sampuloa angappa.

Na kalibanngangammo raja Sehu Maradang sinampek . Na taena naasseng nakanang.

Lekbaki siciniki tuapg Puttiri, akkutaknammi raja Sehu Maradang angkana : "0, tau lolo, baine bajik-bajik ! Inai arennu karaeng? Inai todong anganakkangko ? Apa tong lanrinna nu niak amman tang anrinni karaeng kale-kalennu?.

Apaji nakdt.mdumo naung tuang Puttiri siagang sirik-sirikna nicinik tappana. Apaji nanapikkirikmo angkanaya baji-ka.ngangi i nakke angkutaknangi ri olo. ·

Apaji na nakanamo tuang Puttiri : "I kau ia, inai arennu karaeng, kere tongi ·mae pakrasangannu inai todong annganakangko, apa todong sabakna nukkule kammanne mae ? "Apaji na takmurimo raja Sehu Maradang. Nappualimo angkana :"I nakke arengku riikana raja Seku Maradang, manggeku nikana raja Bakaramang Dati Jaya, pakrasangangku nikana Darul Hasanati. Ia lanrinna kuniak kammanne mae anrinni lanri malinguku . Na punna niak pangamaseannu karaeng sare laloak jekneknu ."

Nakanamo tuang Puttiri: ''Naik mako mae ri maligia, na kusareko jeknek." Na tukguruk -dudumo panngamaseanna tuang Puttiri ri raja Sehu Maradang. Na mangemo anngalle gandi (kendi) na nabonei jeknek na nampa naeranngang raja Sehu Maradang. Apaji na · naikmo raja Sehu Maradang ri maligea na lintakmo nakambei gandia ri limanna tuang Puttiri na nampa annginung . Lek- . baki annginung ammempomi sid11llekang tuang Puttiri nanitanroimo pappangajaiang raja Sehu Maradang. Ri Tuang Puttiri na nampa nakana : "Apangajaimako karaeng." Na lintakmo raja Sehu Maradang na natingarak bajik-bajikmo tappana tuang Puttiri. Na kabebekammo tuang Puttiri napakamma sirik-sirik , na kammamamo tu sala jappuka. Na kanamo tuang Put,tiri : "Apa lanrinna nulingu ?" Nakanamo : "Ia lanrinna nakulingu lanri marigeku akjonga siagang ngaseng anak karaenga, siagang anak Mantaria kammaya tampa anak Hulubalanga. Na anjo rewasaya taklaloi jaina jonga i lalang ri romanga. Apaji na taklalomo rannuna pakmaikku angondang jonga. Na kutakkaluppamo ri Allahu Taala. Apaji nakulingumo i lalang ri romanga na kusisaklak-saklakmo siagang anak karaenga ngaseng. Na kupiti lampa-lampaimo mange-mange. Na alleammo batfu mae anrinni. Na kuniakmo sampulontuju allonne anne ta napantamai kanre battangku" .

Na takmurimo tuang puttiri allanngereki kananna Sehu Maradang na lanri Sinrupana sare-sarenna siagang antu .

Na nakana i nakke todong antu, lanri mangeku akkarek-karena ri tamangku siagang ngaseng dayang-dayangku siagang anrong pasusuku siagang patarintiku. Na anjo uattua i lalang ri tamangku sitabanna ngaseng akroppo sikamma pokok -pokoka siagang sikamma bunga-bungaya. Apaji na taklalomo teknena ngaseng pakmaikku. Na kaluppaimo kalengku nataenamo nakunngukrangi sekre apa-apa. Na takbangka battumami orassasaya assembaka na naeranga mae anrinni ri empoanga. Na ia arengku nikana Puttiri Kumala Ratna Dewi. Na ia arenna manggeku nikana raja Darul Marahung siagang pakletek-letekna jeknek matanna tuang Puttiri ampaui sare-sarenna lanri naukranginna anronna, manggena. Apaji natukguru dudumo panngamaseanna raja Sehu Maradang anciniki gaukna tuang Puttiri. _.

Naanjo raja Sehu Maradang tau beru bakkak na siagang tommo takbaring-barinna pakmaikna nasakring sangkamma mami tulannyaka nyawana nasakring napakamma gesarakna pakmaikna ri

Tuang Puttiri.

Na anjo uattua Tuang Puttiri kamma todong gesarak mingka bainei ia. Na taki salompo antu. Ka manna antekamma cinna . ka baine tongi seng tantu lompo tonji ia sirikna. Na iajia ri_rupannai pammateinna siagang ri giokna. Lekbaki, apaji nakkutaknammo raja Sehu Maradang ri tuang Puttiri angkana : "Kerei mae lampana anjo orassasaya?" Nakanamo tuang Puttiri : "Aklampai mange naboya kanrena, naiajia ambanimi battu. Na punna sallang battu maknassa nakanreko". Nakanamo raja Sehu Maradang : "Makringmak kamma nakanre punna ri dallekannu mamak karaeng." Na narakakmo kallonna tuang Puttiri nanitapesammo limanria ri tuang Puttiri. Apaji na takmurimo raja Sehu Maradang, na narakakmo pole na nampa nabau Tuang Puttiri, na ninyonyokmo ala siapa-siapa pannyonyok siagang kana malukmuk siagang pappalecena ri Tuang Puttiri nakellaima 3Jllmakkang nama tekne pakmaikna, nammio annawa-nawa ampalaloangi bajik na minasaia raja Sehu Maradang. Nakana pole raja 'Sehu Maradang ri tuang Puttiri : "Na punna maki sallang orassasaya nanromak kamma nakanre kurellakammi kalengku lannyak pungku ri dallekannu mamo nutea lalomo kaera.ng ampakrisi pakmaiknu." -

Lekbaki ammakkammi tuang Puttiri. Apaji na ni bembemmo antama ri katinroanna siagang teknena pakmaikna. Na mateknetekne pakmaikmo raja Sehu Maradang siagang tuang Puttiri Rakna Kumala. Apaji natcubodoimamonne paua kikasukmammintu nikanaya erok-sika-eroki, cinna sikacinnai.

Lekbaki kamma anjo nakanamo tuang Puttiri ri raja Sehu Maradang. Punna sallang battu orassasaya kucakkopako. I rawanganna kasorok kukatinroi.

Nakanamo raja Sehu Maradang : "Siapaya nabattu orassasaya ?" Appiwalimi tuang Puttiri angkana : "Akhirimminne battu." Apaji na nicokkomo raja Sehu Maradang ri tuang Puttiri i rawanganna katinroanna.

Lekbaki niak tojemmi battu orassasaya angerang rappo-rappo kayu naerangangi tuang Puttiri. Lekbaki .nakanamo orassasaya : Niak rasa tuklino kuarak ? . Na kanamo tuang Puttiri : "0, nenekku ! Kere todong mae niak tuklino battu kammanne mae passanngalinna i nakke. Na punna erokmako nenek angkamreak mae mako kanreak sollanna nakuliba mate !" Nanumakkalakmo orassasaya angkana : "Angapai na niak kamma-kammana cucu. Ka te13 ami angkanaya tuklino kammaya parangku olok-olok ta barani battu mae anrinni ri empoangku. Na kana pole orassasaya ri tuang Puttiri : "Amakkammako cucu ka erok ijak antama ri romarlga · angalle rappo-rappo kayu ka tammaka·makai jama i lalang ri romanga. Nakanamo tuang Puttiri : "Teamako sallo kamallakmallaka !" Na kanamo orassasaya : "I nai barani battu mae anrinni na kukanrei. Na lampamo orassasaya. Lekbaki, na anne tuang Puttiri antamami ri raja Sehu Maradang angeranngangi rapporappo kayu naeranga orassasaya. Nalintakmo raja Sehu Maradang angkambei tuang Puttiri. Na nakanremo na tamaka-makamo panngamaseanna tuang Puttiri. '

· Lekbaki, siapa arei sallona singai sikamaseang siagang tuang Puttiri, na niakmo sekre allo na naukrangi gurunna Barahamana. Na kanamo ri tuang Puttiri : "0, Andikku ! Erok mak anne appalakkana ri kau Andi !'' Na takbangkamo tuang Puttiri allanngereki kananna raja Sehu Maradang. Nakanamo tuang Puttiti : "La kereko mae Kakak ?

Nakanamo raja Sehu Maradang.

La mangeak amboyai anrong gurungku.

Lekbaki, numerami tuang Puttiri nanakana : Punna la lampakik orang tongak, matekik si,agangkik mate, tallasakik siagangkik tallasak.

Naia raja Sehu Maradang taenamo anu kamma tukgurukna panngamaseanna ri tuang Puttiri acciniki siagang nalanngerekna kananna tuang puttirik. Apaji nanarakakmo tuang puttiri nanampa nanariwa, na nanyonyo, na nakana ammakkammako eng, bela-belana nyawaku, singarakna tubuku. Teamako numerai, . ·tappa matannu akjarimi akkambang karaeng, uk malambusuknu akjarimi rotasak, sakra maciknonnu akjarimi mapassang. Ammakkang mako karaeng. anne lampaku taenaja nasallo, libajak antu battu mae ri kau. Na pilak onjomnio panumerana tuang puttiri. Na anjo napanumeranga tuang puttiri ruai rupanna. Uru-uruna lanipilarinna, maka ruana siriki. Apaji na ngallemamo . tuang Puttiri panngassengang hekemana niarenga lekok baliraya arenrta, na nasapuiang ulunna raja Sehu Maradang. Battumami akjari sikayu · jangan-jangan nuri mabajik-bajikmo tappana matanna, natottokna kammai bulaeng tiknok, ulunna kammai kumala ? Na kannyarima kammai jamarrok, na bangkenna kammai tambang suasa. Na manrikbakmo naik ri allaka. Na mantanmo tuang Puttiri kalekalenna siagang susana pakmaikna.

Passalak3)

Nanisurokima tongi seng pau-pauanna

Niak sekre karaeng ri pakrasanganga ti darul Hiya. Na anjo · karaeng(! 'niak todong anakna sitau baine tammaka-makai baiikbajikna, singarakna rupanna kammai bulang sampuloa aungappa caya Jeknek rupanna. Tilui matanya anciniki. Apaji na taklalomo ningaina siag·ang nikatutuinna ri manggena ri anronna. N a naareng tommo anakna tuang Puttiri Sitti Dewi. Na nabolikmo ri sekre empoang na papparekang sekre malige tammaka-makai bajikbajikna parek-parekna anjo maligea Na nasuro jagai ala siapasiapaja jaina anjagai punggawa ammake baju bassi annyulembang pakdang ri allo ri banngi.

Lekbaki nipau tongi seng raja Sehu Maradang siapaya sallona anrikbak nabattumo mange ri pakrasanganga ri Darul Hiya. Na gegerekmo dayang-dayanga.

Apaji na nalanngerekmo tuang Puttiri. Na lintakino ammenteng tuang Puttiri assuro jakkalaki anjo nuria. Apaji na mange ngasemmo bonena maligea anjakkaloki. Na taena akkulle anjakkaki. Na susu dudumo pakmaikria tuang Puttiri, -na taklalomo cinnana ri anjo jangang-jangang nuria. Na taena tau akkulle lanjakkalaki ka pilak liaraki. Na anjo tuang Puttiri takkulleami natahang pakmaikna pammatei cinnana ri anjo nuria . Apaji nammen temmo naik tuang Puttiri na nampa napatanro limanna, nabaklalo akdangka tommamo anjo nuria ri palegesanna tuang Puttiri. Na nijakkalakmo ri tuang Puttiri. Apaji na taklalomo rannumi tuang Puttiri anggappa sikayu jangang-jangailg nuri. Na nasuro parekammo kurungang bulaeng tiknok. Na kalennamo assarei kanre siagang jeknek inung. Napunna annganrei tuang Puttiri siagangi annganre, siagangi akjeknek. Napunna eroki tinro na erang tongi antama tinro ri kati,nroanna tuang Puttiri. Lekbaki, niakmo sekre allo ri wattu masino-sinoa na nakana Sehu Maradang akjari jangang-janganna tuang Puttiri angkana : "Taena karaeng na nulanngereki karebanna raja Sehu Maradang tammaka-makai bajik-bajikna tappana siagang kanang-kanarina giokna. Na iajia tappana kammai tau-tau bulaeng . Apaji natakbangkamo tuang Puttiri allanngereki kananna jangang-janganga antu akkana-kana.

Na nakanamo tuang Puttiri : "I naika antu nikana raja Sehu Maradang, kamannantu karebanna ta kulanngerek, naikaupantu ampaui nampa kuasseng; na keremo mae anne kamma-kamma?" Na kanarna nuria : "Niakji i lalang ri pammatanganna; naijia punna tuang Puttiri angkellai battu mae anne kamma-kan1ma kukiok !" Na kanamo tuang Pu ttiri : '' Apa lanrinna na. kellai battu mae anrinni ?" Na kanamo jangang-jangang nuria : ''Ia lanrinna ka karaengkui !" Na kanamo tuang Puttiri : "Punna karaengnu; angapai na niak battu mae anrinni ?" Na kanamo nuria : "Ia lanrinna kuniak battu mae anrinni, kasurona mae ri katte karaeng !" Apaji na nakasukmammo tuang Puttiri.

Lekbaki, naia narapiknamo banngi mangemi tinro tuang Puttiri siagang nuria. Naia narapiknamo tannga banngi assulukmi raja Sehu Maradang ri karungkunna namange ammempo ri ampikna tuang Puttiri na nakalimbuki na na nampa narakak na nabau. Apaji na takbangkamo tuang Puttiri ri tinrona. Na nacinikmo kalenna niriwa ri burakne bajik-bajik dudu tappana, sangkak pakeanna. Na numeramo tuang Puttiri erok naung ri riwanna raja Sehu Maradang ? ala siapl!-siapaya kana malukmuk siagang pappalece na nakana : "Ammakkamako karaeng ! Kupakdara dudui mata mapakjanu akjari makkambang, uk malambusuknu akjarimi rotasak sakra maciknonnu akjarimi mapassang. Na nupitukguri laloak panngamaseannu karaengi." Nipilak onjommo panumerana tuang Puttiri na napalessokmo kalenna naung ri riwanna raja Sehu Maradang na nakana : Apa lanrinna na i nakke angkamaseangko ta suroku ta pasan·gku nubattumamo appakan1ma antu ? "Nakanamo raja Sehu Maradang : "Na kammana antu nakuppalak panngamaseang kaanne si buntulukku siagang i kau kuraplJ11gi kalengku ammantang ri suruga !"

Na numeramo tuang Puttiri. Apaji na ninyonyokmo ri raja Sehu Maradang ala siapa-siapaya pannyonyok. Na akkelommo, nakana kelonna : ''

Anak linta di atas rakik

Bunga malati di rama-rama

Saya cinta bukang sodikik

Mari mati beresa1na-sama.

Na nampa akkelong pole angkana :

Ranjang besi kulambu puti

Satu ban tal kapala dua

Puti beresi badannya puti

Jika mati kita beredua .

Lekbaki, apaji na takmurimo tuang Puttiri allanngereki kelonna raja Sehu Maradang. Apaji na nibalimo ri tuang Puttiri, nakana pantonna:

Kunang-kunang di dalang gandi

Ambelek tali panjangnya sidepa

Tu.ang tarakenang di dalang hati

Sampela mati tidak kulupa.

Lekbaki kamma antu, akkelommi pole tuang Puttiri angkana :

Ambilik kaing dibuak sumbu

Nasi santang dibuang-buang

Jangang makang sebagi tebu

Air diminung empas dibuang.

Apaji natakmurimo raja Sehu Maradang siagang akkelonna nakana kelonna : ..

Terang bulang bintang berecaya

Burung gagak makang padi

Jika puttiri kurang percaya

Balla dadaku liat di hati.

Lekbaki nakanamo raja Sehu Maradang ta kulakbuia minne kelongku ka kikasukmang jintu nikanaya bunting beru. Apaji na anjo tuang Puttiri siagang raja Sehu Maradang tammaka-makai singaina sikamaseammo rua-rua .

Na niakmo sekre allo raja Sehu Maradang nakbanjuk-banjuluk siagang tuang Puttiri na takjarokmo pammakkalakna. Apaji na kalanngerammo sikamma pajagaya angkammikai maligena tuang Puttiri. Na gegerekmo angkana : "Niak sakra burakne i rate ri maligea. Na massing na bukbukmo pakdanna. Na ia bonena maligea, massing takbangkami. Apaji na massing larimo mange accokko na lanri mallakna. Niakmo mange ri pallua, niakmo lari mange i rawanganna pantasaka, massing-massing na rapika napaccokkoi. Niattommo ammeai kalenna.

Apaji na numeramo tuang Puttiri:

Natakmurimo raja Sehu Maradang na narakakmo na nabau nampa nanyonyok tuang Puttiri angkana :

Ammakkammako karaeng , teamako numerai. Nanromi kamma i nakke tommo mate kale-kalengku.

Lekbaki na kanamo tuang Puttiri :

'' Apamo narapik nawa-nawannu Kakak? Bajikanngangko ri olo ammoterek mange ri pakrasangannu. Lekbaki kamma antu, apaji na napakjarimo pole kalenna raja Sehu Maradang sikayu jangangjangan nuri. Na nipantamakmo pole ri kurangang ri tuang Puttiri. Na anjo gegereka kalatmgerantommi mange ri karaenga. Na anjo rowa-saya niak ngasemmi punggawaya mange ri karaenga andallekang. Nakanamo karaeng : "Apa na kagegerang ri maligena anakku ?" Nannyombamo sikamma pangulua angkana : 0, karaengku, ri bangia niak kulanngerek sakra burakne i rate ri maligena tuang Puttiri. Na ia nalanngerekna karaenga taklalomi larrona na nakana: ''Anngapai na tanujakkalak ?" Nannyombamo iangaseng keknaninga angkana : "Anne i katte ngaseng kanannaji karaertg kiantalai".

Nakanamo karaenga : "Aklampangasemmako mange anjakkalaki !" Apaji na lampangasemmo mange ri maligena tuang Puttiri siagang suarakna sikamma sakranna ewanganna tau jaia. Lekbaki na ia nalanngerekan tuang Puttiri sakranna sikalnma tau jaia, apaji napparri-parrimo mange ri punggawaya angkana anngapai na ? gegerek kamma. Nakana ngasemmo anak punggawaya : "Taenaka i kau nullanngerek sakra burakne i rate ? Nakanamo bonena maligea teami angkana burakne kulanngerek, kamanna sakra katingalo taniak kulanggerek. Apaji na kalibanngangammo antu punggawaya allanngereki kananna tau ammantanga irate ri maligea. Na niakmo sitau mantari annompok tangarakna nasabak niakna ri pikkiranna angkanaya bajikanngangak naik amparessai. Apaji nanaikmo ri maligeya apparessa amboyai i lalang i paniarak ampilakbangi. Nataena na nagappai. Nakali banngangammo annawa-nawa anjo gauka.

Apaji nataklalomo larrona karaenga siagang lannasakna . Na nabukbukl'iij) lollong paukana. Apaji namallak ngasemmo sikamma /' mantarinya . siagang pinggawaya. Na nakana karaenga: "Mange ngtlSengko amboyai niaknaji kuasseng".

Lekbaki aklampami mantariya mange ri maligeya amparessai tuang Puttiri na taena apa-apa nabuntuluk passangalinna sikayuji jangang-jangang nuri. Na iamaminjo naalle . Na naerammo mange ri karaenga. mange ri karaenga anjo jangang-jangang nuriya naerokmo nitattak kallonna ri karaenga siagang pakdang. Na anjo wattua sitabangi niakna Barahamana ri dallekanna karaenga. Apaji nantamamo mange sukjuk ri dallekanna karaenga na nakana: ''0 karaengku, teasamaki riolo, ka antu jangang-janganga karekkarenannai tuang Puttiri". Na naallemo Barahamana anjo jangangjanganga napurusuk. Apaji na nacinikmo matanna raja Sehu Maradang i lalang ri anjo nuriya na nampamo napannyo:tpbang Barahamana ri karaenga angkanaya raja Sehu Maradang ammake karungkung.

Naia nalatmgerekna karaenga apaji nalintakmo karaenga anrakaki na nabau raja Sehu Maradang siagang rannuna pakmaikna. Na naerammo naik ri empoang kakaraenganga ri pantasak bulaenna.

Naia sikamma tumakbicaraya siagangp punggawaya panngulujoaka kalibanngangang ngasemmi anciniki siagang rannuna pakmaikna alanngereki kananna karaenga raja Darul Hiya ri raja Sehu Maradang angkana : HO anakku raja Sehu Maradang, teako panngapangiak ri pakmaik lanri ta kuassennu. Naiyajia anne kamma arinnu tuang Puttiri Sitti Dewi kupappisonammi ri kau anak, kammaya tompa anne kakaraenganga ri pakrasanganga anne apaapa eroknu siagang parentanu, ka anne i nakke ta kukulleami kutabang apparentaya.

Namanyombamo raja Sehu Maradang angkana : "Aniu kananta karaeng k\ljujungi kupanaik ri ulungku, naiajiya k_1!Pakkusianngangi i rawanngang kalakbiranta karaeng. Ka anne i nakke niak ijapa minasangku angkasukmangi ia ta kuassenga".

Naia nalanngerekna karaenga kananna raja Sehu Maradang nakanamo karaenga : ''Antala:imi riolo karaeng erokak ampakbuntingko siagang tuang Puttiri Sitti Dewi".

Lekbaki kamma, appakaramulami karaenga barajaga-jaga patampulo allo patampulo banngi anganre manginung attekne-tekne pakmaik. Na alasiapa-siapaja jaina tedong, sapi, bembe, gimbalak nisamballe. Kitika, janganga ta nipauami taja nipattoananga ri sikamma tau jaiya. Apaji nasuarakmo allo bangi. Taenamo nammari-mari taua attekne-tekne pakmaik . Naia gannaknamo patampulo bangi !!!paruruimi Sehu Maradang siagang Puttiri pakeang kakaraengang.

Lekba}9 niakmi battu Kaliya ampanikkai raja Sehu Maradang siagang tuang Puttiri Sitti Dewi.

Lekbaki. nipipakeimi pakeang paliantikang nitataya bulaeng tiknok siagang parammata malakbirik nitatamutu manikkang raja Sehu Maradang na nampamo nipanaik ri bulekanna, na nierammo nililikang pintujung ri kotaya. Lekbaki na nampamo nierang mangeri maligena tuang Puttiri, Batttii mange ri maligeya ammentemmi kalenna karaenga antakgalaki limanna raja Sehu Maradang na naerang mange napaempo ri kananna tuang Puttiri. Nasinamperekja nanibembmmo pakkadokanga mange ri dallekan- .na tuang Puttiri siagang raja Sehu Maradang . Apaji nakkakdok raja Sehu Maradang . Lekbaki natakgalakmi limanna bainenna nampa naerang antama ri katinroanna. Naia karaenga assuluk tommi ri panngadakanna nikusianngi ri sikamma karak-karaenga siagang ri sikamma tumakbicaraya, punggawaya iangaseng siagang tau takbalaka na manganre manginung sikamma karaenga ri allo ri banngi siagang ngaseng todong tau jaiya.

Lekbaki napaui ampatannaya pau siapa arei sallona raja Sehu Maradang si empoang tuang Puttiri, na niakmo sekre allo na nakana raja Sehu Maradang ri tuang Puttiri, na nakana : "Erokmak appalakkana ri kau Andik; erokmak mange amboyai gurungku Barahamana siagang anu ta kuassenga. Ammempoko ri olo karaeng , nanukatutui kalennu Andik. Na punna salamakko ri battannu na burakne arengi Indara Dewa, na punna baine apa-apa eroknu. Na narakakmo na nabau bainenna. Na numeramo tuang Puttiri. Manna sibukuang kana ta mariiak.

Lekbaki, appalakkanami raja Sehu Maradang ri bainenna na nampai aklampa. Na napinratommo arenna Indara Jaya.

Naia aklampana ala siapa-siapaja parang nalaloi romang nasosok siagang moncong tinggi napanaiki. Siapa arei sallona lampana ammuntulukmi sekre moncong . Na anjo irate ri monconga niak umbu pepek nacinik.

Na kana tau ampatannaya pauna anjo i rate ri tompokna monconga niak sitau tupanrita ammantang i rate akbaratapa, anggaukang pakkusiang ri Allahu Taala na napattojeng agamana nakbi Muhamma sallallahu alaihi wasallama. Na anjo arenna tau salea nikana Salamuddin. Iami tau angkurangi tinrona siagang pakkakdokna. Na battumo naik Indara Jaya ri tompokna menconga, namammuntulukmo sibatu ballak lompo. Nakanamo pak20 maikna, inainjo tau mabajik kamma ballakna. Apaji namangemo ri anjo ballaka. Naanjo wattua si tabang tongi lekbakna assambayang asarak antu tuang Sehu na nikutakna mmo Indara Jaya ri tuang Sehu. N akana tuang Sehu i lalang ri pakmaikna angkanaya tau lolo battu kere are kutaeng anne mae. Apaji na nibarisallanngimo ri tuang Sehe angkana assalamuk walaikum. 0, tau lolo battu kereko mae antu karaeng siagang i naitodong anganakkangko, apa tongi pakaramulanna nubattu mae. Na nabali tommo barisallanna ri lndara Jaya, na nakana o, karaengku anne atannu tau lingu taena naasseng apa-apa na anrongku manggeku -takuissenga ka · cakdi-cakdi ijak nakusisaklak siagang.

Lekbaki nakanamo pole : "Anne ataya karaeng siapa aremi sallona ta manganre ta manginung. N aia nalanngerekna . tuang sehu kananna lndara Jaya nakanamo : "0 taulolo maemako anrinni ri ampikku". Na mannyombamo lndara Jaya na nampa mange ri ampikna tuang Sehu. Lekbaki assuromi tuang Sehu angalle paccok siagang lame nanasuro pallu. Tiknokna nasuro angkakmi mange ri dal1ekanna lndara Jaya na nakana : "0, tau lolo, akkakdokmako karaeng. Ia tommi antu kakdokna manggenu !" Apaji nakkakdokmo lndara Jaya sikekdek.

Lekbaki akkakdok, nakanamo tuang Sehu : "lnaika antu arennu ? Ammantammako anrinni ri nakke na kuparekko anak !".

Nakanamo _ lndara Jaya : ''Naia arengku nikana lndara Jaya. Naantu kananta kujujungi kupanaik ri ulungku !"

Lekbaki ammantammi lndara Jaya i rate ri tompokna monconga kira-kira tallung bulang sallona. Na niajarimo ri tuang Sehu ala sipa-siapaja mas ala. Lekbaki nakanamo tuang Sehu : "0 anakku Indara Jaya ! Kukana-kanangko anne gaukna Isilanga kangkang o anakku !.

Uru-uruna majannanga manggaukang pakkusiang ri Allahu Taala siagang ampakalakbirikai tupanritaya siagang masirika ri nakbia manggaukang gauk kodi, nanaliliang sikamma napappisangkanga Allahu Taala na napakabella sikamma napappisangkanga siagang tau sakbaraka punna natabai bala siagang sukkarak kapunna nabattui tekne siagang naningai paranna, ipantaranganna lsilang, siagang <fngalleangai pangajarinna tau toana siagang angkamaseangai anak-anak makukanga siagang antulunai tau ni gauk bawanga siagang tamampakalompoai kalenna siagang napammopporangi paranna Isilang nanapattaenai akbesereka siagang akballe21 ballea. langasemintu assassangt unanga siagang teako gauk-gauk kodi parannu Isilang e anakku teako tampinawangi pangjarakku.

Nakanamo Indara Jaya : "0 karaengku, kikana kanangak laloak parakarang sambayanga.

Nakanamo tuang Sehu : "0 anakku ! Antu sambayanga gauk ata amboyai karaenna siagang ampak hurupuk. ·

Ka ia iannamo anak cucunna Adang anggaukangi sambayanga maknassa tukgurukmi hakemana Allahu Taala ri ia, ka antu sambayanga pokoknai agamaya. Nakana nakbia sallallahu alaihi wasallang.

0, anakku lndara Jaya : "Ia-iannamo tau anggaukang amalak na nakasukmang paralluna siagang sunnakna, assana siagang ta assa tojeng-tojenna antu ni pusakai ri Allahu Taala ta ni asseng nikira-kira j aina.

Naia Indara Jaya mappakalompomi ri tuang Sehu antu Indara J aya. 0, karaengku kikana-kanangak panngassengang hikima ! Nakanamo tuang Sehu : "0, anakku ! Ia-iannamo anggaukang, nagaukampi sarakna sollanna nanitarima ri Allahu Taala sikontu pahalana, nagaukampi angkurangiai tinrona siagang pakkakdokna. Napunna nakasukmammo anjo kammaya nanampamo antileki alasaopinna i lalang ri alanga niak singarakna matanna alloa siagang bulanga. Na anjoremmo niak sipak rohani. Na i lalang ri singaraka niak ijapa pole.

Lekbaki kamma anjo pantamakmi hurupuk lahereka ri batanga. 0, anakku ! Antu gauka siagampi sambayang lima wattu appakaassai siagampi sakbarak, siagampi· makkontutojeng ri si kamma kananna. Ka antu tallasakna tubua nyawayapa na tallasakna nyawaya imampa, na tallasakna imanga amalappa, iamintu kasalamakkanna tallasaka ri lino.

Naiajia amalaka siagampi panngasenganga Ia-iannamo tanggaungi kainmaya sangkammatonji olok-oloka.

Lekbaki naia nalanngerekna Jndara J aya panngajarakna tuang Sehu pilak katambammi pappakalompona, nataenamo na nalakkak sambayang, na naukrangi panngajarakna tuang Sehu.

Lekbaki siapa are sallona kira-kira patampulo allo sallona ammantang ri tuang Sehu nappalak kanamo ri tuang Sehu. "0. Karaeng22 ku ! Erokmak appalakkana ri katte. La mangeak amboyai anu takuassenga. Na kipappalak doanngangak ri Allahu Taala na kipajaiang laloak pammopporotta ri nakke Karaeng !"

Nakanamo tuang Sehu : "0, .anakku ninanro laloko tamangapa-apa na nipakajannang lalo imanga ri barambannu na nitarima lalo palak-palaknu na nungappa sikamma bajik nukunjungia na nakatutuiko Allahu Taala ri sikontu pammanrakinna lino aherak.

Lekbaki appalakkanami lndara Jaya ri tuang Sehu, na kerekere maenarapkwattuanjorengissengassambayang. Lekbappi seng assambayang na nampa akjappa. Na ala siapa-siapaja jaina kakalumannyanganna Allahu Taala na cinik. Na ala siapa-siapaya parang nalaloi, romang nasosok, kalorok nalimbang, moncong tinggi napanaiki . Na taenamo paccinikna maraeng passangalinna Karaennami siagang kalenna.

Lekbaki ammuntulukmi sekre parang. Na anjo ri tanngana paranga niak sipokok-pokok kayu rrialompo dudu. Na anjoremmo aklaklang i rawanganna mamari-mari lndara Jaya . Na anjoremmo assambayang Lohorok. Lekbaki aklampami pole na tasiapayai sallona lampana na maccinikmo umbu pepek i rate re monconga . Apaji naiamo napioloi umbu pepeka. Na anjo empoanga namaccinikmo Indara Jaya sibatu ballak. Na niak sekre tupanrita anjoreng ri ballaka, nataena maraeng nagaukang passangalinna aklamunglamunga lame siagang paccok . Taena anu kamma panjarina panngassenganna siagang hikim ana.

Naia arenna nikana Lokmanulhaking. Iaminjo tau angkurangi pakkakdokna siagang tinrona. Tammaka-makai sarrona akkusiang ri Taala siagang angentengangi agamana nakbita Sallallahu alaiki wasallang. Siangang anngaji na majai todong anak gurunna kurang sekre napatampulo.

Niak sitau anakna nikana Zainul Hattabi . Niak sekre allo na nakana ri anakna : "0, a.riakku ! Mangeko ambuntuli, niak antu anak karaeng anakna raja Darul Hasanati niareng Sehu Maradang i raw a ri bangkenna monconga". Apaji na naummo Zainul Hattabi. Ta sallo-salloai lampana na sibuntulukmo , na nibarisallangimo angkana : "Assalamu ataikum e lndara Jaya". Na kalibangangammo Indara Jaya lanri nikasukmanna arenna ri Zainul Hattabi.

Hanipiwalimo barisallanna ri Indara Jaya angkana : "Wa alaikum salam e Zainul Hatibi". Na kalibannganganmo Zainul Hatabi na riakana: "I katte nasuro bun tuli tuang Sehu Lakmanul Haking."

Lekbaki akjappami Zainul Hatihi siagang Indara Jaya. Sinamperekji nabattumo mange ri tuang Sehu. N a anjo tuang Sehu niaki ammempo ri barugana nikusianngi ri sikamma anak gurunna.

Nicinikmo ri tuang Sehu. Naikmi nipinawang ri Zairtul Hatabi. Na lintakmo nipattau nibarisallangi angkana : "Assalama alakuin, o anakku lndara Jaya" Na nipiwalimo barisallanna ri Indara Jaya angkana : "W a alaikumsalam ya tuangku Sehu Lokmanul Haking, anrong gurunna sikamma awallia".

Na nisuromo ammempo Indara Jaya siagang Zainul Hatibi. Lakbaki, naia narapikna bangi anngallemi jeknek sambayang tuang Sehu. Naia Indara Jaya siagang Zainul Hatibi mangemi angalle jeknek sambayang siagang sikamma anak gurunna. Naikmi imang tuang Sehu assambayang Manngaribi namammi nawangasentommo maamumang. Lekbaki akbarisallang tuang Sehu nanampa ammaca puji-pujiang, na nakkutaknammo tuang Sehu ri lndara Jaya angkana : "0, anakku lndara Jaya ! Kukutaknangko, rewasa kikananna Allahu akbaru anunnapia apa todong ni isbakkang ?" Nakanamo Indara Jaya : "Na antu ninapia sikontu ri maraengannaya na ri Allahu Taala. Naia ni isbakkanga antu Allahu Taala taena assangkammangi wujukna siagang sipakna siagang parekna passangalinna Allahu Taala malompo namalannying".

Lekbaki nakanaseng tuang Sehu : "0, anakku lndara Jaya apa lanrinna kimammaca patiha i lalang sambayang ?"· Nakanamo lndara Jaya : "0, karaengku : "Ia pallanngerekku karaeng, panilluma ii katte mammacaya patihan i lalang ri sialloa sipatt<mg antu limai. Ka antu patiha, lima tongi hurupuk na naerang. Naia wattu Lohoroka nipakjari ri Allahu Taala hurupuk (alepu) na antu wattu Asaraka nipakjari ri Allahu Taala hurupuk (lang), naia wattu Manngaribia (ha), Isaya nipakjari ri Allahu Taala hurupuk (ming) naia wattu Subua nipakjari ri Allahu Taala hurupuk (dalang)".

Na kanamo tuang Sehu : "0, anakku Indara Jaya, tau bajik pakmaik napanrita, kukutaknangko pole, apa matunangci nabutta tujua lapisikna, apa tongi matinggianga nalangik tujua lonjokna apa tongi masingarak namatanna alloa siagang bulanga, apa t'ongi masassanga mabanngia ? .

Nakan4mo lndara Jaya : "Naia matunanganga nabutta tujua lapisikna iamintu sikontu tau ampakalompoai kalena ri paranna !slang, apapaia ri Allalm Taala. Naia masingaraka nam'atanna alloa siagang · bulanga iamintu nyawana sikamma mokmiriga, naia masassanga nabangia iamintu nyawana sikamma kapareka siagang tau dorakaya ri Allahu·Taala.

Nakanamo tuang Sehu, anne lndara Jaya tau panrita, tau aeng. Anggappaminne sakribattang Zainul Hatihi. Kanangaidudui akkusianga ri Allahu Taala anggaukangi agamana nakhia sallallahu alaihi wasallama, siagang 1lllggappai pahala angkututui kalenna siagang pammanrakinna setanga. Lekbaki hakanamo tuang Sehu : "0, anakku ! Ammantammako ri nakke. Na anjo barikbasaknu inakkepa insa Alla". Nakanamo lndara Jaya : "Antu kananta kusombai kupanaik ri ulungku. Naiajia sallodudumi kupilarinna tau toaku". Nakanamo tuang Sehu :. "Naia sikamma .nukunjungia pauangak mae. Pumi.a niakja ri nakke insa Allahu Taala" Nakanamo Indara Jaya : "0, karaengku ! Ia kukunjun!Pa sarakna pangasenganga, maarepaka ri Allahu Taala kaniak kuhmngerek karebanna tuang Sehu Hakji Pansurung turung timurung tuang Sehu Mahdud, assambayangi namange ri Makka. Ia minjo kupalak ri katte · karaeng". Natakmurimo tuang Sehu nanakana : "E, anakku Indara Jaya : "Napunna iaja nukunjungi insa Allaho Taala, niakji ri nakke. Naiajia takugaukanngi : Nikatutui johoranga siagang napasua siagang angkatutui kalenna nanatungguang anggaukanga · sambayang lima wattu, tilawatelek Kurang. i lalang siagang laboa, siagang bajik sammua, siagang bajik kanaya nanapakabellai kalenna ri bainea siagang taena naklampa mange-mange anjorengang anrinniang siagang pole tamanganreai tamannginungi, tamatinroai o, anakku lndara Jaya. Napunna majarremo anggaukammi antu na nampamo alkabir insa Allahu Taala. Na ri bokoanna mammumbamintu singaraka kammatodong singarakna bulang sampuloa anngappak, kammaani antu o, anakku Indara Jaya."

Naia nalanngerekna lndara Jaya kananna tuang Sehu antu, apaji nataklalomo pru)ngaina siagang erokna. N akjarimo nakaluppai kalenna ri sinampereka. Lekbaki naia anngukranginnamo ri kaknna apaji napilak mangemo pole sukjuk ri bangkenna tuang Sehu siagang pappakalompona.

Lekbaki niaki sijam sallona mangemi pole ri tuang Sehu akkutaknang angkana : "Kerea parallu sunnak i lalang batang kalenna taua siagang apa nipinawang -siagang kere niareng agang ampakrupanna antu?" . Nakanamo tuang Sehu : "Antu nupakkahaya appaki rupanna; sareak, makaruana -tarekak makatalluna hakekak makaappakna maarepak. Naia sareaka agangannai · tubua , naia tarekaka agangannai atia, naia hakekak antu agangannai ral1asiaya. Iamintu nipaua ampak parakara ri taua".

Lekbaki nakanamo lndara Jaya : "Apa lanrinria nanikana sareaka agangannai tubua siagang apa todong lanrinna nanikana tarekaka agangannai atia, apa todorig _ lanrinna maarepaka nanikana agangannai rahasiaya?" Nakanamo tuang Sehu : "Antu sareaka aganngannai tubua, kasareaka antu ampalaheriki. la-iannamo tau manggaukang bajik nibalasaki bajik, naia-iannamomanggaukang kodi nibalasaki kodi". Namanyombamo lndara Jaya angkana : 0, karaengku : "Antekamma battuanna ?" Nakanamo tuang &elm : "Antu nikanaya panggaukang kamma anggaukangi passuroanna Allahu Taala siagang nakana Nakbia sallalahu alaihi wasallama, pakabellai kalenna ri sikamma napaippi ·sangkanga nasabak antu tubua punna takruntuki maknassa pakrisiki-lanri ekkasarakna. Naia tarekaka antu gauk batang rtaia sareaka iami anggaukang tareka tadosayai, kaantu ati tojeng-tojenga tadosayai, maluarak dudui namalompo kaia _ antarimai pannulunna karaenna, jarimi niareng baetal mae. N aia hakekaka antu nanikana agangannai nyawaya kaantu nyawaya batennai atia kaantu hakekaka tunggannai samika ri kakaraenganna Allahu Taala siagang ri tassekresekrea siagang amalak bajik amalak kodi tasisaklakkai karaenna. Nrua maarepaka antu nanikana agangannai rahasiaya kaantu rahasiaya benenai nyawaya taenai sangkammanna nasekre kamaarepaka antu nacciniki sekre. Kammamintu anakku Indara Jaya".

Namannyombamo Indara Jaya angkana : "0, karaengku, anjo niarenga sareak apai, tarekaka apai, siagang niarenga hakekak apai, siagang niarenga maarepa apa tongi.

Nakanamo tuang Sehu : "Naia maarenga sareak kanannai, naia niarenga tarekak antu pareknai, naia niarenga hakekak antu gauknai, naia niarenga maarepak sikamma pangassenganna".

Lekbaki nakanaseng Indara Jaya : "0, karaengku sareak nipakkanaya, sareaka, kerea todong empoanria, tarekaka kerea todong empoanna, hakekaka kerea todong empoanna maarepaka".

Nakanamo tuang Sehu: Naantu nipakkanaya empoanna sareaka ri llayai, naempoanna tareka ri atiayai, naempoanna hakekaka ri nawa-nawai, naempoanna maarepaka ri ruhu. lamintu nipakkanai agang appaka parakara ri batang kalenna taua!'.

Na mannyombamo Jaya nakana : "Niak ija pole kupakkutaknangang karaeng; naanjo kajarianna sareaka apai, siagang kajarianna tarekaka apai, kajarianna hakekaka apai, siagang kajarianna maarepeka apai ?"

Nakanamo tuang Sehu: "0, anakku, antu sareaka kammaijeknek, naantu tarekaka kammai anging, na antu hakekaka I<ammai butta, na antu maarapaka kammai singarak".

Indara Jaya : 0, karaengku naia sareaka nanikana kammai jeknek, jeknek na antu tarekaka nanikana kammai anging, anging apaya, naia hakekaka nanikana kammai butta, butta karea, naantu maarepaka nanikana kammai singarak , singarak kerea?".

Nakanamo tuang Sehu : "0, anakku Indara Jaya , ia-iannamo tau mangassengj. kammaya anne sitabami ri kananna nakbia sallallahu alaihi wasallama.

MAN 'ARAFA NAFSAHU, FAGAD ARAFA RABBAHU, batuanna ia-iannamo tau angassengi kalenna tojeng-tojeng , naasseng tommi karaenna". Nappiwalimo Indara Jaya angkana : "Kamma tojengi kananta karaeng !" Naia jia ri nakke Man arafa mafsahu, Ia yana Arafa Ra:bbahu, battuanna iaimo angassengi kalenna naassengtommintu karaenna, naia-iannamo tau tangassengi karaenna, ta naasseng tongingnganintu kalenna".

Naia nalanngerelma tuang Sehu kananna Indara Jaya baklalo linta tommimi narakak nanabau Indara Jaya nanakana : "Sukkukmako antu tau maarepak nikana Hayya Fiddarami o, anakku Indara Jaya. Antu nipak:kanaya-sareaka kammiri jeknek. iaiiifutu nurung Muhammad, naantu tarekaka nanikana kammai anging iamintu nafasu, naantu hakekaka nanikana kemmai butta iamintu ruhu, naantu maarapaka nanikana kammai singarak iamintu paccinik maknassa".

Nak:anamo lndara Jaya : ''0, karaengku, akkutaknanga pola, anjo sareaka apa nyawana, anjo hakekaka apa nyawana, anjo maarapaka apa nyawana? Nakanamo tuang Sehu : ''Antu sareaka na- . pasu ammara nyawana, naantu tarekaka nafasu sahawia nyawana, naantu hakekaka napasu lawawama. nyawana, naantu napasu mutuhakekaka napasu lawawama nyawana, naantu maarapaka napasu mutumainna".

Nak:anamo lndara Jaya : "Nakeremo kanang i lalang ri tubuna taua, siagang kere tau tojeng-tojeng nikana Isilal)g ?". Natakmurimo tuang Sehu nanakana : "0, anakku Indara Jaya ! Taklaloi sukkarakna antu kananu, naiajia insya Allah, i nak:kepa ansareangko antu nukunjungia. Antu nupakkanaya karaeng i lalang ri tubuna tana antu tunggu tamatappuk. Naia nikanaya tau attojengtojeng antu tamaempoanngai tarilinoi empoanna tariaheraki, tarisurugai tarinarakai · empoanna. N aia nikanaya Isilang tojengtojeng ia mintu kaminang tamangapa-apa tamappisakringiai pakri;. sik ri lino apaia ri aherak".

Lekbaki nalanngereki Indara Jaya kananna tuang Sehu nakanamo : "0, karaengku ! Anjo nikanaya sareak, najappok naancuruk kamateanna, naanjo nikanaya tarekak namopolong ri tubuna . ri buttaya akkora-kora apa amalakna n llilo nakainma anjo. Anjo nikanaya hakekak nakbakkak: nacokmok pilak masallo pilak katambangi bajik-bajikna apa amalakna ri lino nakamma kamatean - na. Naat1jo rukanaya maarepak nalannyak: ri kuburukna apaiapai amalakna ri lino ? H Nak:anamo tuang-tuang Sehu : "Antu nakamma kamateanna sareaka, tau ampisalaiai gauka kaia iannamo tau annunrung nitunrung tongi, naharanngangi haranga, nahallallangi hallalaka, naharusangi harusuka, nagassingi sareakna nakbita sallallahu alaihi wasallang. Naantu tarekaka nakamma kamateanna kaia amalakna antungguangi attambungi kalenna ri Allahu Taala naappisona siagang musuhadakna siagang murukkabana siagang sakbarakna siagang sukkurukna. Naantu hakekaka nakamma kamateanna kaniakanna mallakna taena sikali-kalimo paccinik laherekna siagang batinna siagang ujukna siagang parekna ri alloallomami, kamma nakananna Allahu Taala Wallahu a rna ya- - faluna. Naantu maarepaka nakamma kamateanna kaia amahtkna tunggumi tallang ri tamparang alahadiatullahi taenaya passangga enna".

Nasukjukmo IJldara Jaya ri tuang Sehu. Lekbaki nipakaramulaiseng ampatannaya pau. Siapa arei sallona Indara Jaya ri tuang Sehu, nalakbusukmo pangajarakna tuang Sehu. Nappalak kanamo lndara Jaya. Naklampamo, nataenamo maraeng nacinik passangalinna kalenna mami siagang karaenna. Kammaminne pau-pauanna lndara Jaya ri allo ri banngi. Lekbaki siapa arei sallona, niak kira- . kira tuju allo sallona nabattumo mange ri birinna tamparanga. Niak sekre moncong niak masigikna i rate ri tompokna malompo dudu sibatu . Namajappamo marige ri anjo masigika. Naia battunamo naik, tulusukmi antama ri masigika, namanna sitau tau taniak nacinik. Na kalibangangammo anciniki kalompoanna Allahu Taala. Apaji namacciniknfo ia tau jai akdongkok ri jangang-jangang ngaseng anrikbak battu rate ri allaka, natulusuk antama ri masigika assambayang .. Natakkajannakmo Jaya anciniki. _Naia ingaknamo nicinikmi lndara Jaya. Lekbaki nibarisallangimi ri tau jaia. Nanipiwalimo ri Indara Jaya, nanakana battu kere ngasengkontu mae karaeng, kore tongi mae pakrasangannu . Nakanamonjo ta ua ri Indara Jaya : "0, Tan bajik pakmaik ! Anne i kambe ngaseng battukik ri dallekanna Allahu Taala. I kambe minne ammantanga i rawanganna arasakna Allahu Taala assuroki mae anrinnk. Kammaminne kananna Allahu Taala ri katte. Nanakanamo lndara Jaya : "Apa pakaramulanna na nasurokik Allahu Taala mange assambayang ri lino ?" Nakana ngasemmonjo taua : "Ia lanrinna na nisurokik, ka i matea ri bunduk parasakbeleka. Antu sikamma matea ri bunduk parasakbeleka ri rawannganna arasak empoanna" Nakanamo Indara Jaya : "Ia rewasa akb"im29 duknu, antai kamma iriaknu siagang maarepaknu ri Allahu Taala i kau ngaseng ahtu ?" Nakana ngasemmo keknaninga : "Antu rewasa annappointa antakle ri kaonna kapereka siagang attasallami si'agang musahadatta siagang murukkabata". · Nakanamo Indara Jaya : "0, karaengku ! Kikana-kanang laloak nikanaya musallimina !" Nakanamo anjo tau bajik pakmaika : "Antu nikanaya musalliming, battuanna antambungi nyawana ri Allahu Taala nanapaknassa paccinikna ri Allahu Taala siagang panjarrekinna. Siagang maarepakna, ri sareakna ri Allahu Taala. Taena maraeng napanakgalli passangalinna karaennaji, kammaminne sarakna". Nakanamo punggawana keknaninga, nakana : "0, tau lolo bajik pakmaik ! Akkutaknangak ri kau. Nukasukmangi parakarana sambayanga sialloa sipattang ? Nakanamo pole panngului : "Punna assambayangkik; siapa parallu ? Nakanamo lndara Jaya : "Uruuruna malannyinga ri dosa lompoa, ri dosa cakdia, makatalluna, antongkoka aurakna ri tope malannying, makaappakna andalleka nga ri kibilaka, makalimana malannyinga tubuna ri nakjisika, makaannanna malambusuka nya wana massambayang, makatujuna ammakea lipak malannying, makasagantujuna angassengai paralluna siagang sunnakna". Lekbaki nakanaseng pangulua : ''0, tau bajik pakmaik ! Siapai paralluna sambayang lima wattua taasiallo sipattang ?" Appiwalimi Indara Jaya angkana salapangi sukjuk ampaknassai siagang tahiak. Naia wattu Mangaribia sampulo antuju takakberekna siagang rokkonna tallu sukjuk, annang tasakbe rua tahiak. Naia Isaya sagatuju sikamma mintu bilanna". Nakanamo panngulua antu : "Siapa Niakna takakbereka ? .

Nakanamo lndara Jaya : "Naia rewasa ammentenna, 'nikellai nipakabajik pammentenna andallekang bajik-bajik'' Nakana pole pangulua : "0, tau bajik pakmaik : ''Kere kalenna sambayanga kere todong nyawana sambayanga siagang ulunna sambayanga ?" Appiwalimi Indara Jaya : "Naia kalenna sambayanga takakberek tulu ihiranga, naia ulunna sambayanga, akniaka, naia nyawana sambayanga iamintu patihaya, naia limanna sambayanga tahiaka naia nyawana sambayanga iamintu patihaya, naia limanna sambayanga tahiaka naia bangkenna sambayanga iamintu barisallanga" Nakana seng pangulua : "Kere morotakbakna sambayang, kere todong para llu tojeng-tojenna?. Na kanarno Indara J aya ri imanul Haya : "Rioloang antu, tau, nai lalanganna taua napasu, naialalanganm: 11apasua ruhung (Ruh) nailalanganna ruhung antu budi, nailalanganna sirika antu joharanga nailalanganria joharanga nailalanganna johoranga antu Nur, Nailalanganna Nur antu sirullahi, nailalanganna sirullahi taenarno pakkasukmangku angkanai-kanai ;'Naakanarno pa ngulua : "Apa singarakna sambayanga ?'' Nappu- · alima lndara J aya angkana : "Ia mintu ammacaya doanga. Nikanaseng, apa koncina doanga ? ''Nakananio : "larnintu koncina niaka. Apa koncina nia .ka ? Mangai ri Allahu Taala. Apa koncina mangaia ri Allahu Taala. Nakana seng iamintu sakbaraka, nakana seng kere koncina sakbaraka ?'' Naka na iamintu manyekreanga siagang anngantalaiai pappatujuna parenta pappagiokna Allahu Taala. Naia-iannamo bajik panngassenga malimbui ri Ia. Nakanamo pinggawaya" Kere mae nugappa anne pangassenganga 1 Nakanamo lndara Jaya : ''Anjoringi ri panngamaseatma Allahu Taala. Nakana panngulua : "Niak nugappa koncina suruga ? Nakanarno Indara Jaya : "Niak kulanngerek, iarnintu lailaha illalahu muhammadara surullaha. N akanarno Panggulua : . oli.· t"au bajik pakmaik, kere parallu assauruki pamranna parallu ? Nakanarno lndara Jaya : "Annang parallu assauruki paranna parallu, iamintu anngallea jeknek sambayang''. Nakanaseng panggulua : "Kere sunnak annyeppek ri parallua ? Nakanamo lndara Jaya : ''Iarnintu jeknek sambayanga ri lima kananga nierang mange ri lima kairia siagang antamaya ri sunnak amminawang parallu ri sunnaka". Nakanamo pole Indara J aya : ''lamintu kananga nihakjakkan, parallu ri sikamma parallu wattu jeknek sarnbayanga ri lima kananga siagang sunnaka ambissaia tubuna ia wajiki marnuno parallu siagang rewasa erokna massa.mbayang mappakalannyinga ri sikamma batang kalenna iarnintu kaminang parallu ia antappukai wasek-waseka iakulangngerek kareba.

Lekbaki nakanamo panngulua ·.: "Ammempoma_!<o kaerokmak manaik ri dallekanna Allahu Taala namammo terangasemmo. Naia Indara Jaya mammantarnmi ammari-mari .ka sa krakmi alloa. Lekbaki kira-kira tannga banngi namassainbayang tahakjokmo

dara Jaya sampulo anrua . rakang. Lekbakj ammempomi tapakko31 rok sinaperek. Kammaminjo. Takbaka niakmo battu malaeka ambarisallanngi lndara Jaya angkana : Assalamu Alaikum Oh Indara Jaya angkana : "Waalkkum mussalarii.." Apa nuparek nunaung mae ri lino ?'' ' ·

Appiwalimi malaekaka anjo angk:ana : "Eh sani, anne kupabattua anngeranga zat appak (4) passarena Allahu Taala ri kau, ia-iannamo nukaeroki, kiokmami antu jinga. Naia arenna appaka antu; uru-uruna niareng I Rukia. N aia gaukna jinga, punna niak nukaeroki kiokmami jinga antu kamma punna erokko accinik pakrasangang lompo iareka tamparanga cakdi iareka namoncong kiokmami zat niarenga Kiam. Makaruanna zat nikana I Nuhung iaminjo majaidudu hekemana, Punna erokko akbunduk iareka niak nuagang siala kiokmaminjo. Makatalluna nikana yada, iamintu majai takbalakna. Punna niak sekeknu kiokmaminjo jinga, maknassa niakmintu battu · siagang takbalakna massing-rnasing rupanna. Makaappakna jing nikana yaomatada ri baine . iareka erokko napanraki balinnu kiokmaminjo niarenga yaomatada maknassa nalammori.angko ri Allahu Taala sikamma gauk nugaukanga. Kamtnaminne pannulunna Allahu Taala ri kau, nutealalo pasayui a_nggaukang_.Pakkusiang ri Allahu Taala siagang nanupakabella sikamma napappisangkanga nanupakatuna kalennu ri Allahu Taala sollanna napilak katambang panngaina ri kau ri lino tulusuk mange ri aherak. .. '·

Lekbaki appau-pau malaekaka, nakanamo Indara Jaya : "0 Malaekak, niak erok la kupakkutaknanngang ri kau. Siapai parakarana imanga?" Nakanamo Malaekaka : ''Limai. parakarana. Sekremintu pinawangi gaukna kanaennu iamintu imanria sikammama Malaekaka. Makaruana imang Asama, iamintu imanna sikarrima Nakbinakbia. Makatalluna imang makbul iamintu imanna sikamma Mokminga. Makaappakna imang maukup iamintu imanna sikamma tau bedeaya. Makbul imana imang mardud iamintu imanna naarenga · tamajarreka ri kananna iamintu tudoraka ri Allahu Taala'' Nakanamo Indara Jaya siagang rewasa mammoterekna apa arenna imanga ? Nakanamo Malaekaka : "Rewasa battuna Taalia arenna imanga. · Naia rewasa ammoterekna Makdi arenna imanna !".

Nakanasseng Indara _ Jaya : "Apa lanrinna narioloang Isilanga nai32 manga ? Nakanamo Malaekaka, kaia pakararnulanna Zatullahi iamintu naniparalluang Isilanga naimanga, kaantu Koranga iamintu bicara laherek, kakammaji taniak korang taena nibicarangi Isilanga. Nakanaseng Indara Jaya : "Niak pole lakupakkutaknangang : '' Apa battuanna Isilanga ? Nakanamo Malaekaka, iamintu manggaukanga pakkusiang ri Allahu Taala. Nappiwalimo lndara Jaya angkana, kammatojengintu kananu .

Lekbaki ammoterikmi Malaekaka mange ri dallekannu Allahu Taala wattu subu tommi.

Namassambayang subumo Indara Jaya. Lekbaki allampami mangeri birinna tamparanga. Nataenamo maraeng naparipakmaik pakkusiangamami ri Allahu Taala kere-kere mae narapik wattu anjorengiseng assambayang. Nakana tau ampatannaya, siapa are sallona lndara Jaya ri lampanna antu niaki kira-kira patainpulo allo patampulo bangi lampana namaccinikmo kota ri birinna taparanga taena anu · kamma lompona siagang tinggina. Namaklampamo lndara Jaya mange ri anjo kotaya. Battui mange ri kotaya antu niak sibatu ballak nacinik i lalang. Apaji nantamamo lndara Jaya ri anjo ballaka, namanna sitau-tau tamaniak. Nanacinikmo lndara Jaya parek-parekna anjo ballaka maqajikdudui . pariasanna, namarupa-rupa pakeang kalompoang siagang kakaraengang kammayami bulaeng tiknok, bulaeng mata siagang sangkak belo-belona. Nama tamakmo Indara Jaya ri silapisika. Nakalibannganga.nmo anciniki. Namattamaseng pole ri silapisika sangge makatujuna. Naniakmo nacinik dengkang sibatu tattompang malompodudu. Lekbaki apaji namalangngerekmo sakra tau i lalang ri anjo dengkanga. Nakanamo pakmaikna Indara Jaya, niak kutaeng tau i lalang ri anne dengkanga. Apaji nanakiokmo zat niarenga yaomatada. Apaji nabattumo siag.ang takbalakna namangemo ri dallekanna Indara Jaya siagang takbalakna namangemo ri dallekanna lndara Jaya siagang nakananna : "Apa gauk Bapak nanukiokak ?. Nakanamo lndara Jaya : "0 anakku ! Ia kukiokangko erokak ansuroko angngangkaki anne dengkanga. Nabaklalo lintaki nasuro takbalakna nana angkakangi dengkanga anjo niak kira-kira sipacciirik mata bellena napasambila. : Nanacinikmo lndara Jaya tau rua sikalabini tinro '.i lalang ri dengkanga. Tamakulleami akgiok-giok siagang tamahm .a-kanami passangalinna matannamami akkida-kida. L"ekbaki appallumi Indara Jaya buburuk siagang jeknek. Sinamperekji naniakmo jeknek siagang buburuk. Na nisikrukimo anjo karaenga rua sikalabini. Naia nasakrinna karaenga rua sikalibini kasiakna buburuka siagang jekneka apaji na ni akmo sikekdek bajik-bajikna pakmaikna terak-terasak tommi nyawana na alleammo ambangung rua sikalabini ammempo. Na nikutaknammo ri lndara Jaya angkana, apai pakaramulaima nakikamma anne karaeng. Appiwalimi l!ngkana : "0, a,nakku tuparinta tugannak aeng ! Anne ' ,... inakke napanaikiak guruda nataenamo akkulle anngewai nalakbusukmo takbalakku nakanre. Apaji napanrakmo pakrasangangku . Na ri bokoanna iamami nagaukang ampitom- · pangiak dengkang talluak siagang anakku. Naia anriknu tuang Puttiri anjorengi ri dengkang sibatua. Kammaminne gaukku" Na tukgurukmo panngamaseanna Indara Jaya allanngereki kananna karaenga anjo.

Apaji nanasuro angkattommo anjo dengkang sibatua . Lekbaki tassukkemi apaji nassulukkmo tuang Puttiri, taena anukamma bajik-bajikna tappana. Singaraki jeknek rupanna, kammai bulang sampuloa anngappak, tilui mataya anciniki. Nanicinikmo ri lndara Jaya rupanna tuang puttiri antu mabajik-bajik duduk singarakna rupanna. Naanjo tuang Puttiri sirik-siriki ri lndara Jaya, na natongkok baju rupanna na mange ri ampikna manggena siagang anronna, nanakana ri manggena siagang ri anronna : ''Tau battu kere mae anjo. Inai arenna?. Nakanamo karaenga : "Manna inakke takukasukmampi arenna . Kaiaji nagaukang apparessaya pakrasangang napanrra-panrakia garuda lakia. Lekbaki nasappe-sappe niak napasambila mange ri pammumbanga, niak n.apasambila mange ri kasakrakkanga. Apaji namate ngasemmo gurudaya. Naanjc jingappaka mangemi andallekang ri lndara Jaya. Namanyombamo angkana, o, karaengku anjo gurudaya mate rua-ruami. Apaji namannyorokanamo sukkuruk ri Allahu Taala nampa mange andallekang ri karaenga angkanakanai matonna gurudaya. Apaji narannududumo karaenga allannereki. Nasukkurukmo ri Allahu Taala. Naribokoanna, nakana karaenga rua sikalabini : "0, anakku Indara Jaya, anne kamma, kupappisonammi pakrasanganga anna , siagang arennu tuang Puttiri : "Naapa-apa parentana iami kupinawang." Namanyombamo Indara Jaya angkana : "Antu panngamaseanta Karaeng kujujungi kupamaik ri ulungku. Taenaffiontu akkulle kubalassangi panngamaseanta ri nakke ruakik sikalabini · passanngalinna Allahu Taala mami akkulle ambalasakki. Naiajia karaeng kupakkusianngangi pole i rawanganna palak bangkenta karaeng. I nakke karaeng takukasukmanngapi nikanaya akjari karaeng, apparentaya pakrasangang, siagang pole anne i nakke tau matuna kumadodong. Kaantu akjari karaenga talomo-lomoai na anne i mi.kke pannulungku ri katte erokna Allahu Taala siagang rellana pakmaikku anggaukangi, kaanne i katte nikanaya lsilang ikatte ngaseng nikellaiki situlung-tulung, siagang nasukkuk kaisilannganga punna situlung-tulungkaki. Lanri kammanaminjo nakipassamaturuki ambunoi anjo gurudaya.

Lekbaki nakanamo karaenga : "0, anakku! Anngapai nukkana kamma antu, napunna tanukasukmanngi parentana nikanaya karaeng nanromi kamma i nakkepa anngajariko kaantu akjaria karaeng, uru-uruna bajik · pakmaiki, makaruana tamakletteklettekapi kanann!:l, makatalluna . barania, siagang . panngassenga, siagang adelek, siagang kurang tinroa, kurang pakkakdoka, nanapakabella sikontu gauk bawanga siagang siriaJia, namanggaukang passuroang, nangai sikamma tupanritaya siagang pakkeraka, tau kasia-asia siagang padangganga siagang kalumannyanga, o, anakku kammaminne parentana akjaria Karaeng, kaantu kabajikanna pakrasanganga ruai rupanna, uru-uruna lakblisuk, maka ruana paressa (parenta). Naia mangge saraka kalompoang antu rua tongi nipanna. Uru-uruna jekkong, makaruana tamaparessaya. Kammaminne parentarta tau nitannanga Karaeng. Napunna tanaassenga sikamma ku pakkctnaia anne makriassa mapanraki pakrasanganna.''

Anne Indara J ay<f pilak anjommi pappakalompona siagang mallakna ri karaenga. Namannyombamo angkana : "0, Karaengku, ante kammai gaukna gurudaya anjo angkanrei sikamma takbalatta? Nakanamo Karaenga o, anakku anjo rewasaya napanrakinna takbalaka taena nanakanr6i batang-kalenna, matannaji nakanre ne kamma niakji anjoreng ri bokoanna pakrasanganga attambung bakkena tau matea kamma moncong siagang alasiapa-Siapa jaina bakke olok-olok. Lekbaki, naia. nalanngerekna lndara J aya kananna karaenga, appalak kananil' ri karaenga nanampa mange alliliki pakrasanganga. Nanacinikmo Indara Jaya attambnng-tambnng kamma moncong bakken _!) tau matea. Narapik tommi wattu banngi. Apaji nammoterekmo Indara Jaya mange ri empoanna Karaenga ammempo namanggaukan ri Allahu Taala. Lekbaki kira-kira tannga banngi ambangummi lndara Jaya namange anngalle jeknek sambayang. Lekbaki assambayang tahakjokmi sampulo anrua rakang. Lekbaki ainmacami pintallumpulo antallu siagang tasakbe ku_rang sekre nasibilanngang nagannagannak kinapagannak nanampa ammaca salawak ri nakbia sallam lahu walaihi wasalam nanapatanro limanna appalak doang ri Allahu Taala siagang tambunna sikamma tau matea niaka i pantaranna ·kotaya, natanangkammo kalenna passangalinna Allahu Taala ji tojeng-tojeng niakna. Anjo rewasaya nitarimami ri Allahu Taala pappalakna nanitallassi ngaseng ri Allahu Taala kiknaninga manna sitau taniak ammantang. Apaji naanne kamma keknaninga tallasak ngasemmi poie namassing-massing ammoterek _ mange ri empoanna. Apaji nakalibanngangammo Karaenga anciniki gauk kammaya anjo, anciniki erok kalompoanna Allahu Taala.- Nanapujimo kajarianna gaukna lndara Jaya siagang kasangkakanna panngasenganna siagang kapanritanna kammayatompa kabaranianna . Lekbaki niakmi battu lndara Jaya mange andallekang ri Karaenga. Nalintakmo nikiok ri Karaenga Raja Ahmad Maulana .

Nakanumo Karaenga : "0, anakku Indara Jaya ! Anne kamma erolanak ampaknikkako siagang Puttiri Jindasari siagang todong anne pakrasanganga siagang bonena kutambummi ri kau siagang i nakke toamak Anak !" Namannyombamo Indara Jaya angkana : ''0, karaengku s*h Alam panngamaseanta kujujungi kupanaik ri ulungku, naia jia anne i nakke erok jak mange amboyai ia taLekbaki, nakanamo karaenga mange ri mantari&, tunakbicaraya, punggawaya, anrong gurua, joaka, tau takbalaka siagang ngaseng bonena pakrasanganga : Kukellaingasengko niak assekre, nakanamo Karaenga ri tuang Kali nanikkami anne lndara Jaya siagang tuang Puttiri Cindasari. Nanipaknikkamo ri tuang kali. Naia Karaenga ala siapa-siapaya jaina bulaeng mata, bulaeng tiknok napassidakkang ri sikamma pakkereka ritukasia-sia ri bone ballaka massing-massing rupanna ia ri siratannaya. Lekbaki nipasakra ngasemmi sikamma massakra-sakraya. Naia Indara Jaya nipa36 naikmi ri bulekang nitataya intang jamarrok nibelo-belo niuttiara nanampa : nililikang pintujung annginroi pakrasanganga nanampamo nierang mange ri ballakna karaenga. Battui mange ri ballakna karaeng mange antakgalaki limanna lndara Jaya nanaerang mange napaempo ri kananna tuang Puttiri. Na mannyombamo tuang Puttiri, nalintakmo lndara Jaya antakgalaki limanna nanapaempo i rate ri pantas bulaenna_ nidallekang ri sikontu dayangdayanna siagang anrong pasusuna, patarintina .. Lekbaki, banngitontmi. Apaji nanitunungasemmo palitaya siagang taibania siagcing lantera kacaya, pakjannanganga. Naia lndara Jaya natakgalakmi limanna bainenna nanaerammo antama ri pakkallik dewanggaya nibunga-bungaya bulaeng tiknok siagang kularribu. Namateknetekne pakmaikmo i lalang kulambu tujua lonjokna. Nanikammikmo ri sikamma anrong pasusuna siagang dayang-dayanna.

Natanilakbuiamo paua ri lndara Jaya siagang tuang Puttiri kakikasukmammintu nikanaya butting beru. Tasiapai sallona lndara Jaya akkalabini siagang tuang Puttiri, niakmo sekre allo nanakana : "0, karaengku ! Apa matu-matunna sahadakna ataya ri karaenna makaruana parakara ri Allahu Taala sahadattongi, apa are erokna anjo siagang ri sahadaka ?'' Nakanamo Indara Jaya , "Naia paedana sahadaka antu appaki parakarana nasareangi karaenmi makaruana anjarrekiai, makatalluna, appalompoai karaenna, maka appakna anngaiai karaenna. Naia sahadakna karaenga MUTUBA arenna, · battuanna ia nipinawang. Naia sahadakna ataya NATBIU arenna, battuanna ia n:anawa-nawa, naia sahadakna, sahadaka iamintu asahadu iamintu niasseng ri atia ka antu si kamma bicaranna sareaka sipak-sipakna antu siagang tangkenna ri bicaranna lahereka, naia maratakbakna sahadaka antu talluf rupanna, sahadakna nyawaya rewasa taklenguknaya, tenapa panngassengang, makaruanna sahadak mutakhirin arenna iamintu rewasa massulikna · ri battanna anronna sanggenna kalekbakang". Nakanamo tuang Puttiri, antei kamma erokna ruaya ri ruaya antu siagang apa battuanna. Apatodong arenna?. Nakanamo Indara Jaya: "Anne erokna ruaya antu ri lino na mange ri kalakbusanga. Naia battuanna ·i lalang ri ruaya kana bajika siagang kana kodia, ia tallasaka siagang matea, battuanna ruaya antu tubua siagang nyawaya siagang taniassenga, kamma mintu erokna Andik !"

Nakanamo tuang Puttiri : "0, kakangku ! Nampami singa:rak

. pakmaikku. · Nasukjukmo namannyomba ri buraknenna, nalintak37 mo nitakgalak ri Indara Jaya siagang rannuna pakmaikna Indara Jaya siagang tuang Puttiri. Nataenamo anu kamma singaina, sangkamma lekbaki assi nabuku, bukkulenga naassia pasingaianna lndara Jaya siagang tuang Puttiri.

Lekbaki niakmo sekre allo nanagappa naurangi Barakana. Nakana lndara Jaya ri tuang Puttiri 0, andikku tuang Puttiri : "Erokmak anne appalak kana ri _kau karaeng, ammempomako, kaerokak aklampa. Katutui kalennu bajik-bajik, kaanne i nakke eroka mange amboyai anrong gurungku".

N aia lanngerekna tuang Pu ttiri kananna buraknenna. N anakanamo ri buraknenna: "Punna niakja kulleanna erang tongak aklampa. Teako pilariak Kakak !" Naia lndara Jaya nalanngerekna kananna tuang Puttiri na tukguruk dudumo · panngamaseanna ri bainenna. Nanarakmo nanabau nanakana: "Anne lampaku taenaya kusallo, lintakjak mange ri kau ¥dik!" Napilak orijonja . panumerana tuang Puttiri. Naninyonyokmo ri buraknenna nanakana : '' Ammakkanmako karaeng, teamako numerai. Kupakdaradudui antu mata mapakjanu sayu akjari akkambang uk malakbunu akjarimi marotasak sakra maciknonnu akjari mapassang, napattenai sammu bajiknu. Teako akkuring pakmailaiu. Lintakjak battu mae ri kau tena kusallo ri lampaku !" Lekbaki apaji nasukjukmo tuang Puttiri ri bangkenne buraknenna, nannyomba, nanumera. Namanna sibukuang kananna tamaniak.

Lekbaki appalak kanami ri bainenna. Nammentemmo aklampa naung ri battuya. Na anjo tuang Puttiri ammantami siagang pakrisik pakmaik . Napaui patannaya pau anne. Lekbaki aklampami lndara Jaya , siapa arei sallona lampana nammuntulumo pokok kayu niak guruda i rate. Nabambangdudumo alloa. Nammari-marimo i rawanganna pokok kayua anjo. ·

Nataena anu kamma lompona. Namassambayanmo lndara Jaya. Lekbaki assambayang lohorok anmanimi ammari-mari, ammempo tapakkarok i rawanganna pokok kayua anjo. · · ·

Passalak

Nisurokanamo anjo sakribattana gurudaya antu nibunona ri lndara Jczya. Apaji nanisembakmo Jndara · Jaya nanirikbakang

naik ri monconga mange ri anakna. Naanjo lndara Jaya nampa38 tommi ingak anggukrangi ri kalenna. gu'J:Udaya ruang kayu siagang anakna. Nakanamo lndara "Anne i kau erokko angkareak dek taena ?" Nakanamo · anak gurudaya : "E tau anggaukangai passuroanna Alla:hti Taala. Manna antakarnma erokku angkanreko · punna teai erokna Allahu Taala keremae akkulle akjari erokna nipakjaria ambunoi paranna tunipakjari. Punna tanarapikapa akjalak. Nakanamo lndara Jaya : "0 sakribattangku ! Eranga mange ri moncong Kaf siagang karena Allahu Taala. Nakanamo anakna gurudaya. Anjo ri erokna anrongku erokko nakanre. Nakanamo ri anrong gurudaya : "Erokak angerangi anne taua mange ri pakrasanganga ri Darul Kiam. Punna attojeng-tojengko annganakkangak kamajai pahalana. Antulungcrl paranna Isilang, kaia-iannamo . tau antulungi paranna Isilang nipalaloangi ri Allahu Taala tuju pulo takhajakna. Lekbaki nirikbakanmi lndara Jaya mange ri tompokna monconga ri anakna gurudaya. Naia battunamo mange ri tompokna monconga nipadangkakmi lndara Jaya. Lekbaki ammoterekmi gurudaya mange ri empoanna. Naanjo Indara Jaya ammantammi anggaukang lbada ri Allahu Taala ri allo ri banngi tamatappuk. Naniakmo sekre banggi naniakmo battu malaekaka mange lndara Jaya. Naanjo lndara Jaya nampatommi ammonok assambayang tahakjok.

Nanibarisallanngimo ri Malaekaka nanipiwalimo barisallanmi ri Indara Jaya nakanana: "Tau ko antu, jingko ?" Nakanamo Malaekaka anjo : "Inakke Malaekaka nisuro ri Allahu Taala anngeranngangko patti apa pangngamaseanna Allahu Taala ri kau nasuro angkamakik empoannu anne karaeng." Nasukkurukmo Indara Jaya. Nataenamo anjo Malaekaka. Nammantammo Indara Jaya manggaukang•ibada ri Allahu Taala ri allo ri banngi.

Passalak Nasorokanamo anne pau-paunna

Niak sekre karaeng ri pakrasanganga ri Darul Qiam malompodudui kakaraenganna kammayatompa bajik pakmaiki nalabo ri sikontu pakkereka siagang ri tau kasia-sia siagang ri tupanritaya. Na anjo pole karaenga panritai nagannak aeng nanangai sikamma padangganga. Kamniaminjo paunna tau patannaya pau siagang majaimi pakrasangang amminawang ri ia. Naia arenna anjo karaenga Raja Indara Alam. Niak todong sitau anakna baine taena anukamma bajik-bajikna siagang kabuyu-buyuna rupanna sangkammai bulang sampuloa angappak singarakna, tilui mataya anjanjangi. Nasikontu giok-giokna appakarawang-rawang ri pakmaik, kateami angkanaya burakne anciniki natabirahi, kamanna paranna baine biraki pakmaikna anciniki. Siagang panritai nagannak aeng ri sikamma dayang-dayang siagang anrong pasusuna, ri patarintjna ia ngaseng. Naia arenna nikana Puttiri Jalukul Azikin. Apaji namasahorokmo pau-paunna ri pakrasangang maraenga kabajik-bajikanna tuang Puttiri Jalukul Azikin. Antu sikamma anak karaeng · alhmngerekai para erok ngaseng appasuroi tuang Puttiri antu, Naia jia anak karaeng eroka appasuroi kurang sekrei iiapatampulo. Apaji na massing ak1Urung ngaseinmonjo sikammaya jaina siagang takbalakna, mantarina tumakbicarana, anrong guru, joakna ia ngaseng_ assuro parek biseang siagang ampakabajiki siagang ala siapa-siapaya pole jaina ewangang bulaeng · tiknok, bulaeng illata siagang care-care anu malakbiri ngaseng. Naanjo sikamma anak karaenga para akdongkok ri kappalak ngasengi nampa as$mombalak ngasemmo mange ri pakrasanganga ri Darul Qiam. Siapa arei sallona assimombalak nabattu mange ri tamparanna Darul Qiam. Apaji namassing appalappomo mariang. Nasassammo tamparanga antu napakamma ambu mariang. Sikamma anak karaenga anjo. Nataenamo apa-apa nilanngerek napakamma anak karaenga anjo. Nataenamo apa-apa nilanngerek napa1 kamma sakranna marianga, kammai tukiamaka panggaukanna. N aia sikamma taua ri pakrasanganga gegerek ngasemmi sikamma takbalaka kanakapangi bali ampantamai pakrasanganga, Naanjo Karaenga Raja Indara Alam assulukmi ammempo ri panngadakkanna nikusiangi ri sikamma karak-karaenga siagang sikamma Mantarina, makbicarana punggawana ia ngaseng siagang takbalakna, tau lakbirik, tau tuna battu ngasemmi mange andallekang ri karaenga. Nakanamo lndara Alam ri Mangkubumi siagang ri .P,aradana Mantari : "Sakra mariang apai i lauk ri tamparanga an- . ?" JO.

Nannyombamo Paradana mantati_angkana : "Bi seangjai karaeng niak battu iareka nabali iareka nautusang katabajikapi nikasukmanna kataenapa kibattu mangelamparessai."

Nakanamo Karaenga : ''Punna kamma antu appasani asako

biseang ruang batu sibatu luraimgi ewanganna punggawa joaka sia40 gang tubarani. Sibatu luranngi anu nikakdok-kakdokang tumakbicaraya akdongkoki siagang surak" Lekbaki akkana karaenga, aklampami paradana Mantari mange ampasilolongi antekamma ri pakkananna karaenga. Sibatu biseang niluranngi ewanganna pinggawa joaka andongkoki siagang tubarani, sibatu niluranngi anu nikakdok. Iami nadongkoki tumakbicaraya. Lekbaki para nigayommi biseanna assuluk ambuntuli antu sikamma bonena kappalaka.

Naia battunamo ri kappalaka nikapemi siagang bandera eja nanikapetommo bandera kunyik ri sikamma anak karaenga anjo. Nakanamo punggawa nikanaya Sappuruk Ahmg siagang tumakbicara nikanaya Gakdara Alang : "Kamma anak karaeng kucinik anne battua"'

Lekbaki annyeppakmi mange. Nanikutaknammo ri punggawaya antu angkana : "Inai antu kappalak battu mae anrinni ?".

Nappualimo punggawana angkana : "Kappalakna anak karaeng kurang sekrea napatampulo".

Lekbaki para naikmi punggawaya siagang tumakbicaraya siagang suroa nanaik ri kappalakna anak karaeng kurang sekrea napatampulo. Naanne kamma anak karaenga massing-massing appakalompomi ri pinggawaya antu nanakana : "Apa gauk kibattu mae antu ?". Nakanamo punggawaya : "Anne i kambe kibattu mae nasuroki karaenga ancinikko karaeng i kau ngaseng, nasuro kutaknangko passabakanna nuniak battu mae !"

N a para takmurimo sikamma anak karaenga nanakana : ''Anne i kambe Ia mangeki ampalakki, erokak niatai ri karaenga kalasekrennamo ri anne i kambe, keremo sallang ninanro ri Allahu Taala iami kamma.

Naia nalanngerekna Punggawaya siagang tumakbicaraya massing numakkalak ngasemmi nanakana : "Anne karaenta sitauji anakna baine. Naia i katte karaengjaiduduki karaeng"

Apaji nappiwalimo anak karaenga kurang sekrea napatampulo angkana : ''Manna jaimamak, ia-iannamo sallang napuji karaenga iamin ty nisareang".

Nakanamo tumakbicaraya : "Kamma tojengi kananta". Lekbaki nipisalingimi pakeang massing siratannaya . Lekbaki ni bembemmi pakkakdokati.ga mange ri dallekanna ngaseng tumakbicaraya. Lekbaki akkakdok applakkana ngasengmi mammaliang naik ri karaenga ampabattiri ngasengi kananna anak karaeng beru battua .

Lekbaki nalanngereki raja Indara Alang kanana punggawa battua nasuro apaji nanapikkirikmo nanampa nakana ri 'Mangkubumi siagang ri Paradana Mantari siagang ri punggawaya iangaseng : "Apamo bicarannu i kau ngaseng antu ri anak karaengangaseng niaka battu, kaanjo gauka masukkarak dudui kusakring''. Nannyombamo Mangkubumi siagang Paradana Mantari siagang Punggawaya iangase:ng nanakana : Ia Tuangku Sekh Alang ! Taenamo i kambe na asseng nanawa-nawa atanta ngaseng passangalinna karaengamami. Apa-apa parentana iami massingmassing kijujung kipanaik ri ulunta.

Nakanamo karaenga : ''0, Mangkubumi ! Ya narapika nawanawangku ri sikamma anak karaeng anjo kutarimai , naia jia erokak angngagangi sijanji". Nannyombamo Mangkubumi siagang Paradana Mantari angkana "Ante kamma pasijanjianna karaenga ?" Nakanamo karaenga : "Ia Ia kupasijanjianga angkanaya, ia-ianna sallang akkulle angngangangi akkana tuangPuttiri iami ambaineangi'' kamaminjo pasijanjiangku sallang ri anak karaenga anjo" . Nannyombamo Mangkubumi siagang Paradana Mantari angkana : Kamma tojeng kananna karaenga nanakana, napuji dudumi pakmaitta i kambe ngaseng a11ne.

Lekbaki assuromi karaenga rua tumakbicara siagang sibilanngang takbalak naagang. Nakanamo karaenga : "Mangeko buttuli anjo sikamma anak karaenga beru battua. Apaji namalampamo anjo tumakbicaraya. Naia battunamo mange ri sikamm anak karaenga, niassemmi angkana surona karaenga Raja Indara Alang. Nalintakmo nikiok ammempo ri sikamma anak karaenga. Nakanamo sikamma anak karaenga antu : "Apa antu nubattui i kau rua antu?" Nakanamo tumakbicaraya : "Anne kupabattuanga, nasuroak karaenga mange ambuntuli ngaseng.lco i kau antu karaenga. Appiwalimi iar1gaseng anak karaengan angkana : "Bajikmi ! Manna tanasuro buntulaki karaenga kaeromemang tonjaki lintak mange andallekang ri karaenga" Lekbaki appasadiami sikamma anak karaenga anjo erang-ngerang. Lekbaki massing apparurumi napara napake pakeang kakaraenganna aklampami massing-massing nipinawang nirurungang ri takbalakna siagang erang-ngeranna. Lekbaki battua ri barugana karaenga para mangemi anjomba ri karaeng nanampa ammonok mange ammempo ri

- kadera bulaeng_a nanibembengi pappangaJruang bulaeng tiknok siagang bulaeng mata mange ri dallekanna sikan1ma anak karaenga. Nakanamo Raja IRdara Alang "Appangajaingasenmako!" Apaji napara annyomban10 nanampa ·massing ampangajai. Lekbaki, nakanamo Raja Indara Alang : "0, anakku :! Apantu massing nukuniungi i kau ngaseng antu nubattu mae artrinni ?'' Nan11Yomba ngasemmo sikamma anak karaertga angkana: ''Anne kikunj ungia kibattu ngaseng mae anrinni, erokki anne ampa1aki ir'awangang palakbangkenna karaenga nanapaklonjok lalo pangainna ri kambe ngaseng anak battu mae". Apaji natakmuriino karaenga naka11a : "Apa salanna Anak! Kakannaji aniak anakku sangkamma todong tau jaina, kaanne i nakke niattonja ·anakku sitau baine mingka bakuk nilassukanna tena11g akkanai. Ia minjo naniak angkanaya, ia-iannamo sallang akkulle angngagangi akkana allakku iamintu jari naburak neang. Kammaminjo anak pasijanjiangku. Naia jia anak i kau ngaseng antu kukana-kanangko, punna sallang tanukullea nuagang akkana nijakkalakko, kupantamakko ri tarungkua".

Lekbaki para annyomba ngaseng an.ak karaenga nanakana : "Apaapa parentata karaeng iamintu massing kipinawang. Naanjo sikamma anak karaenga marannu ngasemmi pakmaikna. Namassing mapakamma rannu lanngagangi akkana kana tuang , Puttiri. Lekabaki appalakana ngasengmi iangaseng anak karaenga · nammoterek ngasemmo Naanjo Raja Indara Alam asarimi parenta ri paradana Mantari assuro belobeloi barugaya nasurongaseng todong assekre ri ballakna sikamma tumakbuttaya siagang punggawaya siagang ngaseng ewanganna . Sinamperekji antu nasilolongang ngasemmo sikamma napak..k.anaia karaenga. Lekbaki saniasa ngasemmi sikamma belo-belona ballaka nani tannang ngasemmo lollong gaukanga . Lekbaki assuromi karaenga mange angk.ioki sikamma anak karaenga tasallo-sallomi naniak battu. Lekbaki apaji namange tassitau-taumo angngagangi tuang Puttiri anjo ri anak karaenga. Naanjo tuang Puttiri teami angkana lakkanai tuang Puttiri kannana nabuakkanga matanna taerok. Lekbaki nisuro tarungkumi ri K.araenga anjo anak karaenga lanri takkullena naagang akkana tuang Puttiri. Lekbaki mangeiseng angngagangi si tau anngagangi akkana tuang Pu ttiri. N aia nacinikna ru panna tuang Puttiri kalibannangamanii angkaluppai kalenna. Teami angkanaya naagangi tuan'g puttiri kaia pole krunma todong tupepea. Nanisuro tarungkomo ri karaenga. Lekbaki nhikisseng pole battu sitau anak karaenga. Naia nacinikna tuang puttiri nanapangangamo bawana natturummo urusukna assuluk tommi belana siagang urusukna naalleang numera angkamma tau pongoroka. Apaji nanisuro patamamo ri tarungkua. Naanjo sikamma anak karaenga massing -massingami panggaukanna. Taniassengami nikana-kana. Apaji nalakbusukmo nipantama ri tarungkua. Manna sitau taniak akkulle angngagangi akkana tuang puttiri. Apaji nasuarakmo ilalang ri tarungkua. Niakmo tukguruk pongorok niakmo garring, niak1no akkelong, niak tomm_o akkelong, niak tommo angngarruk siagang appirauna ilalang ri tarungkua. Kammaminne pauanna ri tau patannaya pau.

Passalak

Nanisurokanaseng pau-paunna Indara Jaya antu i rate ri monconna Darul Kiam manggaukang ibada ri Allahu Taala. Naniakmo sekere allo anjo lndara Jaya ammempo nikusianngi ri parriappaka antu. Na anjo o, sakribattangku apa niak ija pakrasangang ambanibani ri anne empoanga ? Nakanamo panika .niaka karaeng ri bangkenna monconga antu. Naia karaenna taena anu kamma lompona kakaraenganna. Naia arenna nikana Raja lndara Alam. Naajo karaenga niak sitau anakna baine tamaka-makai bajik-bajikna tappana siagang singarakna jeknek rupanna bulang lakbuauk bangngia nicinik singarakna naimo anak karaeng appasuroi. Niak tommo anak karaeng appasuroi kurang sekre napatampulo ampalaki erok ambaineangi tuang Puttiri. Naane kamma anjo anak karaenga ngaseng nipantama ngasengi ri tarungkua. Nanipabicaramo ri parri appaka ri pakaramulanna sanggenna mange ri kalekbakanna. Nakanamo- Indara Jaya: "0 sakribattangku! Eroka mange ri anjo pakrasanganga" Nakanamo parrika: "Bajikmi karaeng" Lekbaki, nanirik bakammo In dar a J aya ri parrika mange ri pakrasanganga ri Darul Kiam. Battui mange, appalak kanami parrika ri lndara Jaya mammoterek mange ri empoanna. Naanjo Indara Jaya antamami ri kotaya namange akjappa-jappa ri pasaraka. Naanjo tau ancinikai kalibanngangasemmi nakana pakmaikna : "Tau lolo battu kere

mae bajik-bajik kamma tappana siagang kananna giok-giokna si44 agang pakeanna, kammafanak karaeng" Tasiapai sallona lampana "nasibuntulukmo siagang Barahamana ri tanngana agi:u).ga. Nasirakakmo nasibau . Na makkutaknannamo Indara Jaya ri Barahamana ri gauk-gaukna anjo karaenga ri pakrasanganna siagang anakna napakkutaknangang ngasengi Indara Jaya. Nanipauammo ri Barahamana: LekbalrJ' nanipauang ngasentommo Barahamana ri Indara Jaya gauk-gaukna ri pakaramulanna sanggenna mange ri kalekbakanna rewasa napilarinna manggena mange ri kalekbakanna rewasa napilarinna manggena siagang anronna . Nalannasak dudumo Barahamana allanngereki. Lekbaki nakanamo Indara Jaya ri Barahamana : "Erangak mange ri ka:raenna anne pakrasanganga." Nakanamo Barahamana : "Bajikmi karaeng ." Lekbciki aklampami siagang rua, nata bellayai lampana nasibuntuluk siagang antu anakna karaenga. Namakkutaknammo Indara Jaya ri aganna karaenga gauk-gaukna karaenga · siagang pakkasanganga anjo. Nanipauammo ri aganna karaenga kamma todong nipauanngi ri Barahamana . Nakanamo lndara Jaya ri sanngatanna karaenga angkana : "Pabattui sai rl · karaenga angkanaya inakke sanggok anngagangi akkana tuang Puttiri antu Ifisya Allahu Taala ! Naia nalanngerekna sanngatanna karaenga kananna lndara Jaya. Lekbaki naanne lappasakna .kananna Indara Jaya appartiparrimi mange ri karaenga angkana : "0, karaengku ! SehuAiami Nia..k sitau-tau lolo assuro pabattui kananna ri karaenga Sehu Alam." Nakana ri nakke : "Pabattu sai ri karaenga , Insya Allahu Taala, inakke sanggok anngagangi akkana tuang Puttiri. Naia nalanngerekna karaenga kananna anjo sanngataya nakanamo karaenga ri ' pakflawing epukna : "Mangeko kioki mae anjo tau loloa mapakkamria !" Nannyombamo nanampa mange nakiok Indara Jaya. Battui mange nakanamo : "Nasuro kiokki karaenga ." Lekbaki nalanngereki lndara Jaya kananna surona karaenga, apaji naklampamo mange siagang Barahamana andallekang ri karaenga . Biittui mange para annyombami ia rua ri karaenga Indara Alam. Apaji nanikiokmo nampa nisuro ammempo ri karaenga. Nannyombamo lndara Jaya nanampa ammempo . M<Wibembengimo pappangajaiang bulaeng tiknok siagang Barahamana. Nakanamo raja Indara Alam : "Appangajaimako antu tau lolo" Nannyombamo ia rua n;mampa ;tppangajai. Lekbaki nakanamo karaenga ri Indara Jaya : "Battu kareko mae anak ?" Namannyom - bamo Indara Jaya angkana : "Ia tuangku Sehu Alam ! Battuak ri pakrasanganga ri Darul Hasanati kunjung battua anne mae .ka..: raeng akkarekkarena ri pakrasanganta karaeng. Nakanamo karaenga : "E, anakku ! Kamma tojenginjo kanannu angkanaya, ikau tojeng sanggok angngagangi akkana tuang Puttiri ?" Nannyombamo Indara Jaya a'ngkana : Ia tuangku Sehu Alam ! Akkulla areak: anngagangi akkana tuang Puttiri tena areka. Naia jia nanromi kamma nicoba barang kammai apa nanakamaseanjak Allahu Taala naerok akkana" Nakanamo karaenga : "0, tau lolo!punna nukulle tojeng-tojeng nuagang akkana tuang Puttiri antu kupappisonangi ri kau siagang pakrasanganga anne siag{I.Ilg anak karaeng kurang sekrea napatampulo. Anjo apa-apa eroknu ia kamma. Naia jia anak, punna tanukullea nuagang akkana LUang Puttiri, kubunoko" lndara Jaya nakana : "Bajikmi karaeng !' mmo matu-matinna tallasak punna tamakkana tuang Puttiri antu. Lekbaki ammomokmi karaenga mange ri ballakna. Namasuromo Paradana Mantari antoanai Indara Jaya. Namakakdok manginummo. Naia karaenga nasuro belo-belomi pakjajarenganna. Nani gentung ngasemmo pakkalik_ dewanggaya nibunga-bungaya bulaeng tiknok. N anigantummo timbao jaik jawaya nanilaparri tommo tapperek salaka siagang tapperek paramadani. Nanitannang ngasemmo ala siapsiapa jaina taibani siagang pakjannangang kaca nigentung tammuliling. Nania singarekna ballaka kamma todong singarekna bintoenga ri langika. bekbaki naniatorokmo dulanga ni bonei sikamma rupanna anu nikakdok-kaudokang siagang rapporappo kayu massing-massing rupanna, kamma mi koromma, anggorak, dalimak, manggisak duriang, lasaka tanikanamo. Ia anu maraenga ala siapa-siapaya rupamna inung-inungang siagang bau-bauang mabauk dudu resanna. Nataklalomo baukna bilika antu naarak _tau jaiya. Naia sikontu kara-karaenga siagang tumakbicaraya, puitggawaya ia ngaseng massing naik ngasengi ri karaenga battu siagang bainenna para ammake ngaseng pakeang mabajik. Lekbaki banngimi assuromi karaeng sitau anak-anak ri bpkoang mange ambuntuli lndara Jaya siagang Barahamana anjoreng ri ballakna Mangkubumi. Battui mange, narapikanmi lndara Jaya silalonna lekbak assambayang Isa. Nakanamo anjo ri bokoa : "lkatte nasuro kiok karaengaii .

Apaji napparri-parrimo lndara Jaya Siagang Barahamana apparuru. Lekbaki paruruna, naikmi ri karaenga. Battui mange

lndara Jaya annyombami ri karaenga. Nisuromi ammempo nasi46 namperekja ammempo nanibembengimo pappangajiang bulaeng mange ri dallekanna Indara J aya. Nanisuromo appangajai ri karaenga. Nannyombamo Indara Jaya nanampa appangajai. Naia tuang Puttiri lekbak tommi nipapakei pakeang malakbirik kammaya bulaeng tiknok, jamarrok nitata rakna mutu mariikang ala siapasiapaya pole rupanna pakeang mali1khirik nipatab!t ri kalenna Tuang Puttiri. Napilak onjonmo bajik-bajikna tappana. Nakammamo nicinik tau-tau bulaeng nitataya makna mutu mahikang singarakna jeknek rupanna. Kammai bulang sampuloa angappa singarakna tilui mataya anjanjangi. Namammujf ngasemmo taua sikamma ancinikai. Naia bone ballaka kalibanngangang ngasemmi anciniki tuang puttiri kammai tuberu nicinika. Lekbaki nierammi assuluk nipaempo. Nanikiokmo Indara Jaya ri karaenga, nanisuro mange · sidallekang tuang Puttiri. Nammemmo Indara Jaya namange sfdallekang tuang Puttiri. Nammemmo Indara Jaya namange sidallekang tuang Puttiri. Natenamo anu kamma bajikna ni cinik siratanna kamma tommami .ebarak bulanga namatanna alloa nicinik ammempo sidallekang tuang Puttiri siagang Indara Jaya. Natakbebekmo kilaka ri bukik Turi sinina siagang ri bukit Jabal Nur nasibengkorok singarakna ia rua maciknong takkewek-kewek sangRamrnatong kaca tukguruka ri batua ancurukna. Kammaminne panngeranginna tau laherek para laherek, batang para bateng nasibalino cinnaya. Napara mammentemmo i lalang ri pakrnaikna akjari sekremami oreng ebarakna anu ruaya, kaia batenga nipappisakbiangi ri nakbia nanagappa karaenna, nataenano pangukranginna ri maraenganga. Kammaminjo erokna tukkalahinia sallanna natea sangkammai olok-oloka. Apaji namikellai kiasseng nikka batenga kammaya nakanaya natubua kamma nikana koroanga nabattuanna siagang · nikana Imang maimanngimo hakdasaka. Naia-ianna tau tangassengi antu kaperiki ri Allahu Taala. Lekbaki salloi sidallekang Indara J aya siagang tuang Puttiri nakanamo Barahamana ri Indara J aya : "Bajikmi karaeng nuagang akkana tuang Puttiri, kasallodudumako sidallekang Tuang Puttiri !" Natakmurimo Indara Jaya allannereki kananna Barahamana. manapalettemo Indara Jaya mange ri pakkalliri bokoanna tuang Puttiri nanakana ri tuang Puttiri : "0, karaengku tuang Puttiri !" Nia sekre masaalaku erok kupakkutaknangang ri kau. Battuangiang laloak karaeng ! Nia sekre anak karaeng ampelaki kalenna. Naiamo ambela appak sipabelang. Sitau anak tupanrita, sitau anakjahelek. Naklampamo ia appak. Nammuntulukmo baene appak. Sitau allakkasi simbolenna nasikidai ia appak. Sitau angsungkei pakkekbukna, sitau ampappi cinikangi limanna, sitau am pappicinikangi bitisikna. Apa eranna ia appak anjo ya tuangku ? Nakamamo 1ndara Jaya "Allakkasiai simbolenna ballakna andallekangi pokok kayu. Anjo ansungkeai pakkebukna ballakna andallekangi pokok kaluku, naantu ampappicinikangai limanna ballakna andallekangi pokok korontigi, naantu ampappicinikangai bitisikna ballakna andallekangi pokok rappoa. Kamma mintu eranna kanaya.

Lekbald nalanngereki Tuang Puttiri kananna lndara Jaya antu takmurimi tuang Puttiri nanakana : "Takammai antu erokna kanaya" Nakanamo Indara Jaya : "Anteji paleng kamma karaeng erokna kanaya ? Kana-kanammak nakuasseng todong !" Nakanamo tuang Puttiri antu erokna kanaya, allakkasiai simbolenna ballakna andallekangi pokok rapoa, naia assungkeai pakkebukna ballakna andallekangi pokok kaluku gading, naia appaccinikangai giginna,• ballakna andallekangi pokok dalimak, naia ampappicinikangi bitisikna ballakna ri ampiknai pammarianga. Kammami antu erokna kanaya. Nakanamo Indara Jaya : "Kamma tojengi kanannu karaeng. Kaanne i nakke taenapa nakupahang bajiki erokna kanaya taki salamintu karaenga punna pamoncong nataena naasseng matu-matu. Nanassailemo tuang Puttiri mange ri bokona kanakapangi niak tau ri bokona akkana-kana. Naia karoeng"a rua sikalabini nalanngerekna anakna makkana-kana siagang Indara Jaya taenamo aim kamma rannuna siagang sikamma bone ballakna kalibanngangang ngasemmo anciniki kapanritanna Indara Jaya. Nia kirakira sijang sallona napalettekiseng nyawana lndara Jaya mange ri tai bania ri ampikna tuang Puttiri. Nakana-kanamo anjo tai bania nakanamo : '?E, karaengku raja lndara Jaya angkana, inakke niak todong masaalaku karaeng, ri katte. Niak sitau tau nibolik i rate ri tangkenna nanigappamo ri tau appaka sipakbilang. Sitau angallei, sitau angkambei, sitau angkalawingi, sitau anrenrengi inaimi anjo karaeng ? Nai todong manggena, karetodong anronna, kere todong sakribattanna, kere todong bela-belana ?" Nakanamo Indara Jaya : "Antu ambolikai ia mintu inangenna, naanku angkambeiai iamintu sakribattanna. Naantu angkalawingai iamintu belana, naantu anrenrengai iamintu karaen.na. Lekbaki takmurimi tuang Puttiri allanagereki kanamma

Indara Jaya. Nakanamo tuang Puttiri : ;'Takammai antu erokna masalaya. Nakanamo Indara Jaya : "Anteji paleng kamma erokna karaeng ? kana-kamimmak sallenna nakuasseng ! Nakanamo tuang Puttiri: "Anjo ambolikai iamintu karaenga, naantu am- .. paiiaikai ·1amintu manggena, imiu ·· angkam6eiai iamintu anronna, naantu angkalawingai iamintu sakribattanna, nain anrenrengai iamintu belana". Nakanamo Indara Jaya: "Kamma · tojengi karaeng kanainnu. Natakbangkamo Tuang Puttiri. Nakana barang niak tau makkana-kana ri ampikna . Natakmurimo Indara Jaya anciniki sikamma giok-giokna Tuang Putriri antu. Taenamo anu kamma birakina anciniki sikamma giokgiokna. Nakalibangngangammo karaenga rua sikalibini anciniki, apapaia sikamma. tummammempoa anciniki kajarianna gaukna Indara Jaya siagang Tuang Puttiri naassenna nappaerok sikamma kananna Indara Jaya. Lekbaki niak kira-kira sijang salloma, nanakanamo Barahamana antu, angapai anjo tau appaka rtanasakbi dudu. Natakmurimo Indara Jaya, nanapalette nyawana mange ri pappangajaianga. Natakbangkamo Tuang Puttiri, nanibesokmo limanna nana kana: "Apa .lanukana? nakulanngereki" Nakanamo pappangajmanga : "Niak sekre masaalaku. Niak lima sipakbelang : uru-uruna tukang bassi, makaruana tukang kayu, maka talluna tukang patannung, maka appakna tukang bulaeng, maka limana panrita jahek. Naanjo tau limaya aklekbasaki jaga. Naia uru-uru jagaY.a, tukang bassia. Nanapikkirikmi i lalang ri .pakmaikna angkanaya bajikak ammempo bawang, bajikangang anjama-jama. Napparekmo lading burakne sipappak. Lek.baki naparek lappasaktommi ri jaganna Nanapasappikmo ladinga . ri pattongkoka anjo nanaronrong tukang kayua jaga. Lekbaki amba- . ngung tomami tukang kayua. Nanacinikmo ladinga tassappik ri pattongkoka. Nanakanamo ri pakmaikna bajikangangak anne anjama-jama kala mempo bawanga. Nanaallemo anjo ladinga, nangngalletodong sipolong kayu nanaparek kamma tau-tau bajikmamo tappana. Lekbaki naparek lappasaktommi ri jaganna. Namangeseng naronrong tukang patannunga jaga. Nanampamo mange tinro. Nambangumamo patannunga jaga. nanacinikmo anjo tau-taua mabajikmamo tappana massolak-solarak tama!dipak! Apaji nanapattanungaring lipak siagang salendang. Lekbaki lappasak tommi ri jaganna. N amange tosseng naronrong padekdek bulaenga akjaga

namangetiriro. Nambungummo padekdek bulaeng jaga. nanacinik49 mo tau-taua bajikmamo tappana, nanakana pakmaikna; tamapponto, tamakbangkaraki, tamak cincing. Apaji nanaparekammo cincing, ponto siagang bangkarak. Lekbaki napipakeiammi anjo tautaua. Lappasak tommi ri jaganna. Naronrong tongaseng panrita jaheka jaga nanampa mange tinro. Nambangummo panrita jaheka jaga. Nanac--inikmonjo tau-taua mabajik dudu tappana sangkak pakeanna. Nanakanamo pakmaikna panrita jaheka, darai tamaknyawa . Apaji nanipappalak doanga ri Allahu Taala natikring attallasakmo anjo tau-taua kamma todong tau.

Lekbaki nakanamo : Ja tuangku lndara Jaya ! Inai minjo manggena, inai todong anronna, inai todong sakribattana, inai. todong belana; inai todong karaenna . Nappiwalimo Indara Jaya angkana : "Padekdek bulaenga karaenna, tukang kayua manggena, tukang tannunga, anronna tukang bassia sakribattanna, panrita jaheka belana. Nataknurimo tuang Puttiri allanngereki kamanna lndara Jaya nanakana : "Takammai antu erokna kanaya" Namappiwalimo Indara J aya angkana : "An teji polang karana erokna kanaya karaeng ?" Kana-kanammak nakuasseng tongi !" Nakanamo Tuang Puttiri : "Tukang bassia iamintu manggena, naia tukang kayua , iamintu anronna, naia tukang tannunga ian1intu sakribattanna, naia tukang bulaenga ia mintu bena, naia panrita jaheka iamintu karaengna. Kamminne erokna kanay a ri nakke".

Nakanamo IndaraJaya: "Kamma tojengi kanannu karaeng!" Nafa sikontu bone ballaka anjo takkajannak ngasengi anciniki kapanritama Tuang Puttiri akkana-kana siagang lndara Jaya, kasigappai para tupanrita ia rua. Naribokoanna antu niak kira-kira sijang sallona napaletteseng nyawana Indara Jaya mange ri kalakattia natakgalaka Tuang I>-uttiri antu. Nakanamo anjo kalakattia : "0, karaengku Indara Jaya ! Niak sekre masaala erok kupakkutaknanngang q katte karaeng". N akanamo lndara J aya : "Paumi makulanngereki!'' Natakbangkamo Tuang Puttiri anciniki kalakattia antu akkana-kana.

Nakanamo kalakattia : "Niak tau appak sipakbelang. Uruuruna aklalang ri buttaya, makaruanna aklalang ri jeknek, maka tallunna aklalang ri anginga, maka appakna aklalang ri pepeka". Nakanamo Indara Jaya : "Antu aklalang ri butaya iamintu tau hakekak, maantu aklalanga ri jeknek iamintu tan naantu tau aklalang ri anginga iamintu tau tarekak, naimtu aklalanga ri pepeka iamintu tau ampassekrei ia appak iamintu tau sekrea"

(sempuma) Natakmurimo Tuang Puttiri nakana : "Takammai antu. "Naia aklalanga ri jeknek iamintu tau tarekak, naia aklalang ri anginga iammtu tau hakekak, aklalanga ri buttaya iamintu tau sareak, naia aklalanga ri pepeka iamintu tau ampassekrei ia appak iamintu isini kamilang ia mintu kamilang ubudia siagang rubbubia ia mintu sampuma burakne siagang bainea. Kamma minne erokna kanaya ri_ nakke" Natakmurimo Indara Jaya nanakana : "Kamma tojengi kanannu karaeng !" Lekbaki nakanamo tuang Puttiri : ·"0, Indara Jaya ! Erokak akkutaknang ·ri kau. Ia rewasa tanjarinapa langika siagang buttaya, arasak siagang korosia siagang k.alaiaianna ngaseng alanga taena ampakjari. Kere burakne, kere baine siagang kere burakne tojeng-tojeng siagang baine tojeng-tojeng. Napunna nukana-kananga anne kupakkutakmanganga ri kau, kurellami kalengku ri kau apa erokna siagang;paeroknu ri nakke iamo kupinawang" Natakmurimo Indara Jaya allanngereki kananna Tuang Puttiri nanakana · : "Antu erokna kanannu karaeng, ia rewasa talahereknapa buraknea siagang baine sekreji. Anjoremmi burakne tojeng-tojeng antu Isildng. Naia antu tojeng-tojenga antu DAAN (DA'IN) siaga.11g pappisakringi tojeng-tojeng. Naia nalanngerekna Tuarig Puttiri Indara Jaya , antama dudui ri pakmaikna ka sigappai rua para pamita. Apaji namangemo Tuang Puttiri sukjuk ri bangkenna Indara Jaya . Naia karaeng rua sikalabini taenamo anu kamma rannuna siagang sikamma bone ballaka ia ngaseng ancinikai gauk-gaukna a.njo. Nannyorokanamo sukkuruk ri Allahu Taala.

Lekbaki karrima a.nj6 'antingkoko tommi ja.nganga siagang jangang-janganga assakra tommi, ammirik tommi angi.nga nabosi riccik-ricik siaga.ng na.ninringa mattik-mattik tommi . Namamumbamo pakjara.ka. Nnieranmo tuang Puttiri antamannga.ng. Nanipasakra ngasengtommo sikamma bunyi-bunyianga. Suarak dudui · sakranna.

Naia sikamma anu nikakdok-kakdoka siagang rappo-rappo kayua niangkak ngasemmi mange ri daliekanna Indara Jaya . Lekbaki saniassa.i makkakdok manginung taua. Lekbaki makkakdok nibembengimi ca.ngkirik nitataya ra.kna mutu manikang mange ri dallekanna ·tummammempoa-mempoa. Namanginummo Indara Jaya siaga.ng Mantaria ngaseng, hulubalanga siagang tumakbicaraya ia ngaseng. LekbaK.i nabengo bembeng rappomi inw1g-inungang

Namappalak kanartw Indara Jaya ri karaenga rua sikalabini. Nani51 suromo Paradana Mantaria angerangi Indara Jaya mange ri ballakna.

Lekbaki appakaramulami karaenga ammempo akgauk-gauk barajaga-jaga patampulo allo patanipulo banngi taena nammarimari, anganre-anginung, attekne-tekne pakmaik. Na ala siapasiapaja jaina todong, sapi, gimbalak, bembe nisamballe. Naia janganga siagang kitika tanikanamo. Kaanjo t:ewasaya manjaidudui padanggang. Apaji namasuarakmo pakrasanganga anjo riwattua ala siapa-siapaya jaina kerek-kereknamo Malayua kammaya Kambaja, johorok patari. Malaka -ri maraengannaya pole. Massing-massing nagaukanmo karek-karekanna siagang pangasenganna ia nangaia ri pakmaikna ri allo ri banngi taena nammari-mari. Naia gannaknamo patampulo allo patampulo banngi nisuro buntulimi Tuang Puttiri ri karaenga raja lndara Alang. Naia Indara Jaya siagang tuang puttiri nipipakeimi pakeang ri karaenga nanampa nipakmikka ri tuang Kali. Lekbaki aknikka nipanaikmi ri bulekang manililikangmo ampitammui pakrasanganga. Battui mange ri ballakna karaenga nipadongkokmi bulekanna. Namangemo Mangkubumi mange anngallei lndara Jaya anngerangi _ naik ri ballaka. Battui naik nipaempomi Indara Jaya ri sakrinna Tuang Puttiri. Nanibembemmo kakdokna buntinga mange ri dallekanna bintinga. Nanisioimo Tuang Puttiri ri Indara Jaya tallu soang.

Lekbaki naerammi bainenna antama ri katimroanna ilalang ri kulanbu tujua lonjokna.

Lekbaki assulukmi karaenga ammempo nikusianngi ri sikamma karak-karaenga siagang tumakbicaraya, siagang hulubalanga, . punggawaya ia ngaseng. Namanngaremo manginunmo attekne-tekne pakmaik anggenna narapik benngia. Nani tumungasemmo sikamma lantera kacaya ala siapa-siapaja jaina tai bani, pakjannangang. Namasilomo singarakna takkewek-kewek nicinik kamma todong bintoeng ri langika. Lekbaki niruntummi kulambu tujua lonjokna. Namatekne-tekne pakmaikmo Indara Jaya siagang Tuang Puttiri i lalang ri kulambu tujua lonjokna. Ala siapa-siapaja jaina bukuang kana mabajik namalikmuk nanyonyokangi siagang pappalece maka ampakatekneai pakmaikna Tuang Puttiri.

Takulakbuiami paua anne kana-kananna buntinga ka kukana nakasukmang duduji antu sikamma tau ambacayai anne hikayaka siagang allanngerekai nibaca, adakna nikanaya bunting beru.

Lekbaki napau ampatannaya pau. Lekbaki siapa arei sallena Indara Jaya singai sikamaseang siagang tuang Puttiri situn_g_gunai makkusiang ri Allahu Taala manggaukang sambayang Jlima-wattu. Naniakmo sekre allo lndara Jaya nammempo-mempo siagang Tuang Puttiri Jalukul Aznikina. Lekbaki assambayang Asarak makkutakmammi Tuang Puttiri ri buranenna angkana : "0, kakakku ! Niak kupakutaknanngang rewasa kikamanna Usalli parda duhri antu, apa arenna, siagang apa todong sarakna, siagang rewasa mammacata wajjahtu wajhiya apa arenna apa todong sarakna siagang rewasa mammacata fatiha apa arenna apa todong sarakna . Natakmurimo Indara Jaya nanakana : "Naia kikananna Usalli p'arda duhri niak arenna. Naia sarakna , .naiknaki sakbi ri asarakna Allahu Taala nakicinik kalompoanna Allahu Taala. Naia rewasa kikananna Allahu akbar antu munajak arenna, naia sarakna sigappamaki kaniakanna Allahu Taala. Naia rewasa mammacata wajjahiya. TAABUDU arenna, naia sarakna sakbi singarakna Muhammad siagang panngamaseanna Allahu Taala. Kamma minne Andik. Iamintu nikana maarepak ilalang takakberek tolo iheranga naknassamo sambayanna keknaninga antu. Lekbaki nakana seng tuang Puttiri : "Kana-kananga pole Kakak assana siagang ta assana sambayang siagang sarakna. Nakanamo Indara Jaya e andikku tuang puttiri. Naia sarakna antu, uru-uruna SALLANG (Islam) makaruanna malanyingi ri ruaya haddasak, makatallua malannyingi ri rukmasuka, makaappakna katongkokangi urakna, siagang anngassengai kibilaIaka. Naia anggesaraka sambayang antu sampuloi assekre rupanna, 'uru-uruna makkana-kanaya maka ruana majai gauka, maka talluna mabattui a wesek-wesek, maka appakna natujua nakjisik, maka limana tasungkea aurakna, · maka annanna maminraya niakna, maka tujuna mambokoi ai kibilaka, maka sagantujuna makkan - dok manginunga i lalang sambayang, maka salapamma ammakkalak taklalo-laloa, maka sampulona tunasakringa nassulo ri ruaya kalikbong maka sampulqna assekre morotakba. Naia rokkonga sampulo antallu rupanna :

Uru-uruna naerang lila, maka ruana naerang tubu, maka talluna ati, naia appakaentenganna sampulo tallu rupannai. Urunurnna niak, maka ruana enteng, maka talluna takakberek, maka appakna mammacaya patiha, maka limana rokkong, maka annana bangung rokkong, maka tujuna sukjuk, maka sagantujuna lawan sukjuk , maka salapanna empo, maka sampulona tahiak, maka sampulona sekre sahadak, maka Sjl111pulona anrua barisallang, maka sampulona antallu tarattek. Kammaminne kugappaya andik. Nakanamo Tuang Puttiri : "Niak pole kupakkutaknangang. Siapai rupanna kajariang battu ri mangge, siapa tongi battu ri anrong, siapa battu ri malaekaka, siapai battu ri Allahu T_Jala Nakanamo Indara Jaya: "Naiakajariangbattuarimangge, uru-uruna urak, makaruana kanuku, maka talluna buku, maka appakna buku-bulu. Naia kajariang battua ri anronga antu, uru-uruna cerak, maka ruana · assi, maka talluna otok, maka appakna Naia kaj.ariang battua ri Malaekaka fuitu : Uru-urunna sakra, maka ruana pallanngerek, maka talluma paccinik, maka appakna paccinik. Naia battua ri Allahu Taala; uru-uruma nyawa, maka ruana napasu, maka tall una akkalak.

Nasukjukmo tuang Puttiri ri buraknenna nanakana pauang tongak karaeng kajarianna buttaya siagang langika apa pakaramulanna nanipakjari ri Allahu Taala. Nakanamo Indara Jaya : "Naia kajarianna sikamma tassekre-sekrea antu Nurung Muhammad i lalang ri dallekanna antu natajallimo Allahu Taala ri Nur Muhammad antu. Naancurukmo Nur antu makjari tamparang simata-mata, taenamo passanggaenna. Natajallimo pole ri tamparanga simatamata nakjari pepek antunu tamparanga antu nakreremo akjari au siagang umbu, nakjarimo butta tujua lonjokna antu lalangang kamma todong langik tujua lonjokna nanilaparrimq buttaya ri anging ri birt.rma tamparanga ri pammumbang tulusuk mange ri kasakrakkang nasipakgang anjo buttaya majaina lanri bombanna tamparanga BARAHULLAID maluaraki namalantang allawai tamparanna bukit KAF antu. Namajarremo buttaya anne , majarretommo monconga. Naia ipantaranna bukik KAF pintuju puloi anne limo luarakna. Naia buttana kasaturi, rukukna kumang-kumang, batu-batunna nanikkong siagang jamarrok" Kamma minne andik kugappaya . Nakanamo Tuarig Puttiri : "Kusombai kupanaik ri ulungku . 0, Kakak ! Antekamma kajarianna arasak siagang kotosia siagang Malaekaka siagang sahabakma appaka antu apa nipakjari ri Allahu Taala? Nakanamo lndara Jaya : "Naia kajarianna sahabak appaka antu tojen!Hojengna Allahu Taala antileki Nurul Muhammad namassongokmo lanri pannilekna karaenna sikamma alanga. Nasongoknamo ulunna antu akjari malaekaka siagang songokna rupanna nipakjad arasak korosba laheng kalam, alloa, bulanga, bintoenga siagang sikamma bonena langika, nasongokna baha1.1a nipakjari sikonto nakbi passuroa siagang sikontu nakbi takaiaka siagang sikamma tupanritaya siagang tau salea, nasongokna kannyinna antu nipakjari sikontu mokming buraknea, mokming baine, nasongokna tolinna nipakjari sikamma Yahudia siagang sikontu kapereka, nasongokna bangkenna nipakjari butta ri pammumbang tulusuk mange ri kasarakkang siagang sikontu niaka

Naia makanamo Allahu Taala ri nurung Muhammad : "Ciniki dallekannu, siagang ciniki ri' bokonu, siagang kanannu, siagang kairinnu !"

Nanacinikmo dallekanna nurung Muhammad. Nanacinikmo niak sekre singarak ri dallekanna, sekre singarak ri bokoanna, sekre singarak ri kananna, sekre singarak ri kairin.na, ia mintu Abu Bakkarak, Umarak, Osomang, Ali tu nikateneanga ri Allah Taala antu. Kammaminne Andi !'.

Nakanamo Tuang Puttiri : "Nampami singarak pak..maikku !" Nakana pole tuang Puttiri: "Antei kamina nikanaya moro takbak ?" Nakanamo Indara Jaya : "Alle mua ri Allah Taala. Taena sikali-kali wujukna AliahTaala. Naia monjo uru-urunaya. Anjoremminiak elemu (ilmu).

Nakanamo Tuang Puttiri : "Apa arenna niaka akhakekak ?

Nakanamo lndara Jaya : "Sukjutta naniak morotakbak usna an!¥ nikanaya ayak sabitat, hakekak antu ayak aharanjia. Naia 'sabita antu taena sikali-kali kamaraenna 1i ia haranjia, ka antu ayak haranjia amminawangi ri gaukna ayak sabita ka ia niparek niak ri Allah Taala. lami pole nipanggapai hakdasak. Naia areng tojeng-tojenna ayak sabitak kakdengka , kipalak paklengukangi angkanaya rnajannangf ri katte ri ruhullahi sallallahu alaihi wasallang. Kammaminne kugappaya.

Nasukjukmo ri bangkenna buraknenna siagang ranriuna pakmaikna siagang lndara Jaya.

Nataklalomo singaina sikamaseanna siagang Tuang Puttiri. Natena sisaklak d sinampereka · kamma tongi kanukua naassia, nyawa natubua.

Lekbaki napaui ampatanaya pau anne.

Niak sekre allo, lndara Jaya nammempo-mempo siagang Tu- . ang Puttiri, nanaukrangi manggena siagang bandana. Nanakana

J)akmaikna , ka kamaaji naniak manggeku siagang bondaku nanacinik mintuna anne, ante arei kamma rannuna pakmaikna . Apaji nasusa dudumo pakmaikna Indara Jaya.

Lekbaki na anne Tuang Puttiri nacinikna buraknenna kamma tususa dudua antu, nakanamo .Tuang Puttiri : "0, Kakak ! Apa lanrinna nakamma tususa dudua antu kucinik ? Apa salangku ? Napunna niak salangku siagang banngoku ri kau pajaiangak pammopporokku nutea lalo ampanngapangiak ri pakmaik.

Lekbaki na lanngereki Indara jaya· kananna Tuang Puttiri antu, taenamo anu kamma tukgurukna panngamaseanna. Na naaU.emo nariwa bainenna na nabau na nakana : "0, andikku Tuang Puttiri !. Pilanngeri kanangku ! Taena sikali-kali salannu siagang banngonu . N aia lanrinna kumasusa kamma anne nucinik ka sikakdek maminne sallona kupilarinna karaeng anngataiak, na taena kupaillakkangi matanna na pilak mae allo pilak tulusukji panngaiku ri kau Andik. Ka kammaji Andi kukamma todong rappo ciduk, pucak sallanna na nucinik i lalang bone kambungku, leklengi, kiboki ?" Na kamma tommo pakkana siagang narakakna kallona bainenna. Natakmurimo Tuang Puttiri.

Nakanamo Indara Jaya : "Ia lanrinna kumasuasa dudu nucinik lanri ku ukranginna sare-sarengku na nakana pakmaikku, ka kammaji na nacinikko manggeku siagang anrongku karaeng ante aremi kamma kutaeng rannuna pakmaikna".

Nakanamo Tuang Puttiri : "Na anne kamma, apamo narapik nawa-nawannu ?"

Nakanamo Indara Jaya : "Punna niakja panngamaseannu siagang panngarimananginnu karaeng ri nakke, mae mako kimange ri karaenga rua sikalabini ! "

Nakanamo Tuang Puttiri : "Bajikmi !"

Lekbaki, aklampami rua sikalibini mange ri karaenga akkusiang. Battui mange anujombami na nampa ammempo ia rua. Nalintakmo nikiok ri karaenga na nakana : "Maeko ammempo ri ampikna anronnu. Na mangemo Indara Jaya siagang Tuang Puttiri ammempo ri sakrinna anronna. ·

Na kanamo karaenga : "Anngapako antu i kau rua nukamma tususa dudua nicinik tappanu ?"

Appuwalimi Indara J aya angkana : "Ya, tuangku Sehu Alangi Ia kupabattua mae anne karaeng, kilammoriang laloak anne punna niakya panngamaseanta ri nakke karaeng! Erokak anne ampalaki mange ampirapikiangi sakribattanta karaeng ri pakrasanganga ri Darul Hasanati".

Na sikamma gauk-gaukna napauang ngasemmi raja lndara AHmg rua sikalabini. Apaji na taenamo anu kali,bannganganna karaenga allanngereki kananna mintunna.

Na napikkirikmo karaenga ri pakmaikna ri gauk maka allawai anakna nataena nakkulle antu, ka anjo gauk la nagaukanga siagangi kontu tojeng. Lekbaki napikkirik kamma anjo nakanamo karaenga : "Bajikmi o, anakku ! Taena na kukk:ulle antakgalakko siagang anronnu ka antu gauk la nugaukanga gauk kontu tojeng. Apajl na kukana apa-apa eroknu siagang atannu, ka antu anrikau Tuang Puttiri lekbak kupappisonamrni ri kau anak !" .Na punna . niak salanna siagang banngona tea laloko panngapanngi ri pakmaik, kaantu bainenna tau tasukkuppa akk:alakna. Naia jia kutambummi ri kau Anak !"

· Appualimi lndara Jaya angkana : "Anngapai na niak kana kammantu karaeng ? Ka anne i nakke kukana kiatairnak i rawanganna palak bangkenta karaeng siagang anatta.

Apaji na rannu dudumo pakmaikna raja lndara Alang allanngereki kananna Indara Jaya .

Na nakanamo karaenga : " Angerangko takbalak · siagang Punggawa siagang nukaerokia !"

Na mannyombemo ·Indara Jaya angkana : "Teami karaeng anngerangiak tau jai. Pinggawaji rakga appak".

Na kanamo raja Indara Alang : "Bajikmi anak ! Apa-apa eroknu".

Lekbaki mangemi Indara J aya siagang Tuang Pu ttiri sukjuk ri · bangkenna karaenga rua sikalabini appalak kana. Na nabaumo, narakak anakna rua sikalabini. Na numeramo na sireraimo karaenga siagang anar..na·siagang mintunna.

Lekbaki appalak kanami ammoterek mange ri ballakna appa ruru na antalaimo wattu mabajika. Lekbaki narapikmi wattu nangaia. Aklampami siagang Barahamana siagang panngulu appak. · Lekbaki battui assuluk i pantaranna kotaya aklampami ampitujui agang mangea ri pakrasanganga ri Darul Hasanati. Na tasiapai · sallona lampana na battumo mange anjoreng ri empoanna anak karaeng kurang sekrea na patampulo. Na nacinikmo lndara Jaya siagang Barahamana taujai dudu kammai niCinik tamparanga. · .

N a kanamo Barahamana ri Indara J aya : "Apamo narapik nawanawannu karaeng lanrinna takbalakna anjo anak karaeng kurang sekrea napatampulo'antayangkik !"

Na kanamo lndara Jaya : "Bajiki kipassuroang ri alo kitanai ri bajika. Na punna tea sakulle-kulletamo angewai. lnsya Allahu Taala na lanri pannulunna karaenna sikamma alanga barang napasaurukji atanna ri balinna.

Lekbaki samaturuk ia rua nakanamo Indara Jaya ri panngulu appaka : "Mangeko ri sikamma amak karaenganjo angkutaknangi erokna.

Apaji namak!ampamo anjo panngulu appaka. Naia battunamo mange ri takbalakna sikamma anak karaenga nakanan1o panngulua : "Apa gauk anne nummantang ri tanngana aganga ?"

Nappualirno keknaninga anjo angkana : "Sehu Mardhang anne kitayang pammoten!kna mange ri pakrasanganna, ka taema anu kamma sirik -sirikna karaen ta.

Lekbaki na lanngereki panngulua antu apaji napparri-parrimo 'ammoterek mange ri raja Sehu Mardhang ampaui kanana keknaninga antu ia ngaseng. Apaji n(l nasuro bulekmo Tuang Puttiri antama ni leanga ri panngulu appaka antu: '' Aklampamako mange na nupabattuangak sallang d'oan·gku ri anak _karaenga antu na nukana-kanangi angkanaya teai nagaukang gauk napappi sangkanga Allah Taala siagang nakbi Muhammad sallallahu' alaihi wassallang . .

Na punna niakja kulleanna bajikmakik ammoterek mange ri pakrasanganta siagang tamangapa-apa, tena kurang baine maraeng nipakjari ri Allah Taala i lalang anne paklinoanga ka anne paklinoanga taklaloi luarakna akkullemaka la nipakboyai beine.

Lekbaki annyombami panngulua nampa aklampa. Battui mange nakanamo anak karaenga ngaseng : "lnai antu tau?"

Nakanamo panngulua : "I nakke utusanna raja Sehu Maradang. Battua mange ri katte ngaseng anne karaeng ! "

Na napabattu ngasemmo sikamma kananna raja Sehu Maradang ri sikamma anak karaenga kananna utusanga apaji na nassu tommo antu utusanga angkana . : "E, utusang pabattuang tongi kanangku ri karaennu raja Sehu Maradang punna ta ku allea ulunna raja Sehu Maradang tammoterek ·mange ri pakrasangangku, ka. teaijintu karaennu burakne kale-kalenna ; ka manna ' i katte anne burakne tonjaki. Aklampa mako mange na nupabattui ri raja Sehu Maradang !"

Apaji nanmoterekmo antu panngulua siagang na:ikna nassuna. Battui mange ri raja Sehu Maradang na pabattu ngaseng tommi kananna anak antu. Na takmurimo raja Sehu Maradang siagang Barahamana allenngereki.

Lekbaki napasossokmi takbalakna anak karaenga antu erok alliungangi raja Sehu Maradang ri takbalakna sikamma anak karaenga antu. Na sinamperekja na kammamamo bosi-bosi ewanganna sikamma keknaninga antu pabattuna siagang suarakna kamma:i gunturuk nilanngerek. Na ia raja Sehu Maradang nasurotommi akjallok anjo panngulu appaka. Apaji nannappoimo antalle ri balia anjo panngulua nantama anjalloki sikamma takbalakna anak karaenga ampakbengkorailgi kalenna ri tau jaia. Ala ja:ina tau nabuno siagahg nalokoki nampa mate appak-appak .

Lekbaki niciniki ri raja Sehu Maradang siagang ri Barahamana mate anjo panngulu appaka ' para napalakmami nyawana ia rua mange ri panngulu 'appaka. Apaji nannappoimo pole antama ri takbalak ja:ia. Na tammaka-makamo jaina tau nabuno siagang nalokoki. Apaji nasablommo ceraka kamma jeknek bosi lompoa. Na:ia bakkena tau matea sangkammami loro na ayukanga arusuk ri tamparanga. Naia bakkenajaranga, gajaya attambung-tambummi kamma liukang ri tanngana tamparanga nicinik napakamma batena akjallok panngulu appaka.

-Apaji nalokok-lokokmo kalenna antu panngulu appaka sangkamma mami tau battua aklaga siagang macang. N a materna nicinik ri raja Sehu Maradang mate gajana siagang jaranna, apaji na napalessok pole nyawana mange ri bakkena siagang ri jaranga. Siagang ri gajaya. Apaji mi tallasakmo pole siagang paklemolemo cerakna na napakbengkorammo kalenna antappoi sikamma takbalakna anak karaenga. Na ala siapa-siapaja penggawa mate nibuno ri gaja siagang ri jarang, na jai todong takbalak sitobok para ia.

Lekbaki gegerekmi sikamma keknaninga antu lamri tassiaksiarakna mange-mange taniassengami lampana.

Lekbaki kamma antu apaji nareppekmo bundukna anak karaenga ka para iaji sitobok-tobok para ia siagang pakgorana, na para anngarrukmo na kamma mamo tu la kiamaka panggaukanna.

Lekbaki siapa arei sallona akbundu para ia apaji na reppekmo bunduk sikonto takbalaka na para larimo massing amboyai katallassanna.

Lekbaki niciniki ri sikamma anak karaenga gaulma antu apaji na kalibanngangammo taena kana-kananna.

Lekbaki sitaba kana ngasemmi anak karaenga antu assama turuk erok mange andallekang ri raja Sehu Mardhang siagang mallakma. N aia ' battuna ngasemmo mangemi massing sukjuk ri bangkenna raja Sehu Mardhang siagang maklakna. Na para nakana ngasepimo kipammopporangak i rawanganna polak bangkenta na kit.ea lalo ar11pangapangiak ri pakmaik ri pannyalata i kambe ngasenganne.

Nakanamo Sehu Mardhang : "Lekbak kupammopporammi salannu i kau sisakribattanngang. Na ia jia kupalaki ri kau ngaseng nu tea lalo angkaluppaiak i lalanna tassitaunga sikali mae angngagangi sicinik ri pakrasangangku !"

Na mannyombamo sikamma anak karaenga antu angkana : "Apa-apa parentana karaenga ri kambe ngaseng anne ia mintu kisomba kupanaik ri ulunta.

Lekbaki massing sukjukmi na para appalak kana sikamma anak karaenga ri raja Sehu Mardhang.

Lekbaki massing ammoterekmi mange ri pakrasanganna. ·

Na ia raja Sehu Mardhang siagang Brahamana mange tommi ri empoanna Tuang Puttiri Jalusul Azikina.

Lekkbaki battui mange apaji na lintakmo Tuang Puttiri mange annyomba ri bangkenna buraknenna. Na nitampallammo limanna ri buraknenna, na napau ngasemmo gaukna bundukna siagang anak karaenga antu siagang pasijanjianna siagang sikamrna anak karaenga antu.

Na rannu dudumo Tuang Puttiri.allanngereki kananna buraknenna.

Lekbaki aklampami tallu siagang.

Na'muntulukmo pokok bidara orasak mamo ri rappo. Na kanarna Tuang Puttiri ri buraknenna : 0, kakak ! Panngalleang laloak rapponna bidaraya katammaka-makai cinnaku angkanrei. Apaji namantammo ammari-mari i rawanganna aklaklang ri bidaraya na nakana ri pakmaikna : "Ante minne kamma akkalakku na kulle kugappa rapponna bidaraya. Nanacinikmo niak sikayu darek i rate ri cappokna bidaraya antu. Na naallemo panana nampa napana anjo dareka. Apaji na natabamo kallonna. Na tukgurukmo naung ri buttaya. Na materna anjo dareka. Apaji na napalettekmo nyawana raja SehuMardhang mange ri dareka. ·

Apaji na tallasakmo pole. Na naikmo ri pokokna bidaraya anggekgosoki. Na barabas akmo tukguruk naung rapponna bidaraya antu.

Narannu dudumo Tuang Puttiri anrappungi rapponna bidaraya na nakanre.

Lekbaki, nakana tau ampatannaya pau anne battunamo balaya antu takbaka niakmo cinnaya ri Brahamana. Taenamo anu kamma cinnana anciniki Tuang Puttiri . Nasikulle-kullena antakgalaki pakmaikna natana kulleya naparranngi pakmaikna.

Apaji na napalettekmo nyawana mange ri tubuma raja Sehu Mardhang. Naia Tuang Puttiri naassengi gaukna Brahamana. Antu lanrinna ka anjo dareka, tallasaki pole ka nyawanaSehu Mardhang i lalang ri tubuna dareka, na nyawana Brahamana i lalang ri tubuna raj a Sehu Mardhang nanampa mange ri ampikna Tuang Puttiri ero k angerangi aklampa.

Na numeramo Tuang Puttiri angkana : "0, kakak ! Cinik minne gauka. Na maccinik mangemo ri pokokna bidaraya siagang panumerana ansassalaki kalenna.

Lekbaki haung tommi dareka ri pokokna bidaraya namminawang ri boko tommo ri bokona Tuang Pu ttiri.

Lekbaki narapiki banngi mangemi Brahamana ri ampikna Tuang Puttiri annyonyoki ala siapa-siapaja bukuang kana mabajik na malukmuk. Napilak onjonja panumerana Tuang Puttiri antu, na erok nabuno kalenna.

Na kanamo Braharnana : "0; andikku, karaenna nyawaku ! Ta drokako angataiak ?

Napilak onjonja panumerana. Lekbaki siapa arei sallona lampana nabattumo mange ripakrasanganga ri Darul Hasanati. Na nisuromo ri Brahamana panngulunna pakrasanganga mange angkana-kanangi karaenga angkanaya anatta raja Sehu Mardhang niak battu siagang bainenna.

Lekbaki na. aklampamo anjo panngulua ri pakrasanganga. Battui mange ri kotaya napauanmi taunna karaenga.

nalanngerekna paagaya kananna pangngulunna desaya, ·apparri-parrimi lari naik ri karaenga angkana-kanangi. Nasukjukmo nampa arinyomba na nakana : "Ya, tuangku Sehu Alang ! Karaengku raja Sehu Mardhang niakmi battu nakana panngulunna desaya''.

Narannu dudumo karaenga allanngereki kananna taunna. Na nasura bayama gaja bai-baianna, na nasura pasaniasama siagang sangka-sangkakna kammaya bulekanga.

Lekbaki sadiami nabarangkakma kalenna karaenga siagang sikamma tumakhicaraya siagang punggawaya siagang sikamma hulubalanga siagang sikamma bunyi-bunyianga. Ta siapaia lampana karaenga nabattumomange ri pakrasanganga antu. Nalintakmo Brahamana mange ambuntuli karaenga raja Bakaramang Dati J aya.

Lekbaki siciniki mangemi sukjuk assombai bangkenna karaenga an tu rua sikalabini. Na nirakakma nibau ri karaenga. Naia tuang Puttiri Jalusul Asikina mangemi nasamba karaenga rua sikalabini nanirakakma nibau ri paramasuri.

Naia jia Tuang Puttiri Jalusul Asikina tena nakaluppaia ri dareka, ka anja dareka niak tanji amminawang. Punna aklampai Tuang Puttiri, punna ammantangi Tuang Puttiri ammantang tangi ammari-mari na naikma ri pakak kayua.

Lekbaki anja raja Bakaramang Dati J aya tarangkakmi ammoterek anngerangi anakna siagang mintunna siagang rannunna pakmaikna.

Lekbaki naia battunama mange ri ballakna appakaramulami appaempa gauk habarjaga-jagama patang pula alla patang pula bangngi annganre mannginung aktekne-tekne pakmaik.

Lekbaki gauka antu ammaterekmi Brahamana mange ri ballakna anngerangi Tuang puttiri. Naia ala siapa-siapaja pakkuranga annyanyaki Tuang Puttiri erok anngagangi tinra natamakkullea ka anja Tuang Puttiri tenailg sisaklakai ewanganna satunggu-tunggu N aia na'nyeppe-nyeppe Barahamana mange ri ia eroki seng nab una kalenna.

Lekbaki siapa arai sallona kamma anja na napikkirikma Tuang Puttiri i lalang ri pakmaikna : "Punmi kammaja anne panggaukanna Barahamana ri nakke maka nagappaja sallang nalukmuki pakmaikku. nanaumma ri buttaya namange ri ballakna Mangkubumi nanaagang bainenna ambuntuli nanakana maemaka karaeng nakinaik ri ballakna. Na naikma Tuang .Puttiri siagang bainenna Mangkubumi.

Na.·mmerama Tuang Puttiri. Na nakanamo Mangkubumi rua sikalabini : "Apa lanrinna karaeng naki kamma antu? Na napau ngasemma Tuang Puttiri ri Mangkubumi gauk-gaukna raja Sehu Maradang siagang Barahamana ri pakaramulanna tulusuk mange ri kalekbakanna.

Naia malanngerekna Mangkubumi kananna tuuang Puttiri na tak lalomo kalibanganganna.

Lekbaki nakanamo Mangkubumi : "Naanne kamma karaeng · antemi kamma narapik nawa-nawannu ?" Nakanamo Tuang Puttiri : "Ia narapika nawa-nawangku Mamak, kukellaiko mange assuro jakkallangak anjo dareka !" ·

Nakanama Mangkubumi : "Ante kamma gaukku nakkulle kugappa anjo dareka ?" Nakanamo Tuang Puttiri : "Suro erangi anne cincingku. Napunna sallang kigappai kicakkoi.

Lekbaki assuromi Mangkubumi sitau punggawa niarenga Meheraja lela mange amboyai anjo dareka. Nnasareang anjo cincinga nanakana : "Ia minne cincinga picinikiangi. Na punna antu naciniki maknassa amminawangi antu ri kau. Napunna sallang nugappamo allemi cakko bajik-bajik.

Lekbaki aklampami Maherajalela. Nakanamo Tuang Puttiri ri Mangkubumi : ''0, mamak ! Punna sallang niakmo dareka anjo mangekik ri Barahamana nakipauang angkanaya, nakana Tuang Puttiri punna tojeng-tojengi pakmaiknu erokko naagang appalaga gimbalak : Napunna sallang nusauruk gimbalakna narellammi kalenna ri kau apa-apa eroknu."

Lekbaki nipauangi seng anjo sari Meherajalela aklampana mangeamboyai dareka. Nasiapa aret sallona lampana na nabuntulukmo anjo dareka. Apaji na napicinikiammo anjo cincinga dareka. Naia nacinikna cincinga anjo dareka nabaklalo naung tom- . momi niimange. Apaji nanijakkalakmo risari Maherajalela.

Lekbaki naerammi mange ri tuang Puttiri anjoreng ri ballakna Mangkubumi. Narannu dudumo Tuang Puttiri. Apaji na'aklampamo Mangkubumi mange ri Brahamana. Battui mange apaji nalintakmo nikiok ammempo ri Brahamana. Na kanamo Brahamana : "Apa gauk antu nakibattu mae Bapak nupparri-parri kamma kucinik ?"

Nakanamo Mangkubumi : "Anne kupabattuangko mae ri kau karaeng, nasuroak Tuang Pu ttiri mae ri kau karaeng, nakana punna attojeng-tojengkik bed eng manngai · ri ia erokko naagang appalaga gimbalak Tuang Puttiri ri dallekanna tau jaia. Na punna sallang nisauruk gimbalakna Tuang Puttiri narellammi kalenna ri kau apa-apa parentanu ri ia, iami na turuki. Naia punna nisauruki gimbalakna maknassa taerokami Tuang Puttiri ri kau. Kamma minjo kananna.

Lekbaki nalanngereki Brahamana kananna Mangkubumi, apaji narannu dudumo pakmaikna na nakana : "Bajikmi, apa-apa erokna Tuang Puttiri ia kupinawang.

Lekbaki appalak kanami Mangkubumi na'mmoterek mange ri ballakna na nakana -kana tommo Tuang Puttiri kananna Brahamana antu. Na dundumo Tuang Puttiri. Nassuro ngallemo gimbalak ia rosok dudua na nasuro cipuri pole tuju allo tuju bangi, nanarapik tommo allo na pasijanjianga appaklaga imbalak.

Nakanamo Tuang Puttiri ri Mangkubumi : "Punna sallang mate gimbalakku na tallasak pole lintakik lappassangi dareka !" Nakanamo Mangkubumi : "Bajikmi !"

Lekbaki assulukmi Tuang Puttiri ri barugaya nidallekang ri sikamma bainenna tumakbicaraya siagang bainenna punggawaya ia ngaseng.

Nasanggenna anciPikai Tuang Puttiri takkajannak ngasengi kalibanngangang. Niakmo akkuluppai kalenna, niakmo angkana bakukku tau nampangku accinik parangku baine bajik-bajik kamma tappana.

Lakbaki sianamperekji amrnempo niakmi battu raja Bakaramang Dati Jaya siagang Brahamana nipinawang ri sikamma karakaraenga siagang tumakbicaraya kammayami pinggawaya ia ngaseng.

Lekbaki nilappassammi gimbalaka. Na anjo gimbalakna Tl.lang Puttiri tak.:laloi rosokna kammai ta makkullea akjappa nininik. Na'lagamo anjo gimabalaka. Naia dareka niak tomrrii niki.mlJolong ri sari Maharajalela. Manna sitau tau ta maniak anngassengi.

Lekbaki na sinamperekja aklaga na tukgurukrho naung ri buttaya gimbalakna Tuang Puttiri nitanruk ri gimbalakna Brahamana. Apaji na gegerekmo taua akgora .

Lakbaki niulakisseng pole sikali na materna gimbalakna. Anngarrukmi Tuang Puttiri antappassangi kalenna angkana : "Punna tattalassa gimbalakku maknassa kubuno tongi kalengku.

Lekbaki na lanngereki Brahamana k<inanna Tuang Puttiri baklalo napalatteki nyawana mange ri gimbalakna Tuang Puttiri. Na lari tommo mange ri dallekanna Tuang Puttiri ammenteng. Na nilappassang tommo dareka ri Na'sulukmo nyawana raja Sehu Mardhang battu lalang ri dareka antu antama ri batang kalenna raja Sehu Mardhang.

Apaji na lintakmo Tuang Puttiri mange ri buraknenna si agang ri raja Bakaramang Dati Jaya. Nampa mange narakak anakna nabau. Nampa napakkutakmanngang anjo gauka ri Tuang Puttiri. Na nipauammo ri Tuang Puttiri lampa-lampana ri pakaramulanna _sanggenna mange ri kalekbakanna gauk-gaukna Brahamana ri raja Sehu Mardhang.

Naia nalanngerekna karaenga kananna mintunna antu, taenamo anu kamma kalibannganganna karaenga allanngereki .

Lekbaki ammonokmi raja Bakaramang Dati Jaya siagang raja Sehu Mardh,ang mange ri ballakna. Battui mange ri ballakna appakaramulami karaenga raja Bakaramang Dati Jaya ammempo gauk na barajaga-jagamo patang pulo allo patang pulo banngi, makkakdok manginung taena tappukna . Naia gannaknamo patang pulo allo patang pulo banngi, na nilantikmo raja Sehu Mardhang ri raja Bakaramang Dati Jaya. Iami assambeangi karaenga ri kakaraenganna.

Lekbaki nipisalingi ngasemmi ri karaenga sikamma punggawaya siagang sikamma tumakhicaraya, na _nisidakkai ngaseng tommo karak-karaenga, sikamma pakkereka, siagang sikamma misikinga siagang takbalaka ia ngaseng.

Kamma mi'nne kannana ri tiiU ampatannaya pau sangga i Ialanna karaenga raja Sehu Mardhang, taena anu kamma labona siagang lambusukna nabajikkana siagang adelekna parentana, siagang nasurona sikamma taunna anggaukang ibada ri Allah Taala. Na ,napappisangkang sikamma gauk kodia.

Lekbaki siapa arei sallona raja Seha Mardhang i lalang kakaraenganna na niakmo sekre allo na nagappa naukrangi raja Sehu Mardhang raja Ahmad Maulana. Apaji na nakiokmo raja Sehu Mardhang anjo pakrasanganga. Na kalompoanna Allah Taala ri rewasa saimang-sannanna taua tinrona nabattumo mae pakrasanganga lollong bonena ngaseng Jgunmai nialoroka nicinik pakrasanganga antu mabajik dudu alorokna. ·

Lekbaki narapiki singarilk, gegerekmi tau ri bonena . pakrasanganga ruang batua angkana : "Niak pakrasangang beru battu siagang kekkesekna lollong kotana, taunna.

Na mangemo Sehu- Mardhang ri raja Ahmad Maulana nipinawang ri sikamma karak-karaenga, tupanritaya siagang sikamma tumakbicaraya siagang punggawaya ia ngaseng. ·

Batfui ri timunganna ·kotaya nakanamo Adang Laela ri paj!gana · pakkekbuka : "Mangeko paui ri karaenga angkanaya, raja Sehu Mardhang niak battu erok anngagangkik sicinik · ! " Apaji napparri-parrimo pafaga pakkekbuka. Naanjo rewasaya battuna mange pajaga pakkekbuka sitabang tongi niakna karaenga ri pangngadakkanna niadek ri sikamma karak-karaenga siagang sikamma tumakbicaraya siagang punggawaya ia ngaseng, nanabicara anjo pakrasangang beru battu antu. Tasalloai kamma, niakmo battu pajaga pakekbuka annyomba angkana .: "Niak tau ri pakkekbuka erok antama mae anngagangkik sicinik karaenga.

Nakana : "Kana-kanangi karaenga, angkanaya raja Sehu Mardhang niak battu, erok anngagangkik sicinik !"

Lekbaki nalanngerekna karaenga kananna pajaga pakkekbuka antu, nakanamo karaenga ri Mangkubumi : "Inai kutaeng tau niak battu? Bajikko mange sikamma karak-karaenga, tau loloa ambuntuli, na nuerangi mae ka erokak ampakkutaknangangi lndara Jaya.

Lekbaki, aklampami Mangkubumi nipinawang ri sakamma kara-karaenga siagang tumakbicaya -ia ngaseng. Battui mange siciniki siagang Inadara Jaya , Na'nnyot'nbamo Mangkubumi ri raja Sehu Mardhang na nampa akjama taeng nakana : "Nasuro buntulilikik karaenga !''. N a majappamo raja Sehu Mardhang mipinawang ri Mangkumbumi siagang ri karak-karaenga. Battui mange ri barugaya amnyombami raja Sehu Mardhang ri raja Ahmad Maulana. Na kanamo raja Sehu Ahmad Maulana : "Battu kereko antu mae ?"

· Na'nnyombamo Mangkubumi ri karaeng na nakana : "Takiassengami'nne karaeng ! Ia mintu anatta raja Sehu Indara Jaya".

Nalanngereki karaenga kananna Mangkubumi na naukrangimo karaenga, na mange anrakaki na nampa nabau mintimna antu na nakana : "Ta kuassengamako kurupa, na nupakajaiangak pammopporoknu !". Nakanamo raja Sehu Mardhang : ''Anngapai naniak kammana karaenga, ka anne i nekke kiataimak !"

Na rannu dudumo karaenga allenngereki kananna anakna antu. Na nikutaknammo ri karaenga gauk-gaukna rewasa napilarinna pakrasanganga ri Darul Qiang antu. Na napau ngasemmo raja Sehu Mard!lang ri pakaramulanna tulusuk mange ri kalekbakanna. Na_kalibaungangammo karaehga allanngereki.

Na nakanamo karaenga : "Angapai anjo rewasaya nutea akkana sitappak ri nakke ?" Na 'nnyombemo raja Sehu Mardhang angkana : ''A.n.tu wattua karaeng erokak akkana sitappa ri katte karaeng kaerok ijapak aklampa mange amboyai ia takuassenga".

Apaji natakmurimo karaenga.

_..._Napakkaramulamo attekne-tekne pakmaik tuju allo tuju bamiigi annganre manginung na nasuro bentulimo raja Bakaramang Dati -Na battumo ri sikamma karak-karaeng i rawangannaya siagang tumakbicaraya ia ngaseng.

·Lekbaki, siciniki sipakdalmangang na sirakakmo na sibau na nampa nitenai ammempo ri pantasak bulaenga.

Lekbaki na nitoanamo raja Bakaramang Dati Jaya ri raja Ahmad Maulana. Apaji na makkakdok manginunmo tuju allo tuju banngi attekne-tekne pakmaik.

Lekbaki appalak kanami Bakaramang Dati Jaya ri raja Ahmad Maulana. Na'ppalak kanatommo raja Sehu mardhang ri matoanna na naerang tommo bainenna mange ri ballakna.

Na nacinikmo Tuang Pultiri Jalusul Azikina niak battu buraknenna anngerang baine sitau : Taklalo rannuna nanakutaknang angkana : ''Inai anne tau karaeng ?"

Na nipauammo ri pakaramulanna gauka tulusuk mange ri kalekbakanna.

Lekbaki nalanngereki kananna buranennakamma anjo baklalo mangemi narakak na :qabau Tuang Puttiri Cindasari makanamo Tuang Puttiri Jalusuk Azikina ri tuang Puttiri Cindasari : "Teako sia-siai pakmaikna !" Nakanamo Tuang Puttiri Cindasari : "Angapai naniak kana kammanta, ka anne i nakke atamak ri katte !".

Na para numakkalakmo rua sipakmaruang. Na rannu dudumo raja Sehu Mardhang anciniki bainenna ia rua singai sikamaseang.

Lekbaki, kamma antu na niakmo sekre allo raja Sehu Mardhang na nagappa na ukrangi anjo napantamaia nyawana Brahamana Na nasuro boyamo anjo gimbalaka nakellai nisikkok irate ri pokok kayua.

Lekbaki aklampami taua mange amboyai anjo gimbal;;tka. Tasiapayai sallona na niakmo nigappa. Apaji nanisikkokammo i rate ri pokokna kayua. Kamma minne pauanna napau tau ampatanmaya pau antu.

Na masuarak dudumo pakrasanganga. ruang battua. Apaji na majaimo padanggang battu mange.

Na malammorokmo apa-apaya ri pakrasangang ruang battm antu. Na mallambammo pau-paunna ri sikontu pakrasangang rna· raenganga.

Passalak

Na nisuro kanamo pau-paunna Tuang Puttiri Kumala Ratm Dewi niallea ri orassasaya sangge napilarinna raja Sehu Mardhang . Na taena anu kamma susana anngukrangi siagang manggena. Na niakmo sekre banngi namajannang dudu tinrona, na niakmc battu sikayu karaenna bayanga anngallei anrikbakangi mange ri pakrasanganga ri Marahung amboliki ri ballakna. Lekbaki ammoterekmi karaenna bayanga ri ballakna mange ri empoanna .

Lekbaki berikbasaki ambangummi karaenga rua sikalabini. Na nacinikmo niak baine. Na takbangkamo pakmaikna na nakana : "lnai baine mabajik-'bajik kamma tappana?". Na kanamo ka.: raenga ri Tuang puttiri anjo: "Battu kere antu mae?"

Na 'ppiwalimo Tuang Puttiri angkana :

"Kikaluppaimak paleng karaeng ?"

Nalanngereki karaenga kana kammana anjo tuang Puttiri nampa tommi naukrangi anakna taenaya. N a narakakmo nab au anakna na narerai. Apaji na rannu dudumo karaenga rua sikalabini, na nakana ri anakna : "Kammai kucinik rupanna anak tau lekbaka akburakne. Na'nnyombamo Tuang Puttiri angkana : ''Kamma tojengi karaeng !" lnai nuburakneang?.

Na napaumo Tuang Puttiri ri pakaramulanna rewasa niallena ri orassasaya na nierang mange ri empoanna siagang sibuntulukna raja Sehu Mardhang. N a napau ngasemmo ri inanggena siagang ri anronna. Naia nalanngerekna karaenga rua sikalabini na nakanamo karaenga ri sikamma bonena ballakna siagang patarintina Tuang Puttiri siagang ri anrong pasusuna ia ngaseng : "Teako gegerek !"

Na ma'nnyombamo sikamma bonena ballakna anjo angkana : "Apa-apa erotta ia mintu kisomba kipanaik ri ulunta. Lekbaki kammami antu passalakna.

Passalak

Passalak, na nisuro kana tosseng pau-paunna Tuang J?uttiri Sitti Dewi anakna raja Darul Hiya antu tianangi. Nakmanakmo sitau burak-burakne taena anu kamma bajik-bajikna, manggena lekbak na turuki, sangkamma lekbaki rappo nipue tua. Na rannu dudumo karaenga anciniki cucunna. Na naaremmo Indara Dewa. Nanakatutui dudumo. Lekbaki lompo-lompomi nasuro ajarimi anngaji Koroang. Ta siapa sallona angaji na tammakmo. Appilajaraki seng akkarena pakdang, poke, pama, tasiapai sallona akkare- . na na nakasukmang ngasemmo, nasukkuukmo akkalakna.

Na niakmo sekre allo na'ku taknang rianronna angkana : "Anne i nakke kerei mae manggeku lampana anne kamma ?" Na takmurimo Tuang Puttiri allangereki kananna anakna antu. Na kanamo ri anakna : "Antu i kau taena manggenu. Antu. pakmanakku ri kau kamma tongi un tia".

Na kanamo ll1.9ara Dewa : "Teaki akkana kammai antu ! Barang ri oloji ri wattu ri cakdi-cakdiku na kikulle akkana kamma antu. Ka tamakkulle sikali-kaliai taua nianakkang na taena manggena, Ka sakdang untia lagi antu naniak manggena".

Na kanamo bondana : "lnai nukana manggena untia antu ?" Na !gtnamo lndara Dewa : "Antu manggena untia ia mintu allamungai naia anronna ia mintu nipaklamungia?''

'Na lanngereki Tuang Puttiri kananna apakna na numeramo na narakak nabau anakna nanakana : "Teamako pakkutaknanngingi lanrinna matami !" Nakanamo lndara Dewa : "Punna kamma antu kananta kilappassammak aklam·pa mange amboyai manggeku !" Na taenamo na'kkana-kana anronna. Na niak ngasemmo nakuragaiangi anakna ri .gauk allawayai anakna na takkulleamo napisangkai.

Lekbaki, appalak kanami lndara Dewa ri anronna siagang ri toana. Na kanamo· karaenga : "Anngerangko takbalak cucu -!" Na mannyombamo lndara Dewa angkana : "Teami karaeng angerangiak takbalakjai." Lekbaki appalak kanami ri toana na nampa akjappa tommo tammari-mari ri allo ri banngi ri pakjappaya.

Passalak

Na nisuro kanamo pau-paunna.

Niak sekre karaen_g ri Darur rawadi nikana raja Puttara Alang. Malompo dudui kakaraenganna. Naia karak-karaenga amminawanga ri ia kurang sekrei na sibilanngang. Na tau barani ngaseng. Na anjo karaenga rua anakna, sitau burakne, sitau baine. Naia buraknea niarengi lndara Lalana, naia bainea niarengi Tuang Puttiri Calaya. ·

Niak sekte allo na'mempo nikusianngi karaenga ri sikamma karak-kataenga i rawaimgang parentana siagang sikamma tumakbicaraya ia ngaseng siagang punggawaya nikanaya Rakkasak Buana siagang sikamma anak karaeng tau loloa niak ngasengi ammempo .

. Nakanamo raja Puttara Alang ri Mangkubumi : "E, mangkubumi ! Eromak anne ampakbainei lndara Lalana. Na kukutaknangko i nai·· nulangerek karaeng niak anakna baine bajik-bajik, iareka na anak karaeng nukasukmanga. Naia kiparioloi, nakanamo Mangkubumi : "Teamamo kulanngerek karaeng maka niak anakna bajik-bajik. Niakja kulanngerek anakna raja Darul Kiang nikana Tuang Puttiri Jalusul Azikina, bajik-bajik dudui tappana, makkilo-kiloi jeknek rupanna kammai bulang sampuloa anngappak, tilui mataya anciniki. kurang sekremo na patang pulo anak karaeng ri Darul Hasanati. Kammarninjo kulanngerek bajikbajik, .

Na'mmakkammo raja Puttra Alang.

Naia Indara Lalana Naikmi nassuna na nakana : "Ia minjo kukaeroki bainenna raja Sehu Mardhang. Nasareangak kuallei, tamasareangak kualle iji na nakana : "Siapa maminjo kaburakneanna raja Sehu Mardhang ?"

Na kanamo karaenga : "Teako akkana kammai antu ! Bajikja sallang punna annyaurukjako, na punna i kau nisauruk teai i nakke kasirik-sirik, ka musutaheleki antu ala eraka napassareang bainenna raja Sehu Mardhang.

Na pilak onjommo Iarrona Indara Lalana, ejami rupanna, kamma pepek akrinraya. Na nakana ri manggena : "Teilik akkana kammai !".

Lekbaki, nakanamo lndara Lalana ri lndara ·Buana : "Mangeko ampassekrei takbalaka ia ngaseng siagang sikamma ewanganga suro pakabajik ngasengi. N a maksulukmo Indara Buana ampassekrei takbalaka siagang sikamma karak-karaenga siagang tumakbicaraya siagang pinggawaya ia ngaseng. Na massekre. ngasemmo na mangantalai kutika mabajik siagang wattu mangaia.

Naia narapiknamo wattu mabjika aklampami lndara Lalana,

Na siapa arei sallona ti aganga na takrapikmo mange ri anak pa70 krasanganna Darul Hasanati. Na'mmantanmo ammari-mari na: niparekang malige ri lndara Buana. Na sinamperekja nalokbakbakmo embana Indara Lalana. Na kanamo Indara Lalana ri Indara Buana: "Aklampamako mange angerangi anne surakku !" Na lintakmo Indara Buana angallei anjo suraka, Na'klampamo.

Lekbaki siapa arei sallona ri aganga nabattumo mange ri pakrae sanganga ri Darul Hasanati. · ·

Nagegerekmo taua anjo ri pakrasanganga na'mmantammo ammari-mari Indara Buana anjoreng ri pakrasangang cakdia.

Lekbaki aklampami pole Indara Buana nat].llusuk antama ri kotaya ri Darul Hasanati. Na anjo wattua raja Daiul Hasanati sitabangi niakna ammempo rna siagang raja Ahmad Maulana nikasuianngi ri raja Sehu Mardhang siagang sikamma karals:-karaenga i siagang tiimakbicaraya .siagang "sikamma punggawaya siagang among guru joaka, pakalawing epuka ia ngaseng, lanrinna allanngereki karaenga kareba ri tau ri pakrasangang cakdia antu. Na ia jia tasallo tongangapi lekbaki kamma pappaunna nagegerekmo taua angkana niak utusang baru battu.

Nalintakmo ..assuluk Maharajalela Indara Alang ampakutaknanngangi gegereka. Nakana ngasemmo taua : "Niakanjo lltusang, naia giokna kammai tau pongoroka. Taena tau nabilang tau".

Nakanamo Indara Laela : "Keremi anjo mae anne kamma ?".

Lekbaki kamma pakbicarana na niakmo battu Indara Buana. Sicinikmi siagang lndara Laela, nakanamo Indara Laela : "lnaika antu tau siagang tau battu kereko mae?"

Appualimi Indara Bua'ha angkaria : "Inakke utusanna raja Putra Alang battu mae anrinni ri raja Sehu Mardhang, niakji nikusiangi ?"

Nakanamo lndara Laela : "Niakji , mae mako kiantama ri karaenga !" Namakrurummo ia rua mange andallekang ri karaenga. Battui mangeamnyombami lndara Buana na nampa ammempo na nampa napatanroang anjo surak naeranga antu mange ri raja Bakaramang Dati Jctya. Nalintakmo Sehu Mardhang angallei anjo suraka na nasengka na nabaca. Kamma minne kananna : "Ia minne surakna Indara Lelana anak raja Puttra Alang malompo dudui kakaraenganna, iami assauruki karaenga kurang sekre na sibilanngang. Na ia takbalakna ta niasseng nikana-kanai jaina, natau barani ngaseng, tau anjari ngaseng gaukna. Na battu mange ri raja Sehu Mardhang tau matuna dudua na kurang bonena pakrasanganna. Na ri bokoanna antu punna erokja raja Sehu Mardhang ri kalompoanna bajika na nawa-nawa anne surakku . Erokak ampalaki antu bainenna raja Sehu Mardhang niarenga Puttiri Jalusuk Azikina. Na sareanga kualle iji,.ta nasareangak kualle iji ?".

Lekbaki nacinik raja Sehu Mardhang. kamma suraka, taena anu kamma larrona, naelamo rupanna na nakana ri lndara Buana : "Kana-kanaji karaennu lndara Lalana angkana bainemak. K,araennu bajik nusuro mae ambuntuli Tuang-Puttiri. Na punna nikana ija raja Sehu Mardhang nidallekang ri sikamma karak-karaenga i rawannaya, bajik Indara Lalana ammoterek ri pakrasanganna . Teai napakasiriki sikamma karak-karaeng cakdia ! Ammoterekmako mange angkana-kanangi karaennu !"

Lekbaki ammoterekmi Indara Buana mange siagang naikna nassuna allanngereki kananna raja Sehu Mardhang . N appalak kanamo na'lampa na nakana : "Darai katanasuroak karaengku angallei pakrasanganga, kakammaji na nasuroak karaengku, manna kale-kalengku ja angallei anne pakrasanganga".

Lekbaki, battui mange Indara Buana napabattu ngasemmi kananna raja Sehu Mardhang ri Indara Lalana.

Lekbaki, na lanngereki Indara Lalana, tammaka-makami larrona, kamma mami ularak ammekkok-mekkoka nakana : ''EJ bapakku ! Sikamma takbalatta kipassekrei na kiklampa mange !" Na niemba ngasemmo sikamma takbalaka, ia ngaseng tubarani ri Mangkubumi siagang lndara Buana.

Apaji na makyappamo alleang battu ngaseng mange ri pakrasangang ruang batttia.

Lekbaki gegerekmi tau ri pakrasangang ruang battua antu. Ta makkulleami assuluk antama.

Lekbaki , asse re tommi parenta raja Sehu Mardhang assuro passekrei sikamma takbalakna siagang sikamma pinggawana.

Lekbaki niak ngasemmi assekre takbalakna nas<;> sokmi assuluk. Battui assuluk na sibuntulukmo takbalakna Indara Lalana . Na' kbundukmo sarro dudu bundukna Indara Lalana. Na antu lndara Buana .!

Naia panngulu bundukna raja Sehu 'Mardhang antu Indara Laela.

Lekbaki para napatujumi takbalakna pumbali-bali. Na makbundukmo. Naia iannamo lari nibetami. Apaji naanjo bunduka

taenamo anu kamma suarakna ka sigappai para tubarani sitekbak72 mi sitekbaka, sitobokmi sitoboka, sipoke sipokea, taenamo It.- lanngerek matu-matu. Na maklulumo alimbukbuka naik ri allaka, singaraka kamma mami kallangang rapak. Apaji nasarromo bunduka . Na · nigappamo nijakkalak lndara Laela ri lndara Buana. Na malarro dudumo raja Sehu Mardhang.

Na nakiokmo jing appaka antu. Nabattumo jinga siagang takbalakna attappoi ampakbengkorangi kalenna mange ri aganna. Nannappoimo mange ri takbalakna Indara Lalana na lanri anjari duduna kasattiannu lndara Lalana, nakjarimo oraksasa annayang anjo anngatalai pabattuna.

Na suarokmo bundukna jinga siagang orassasaya. Najaimo mate takbalakna antu jinga. Naia lokoka ta niassengami nikanakana jaina nipakamma ri orassasaya.

Lekbaki napanami pole raja Sehu Mardhang pana kasattianna. Apaji na'kjarimo naga accokko-cokkoang pabattuna nataranjalakmo takbalakna jinga. Na kamma tommo pakkiok-kiokna takbalakna jing appaka antu.

Naia lndara Lalana napasuluk tommi kasattianna na nasare jing tassibilangang oraksasa allimpoi lanri jaina oraksasa.

Kamma mi'nne paunna ri ampatannaya pau.

Passalak

Na nisuro kana tongi seng pau-paunna lndara Dewa anakna lndara Jaya antu aklampana mange amboyai manggena. Na'klampamo allo banngi taena na'mmari-mari, na lanri erok duduna na agang sicinik manggena.

Lekbaki siapa arei sallona lampana na'mmuntulukmo sekre moncong lompo dudu na tinggi. N a anjo i rate ri monconga niak sitan naga attapa taena anu lompona. ·

Na anjo monconga punna nililiki tuju allo tuju banngi, na nililiki ri nagaya antu pintallung akkaluk. Naia ulunna i ratei ri tompokna monconga na katambungammo ri kayu lompo. Naia Indara Dewa aklampami naik ri tompokna monconga antu .

Lekbaki narapikimi banngi na sassanmo kallangang rapak. Namallak-mallakmo pakmaikna lndara Dewa.

Lekbaki sinamperekji na taenamo anjo sassanga ka anjo kumalana nagaya assiloi singarakna. Na'kjarimo singarak anjo monco73 nga. Na nacinikmo Indara Dewa taenamo anjo sassanga akjari singarakmi kamma singarak bulanga. Na kalibanngangang dudumo anciniki. Na kanamo pakmaikna : "Inai are anne patanna singarak. Na maklampamo naung ri bangkenna monconga antu lanri mallak duduna. Na mallanngerekmo sakra angkana : 0, Indara Dewa ! Anngapai numallak kamma. Alleinjo kumalaya kaia mintu lanrinna nanjari mannyauruk taua ri bunduka".

Nakanamo lndara Dewa : "Inaiko antu patanna sakra nataena nicinikko". Na mallenngerekmo pole sakra lndara Dewa angkana : "I nakke minne karaenna nagaya ia ngaseng, katamaka-makai kukamaseannu''.

Na kanamo lndara Dewa : "Apa pattujuna kumalaya antu ?".

Na makkokokmo karaenna nagaya antu kamma todong jangang eroka akbayao siagang pammarunna sakranna na nakana : "0, Indara Dewa ! Naia pattujunna kumalaya antu malompo dudui namajai tujunna. Uru-uruna punna erokko assingarri pakrasanganga iareka naparanga maknassa singaraki antu siagang iannamo nukaerokia niak mintu, kammaya punna erokko appabattu olokolok niak ngasemmintu amminawang ri kumalaya antu, iareka nuerok accinik pakrasangang bella, kiok mi'nne karaenna insa Allah Taala niak mintu sikamma nukalbrokia. Naia punna erokko bararii nikamallakkang allei erang . .Niak tong antu pana kasattiang irate ri tompokna monconga antu.

Na rannu dudumo lndara Dewa. Na naallemo kumalaya. Na naikmo ri tompokna monconga antu.

Lekbaki, battui naik ri tompokna monconga antu nacinikmi niak tojeng pana tattala. Apaji namangemo naalle na nampa ung ri bang kenna monconga. N a maklampamo assuluk ri paranga. Na ala siapa-siapaja parang luarak na laloi siagang moncong tinggi napanaiki.

Lekbaki siapa are sallona lampana na mammuntulukmo sibatu ballak ri tanngana paranga, taena anu kamma lompona, kammai moncong tinggina siagang lakbuna kammai pakrasangang sibatu.

Na najo patanna ballak orassasa lompo dudu, ta sangkammai orassasa maraenga, katuju ulumna. Naia sakranna pakmorokna kammai gun turuk.

Lekbaki batt1J1!1i mange Indara Dewa ri ballaka antu. Apaji na naikmo.ri ballala antu. N:i nacinikmo niak orassasa tinro i rate pantasak bulaenna. Naia sakranna akmorok kammai gunturuk nilanngerek. Na kalibanngangammo Indara sinamperek.

Lekbaki kamma anjo numakkalakmi orassasaya na nakana : "Taklalo baraninu anne kucinik !". Tamallak-mallakako?

Appiwalimi Indara Dew a angkana : "Apa lanrinna na kumallak mate, ka ant1,1 i kau mahallok tonjako. I nakke mahallok tonjak. Anngapai kumallak ri kau ? ".

Na marannu dudumo orassasaya antu allanngereki kananna lndara Dewa na kana : "Nampamak accinik tau tamallak mate. Mingka anne kamma kuparekko anak''.

Na kanamo. Indara Dewa :. "Keremi pammateinna anaka ri manggena, siagang manggea ri anakna ?" ·

Na numakkalakmo orassasaya na nakana : "0, anakku Indara Dewa ! Erokko barani nanjari gauknu ? Alleminne guliga kagassingangku sollanna nugappa sikamma nukaerokia. Niak ngasemintu i lalang. Kamanaya punna erokko aklalang ri tompokna jekneka iareka nu'klalang ri buttaya iareka ri allaka kiokmi. Maknassa niakmi sikamma nukaerokia.

Namarannu dudumo pakmaikna Indara Dewa na naallemo anjo guligaya siagang pappalak popporokna ri orassasaya.

Lekbaki appalak kanami ri bapakna. Nakanamo orassasaya : "0, anakku ! Allampa mako ! Bajik-b"ajik mamako ! Na: punna niak antattabaiko teako takkaluppai.

Lekbaki appalak kanami. Na maklampamo assuluk. Ala siapasiapaja parang nalaloi siagang romang nasosok mancong napanaiki. Na ala siapa-siapaja nacinik kakalumannyanganna Allah Taala.

Lekbaki siapa arei sallona lampana nabattu mange ri bangkenna moncong Jabar Nur, na i rate ri monconga anjo niak sitau · Barahamana jaridudu gaukna. Tuju pulomi taunna ta manganre tamanginung ta makinro satunggu-tunggu manggaukang pakkusiang ri Allah Taala siagang tuna. Na taena maraeng nagaukang passangalinna aklamungaji lame, siagang paccok, siagang un ti, takbu. Naia arenna nikana Barahamana Sakti namajai anak karaeng appilajarak panngassengang ri ia antu, kurang sekre na patang pulo anak gurunna. Na mappakalompo ngaseng ri ia.

Niakmo sekre allo Barahamana Sakti na nikusianngi ri sikamma anak gurunna nanakana ·: "0, i kau ngaseng antu! I nai anngassengi Indara Dewa. Niaki battu sallang. Niak minjo mae ri aganga ri bangkenna monconga anne. Mingka eroki mange naboya manggena. Bajikko mange ambuntuli. Na kalibanngangang ngasenmo sikumma anak gurunna anjo allanngereki kananna .rBarahamana Sakti antu.

Na maklampamo naung ri bangkenna monconga antu. Na sibuntulukmo siagang Indara Dewa. Na m<ikkutaknammo Dewa angkana : ''0, sakribattangku ! Battu kereko'ntu mae siagang i nai anne patanna empoanna irate ri monconga. Nakanamo anak karaenga : "Anne i nakke nasuroak Barahamana Sakti mange ri katte karaeng. Nakellaikik naik akkarek-K:arena ri monconga anne. niakmo tuju pulo taung attapa.

Natakkajannakmo Indara Dewa allanngereki kananna nanakana: "Aklampamako mange ri olo na kupinawangko !" Nakana- · mo anak karaenga anjo : "Teai adak kamrnaya antu, passangalinna i katte mange ri olo ka i katte nisuro buntuli.

Na takmurimo Indara Dewa nampa fnange ri dallekang. Na' kjappamo nirurungang ri sikamma anak karaenga antu naik ri moncong.

Lekbaki battui mange ri Barahamana na nikiokmo na nirakak nanibau ri Barahamana Sakti nanakana : Ammempo mako karaeng Na massuro pallumo lame siagang paccok. Lekbaki tiknoki niangkakmi mange ri dallekanna Indara Dewa.

Na kanamo Barahamana Sakti : "Akkakdokmako anak !" Ia tommi'ntu u kakdokku". Na makkakdokmo Indara Dewa.

akkakdok appangajaimi.

Na kanamo Barahamana Sakti : '' Apa gauk anak nuniak battu kamma anne mae. Nakanamo Indara Dewa :·"Anne gauka kukana kikasukmanjintu. '' Na takmurimo Barahamana allanngereki kananna Indiua Dewa.

Nakanamo ; "Insya Allahu Taala, i nakkepa assareangko sikamma nukaerokia.

Nasukjukmo lndara Dewa ri Barahamana Sakti:Na mappalakmo panngassengang hikmah.

Lekbaki siapa sallona ammantang i rate ri monconga antu mamappalakanamo ri Barahamana : "Bajik mako antu linta-linta mamako mange amboyai tunnganakannu ka antu manggenu nibetami pakrasanganna sibatu ka'kbunduki siagang Indara Lalana. Ka -anjo lndara Lalana tammaka-makai anjarina gaukna siagang kasaktianna siagang kabaranianna najai dudu pole takbalakna. Ta niassengai nikana-kana jaina. Lanri kammanami anjo na niallemo pakrasanganna sibatu raja Sehu Mardhang.

Naia Indara Dewa nalanngerekna kananna Barahamana numerami nanakana Barahamana Sakti : "Teamamako susai pakmaikna. lnsya Allahu Taala katani salainjo ri kasaktii:mg siagang panngasengang hikima Insya Allahu Taala i nakkepa antulungko anak. Alleminne pangassengang kasaktianga siagang punna kasaktianga nupake antu sanggenna apa-apa nukaerokia antu siagang · nukunjungia_niak ngaseng mintu ri ewangang ruaya antu.

Lekbaki na niajarimo pole lndara Dewa ri Barahamana Sakti massing-massing rupa-rupanna panngassengang hikmah.

Naranmi dudumo lndara Dewa. Na mangemo sukjuk ri bangkenna Barahaman,a. Nanirakakmo kallonna lndara Dewa na nibau ri Barahamana nanakana : "0, anakku! Mangemako na nuukrangi antu kuajarianko !"

Nakanamo lndara Dewa : "Insya Allahu Taala lanri barakkatta karaeng". Lekbaki appalak kanami mampa naung ri bangkenna monconga. Battui naung ri bangkenna monconga napasulumi kumala hikmana antu na nakiokmo karaenna nagaya antu. Lekbaki, kacinikammi sikamma tau akbunduka antu lanri singarakna carammenna kumalaya antu.

Passalak

Nanisuro kanamo pau-pauanna bundukna raja Sehu Maradang siagang lndara Lalana antu. Alasiapa-siapaja kasattianna jinga na nisauruk ngasenja ri kaonna lndara Lalana.

Lekbaki nakanamo jing appaka ri raja Sehu Maradang : '0 bapakku ! Apamo nawa-nawanta karaeng kataklaloi'nne kasattianna lndara Lalana. Bajikkik karaeng appalak doang dasi-dasi na natulungki Allah Taala."

Natakmurimo raja Sehu Maradang na nakana : "Bajikmi appalak tulumpak ri Allah Taala."

Nassulukmo sidallekang lndara Lalana. Nakanamo raja Sehu Maradang : ''0 lndara Lalana ! Maemako, apa-apa niak rikau pake ngasemmi panngassengannu."

Lekbaki napasulukmi anak panana Indara Lalana na napana raja Sehu Maradang. Naklengukmo raja Semu Maradang na nipinawammo ri anak pana kasattianna Indara Lalana.

Lekbaki nicinik ri lndara Dewa gauk kammaya anjo, nalappassammi pana kasattianna nisareanngai ri Barahamana naiami' tu antarai anak panana Indara Lalana ri raja Sehu Maradang. Apaji nak bundukmo anak pana ruaya antu ammaccing maccing sakranna, na masuarak duduno nilanngerek, Nakalibannganmo Indara Lalana anciniki antu gauka siagang naikna nassuna na naallemo anak panana napappanang nakjarimo anak pannana naga akkattikatti ·pambantuna.

Lekbaki nacinikmi lndara Dewa nagaya antu taklalo jaina. Apaji nakkiokmo kumandona nagaya siagang karaenna nagaya babaklalo niak tommami battu karaenna nagaya ammenteng ri dallekanna raja Sehu Maradang taena anu kamma lompona kammai kota taktinring. Naanjo sikamma naga cakdia baklalolannyak tommami silalonna, namangemo lndara Dewa ri dallekanna manggena. Lekbaki nicinik ri raja Sehu Maradang rupanna lndara ne.:. wa antu, nakanamo pakmaikna, "Tau battu kere mae anne kutaeng kataklaloi bajik-bajikna tappana siagang giok-giokna." Na nakutaknammo angkana : ''0 tau lolo ! Battu kereko mae, inai annganakkangko, inai todong arennu ?"

Na mannyombamo lndara Dew a angkana : "Arengku karaeng nikana lndara Dewa." Naia anrongku nikana tuang puttiri Sitti Dewi.

Lekbaki nalanngerek raja Sehu Maradang kananna lndara Dewa, baklalo narakak tommami, na nabau Indara Dewa siagang rannuna pakmaikna na nakana : "0 anakku ! lnakkemi anne manggenu niarenga Sehu Maradang." Nasukjukmo Indara Dew a ri bangkenna manggena na nakana : "0 karaengku ! Nampapam'nne tallasak pakmaikku karaeng lanri kuciniktamo, naiajia kupilari anrongku lanri ikatteji mae kuboya.

Narannu dudumo pakmaikna raja Sehu Maradang kammai nasakring natujua bulang.

Nakanamo lndara Dewa : "Bajikkik karaeng ammaliang antama ri kotaya, naanne bunduka teakmaki kasusangi punna tallasak inja inakkepa anngewai lndara Lalana.

Lekbaki ammoterekmi raja Sehu Maradang antama ri kotaya, na cinikimo anakna akbunduk siagang Indara Lalana antu. Naia Indara Lalana tamaka-makami larrona anciniki nagaya majai dudua. Nataenamo nacinik nataklalomo maliakna ri naga kasaktianna lndara Dewa namakkiokmo angkana : "0 raja Sehu Maradang !

Mallakmako ri nakke na nupalengkukmo kalannu ri naga lompoa?

Nalanngereknamo Indara Dewa naikmi akdongkok ri mako tana naga lompoa na nakana : "0 Indara Lalana ! Apa-apa nia ri kau, maemako. ''

Nalanngereknamo lndara Dewa naikmi akdongkok ri makotana naga lompoa na nakana : "0 lndara Lalana ! Apa-apa nia ri kau, maemako."

Nalanngereki lndara Lalana kananna lndara Dewa, tamakamakami kalibannganna siagang naikna napassuna na nakana : "0 tau lolo ! Inai anaganakkangko, battu kere tongko mae pakrasangang erokko mate , nuerok todong anngewa. Bajikko aklele antureng ka kupakdara dudui antu rupannu."

Nammakkalakmo .Jndara Dewa angkana : "Teakmako jai bicarannu, inakkemi'nne nikana Indara Dewa. Pabattumi ia mae niaka ri kau. Nalarro dudumo Indara Lalana na napappanammo pana kasattianna nakjarimo anak panana antu pepek battu erok angkanrei takbalakna raja Sehu Maradang.

Naia Indara Dewa lintak tommi napappanang pana kasattianna antu nakjarimo bosi jeknek. mawarak naiamo ambunoi anjo pepeka, napilak onjommo larrona lndara Lalana , na napappananseng pole pana kasattianna nakjarimo anak panana olok-olok sangkak rupa naiamo anjalloki takbalakna lndara Dewa, nabattumo jing appaka anruppai anjo sikamma olok-oloka. Apaji nasuarakmo bundukna na taenamo . nillanngerek amarak, ka anjo jing appaka akbunduk siagang olok-oloka. Naia taua akbunduk tommi para tau, najai mate siagang lokok takbalaka pimbali-bali, nattam ·- bummo bakkea kainma moncong-moncong.

Lekbaki kamma anjo, akruppami Indara Dewa Siagang Indara Lalana, na nakanamo lndara Lalana : "0 lndara Dewa! ! Kereki mae bajik akbtmduk, ri tamparangakik dek riallaka ?

Appiwalimi lndara Dewa angkana : "Apa-apa eroknu taenamo takupinawannu. Maemako na apa-apa niak ri kau p_ake ngasemmi. ''

Lekbaki napappanammi pana kasattianna Indara Lalana nalintakmo nitangkisik ri lndara Dewa, na napappanang tommo pana Indara Dewa na makbundukmo anak panaya i rate ri allaka na napakjarimo anak panana lndara Lalana Guruda fuatompo dudu.

Lekbaki naciniki lndara Dewa gauk kammaya anjo, napakjari tommi sekre ularak. Apaji nakbundukmo olok-olok ruang kayua anjo i rate ri allaka irate ri allaka. Lekbokaknyikna gurudaya antu, natukgurukmo naung ri buttaya, na majaimo takbalakna Indara Lalana mate nituju ri gurudaya.

Lekbaki naikmi Indara Dewa akdortgkok ri ularakna, nanirikbakang: Lekbaki naciniki Indara Lalana gauk kammaya anjo napakjari tongi· seng sikayu . singa anrikbak, nasinamperekja naniak aknyata ri dallekanna, na naik tommo akdongkok lndara Lalana ri sillgaya na nirikbakang naik ri allaka, na makbundukmo i rate ri allaka. Naia tau takbalaka ammari-marimi akbunduk ka posomi pimbali-bali, nakalibanngammo anciniki kajarianna gaukna antu karaeng ruaya akbunduk masarro dudu.

Naia singa dongkokanna. Indara Lalana nitabami nisepolok ri ularakna lndara Dewa, na nipatappasakmo naung ri buttaya kira-kira patanrappa bellana , nani sepolokmo pole sikali i rawa ri buttaya namakbundukmo i rawa ri buttaya nakjarimo panrak buttaya antu. Lekbaki napappanami pole anak -panana Indara Lalana nakjari nagamo antu anak panana. Na naikmo dongkok ri nagaya. Lekbaki naciniki Indara Dewa, nakiok tommi karaenna nagaya. Nabahumo karaenna nagaya anjakkalaki lndara Jaya, na nipasiakluk siagang naga dongkokanna, na nampa nipasambila naik riallaka na nipinawammo ri lndara Dewa, na napasambila takkang pana kasattianna nakjarimo rantena panaya antu, namange ampinawangi lndara Lalana nabattu tommo anjo takkanga antunrungi dongkokna lndara Lalana, natukgurukmo naung ri buttaya nabatu tommo rantea ans_!kkoki, natenamo nakkulle akgiok-giok anngarruk mami nappalak popporok ansuro lakkasi kalenna, na baklalo lintak tommanii Iridara Dewa allappasangi rantea antu, namangemo lndara alama sukjuk ri bangkenna lndara Dewa appalak popporok siagang takbalakna ia ngaseng.

Lekbaki nakanamo lridara Dewa : "Mae ngasemmako na kuerangkomangeandallekang ri karaenga. ''Nakanamo In dar a Lalang: "Bajikmi karaeng." Namaklampamo siagang sikamma punggawaya siagang sikamma karak-karaenga tumakbicaraya ia tallasakainja, na mantamamo ri kotaya . Naanjo rewasaya sitabangi sipammempoanna ngaseng raja Sehu Maradang siagang matoanna siagang manggena siagang sikamma karak-karaenga. Naia tumakbicaraya, punggawaya niak ngaseng tommi angkusiangi karaenga iamo napau-pau bundukna anakna nikanaya lndara. Dewa, namarannu dudumo karaenga ia rua nakamma ija pakbicarana, natakbangkang niakna battu Indara Dewa siagang sikamma karak-karaenga siagang Indara Lalana siagang sikamma punggawaya ia ngaseng.

Lekbaki battui mange tulusukmi mange namannyonibo ri bangkenna karaenga ia rua siagang raja Sehu Maradang, ha nirakakmo nibau ri toana ia rua siagang mannggena.

Naia Indara Lalana mange tommi nasomba bangkenna karaenga ia rua siagang manggena.

Naia Indara Lalana mange tommi na5omba bangkenna karaenga ia rua siagang raja Sehu Mardang.

Lekbaki massing nipaempomi ri kadera bulaeng. Sinamperekji ammempo na nibembemmo pakkadokanga, na makkaddokmo karaenga na makkakdok dok ngaseng tommo, sikamma tau makbicataya, punggawaya ia ngaseng. Na makkakdok" mannginum .mo, na massakra ngasemmo sikamma bunyi-bunyianga na masuarak dudumo sakranna nilanngerek. Tanikanamo ia ganrang dengkanga, puik-puika. Naia bone ballaka bajika sakranna massing akkelongi. N aia anngassenga akkarena makkarenami.

Lekbaki nak(,l.llamo Bakaramang Dati Jaya ri sikamma karakkaraenga siagang ri Indara Lalana : "0 anak ! Ikau ngaseng antu sikamma karak-karaenga, tunakbicaraya ia ngaseng, ammoterekmako mange ri pakrasangannu. Naiajia kupalaki ri kau : "Teako takkaluppai ri nakke" I lalanna sitaunga battuko mae anngagangak sicinik." Nasukjukmo Indara Lalana ri karaenga antu na nakana : "0 karaengku Sehu Maradang ! Apa-apa kananta iami massing kipanaik ri ulungku.

Lekbaki nipisalingi ngasemmi ri karaenga sikamma karakkaraenga siagang sikamma tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng siagang kasangkakanna.

Lekbaki massing-massing ammoterekmi mange ri pakrasanganna siagang ri empoanna.

Lekbaki siapa arei sallona Indara Lalana siagang sikamma karak-karaenga naaganga, nappalak kanamo ri raja Darul Hasanati siagang ri raja Ahmad Maulana siagang ri raja Sehu Maradang siagartg ri Indara Dewa.

Nakanamo Indara Lalana : "Lintak sallang battu mae akkusiang ri kau Andik" Lekbaki massing-massing aklampami ammoterek mange ri pakrasanganna. Lekbaki napau tongi seng ampataya pau. Niakmo sekre banngi lndara Dewa na naukrangi anronna siagang toana, apaji na nakiokmo pakrasanganna, baklalo niakmo battu anjo pakrasanganga siagang takbalakna ia ngas91g, nabajik dudumo pakrasanganna antu tallum battua kamma tunijijirika.

Lekbaki narapiki sigarak kalibanngangammi sikainrna tumakpakrasanganga antu tallum battua. Indara Dewa angkana-kanangangi manggena siagang toana ia rua, na rannu dudumo toana ia rua.

Nakanamo Bakaramang Dati Jaya .ri raja Sehu Maradang : "Bajikko mange ambuntuli anjo karaenga. Lekbaki nalaruigereki raja Sehu Maradang kananna manggena aklampami siagang anakna mange ambuntuli matoanna nipinawang ri sikamma karakkaraenga siagang ri tumakbicaraya ia ngaseng. Battui mange, ammantamini i pantaranna kotaya. Naia Indara Dewa antamami ia. Naanjo uwattua sitabang tongi ammempona karaenga massing nikusiangi ri sikamma karak-karaenga i rawangannaya siagang tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng.

Naia napau-pauna pakrasangang ruam batua, nakammainja pakbicarana nagegerekmo taua. Nalintakmo assuluk punggawaya ampakkutaknangangi gegereka antu ri tau jaia.

Nakkutaknammo keknaninga angkana : "Niak sitau tau lolo taklalo bajik-bajikna tappana siagang kananna giok-giokna siagang pakeanna kcimmai anak karaeng tappana anjo battua ri anne pakrasanganga anne.

Nakamma inja pakbicarana na niakmo lndara Dewa nicinik ri punggawaya anjo. Nakalibanngangammo punggawaya niak ngaseng anciniki na nakana pakmaikna, "Siratangi gegerek taua anciniki, ka bakukku anak tenang accinika tau kamma bajik-bajikna anjo tappana passanngalinna lndara Jayaji riolo siagang anakna iami'ntu Indara Dewa, na anne kamma kerearemi mae kutaeng lampana karaengku anjo."

. Lekbaki nakkutaknhmmo Indara Dewa ri anrong gurua angkana : "Nukasukmanji karaennu ?" Natakbangkamo ptinggawaya anjo na nakana : "lnaiko antu tau karaeng !"

Nakanamo, "Inakkemi'nne karaennu Indara Dew a." Na nakana, ''Takuassengako karaeng kurupa ! Kaaajo rewasaya aklampanu cakdi-cakdi injako."

Lekbaki siagammi antama ri karaenga. Battui antama annyombami pinggawaya antu : "Ya Tuangku Sehu Alang ! kikaluppaimi'

ntu cucunta Indara Dewa ?" Na takbangkamo karaenga allannge82 reki kananna punggawaya na narakakmo nabau cucunna na nakana, "0 lndara Dewa ! Takuasseilgamako kurupa kalompo mako anak, nakeremo anne mae kamma anakku tunnganakkannu?

Nakanamo lndara Dewa : "Niaki i pantaranna kotaya erokji antama mae mingka kodia ka takbangkai taua ka jai siagang.'' Na rannu dudumo raja Darul Qiam na nasuromo mange Mangkubumi ambuntuli raja Sehu Maradang siagang sikamma Hulubalanga. Battui assuluk sicinikmi raja Sehu Maradang, apaji nakjamataemmo siagang Mangkubumi. Nakanamo, "N akellai 111akik karaenga antama!' Namaklampamo antama raja Sehu Maradang siagang sikamma karak-karaenga siagang tumakbicaraya ia ngaseng.

Lekbaki battui antama ri barugaya annyombami raja Sehu Maradang ri karaenga na lintakmo karaenga naung ri empoanna mange narakak na nabau mintunna. Lekbaki nipaempomi ri kadera bulaeng raja Sehu Maradang. Naia sikamma karak-karaenga massing-massing ammempomi ri empoanna, na nibembengimo pappangajaiang bulaeng mange ri dallekanna raja Sehu Maradang siagang sikamma karak-karaenga, punggaw.aya. Lekbaki appangajaimi, tasalloai nibembengiseng pakkakdokang mange ri dallekanna raja Sehu Maradang siagang sikamma karak-karaenga, punggawaya ia ngaseng. Lekbaki apaji na massing akkakdokmo karaenga sipakkakdokang raja Sehu Maradang. Lekbaki ,akkakdok.nibembengimi inung-inungan mange ri dallekanna, na massing annginummo na nipasakra ngaseng tommo bunyi-bunyianga na massing-massingmo sakranna tanikanamo ia ganranga, dengkanga, puik-puika na taenamo anu kamma suarakna. Naia sikamma pakelonga akbajikbajikimg: sakrami kelong. Akkarek-karenami massing-massing karenanna tuju allo tuju banngi raja Sehu Maradang nitoana ri raja Darul Marahung. Na mannganre mannginummo aktekne-te}rne pakmaik.

Lekbaki ni toana na nampamo mange ri bainenna napalakkanamo ri karaenga, nammoterekmo mange ri pakrasanganna na naerang tommo bainenna.

Naia lndara Dewa antamami ri toane1. Lekbaki battui mange raja Sehu Maradang ri pakrasanganna anngerangi bainenna. N aia tuang puttirik nacinikna buraknenna niak battu anngerang baine sitau mabajik dudu tappana, namarannu dudumo tuang puttirik, na nakana ri buraknenna : "lnaika antu tau karaeng nuerang ?"

Nakanamo raja Sehu Maradang : "lami'jo anronna lndara Dewa nuteak lalo tangkamaseangi." Apaji naanjo tuang puttirik ia rua narakakmi nasibau tallu-tallu sipakmaruang.

Lekbaki nibembemmi pakkakdokanga mange ri dallekanna tuang puttirik iami antu na makkadokmo raja Sehu Maradang sipakkakdokang bainenna appak-appak. Lekbaki ammakemi baubauang na taenamo anu kamma singaina sikamaseanna tuang puttirik sipakmaruang kammai nicinik tusarikbattanga.

Lekbaki piranngallo arei assuromi raja Dati Jaya mange nibuntuli tuang puttirik ia tallu. Lekbaki apaji naklampamo tuang puttirik ia tallu nirurungan risikamma dayang-dayanna siagang patarintina ia ngaseng. Naia battunamo mange natulusukmo mange annyomba ri kaaenga rua sikalabini mintunna antu. Lekbaki massing ammemomi na nitoanamo sikamma tumakbicaraya siagang. Hulubalanga ia ngaseng akkakdokmintu akteknetekne pakmaik ri allo ri banngi ta mattappuk.

Lekbaki nakana tau ampatannaya pau. Naanjo raja Sehu Maradang naukrangimi raja Daru Kiang. Naniakmo sekrebanngi raja Sehu Maradang na nakiok pakrasanganna ri Darulu Kiang, · nabattumo pakrasanganga anjo. Lekbaki narapiki barikbasa gegerekmi taua ri pakrasanganga antu.

Naia pakrasangang sallowa taenaja ia nataba kananna lanri naassemmi kasaktianna raja Sehu Maradang siagang Indara Dewa. Apaji naiajanjo pakrasangang berua takbangka. Na gegerekmo ka nampami naasseng angkanaya niak pakrasangang i pantarang kota nataena anu kamma bajikna nacinik pakjijirikna appak-appak pakrasanganga antu. Nakalibannganganmo karaenga nassulukmo nikusiangi ri sikamma tumakbicaraya siagang sikamma punggawaya takbalaka ia ngaseng na napaumo pakrasangan battua.

Tasiapai sallona nabattumo pajaga pakkekbuka annyomba angkana : "Ya Tuangku raja Sehu Alang ! Niak tau i pantaranna kotaya majai dudu siagang naerok antama mae mingka takusungkeangngai pakkekbuk lanri mallakku.

Naia na lanngerekna sikamma karak-karaenga kananna anjo pajaga pakkekbuka, apaji na nasuromo Mangkubumi ri karaenga siagang sikamma tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng. Na maklampamo Mangkubumi assuluk i pantaranna kotaya nipinawang ri sikamma punggawaya ia ngaseng.

Lekbaki battui assuluk sicinikmi siagang raja Sehu Mara dang nakkasukmammo apaji nakjamataemmo siagang raja Sehu Maradang, nassirakakmo sibau ri sikamma tumakbicaraya najamataengi ngasemmi. Nakanamo Mangkubumi : "Nasuro buntulimakik karaenga, niakmi anngantalaiki ri barugaya.''

Apaji raja Sehu Maradang antama apparri-parri nipinawang ri sikamma karak-karaenga siagang ri pinggawaya ia ngaseng takbalaka, nasinamperekja nabattumo mange ri barugaya. Na ni cinikmo ri raja Darul Kiang nikasukmammi nammentemmo na napa naung ri kaderana antu ampakalompoi. Natulusukmo raja Sehu Mar!ldang mange ri bangkenna karaenga antu, na nirakakmo nibau ri karaenga na nanipa ammempo i rate ri kadera bulaeng tiknok nidallekang ri sikamma karak-karaenga siagang ri tumakbicaraya, ri punggawaya ri takbalaka ia ngaseng. Na nitoana ngasemmo ri karaenga apaji na mannganre mannginummo aktekne-tekne pakmaik sikamma tau jaia.

Lekbaki akkutaknammi raja Sehu · Darul Kiang ri raja Sehu Maradang gauk-gaukna ri rewasa assulukna antu. Apaji na napaumo raja Sehu Maradang ri pakaramulanna .tulusuk mange ri kalekbakanna. Nakalibanngangammo karaenga raja Darul kiang allanngereki. Lekbaki appau-pau nakanamo raja Sehu Maradang, "Ya Tuangku Sehu Alang ! Punna niak k'ulleanna ri katte karaeng' kubuntuliki mae ri pakrasangangku ri gantengang niakna ngaseng anjoreng pakrasangang tallum batua karaeng. Niak ngasengi anjoreng aktekne-tekne pakmaik. Iami'nne na kuniak battu ambuntuliki.'' Namarannu dudumo raja Darulu Kiang. Apaji namaklampamo mange siagang raja Sehu Maradang nipinawang ri sikamma karak-karaenga siagang tumakbi caraya ia ngaseng antu.

Nipau tongi seng anjo uwattua raja Bakaramang Dati Jaya mange nabuntuli raja Darulu Kiang. Apaji na massulukmo sipakdeknangang antu namange antayangi raja Darul. Kiang nipinawang ri sikamma karak-karaenga, tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng.

Lekbaki siciniki raja Darulu Kiang apaji nakjamataemmo karaenga limaya antu, nasirakakmo sibau. Lekbaki nakanamo raja Bakaramang Dati Jaya : "Bajikangko mange riolo" Appiwalimi raja Darulu Kiang angkana- : "Ikattemo karaeng bajik · riolo nampa raja Ahmad Maulana nanampa raja Darul Marhum '-n;mampa raja :tndara Alang nanainpa 'raja Darul Kiang nanampa sikamma tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng akrurung mabajik mamo nicinik Kammai tau anngeranga bunting. Apaji nanngarakmo taua ri pakrasanganga ri1)arul Hasanati anjo rewasaya.

Lekbaki battui mange ri barugaya para ammempomi anjo karaeng limaya anjo i rate ri pantasak bulaeng. Nani bembemmo pappanngajaiayanga mange ri dallekanna karaenga antu ia ngaseng nasinamperekja ammempo nampa niangkamo pakkakdokanga mange ri dallekanna karaenga ammempo massing-massing pakkakdokanna. Lekbaki makkakdok appanngajaimi nanampa ammake bau-bauang. Lekbaki nibembengi inung-inunganga, apaji namassing anrlginummo. Naia sikamma bunyi-bunyianga ·nipasakra ngasemmi na suarak dudumo sakranna. Naia pakelonga akbajik-bajikang sakrami. Naia pakarenaya massing nabajikimi karenanna siagang napasi turukna giokna.

Kammami'mie kananna tau ampatannaya pau. Tuju allo tuju banngi raja Bakaramang Dati Jaya antoanai anjo karaenga annganre mannginung aktekne-tekne paakmaik. Lekbaki para ammonokmi mange ri pakrasanganna .

L$)kbaki battui mange ri pakrasanganna naanjo lndara Dewa nilantikmi ri toana raja Darul Marahung, iami karaeng amparentai pakrasanganga anjo. Naia niak .rua tumakbi caraya lompo sitau nikana pandegarak Alang massing sitau nikana kalamul Allam tau lambusuk ·dudu napanrita nagannak deng anjo karaenga bajikpi pareksana punna nabicara i sikamma takbalaka ia ngaseng. Naia raja Sehu Maradang apparenta tongi pakrasanganna rua tongi kapala bicarana. Sitau nikana lndara Laela sitau nikana Laela lndara. Naanjo karaenga taklalo labona nabajik pakmaik. Naanjo tau ruaya sanrtging tau gassing na barani. Apaji nasuarak dudumo anjo pakrasangang limambatua allo-alloi aktekne-tekne pakmaik nakaleleammo birittana ri pakrasangang maraenga siagang ri pakrasangang bellaya na majaimo padanggang battu mange ri pakrasanganga antu.

Passalak

Nanisuro kanamo pau-pauanna lndara Lalana siagang raja putra Alang manggena lndara Lalana.

Niakmo sekre allo nammempo i rate ri kakaraenganna ni dallekang ri sikamma karak-karaenga i rawangannaya siagang sikamma tumakbicaraya, punggawaya siagang sikamma takbalaka ia ngaseng na nabicara eroka ansuro erangi tuang Pu ttiri Rakna Caliaya sarikbattanna lndara Lalana.

Lekbaki bicaranna assuro pasadiami sikamma ewanganna tuang Puttiri. Lekbaki saniasai aklampai lndara Lalana angerangi sarikbattanna nipinawang ri sikamma karak-karaenga anjo i rawangtmnaya siagang punggawana tumakbicarana ia ngaseng.

Lekbaki bicaranna assuro pasadiami sikamma ewanganna tuang Puttiri. Lekbaki saniasai aklampai Indara Lalana angerangi sarikbattanna nipinawang ri sikamma karak-karaenga anjo i rawangannaya siagang punggawana tumakbicarana ia ngaseng.

Lekbaki siapa arei sallona lampana nabattumo mange ri pakrasanganga ri Darul Marhum pakrasanganna Indara Dewa. Naanjo rewasaya sitabangi nikasuiyanginna ri sikamma karak-karaenga . siagang tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng, natakrapik tommo battu mange Indara Lalana siagang ngaseng karak-karaenga, tumakbicaraya, punggawaya ia ngaseng.

N aia lndara Lalana ni ciniknamo ri lndara Dewa, ammentemmi nampa naung ri empoanna namange nabuntuli lndara Lalana. Lekbaki siCinikmi nasirakakmo sibau nanampa para· mange ammempo ri empoang kakaraenganna antu nidallekang ri sikamma karakkaraenga siagang ri sikamma tumakbicaraya, punggawaya iangaseng.

Lekbaki na nibembengimo pappangajaiang bulaeng mange ri dallekanna lndara Lalana siagang ri dallekanna karak-karaenga naaganga.

Lekbaki sallo-salloi ammempo nakanamo Indara Lalana siagang karak-karaenga naaganga iangaseng ri Indara Dewa : "Ya Tuanku Sehu Alang ! Naanne kupabattuang mae, nasuroak anne manggeta karaeng anngerangi anrikku Rakna Cahaya poro niakna bedeng nuparek paklukluk bangkeng karaeng."

Nalanngereki Indara Dewa kananna lndara Lalana takmurimi, ha nakana: "Teaki antu akkana kammai, na antu panngamaseahna julu manggeta kusombai kupanaik ri ulungku · kakak taenamo anne maka akkulle kubalassangi panngamaseanna karaenga rinakke passanngalinna Allah Taala mami ambalasaki.''

Narannu dudumo Indara Lalana antu allanngereki kananna Indara Dewa.

Lekbaki nakanamo Indara Lalana : '' Anngapai karaeng naniak kana kammanu ? Ka anne inakke kukana akjari atama ri kau karaeng.''

Lekbaki nakanamo Indara Dewa : "Eranmi bulekanna tuang puttirik mange ri ballaka siagang sikamma ewanganna siagang sikamma bone ballakna ia ngaseng. Lekbaki na nibembemmo pakkakdokanga mange ri dallekanna sikamma anak karak-karaenga massing-massing pakkakdokanna. Lekbaki akkakdok massing appanngajaimi nanampa ammake bau-bauang.

Lekbaki assuromi Indara Dewa mange ampauangi toana siagang manggena. Narannu dudumo manggena siagang toana. Naia raja Sehu Maradang nasuro kana-kanami matoanna karaeng appaka antu. Nabattu ngasemmo aksekre ri pakrasanganga ri lu Hasanati. Nappakaramulamo karaenga barajaga-jaga patampulo allo patampulo banngi attekne-tekne pakmaik nannganre manriginung allo banngi. Alasiapa-siapaja jaina tedong, sapi, gimbalak, bembe nisamballe. Naia jukuka tanikanamo ia nakanre sikamma tau jaia. Apaji namakrupa-rupamo karenanna s1kamma tau jaia. Nakkarek-karenamo allo banngi ta mattappuk. Lekbaki gannaki patampulo allo patampulo banrigi niallemi nipipakei Indara Dewa siagang Tuang puttirik Posopa Cahaya. Apaji na uipakbuntimmo. N aia lekbaknamo niparurui Indara Dew a, battumi tuang Kali ampaknikkai. Lekbaki aknikka nipanaikmi ri bulekanna na nierang mae nililikang ri pakrasanganga pintuju nipitammui. Naia tuang Puttirik niparurui tommi ri parammaisuri, nanampa nipapanaik ri pantasak bulaeng, na nilimpo-limpomo ri sikamma dayang-dayanga ri bonena ballaka. Lekbaki nieramrrii mange ri ballakna toana raja Darulu Marhung. Battui naik nammentemmo Mangkubumi mange anngallei namange ampaempoi ri sakrinna tuang Puttirik. Lekbaki na nibem bemmo kakdok buntinga nakkakdokmo tallu soang. Lekbaki na natakgalakmo bainenna naerang antama ri katiroannal na mattekne-tekne pakmaikmo i lalang ri kulambu tujua lonjokna.

Naia raja Darul Marahung assulukmi ammempo antoanai sikamma · karak-karaenga siagang sikamma tumakbicaraya siagang sikamma punggawaya ia ngaseng.

bekbaki naanjo karaeng kurang sekre napatampulo battu tommi mange ri raja Sehu Maradang anngerang pakbuisi siagang si88 kamma karak-karaeng kurang sekrea nasibilangang niak tommi mange ri Indara Dewa anngerang todong pakbuisi. Naanjo sikamma karak-karaeng taung-taungi anngerang pakbuisi ri raja Sehu Maradang. Naanjo kurang sekrea nasibi-langang kamma todong ri Indara Dew a, naia lndara Dewa niaremmi ri toana "Adilia" tau lambusuk dudu namalabo assidakka ri sikar.1ma pakkereka siagang ri misikianga, ka tunggak-tunggalak taungi battu pakbuisika ri raja Sehu Maradang siagang ri Rakna Mulia.

Kammami'nne pau-pauanna raja Sehu Maradang salamak.

TAM AT

KISAH SYEKH MARDAN

TERJEMAHAN

Bismillahir rahmani rahim Wabihlnastainu biUah

Artinya inilah kitab yang mengisahkan raja Sekh. Mardhan yang amat adil dan dermawan terhadap seluruh rakyatnya.

Alfatihah!

Mulailah kita menceritakan kisahnya.

Ada seorang ulama mempunyai santri (Murid) 39. orang a tau kurang satu empat puluh orang yang diajar mengaji. Dia beJ.janji dengan muridnya bahwa barang siapa yang tidak datang mengaji akan dipukul sebanyak tiga puluh sembilan kali. Demikianlah keadaimnya tiap hari.

Pada suatu hari ada seorang muridnya yang bemama si Y ahya tidak datang mengaji, dan disuruh cariklah oleh kawan-kawannya dan pergilah kawan-kawannya m(mcarinya. Dijumpailah ia bernaung di bawah sebatang pohon beringin (b¢rangkas). Dan llltangkaplah ia lalu dibawa menghadap kepada gurunya. Setelah tiba di hadapan gururw _; J. 'rtanyalah gurur: · . ''Apa gerangan yang menyebabkan engkau tidaL mengaji '? ·' 'Yahya menjawab mengatakan : "Ada pun aku datang mengaji karena sangat heran mefihat seekor domba ditambat di baww pohon birangkas.

Mendengar kata-kata si Yahya seraya tersenyum gurunya berkata : "Apakah engkau mafhum apa yang kita percakapkan dari permulaan, bahwa kalian harus bersungguh-sungguh mengaji men!JiltUt ilmu ?". .

Berkatalah si murid : "Ya, Tuanku ! Aku harapkan agar diceritakan supaya hamba maklum dan mengetahui dari asal muasalnya!

Baiklah ! Kata gurunya, akan kuceritakan kepadamu" . Seorang raja di negeri Darul Hasanati sangat besar kekuasaannya dan adil bijaksana serta dermawan kepada seluruh ulama dan fakir miskin. Tidak beberapa lamanya memerintah berputralah baginda seorang anak laki-laki yang amat cantik parasnya dan sangat menawan dilihat wajahnya. Dinamailah oleh ayah bundanya Pangeran Sekh Mardhan. Sangat dicintai dan dikasihi oleh baginda raja Bahman Dati Jaya. Oleh Baginda disediakanlah inang pengasuh serta beberapa ibu susu.

Setelah cukup umumya tujuh tahun disurulah .Pangeran Sekh Mardhan pergi belajar mengaji. Tiada beberapa lama diperintahkannya lagi belajar ilmu perang beserta pengetahuan persenjataan serta ilmu hikmah (agama).

Tiada berapa lamanya belajar, dikuasainyalah seluruh ilmu itu baik ilmu perang maupun ilmu hikmah. Dan bertambah-tambahlah rasa kasih sa yang ayah-bundanya kepadanya.

Ada pun Pangeran Sekh Mardhan makin hari makin besar pula dan kian hari kian bertambah gagah perkasa dan bertambah-tambah pula ilmu hikmah yang diketahuinya. Pangeran Sekh Mardhan amat sayang kepada ibu-susu serta inang pengasuh beserta seluruh rakyatnya dan sanak familinya.

Pangeran Sekh · Mardhan termasyhurlah kegagahannya dan keahliannya ke lain negeri.

Kita kisahkan lagi seorang Brahmana.

Seorang Brahmana tinggal pada sebuah negeri yang bernama Darul Qiam. Brahmana itu tahu juga ilmu hikmah dan ilmu bintang serta beberapa ilmu lainnya.

Setelah sampai di Darul Qiam, banyaklah anak belajar pada Brahmana ini tentang beberapa ilmu yang dikehendakinya.

Tidak berapa lama tinggal Brahmana ini di Darul· Qiam terdengarlah bahwa Pangeran Sekh Mardhan di Darul Hasanati amat jujur dan dermawannya. Berangkatlah ia ke Darul Hasanati, sampailah ke negeri itu dan langsunglah masuk ke kota dan berdiam pada sebuah rumah.

Sampailah berita ini kepada Pangeran Sekh Mardhan bahwa ada seorang Brahmana dari Darul Qiam arnat pintar akan ilmu bintang. Pangeran Sekh Mardhan berkeinginan belajar kepadanya. Disuruh panggillah oleh pesuruhnya. Tiada berapa lama datanglah Brahmana itu menghadap.

Disuruhlah duduk kemudian diangkatkan cerana emas, dan diajaklah makan sirih oleh Pangeran Sekh Mardhan.

Kemudian diangkat hidangan dan diajak bersantap. Bersantaplah Brahmana . Setelah bersantap makan sirih lagi, kemudian memakai wangi-wangian.

Sesudah itu berkatalah · Pangeran Sekh Mardhan bahwa apa sebabnya aku suruh undang, karena aku mendengar berita bahwa engkau tahu ilmu hikmah.

Menjawablah : "Baiklah Tuanku ! · Bila engk:au mau belajar kepadaku". Belajarlah Pangeran Sekh Mardhan ilmu apa saja yang ia kehendaki. Kira-kira dua bulan lamanya tamatlah Sekh Mardhan.

Kembalilah Brahmana ke negerinya.

Banyaklah barang-barang yang diberikan sebagai hadiah dari Pangeran Sekh Mardhan misalnya emas, perak dan berbagai-bagai pakaian yang indah-indah. Brahmana sangat gembira hatinya menerima hadiah yang begitu banyak.

Pangeran Sekh Mardhan mengantarnya dan langsung pergi berburu ke hutan bersama-sama anak raja-raja, pembesar dan hulubelang. Karena asik berburu akhirnya Sekh Mardhan tidak menyadari dirinya dan sesat di dalam hutan. Mereka bercerai-berai dengan pengiring dan seluruh anak raja-raja. Masing-masing cari mencarilah, akan tetapi tidak ada yang menemukan Pangeran Sekh Mardhan. ·

Kembalilah mereka dan melaporkan hal ini kepada Baginda. Baginda suami istri sangat sedih. Kemudian dikerahkan seluruh anak raja-raja untuk mencari Sekh Mardhan akan tetapi tidak diketemukan. Susahlah hati mereka lebih-lebih lagi Baginda suami isteri.

Pasal

percakapkan lagi kisah raja Darul Marhum.

Seorang raja memerintah di negeri Darul Marhum mempunyai seorang putri yang bernama Putri Kumala Ratna Dewi. Putri ini amat cantik wajahnya bagai bulan purnama.

Pacta suatu hari ia pergi bermain-main pada suatu taman yang dinamakan "Taman Puspa Birahi ; dikawal oleh dayang-dayang serta inang pengasuh. Pacta taman itu tumbuh beberapa banyaknya bunga-bunga yang beraneka-ragam dan sedang mekar. Amat indah dipandang dan baunya semerbak menimpa hidung. Pada masa itu pula pohon buah-buah amat sarat oleh buah; seperti buah anggur, manggis, delima dan lain-lain dan sedang ranum, seakan-akan mempersembahkan dirinya kepada Tuan Putri. Tuan Putri amat gembira, demikian pula dayang-dayang serta para pengiring lain. Mereka saling berebutan memetik buah-buah sesuai yang dikehendakinya, ada pula yang memetik kembang yang sedang mekar. Bermacam-macamlah tingkah laku mereka. Mereka lupa . kepada tuannya dan tuannya lupa. kepada mereka.

Tuan Pu tri tidak menyadari dirinya dan dayang-dayang lupa kewajibannya.

Mata Hari mulai tenggelam di ufuk barat, angin sepoi-sepoi mulai bertiup, · turun pula hujan rintik-rintik menyebabkan pakaian basah kuyup. Mereka lupa segala-galanya.

Allah Subhanahu Wataala memperlihatkan kebesarannya, tiba-tiba Tuan Putri disambar oleh raksasa. Talc seorang pun dayang-dayangnya melihatnya. Para dayang-dayang gemparlah mengatakan : "Tuan Putri hilang, tuan Putri hilang !"

Mereka pergilah mencarinya. Tiap pohon dijejaki, semak belukar dirambah, akan tetapi tidak diketemukan. Masing-masing meratap meraung-raung inenangisi Tuan Putri yang tidak tentu rimbanya.

Kembalilah mereka dan langsung menghadap baginda melaporkan tentang kehilangan Tuan Putri.

Baginda suami istri amat sedih dan tidak sadarkan diri-. Setelah Baginda sadar diperintahkannyalah kepada seluruh Menteri dan para pembesar pergi mencari Tuan Putri. Seorang pun tidak ada yang menemukannya.

Masgullah Baginda suami istri merenungkan anaknya yang tidak tentu rimbanya.

Pasal

Kita percakapkan lagi kisah Sekh Mardhan pada waktu sesat dan pergi ke mana saja yang ditujui kakinya, sudah banyak hutan dilalui, padang luas dijelajah, akhirnya sampai pada sebuah padang yang dinamai padang Kermaeni. Berusahalah ia mencari air akan tetapi tak: bertemu. Berkat Allah Taala kepada hambanya, bertemulah Sekh Mardhan dengan sebuah mahligai yang amat indah , ak:an tetapi tidak ada orang yang nampak walaupun seorang. Ia mendekati mahligai itu. Pada saat itu Tuan Putri sedang d'uduk di pintu biliknya. Tampaklah oleh Sekh Mardhan wajah Tuan Putri yang cant!J<: jelita berseri-seri wajahnya bagai bulan pumama. Heranlah Sekh Mardhan dan tak: tahu apa yang akan dikatakan.

Pandang bertemu pandang. Mulailah Sekh Mardhan bertanya : "Wahai gadisyang cantikjelita! Siapa namamu? Siapa yang memperanakkan engkau dan apa sebabnya engkau berada di tempat ini sendirian ?" .. .

Tuan Putri tunduk dan malu dipandang wajahnya. Terpikirlah di dalam hatinya bahwa lebih baik aku dahulu bertanya .

Tuan Putri bertanya : "Wahai Tuan ! Siapa namamu, di mana negerimu, siapa orang tuamu, dan apa sebabnya engkau sampai ke marl?". ·

Tersenyumlah Sekh Mardhan kemudian menjawab : "Namak:u Sekh Mardhan, orang tuak:u raja Bahman Dati Jaya dan negeriku Darul Hasanati.

Aku sampai kemari karena bingung (sesat).

Kalau ada belas kasihan engkalJ., berilah kepadaku air seteguk. Tuan Pu tri bei:kata : "Marilah naik, supaya engkau kuberi air !" Tuan Putri sangat belas kasihan kepada Sekh Mardhan, dan beranjaklah Tuan Putri pergi mengambil : kendi yang berisi air untuk diberikan kepada Sekh Mardhan.

Sekh Mardhan naik ke mahligai dan menjemput kendi dari tangan Tuan Putri, kemudian minum. Seusai minum duduklali ia berhadap-hadapan Tuan Putri , lalu diberi cerana dan diajak makan sirih. Berkatalah Tuan Putri : "Marilah Anda makan sirih !".

Sekh Mardhan selalu memperhatikan wajah Tuan Putri. Tidak bosan-bosa,nnya memandang_ wajahnya, akhirnya Tuan Putri tersipu-sipu, tidak tahu apa yang harus dikerjakan karena malu.

Tuan Putri bertanya: "Apa sebab engkau sesat ?" .

Sekh Mardhan menjawab : "Ada pun sebabnya aku tersesat karena pergi berburu bersama anak raja-r.,tja, anak menteri dan hulu balang. Pada waktu itu terlalu banyak binatang buruan. Aku sangat gembira berburu rusa. Aku lupa kepada Tuhan, akhimya aim tersesat di dalam hutan. Aku bercerai-berai dengan kawankawan. Ak.-u tak tahu lagi ke mana pergiku akhirnya sampailah ke mari. Sudah tujuh belas hari aku tak makan.

tuan Putri tersen}'Um mendengar kisah Sekh Mardhan karena sama nasibnya berdua.

Tuan Putri berkata bahwa akupun demikian nasibku, karena aku pergi bermain-main di tamanku bersama-sama dayang-dayang dan inang pengasuh.

Pada waktu itu pohon buah-buaha n amat sarat berbuah, bunga-bungaan pada rriekar, maka tidak sadarlah aku karena gembira. Bingung dan sesat aku, tiba-tib a datanglah raksasa menyambar aku dan sampailah ke tempat ini. Ada pun namaku; Putri Kumala Ratna Dewi, ayahku bern ama Raja Darul Marhum. Dia bercerita seraya berlinang-linang air matanya mengenangkan ayahbundanya.

Amat sedih hati Skeh Mardhan melihat peri laku Tuan Putri. Sekh Mardhan laki-laki yang baru beranjak dewasa. Dada turun naik, napas terengah-engah nyawa seakan-akan terbang melihat wajah yang begitu cantik. Berahi tcik tertah an lagi.

Tuan Putri demikian juga keadaannya. Jantung berdebar, napas turun naik , muka menjadi merah padam disebabkan cinta berahi. Akan tetapi-sedapat-dapat nya dipendam perasaannya karena dia perempuan.

Kemudian Syehk. Mardhan bertanya : "Di mana raksasa itu sekarang ? ". ·

Tuan Putri menjawab : "Dia pergi mencari makan dan sudah hampir datang" . Bila dia datang , tentu engkau dimakannya.

Berkatalah Syekh Mardhan : "Biarlah aku dimakannya asalkan di hadapan Adinda Tuan Dipeluklah leher Tuan Putri. Ditepiaslah tangan Syekh Mardhan , tetapi apalah daya seorang perempuan. Tersenyum!ah Syekh Mardhan. Dirangkul lagi Tuan Putri disertai ciuman bertubi-tubi, dibujuk dirayu disanjung dipuja-puja dengan · kata-kata yang lembut manis supaya Tuan Putri berhenti menangis.

Sekali lagi Syekh Mardhan berkata : ''Bila nanti raksasa itu datang, aku pasrahkan dilulur asalkan aku berada di atas pangkuan Adinda Tuan Putri. Aku harapkan agar jangan bersusah hati!".

Tuan Putri mulai tertawa.

Digendonglah Tuan Putri masuk ke tempat tidur dan bercumbu-rayulah di dalam bilik. Pandang bertemu pandang, hati bertemu hati berkasih-kasihanlah mereka. Singkat bicara sudah kita maklumi apa yang dikerjakan kedua ir.san yang sementara memadu kasih.

Tuan Putri berkata : "Bila datang nanti Kakanda akan kusembtmyikan di bawah kasur tempat tidur". ·

. Syekh Mardhan menyahut : "Kapan raksasa itu datang"?, "Sudah hampir datang" sahut Tuan Putri.

Disembunyikanlah Syekh Mardhan di bawah tempat tidur.

Tidak lama keinudian, datanglah raksasa itu membawa bermacam-macam buah-buahan.

Raksasa berkata : "Mengapa gerangan ada bau manusia aku . ? Cium ..

Tuan Putri menjawab : "Wahai Nenek ! Mana pula manusia akan datang ke tempat ini?. Bila Nenek sudah mau memakan aku, makanlah ! Aku relakan diriku, supaya cepat aku mati".

Raksasa itu tertawa mendengar ucapan Tuan Putri, kemudian berkata: "Mengapa cucuku berkata dernikian? Jangankan manusia binatang pun tak berani datang ke tempat ini". Berkata pula raksasa itu : "Wahai cucuku ! Diamlah, berhentilah menangis. Aku masih mau masuk hutan mengambil buah-buahan, karena terlalu banyak di dalam hutan.

Tuan Putri berkata : "Siapa berani · ke marl akan kumakan ! "Berangkatlah raksasa itu masuk hutan. Setelah itu, masUklah Tuan Putri membawakan Sekh Mardhan lekaslah disambut buah-buahan itu di tangan Tuan Ptitri. Djmakanlah buahbuahan itu. ·

Tidak berapa lamanya berkasih-kasihan antara keduanya, pada suatu hari betkatalah Sekh Mardhan : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Aku sekarang sudah mau minta diri".

Tuan Putri kaget mendengar ucapan Sekh Mardhan.

''Kakanda akan ke mana?" sahut Tuan Putri.

"Aku akan pergi mencari guruku" jawab lndara Jaya.

Tuan Putri amat sedih seraya berkata : "Bila· Kakanda akan berangkat, bawa pula Adinda". Hid up sama-sama hid up, mati sama-sama mati !".

Mendengar kata-kata Tuan Putri arrtat kasihanlah · Sekh Mardhan. Kemudian dipeluknya Tuan Putri, didudukkan di atas pangkuan, dibujuk dirayu diusap-usap dengan ucapan : "Wahai Adinda, hiasan nyawaku ! Janganlah bersedih hati, berhentilah menangis !".

Aku sayangkan, wajahmu yang berseri-seri menjadi pucat rnatanya menjadi sembab, rambut panjang yang terurai menjadi kusut, suaramu yang bagai buluh perindu menjadi parau. Berhentilah menangis wabai Adinda !". Kepetgianku ini tidak lama". Aku akan cepat kern bali".

Akan tetapi makin menjadi-jadilah tangisnya : Ada dua macam yang menyebabkan bersedih hati : Pertama, karena akan ditinggalkan, kedua karena malu.

Olehnya itu Tuan Putri mengenakan ilmu Hikmah (guna-guna) kepada Sekh Mardhan. Ilmu Hikmah (Ilmu guna-guna) dinamakan "Lekok Balira" Sekh Mardhan tiba-tiba menjadi seekor burung nuri yang amat indah. Gotoknya bagai emas, kepalanya bagai. kemala, sayapnya bagai Zamrut dan kakinya seperti perak. Terbanglah ia ke angkasa dan tinggallah Tuan Putri sendirian menanggung susah hati, tidur berkuah air mata · ditinggal kekasih.

Pasal

Kita ceritakan pula kisah raja Darul Hiya.

Seorang raja memerintah pada suatu negeri yang bernama "Darul Hiya. Raja ini mempunyai seorang putri yang bernama Sitii Dewi. Ia amat cantik wajahnya bagai bulan purnama. Sibau mata memandangnya. Tuan Putri ini sangat disayang oleh ayah budanya. Baginda raja Darul Hiya membuatkan satu mahligai di suatu tempat. Mahligai itu sangat indah. Mahligai itu siang malam dijaga pasukan yang memakai baju besi dan menyandang pedang.

Kita kisahkan . pula sekarang Sekh Mardhan yang berubah menjadi burung nuri. Tidak berapa lamanya terbang sampailah ke Darul Hiya. Gemparlah seluruh dayang-dayang melihat burung nuri yang begitu indah. Terdengarlah oleh Tuan Putri Sitti Dewi. Burung nuri disuruh tangkap, seluruh dayang-dayang dikerahkan untuk menangkapnya, tetapi seorang pun tak dapat menangkap- ' nya. Susalrlah hati Tuan Putri. Ia ingin sekali memiliki burung nuri itu, tetapi apa daya, dayang-dayang tak berhasil. Beranjaklah ia dari tempat duduk dan dia sendiri berusaha menangkapnya ; Tangannya diulurkan dan terbanglah burung nuri itu ke tangan Tuan Putri. Ditangkapnyalah. Ia sangat gembira mempet;oleh burung nuri yang begitu indah. Burung nuri itu disuruh buatkan kurungan emas, Tuan Putri sendiri yang memberi makan. Bila makan samasama makan, mandi sama-sama mandi dan hila tidur dibawalah burung nuri itu masuk di tempat tidurnya.

Pada suatu hari, di saat-saat sunyi burung nuri siluman berkata : "Wahai Tuan Putri ! Tidak pernahkah mendengar kisah Sekh Mardhan yang amat gagah dan baik tingkah lakunya ?'.' Ada pun perawakannya bagai boneka mas".

Tuan Putri amat heran mendengar burung nuri pintar berkata - kata. ·

Tuan Putri bertanya : "Siapakah Sekh Mardhan itu ? Sekarang di mana tempatnya ? Tidak pernah kudengar kabar beritanya. Nanti kau sendiri yang menceritakan barulah aku tahu". Jawab si burung nuri : "Dia berada di tempatnya". Akan tetapi jika Tuan Putri mengharapkan kedatangannya, boleh saya panggil.

"Apa sebabnya kau harapkan datang ke marl? "Tanya Tuan Putri. Burung nuri menjawab : "Karena dia Tuanku".

Tuan Putri bertanya : "Kalau dia tuanmu, apa hajatnya ke marl ?" Burung nuri menjawab : "Aku datang kemari karena perintahnya".

Maklumlah Tuan Putri.

Setelah malam, pergilah tidur Tuan Putri bersama-sama burung nuri itu .

Di tengah mahim buta keluarlah Sekh Mardhan dari silurnannya (karungkunna) dan berubah menjadi laki-laki yang tampan. Dia duduk di samping Tuan Putri. Diselimutinya Tuan Putri, lalu disapu-sapu dan dicium pipinya. Tuan Putri kaget dari tidurnya. Dilihat dirinya sementara dipangku seorang laki-laki yang gagahlengkappakaiannya . Laki-laki siapa gerangan begitu lancang tangan ?.

Tuan Putri menangis dan berusaha turun dari ribaan Sekh Mardhan. Dia marah, merah padam mukanya . Sekh Mardhan membujuk dengan kata-kata . lemah lembut disertai sanjung dan puji kemudian berkata : "Diamlah wahai Adinda !"

Mata birumu kusayang menjadi sembab, rambut beruraimu menjadi kusut , suaramu yang bagai suara seruling menjadi parau.

Wahai Adinda! Berhentilah menangis dan kasihanilahaku !''

Akan tetapi Tuan Putri bertambah-tambah tangisnya dan meradang, kemudian diangsur dirinya turun di Sekh Mardhan dan berkata : "Apa sebabnya engkau datang kemari, dan apa perlunya engkau dikasihani ? Dasar laki-laki lancang tangan berbuat .... tak dihimbau tak di undang ! "Nyahlah engkau dari sini ! '.'

"Makanya, aku minta dikasihani karena pertemuan kita ini, aku anggap diriku berada di dalam surga" .

Tuan Putri bertambah marah.

Sekali lagi dibujuk dengan kata-kata lemah-lembut kemudian Indara Jaya berpantun : Anak linta di atas rakit Bunga melati di rama-rama Saya cinta bukan sedikit Marl mati bersama-sama.

Disambung lagi : Ranjang besi, kulambu putih Satu bantal kepala dua Putih bersih badannya p1,1tih Jika mati kita berdua

Tuan Putri mulai tersenyum mendengar pantun Syekh Mardhan, kemudian berpantun : Kunang-kunang di dalam padi Ambil tali panjangnya sedepa Tuan terkenang di dalam hati Sampai mati tidak kulupa.

Kemudian disambung lagi : Ambil kain dibuat sumbu Nasi santan dibuang-buang Jangan makan sebagai tebu Air diminum ampas dibuang

Sekh Mardhan tertawa karena tidak bertepuk sebelah tangan dan berpantun : Terang bulan bintang bercahaya Burung gagak makan padi Jika putri tidak percaya Belah dadaku lihat di hati

Berkata Sekh Mardhan : "Aku tidak menyambung lagi pantunku karena sudah tahu kita bagaimana pengantin baru yang sementara berbulan madu. Mereka berkasih-kasihan, saling merayu bercumbu-cumbuan dan entah apa lagi yang diketjakannya.

Pada suatu hari Sekh Mardhan berkelakar dengan Tuan Putri dan tertawa terkekeh-kekeh.

Bunyi tawa dan gelak itu kedengaran oleh para penjaga mahligai itu.

Gem pariah mereka dan mengatakan : "Ada suara laki-laki di atas mahligai". Dengan pedang terhunus didekatinyalah mahligai itu. Inang pengasuh yang di mahtigai itu tercengan:g-dim takut. Masing-masing bertanya kepada dirinya sendiri : '" Apa gerangan yang tetjadi ?". Mereka lari kian kemari masing-masing irtgin menyelamatkan diri. Ada yang bersembunyi di dapur, ada yang menyelamatkan di bawah panggung. Ada pula terkincingkincing. ·

Tuan Putri menjadi masgul. Apa yang harus dilakukan?

Sekh Mardhan tersenyum. Dipeluknya Tuan Putri dan dicium kemudian dibujuk : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Diamlah Adinda dan jangan bersedih hati !".

Tuan Putri kemudian_ berkata : "Apatah yang terpikirkan oleh Kakanda? Apa daya kita? Pada pikiran Adinda, lebih baik Kanda lari dan kembali k'e negerinya !

Sekh Mardhan mengubah dirinya menjadi seekor burung nuri dan dimasukkan kembali k'e kurungannya oleh Tuan Putri.

Gempar dan ribut itu sudah kedengaran oleh Baginda. Pada saat itu sekalian Penghulu sudah menghadap Baginda.

"Apa gerangan ribut-ribut di mahligai Anakda ?" Sabda Baginda.

Seluruh penghulu menyembah mengatakan : "Wahai Tuanku ! Ampun beribu-ribu ampun ! Tadi malam kami dengar ada suara laki-laki di atas mahligai Anakda Tuan Putri".

Mendengar itu, Baginda sangat murka dan bertitah : "Mengapa kallan tidak tangkap ?" "Kami menunggu titah Tuanku ! "Kata mereka. Baginda bertitah : "Berangkatlah kalian menangkapnya!

Berangkatlah mereka menuju mahligai Tuan Putri. Bermacammacam senjata dibawa mereka. Gemerincingan bunyinya .

Mendengar suara dan senjata gemerincingan cepat-cepatlah Tuan Putri menemui hulubalang.

''Ada apa gerangan ? Mengapa ribut-ribut ?". "Tidaklah kalian mendengar suara laki-laki di atas mahligai ?" Tanya mereka.

"Jangankan suara laki-laki, suara lalat pun tak ada", jawab penghuni mahligai. '

Herahlah seluruh hulubalang mendengar kata-kata penghun,i mahligai.

Seorang Menteri yang terpercaya mengUsulkan, bahwa lebih baik kita naik ke mahligai menyelidiki. Naiklah mereka. Bongkar sana bongkar sini, buka sana, buka sini akan tetapi seorang lakilaki pun tak ada. Heranlah mereka memikirkan hal itu. Mereka kembali melapor kepada Baginda. Baginda sangat murka dan menghunus pusakanya yang dinamai "Lallong paukana".

Para menteri dan hulubalang merasa takut.

"Pergilah kalian mencarinya sekali lagi ! Bagiku hanya ada saja saya mau tabu !" Titab Baginda.

Berangkatlab mereka ke mabligai dan langsung memeriksa Tuan Putri, tetapi sama saja. Seorang laki-laki pun tak diketemukan, kecuali seekor burung nuri. I tulah yang mereka bawa menghadap Baginda.

Setelab · tiba di hadapan Baginda burung nuri langsung mau ditetak lehemya dengan pedang.

Pada saat itu Brahmana berada pula di istana. Brahmana menghadap dan sujud di hadapan Baginda dan berkata : "Wahai Tuanku ! Janganlab terburu nafsu ! Aku harap, jangan dipotong burung nuri itu, karena aku tabu babwa burung itu adalab mainan Anakda Tuan Putri.

Brahmana mengambil burung nuri, kemudian diusap-usap. Terlihatlab oleh Brahmana mata Sekh Mardhan berada di dalam burung nuri itu. Hal itu dipersembahkan kepada Baginda bahwa Sekh Mardhan memakai karungkung (burung nuri· siluman).

Burung nuri itu berubab menjadi seorang laki-laki yang gagah yang tidak lain ialab Sekh Mardhan. Baginda memeluk Sekh Mardhan, mencium kemudian didudukkan di atas kursi emas.

Seiuruh menteri, penghulu dan hulubalang sangat heran me- . lihat perlakuan Baginda kepada Sekh Mardhan. Mereka gembira mendengar kata-kata Baginda raja Darul Hiya mengatakan : "Wahari Anakda Sekh Mardhan ! Janganlah Anakda berkecil hati atas perlakuan aku, karen a tak kuketahui Anakda ! ".

· "Tuan Putri Sitti Dewi aku serahkan kepadamu demikian pula kerajaan ini terserah kepadamu , apa-apa kemauanmu. Aku sudah tidak sanggup memerintah".

"Titah Baginda aku junj\.mg di atas kepala, akan tetapi kupersembahkan kepada Baginda, karena aku ini masih ingin mencari ilmu yang belum kumiliki" Kata Sekh Mardhan.

Mendengar ucapan Sekh Mardhan Baginda bertitah ·: "Tunda dahulu keinginan Anakda, karena kami berhajat mempersandingkan Anakda dengan Anakda Tuan Putri Sitti Dewi" .

Mulailah Baginda berjaga-jaga 40 hari 40 malam, makan minum berpesta pora. Banyak kerbau dipotong, sapi, kambing, domba, bebek, rusa untuk menjamu orang banyak. Ramailah siang rnalam.

Setelah cukup 40 hari 40 malam berjaga-jaga Sekh Mardhan dan Tuan Putri dipakaikan pakaian kerajaan.

Tuan Kadhi diundang menikahkan Sekh Mardhan dengan Tuan Putri Sitti Dewi.

Selesai nikah, Sekh Mardhp _ dipersalin pakaian pelantikan yang ditata emas, permata yang indah ratna mutu manikam kemudian dinaikkan ke usungan dah diarak tujuh kali kellling kota, lalu dibawa ke mahligai Tuan Putri . Sesampai di mahligai berdirilah Baginda dan memegang tangan Sekh Mardhan kemudian didudukkan di sisi kanan Tuan Putri. Thida lama antaranya, diang-:- katlah hidangan ke hadapan Sekh Mardhan yang sementara bersanding dengan Tuan Putri . Santaplah keduanya. Selesai mereka bersantap, Sekh Mardhan membimbing tangan istrinya masuk ke peraduan.

Baginda keluar ke balai penghadapan. Di situ berkumpul seluruh menteri, juru bicara , para penghulu, para undangan, dan rakyat bersama-sama makan-minum siang malam. ·

Alkisah

Pada suatu saat Sekh Mardhan bersama-sama Tuan Putri duduk-duduk bercengkarama. Sekh Mardhan berkata : "Aku ini sudah mau minta diri wahai Adinda ! Aku mau pergi mencari guruku dan mau menuntut ilmu yang belum aku ketahui. Tinggallah di sini Adinda dan jagalah dirimu baik-baik ! "Apabila nanti engbu selamat dari kandunganmu, kalau anakku laki-laki beri nama lndara Dewa dan bila perempuan terserahlah kepadamu".

Dipeluk dirangkul dan dicium istrinya. Sedih dan menangislah Tuan Putri. Sepatah kata tidak keluar dari mulut, diam seribu bahasa. Hening, hening, isak saja yan'g kedengaran disertai lelehan air mata mencucur di pipi. Sedih nian ditinggal kekasih sementara buah kasih sayang bersarang di dalam rahim.

Pamitlah Sekh Mardhan dan berangkatlah meninggalkan istrinya yang semen tara ............................ .

Diubahlah namanya menjadi lndara Jaya.

Dalam peJ.jalanan bebetapa padang luas dilalui; hutan rimba disuruk, pegunungan dinaiki akhimya sampailah pada sebuah gunung yang tinggi. Di atas gunung itu kelihatan ada api berasap.

Kata yang punya cerita, di atas gunung itu tinggal seorang ulama yang bertapa, mengabdi kepada Allah subhanahu wataala dan mengikuti sunnah Nabi Muhammad s.a.w. Adapun nama ulama itu Salamuddin. mama ini su.dah mengurangi makan-minumnya demikian pula tidurnya. Beliau mengabdi kepada Tuhan semata-mata.

Indara Jaya sudah sampai pada puncak gunung itu dan menemukan sebuah rumah besar. Bertanyalah di dalam hatinya : "Siapa gerangan punya rumah yang begini indah ?" Pergilah ia ke rumah itu. Tuan Sekh Salamuddin baru-baru saja habis sembahyang Asar. Tuan Sekh bertanya di dalam hati : "Pemuda dari mana gerangan ?"

Tuan Sekh mem beri salam :

"Assalamu alaikum ".

Kemudian dibalas salam Tuan Sekh "Waalaikum salam".

Ditanyalah Indara Jaya : "Wahai pemuda! Dari mana engkau? Siapa Ibu-Bapakmu dan apa mula karenanya maka engkau sampai ke mari? Dibalaslah, Salam Tuan Sekh Salamuddin: "Waalaikum salam. Indara Jaya berkata : "Wahai Tuan Sekh ! Aku ini orang tersesat. Tidak ada apa-apa aku tahu. Ayah bundaku juga aku tak tahu, sebab aku berpisah waktu masih kecil.

Dikatakan lagi, aku ini sudah lama tidak makan-minum.

Mendengar itu Tuan Sekh berkata : "Wahai orang muda Marilah nt.endekat kepadaku !"

Indara Jaya tunduk, dan mendekat kepada Tuan Sekh. Tuan Sekh menyuruh ambil talas dan ubi kemudian disuruh rebus. Setelah matang diajaklah lndara Jaya makan. "Wahai orang muda ! Beginilah makanan kami".

Indara Jaya makan sedikit.

Sesudah makan Tuan Sekh bertanya : Siapa engkau ?. Siapa Tinggallah bersama kami ! Engkau kujadikan anak !. "Namaku lndara Jaya" Jawab lndara Jaya. Ajakan Tuan Sekh aku junjung di atas kepalaku ! "

Tinggallah lndara Jaya di puncak gunun:g kira-kira 3 bulan dan diajar oleh Tuan Sekh beberapa masalah:

Tuan Sekh berkata : "Wahai anakku lndara Jaya : "Aku ceritakan tingkah laku orang Islam, dan pegang teguhlah ! "

Pertama, tetap melaksanakan ibadah kepada Allah subhanaha wataala, memuliakan ulama, malu kepada nabi karena melakukan perbuatan tercelah, menghindari segala yang dilarang oleh Allah Taala, sabar dan tabah bila kena musibah, bersyukur dan berterima kasih bila mendapat kebahagiaan, mencintai sesama Islam maupun bukan Islam, menuruti nasihat orang tua, mengasihani anak yatim piatu, menolong orang yang kena tipu daya, tidak merasa bangga, sudi memaafk:an sesama Islam, meniadakan silang sengketa, dan tidak suka berdusta. Inilah . semu'anya yang menggelapkan iman bila mengeijakan perbuatari yang terlarang, jangan berbuat jahat kepada sesama Islam, dan turutilah segala nasihatku !" Berkata lndara Jaya : "Wahai Tuan Sekh ! Ajarkan kepadaku perkara sembahyang !" Kata Tuan Sekh : "Sembahyang itu, adalah perbuatan seorang hamba mencari Tubuhnya dengan empat huruf, karena barang siapa anak cucu Adam melaksanakan ibadah shalat, sesungguhnya turunlah hikmah Allah Taala kepadanya, karena sembahyang itu adalah tiang agama. Bersabda Nabi : "Assalamu imanuddin" Wahai Anakda lndara Jaya : "Barang siapa melakukan amal dan tahu wajib sunnah, sah dan tidak sahnya, dipusakakan oleh Allah barang yang tak terkira-kira banyaknya". Indara Jaya menghormati kepada Tuan Sekh ! Berkata lndara Jaya "Wahai Tuan Sekh ! Ajarkan kepadaku ilmu hikmah !" Berkata Tuan Sekh : "Wahai Anakku ! Barang siap4 beramal, dilaksanakan, beramal, harus dikeijakan saratnya, supaya diterima Allah seluruh balasannya, pertama : "Menguiangi makan minumnya dan tidurnya. Bila sudah diketahui semuanya itu, kemudian dia tilik tasawwuf di seluruh alam ini, ada nur di dalamnya seperti cahaya matahari dan bulan. Di situlah nur itu ada pula cahaya. Sesudah itu masukkanlah huruf lahir ke dalam bathin. Wahai Anakku! Hal itu harus disertai sembahyang 5 waktu yang dapat mengokohkannya dengan kesabaran, kebenaran dan kesungguhan hati dari semua katakatanya. Hidup tubuh dengan nyawa, hidup nyawa dengan iman dan hidupnya iman dengan amal, itulah keselamatan di dunia. Ada pun amal harus disertai ilmu yang sempurna. Barang siapa tidak mengamalkannya sarnalah ia dengan binatang".

Mendengar pengajaran Tuan Sekh bertambah menghormatlah lndara Jaya kepadanya. Sembahyang tidak pernah lagi alpa, dari dia mengingat semua nasihatnya.

Kira-kira 40 haa lamanya tinggal pacta Tuan Sekh, minta permisilah ia. "Wahai Tuanku ! Aku ini sudah mau minta diri. Akan pergi saya menuntut ilmu yang aku belum tahu. Aku harapkan doa Tuanku kepada Allah Taala mudah-mudahan aku selamat, dan supaya dilipat gandakan maaf Tuanku kepadaku !"

Tuan Sekh menjawab : "Wahai Anakda ! Aku harapkan tidak kurang suatu apa, dikukuhkan .iman yang ada di dalam dadarnu, diterima segala pintamu, terkabul seluruh cita-citamu, dan engkau dilindungi oleh Allah Taala dari seluruh cela dunia akhirat.

Sesudah itu minta pamitlah ia kepada Tuan Sekh. Di manamana dia kena waktu sembahyang di situlah ia sembahyang. Nanti sesuh barulah mulai lagi berjalan. Dalam perjalanan beberapa banyak kekayaan Allah Taala dia lihat. Banyak padang telah dilalui, hutan rimba dimasulO, sungai diseberatigi, gunung tinggi didaki. Tidak ada yang nampalc kecuali Tuhan dan dirinya. Ditemuinya suatu padang yang luas. Di tengah padang itu ada sebatang pohon besar. Di situlah dia bernaung beristirahat dan bersembahyang Dhuhur. Usai sembahyang berangkatlah lagi, dan beberapa saat berjalan, dia melihat asap api di atas gunung. Asap api itulah dia tuju. Pacta tempat itu lndara Jaya melihat sebuahrumah.

Pada rumah itu, dia lihat ada seorang ulama, yang tiada lain pekerjaannya menanam talas dan ubi. Tanaman itu sangat subur.

Nama ulama itu Lukmanul Hakim. Orang inilah yang sudah mengurangi makan minum dan tidurnya. Amat bersungguh-sungguh beribadah kepada Allah Taala dan melaksanakan sunnah Nabi kita Muhammad s.a.w., dan membaca Quran. Banyak santrinya

39 orang atau kurang satu 40 orang.

mama ini mempunyai seorang anak dinamai Zainul Hattab. Pada suatu hari ia berkata kepada anaknya, "Wahai Anakku ! Pergilah jemput ! Ada seorang anak raja berada di kaki gunung, bernama Mardhan, putra raja Darul Hasanati", Turunlah Zainul Hattab menjemput Sekh Mardhan. Tidak lama kemudian bertemulah ia dan memberi salamlah Zainul Hattab mengatakan : alaikum Ya lndara Jaya".

Heranlah Indara Jaya, karena dikenal namanya oleh Zainul Hattab. Dibalaslah salam Zainul Hattab oleh Indara Jaya : "Wa alaikum salam; Ya Zainul Hattab ! Heran juga Zainul Hattab, kemudian berkata : "Tuan disuruh jemput oleh Sekh Lukmanul Hakim".

Berjalanlah Zainul Hattab bersama lndara Jaya. Sebentar saja sudah sampai mereka kepada Tuan Sekh Lukmanul Hakim. Tuan sementara berada di balai dihadap oleh semua muridnya.

Tampaklah ia oleh Tuan Sekh. Naiklah ia diikuti oleh Zainul Hattab. Segeralah disapa dan disalami : "Assalamu alaikum, Ya Anakda.Indara Jaya !" Lalu dibalas oleh lndara Jaya : "Wa alaikumussalam, Ya Tuan Sekh Lukmanul Hakim, penghulu senua waliullah !".

Duduklah lndara Jaya bersama-sama Zainul Hattab.

Malam telah tiba, matahari tenggelam di ufuk barat, pertanda waktu Magrib sudah masuk. Berwuduklah Tuan Sekh, Indara Jaya, Zainul Hattab bersama-sama murid lainnya berwuduk pula. Menjadi imanlah Tuan Sekh bersembahyang Magrib dan semua makmun mengikutinya. Sesudah salam Tuan Sekh 1 membaca tahmid dan tahlil kemudian bertanya kepada lndara Jaya.

Tuan Sekh berkata : "Wahai Anakda lndara Jaya : "Aku mau bertanya ! Pada waktu kita mengatakan Allah aninafiya (halaman 27) apa pula diesbak ?" lndara Jaya menjawab : "Ada pun yang dinafi ialah seluruhnya selain daripada Allah dan yang diisbak itu hanya Allah, tiada sesamanya wujud sifat dan ciptanya, kecuali Allah Taala sendiri, Yang Maha Agung dan Maha sud". Bertanya lagi Tuan Sekh : "Apa sebabnya kita membaca Fatihah dalam sembahyang ? lndara Jaya menjawab : "Wahai Tuanku ! Yang saya dengar, bahwa perlunya kita membaca Fatihah dalam sembahyang karena pangkal waktu dari sehari semalam. Sebab itu alfatihah itu lima juga huruf, dikandung. Ada pun waktu Lohor diciptakan oleh Allah Taala huruf alip ( \ ), Asar huruf lam (J ), Magrib huruf ha (C: ), Isa huruf min ( ) dan Subuh huruf dal ( .:7 ). Bertanya lagi Tuan Sekh : "Apa yang lebih hina daripada tanah yang tujuh lapis, dan apa pula yang lebih tinggi daripada langit yang tujuh lapis itu apa pula yang terang lebih terang daripada mata hari dan bulan, apa pula yang gelap lebih gelap daripada gelapnya malam ?".

Menjawab Indara Jaya : "Yang lebih hina daripada tanah ialah manusia yang membanggakan diri kepada sesamanya Islam, apalagi kepada Allah Taala. Yang .terang lebih-lebih terang daripada terangnya matahari dan bulan ialah nyawa seluruh orang mukmin, dan yang gelap lebih gelap daripada gelapnya malam ialah nyawa seluruh orang kafir dan yang durhaka kepada Allah Taala.

Berkata Tuan Sekh : "Indara Jaya ini, orang berilmu dan bijaksana. Zainul Hattab telah mendapat sahabat. Amat banyak beribadah kepada Allah Taala, melaksanakan sunnah Nabi Muhammad s.a.w. dengan mendapat pahala, orang yang menjaga dirinya dari godaan setan.

Tuan Sekh kemudian berkata : "W ahai Anakda ! Tinggallah di sini, dan untuk makanmu nanti saya yang tanggung lnsya Allah?"

Menyahut lndara Jaya : "Ucapan Tuanku aku junjung di atas kepala. Akan tetapi aku sudah lama sekali meninggalkan orang tuaku".

Berkata Tuan Sekh : "Ada pun yang engkau kunjungi, supaya diberitahukan kepada kami. ·Bila ada padaku saya akan berikan lnsya Allah.

Menjawab Indara Jaya : "Wahai Tuanku ! Yang aku kunjungi ialah syarat ilmu maarifat kepada Allahu Taala, karena aku dengar Tuan Sekh Haji Pansyur bin Sekh Mahdud, bersembahyang tetapi berada pula di Mekah. Itulah yang aku minta !"

Tersenyumlah Tuan Sekh kemudian berkata : "Wahai Anakda Indara Jaya "Bila itu saja yang engkau kunjungi, lnsya Allah ada padaku, tetapi aku tidak mengamalkannya. Y aitu dijaga dari Juhor, nafsu, tetapi melakukan sembahyang lima waktu, membaca Quran dan dermawan, peramah manis mulut, menjauhkan diri dari perempuan, tidak pergi ke mana-mana, tidak makan, tidak rninum tidak tidur. Bila ini semuanya sudah teguh, laksanakanlah ! sudah diredhai dan sudah dilenyapkan Alkabir lsya Allah.

Setela]l. itu muncullah suatu cahaya seperti cahaya bulan purnama: "Begitulah wahai Anakda Indara :Jaya". ·

Mendengar hal itu, maka Indara Jaya bertambah hormatnya kepada Tuan Sekh. Ia tak sadar akan dirinya. Setelah ia sadar pergi sujud dan mencium kaki Tuan Sekh.

Kira-kira satu jam kemudjan ia pergi pula bertanya Tuan Sekh : "Mana wajib membawa sunat di dalam tubuh kita, apa yang diikuti dan apa yang dinamakan jalan yang empat macam itu ? Menjawab Tuan Sekh : "Yang engkau tanyakan itu empat macam yaitu : pertama, sariat, kedua ketiga hakikat, dan keempat maarifat. Adapun sariat, kakikat jalannya nyawa dan maarifat jalannya rahasia. Empat hal itulah yang dibicarakan orang. Bertanya lagi lndara Jaya : "Apa sebabnya dikatakan sariat itu jalannya tubuh, tarikat jalannya hati, maarifat jalannya rahasia ?".

Menjawab Tuan Sekh : "Dikatakan sariat jalannya tubuh karena sariat melahirkannya. Barang siapa melakukari amal baik dibalas baik, dan barang siapa rnelakukan amal jahat dibalas pula jahat".

Bertanya lagi : "Bagaimana maknanya ?" Menjawab Tuan Sekh : "Perbuatan demikian ialah melaksanakan perintah Allah dan bersabda Nabi, jauhkan ditimu dari segala larangan, sebab tubuh itu bila tersentuk ternyata sakit. Ada pun tarikat itu perbuatan batin, dan ada pun sariat itulah melakukan tarikat, tak berdosa" karena hati yang sesungguhnya tak berdosa karena dialah menerima pertolongan Tuhannya. Jadilah yang dikatakan baital maal. Ada pun hakikat dikatakan jalannya nyawa, karena nyawa batin dari hati, dan hakikat itu tetap sanik kepada kemaharrajaan Allah Taala dan segala itu dengan amat baik dan buruk tak berpisah dari tuhannya. Ada pun maarifat dikatakan jalannya rahasia karena rahasia itu kandungan nyawa, tidak ada samanya dan satu, karena maarifat · itu melihatnya satu. Demikianiah wahai anakku Indara Jaya ! "Sujudlah Indara Jaya dan berkata : "Wahai Tuanku ! Yang dinamai sariat itu apa", tarikat apa, hakikat apa dan maarifat itu apa pula ?"

Menjawab Tuan Sekh : "Ada pun yang dinamakan sariat katanya; dinamakan tarekat itu perbuatannya, dinamai hakikat itu tingkah lakunya, dan dikatakan maarifat ilmunya."

Bertanya lagt Indara Jaya : "Wahai Tuanku ! Surat yang tersebut, di mana kedudukannya, tarikat di mana tempatnya dan di mana pula tempatnya maarifat ?"

Menjawab Tuan Sekh : "Yang disebut sariat tempatnya di lidah, tarikat di hati, hakikat di akal dan kedudukan maarifat di roh. Itulah yang dikatakan jalan yang em pat pada diri man usia."

Sujudlah Indara Jaya dan bertanya lagi : "Masih ada yang aku mau tanyakan; dari apa kejadiannya sariat, kejadian tarikat dari · apa, kejadian hakikat dari apa, dart kejadiannya maarifat dari apa pula ? . " Berkata Tuan Sekh : "W ahai anakku ! Sariat itu bagai air, tarikat bagai angin, hakikat itu bagai tanah dan maarifat bagai cahaya. Berkata lndara Jaya : "Wahai Tuanku ! Dikatakan sariat bagai air; air yang mana ? Tarikat bagai angin; angin yang mana? Hakikat bagai tanah; tanah yang mana dan maarifat bagai cahaya, cahaya yang mana?"

Menjawab Tuan Sekh : "Wahai anakku ! Barang siapa mengetahui yang demikian ini sesuailah dengan sabda N abi Muhammad s.a.w. yang mengatakan : "MAN'ARAFA NAFSAHU, FAQAD ARAFA RABBAHU", artinya barang siapa mengenal dirinya, maka sesungguhnya telah mengenal Tuhannya."

Menyahut Indara Jaya : "Benar Tuanku! Akan tetapi bagiku : "MAN ARAF A NAFSAHULA Y ANA ARAFA RABRAHU, artinya barang siapa mengenal dirinya sesungguhnya telah mengenal pula Tuhannya, dan barang siapa tak mengenal Tuhannya, tak mengenal pula dirinya."

Mendengar kata-kata itu Tuan Sekh segera memeluk Indara Jaya dan menciumnya kemudian berkata : "Syukurlah, karena orang yang maarifat dikatakan HAYY A FIDDARAINI, wahai anakku Indara Jaya ! .Dikatakan sariat itu bagai air yaitu nur Muhammad, dikatakan hakikat bagai tanah, yaitu ruh, dikatakan maarifa·t itu bagai cahaya, yaitu pandangan yang nyata. Indara Jaya bertanya lagi : "Wahai Tuanku ! Aku mau lagi bertanya, sariat itu, apa nyawa, tarikat apa nyawanya, hakikat apa nyawanya dan maarifat apa pula nyawanya ?"Menjawab Tuan Sekh ·: "Ada pun sariat. nafsu ammarah nyawanya, tarikat nafsu sahwiya nyawanya, hakikat nafsu lawwumah nyawanya, dan maarifat nafsu muthmainna nyawanya ?".

lndara Jaya bertanya : "Manakah yang paling baik pada diri manusia itu, dan mana Islam sesungguhnya ?" Tersenyum Tuan Sekh kemudian menjawab : "Wahai Anakku lndara Jaya! Terlalu sulit pertanyaanmu itu akan tetapi lnsyah Allah nanti saya berikan apa yang engkau kunjungi itu ! Yang engkau tanyakan mana yang paling baik pada diri manusia itu ialah harapan yang tak putusputusnya menunggu redha Allah. Ada pun orang yang bersungguhsungguh, kedudukannya tidak · di dunia, tidak di akhirat, tidak di surga, tidak di neraka, dan orang Islam yang sesungguhnya ialah orang yang tidak pernah berasa sakit di dunia apa lagi di akhirat . Mendengar kata Tuan Sekh, Indara Jaya bertanya lagi : "Wahai Tuanku ! Sariat itu hancur kematiannya di dalam kubur, apa ainalnya, tarikat terpotong-Potong tubuhnya dikubur; apa amalnya, hakekat bertambah besar dan bertambah cantik a tau gagah apa amal di dunia, inaarifat lenyap di kubur apa pula amalnya '! Tuan Sekh menjawab "Sariat demikian keadaannya, karena or(}rtg itu tahu memisahkan dua persoalan; bila memukul, dipukul juga, mengharamkan yang haram, menghalalkan yang halal, mengharuskan yang hams dan menguatkan sunnah Nabi Muhammad s.a.w. Tarikat begitu kematiannya karena selama hidupnya tetap bertawakal kepada Allah · Taala, bersyahadat, mendekatkan diri, sabar tabah, dan syukur. Hakikat kematiannya demikian, karena hidupnya taqwa, penglihatan lahir dan bathinnya sama saja wujud dan perbuatan tiap hari sebagai firman Allah. "Wafahu i la'kum rna taalamuna" . o p. \ <L---01..:>

Adapun maarifat demikian kematiannya karena amalannya sudah tenggelam di lautan dan sudah memperoleh nikmat Alhadia tullah, tiada lagi batas" , sujudlah Indara Jaya kepada Tuan Sekh.

Kita mulai lagi menceritakan kisahrtya.

Beberapa lama lndara Jaya tinggal bersama Tuan Sekh , maka habislah ilmu Tuan Sekh dipelajarinya dan tamatlah ia. Dia minta pamit. Berangkatlah . Tidak ada lagi yang nampak kecuali diri dan Tuhannya saja. Kira-kira 7 hari berjalah sa,mpailah pada suatu pinggir laut. Di pinggir laut ada sebuah gunung dan di atas gunung itu ada sebuah mesjid yang amat besar. Ia berjalan menuju mesjid itu dan masuklah ia. Di dalam mesjid itu seorang pun tidak nampak. Ia amat keheranan melihat kebesaran Allah subhana Tidak lama kemudian dilihatnya banyak burung terbang di angkasa dan illtumpangi manusia. Manusia-inanusia ini langsung masuk mesjid bersembahyang. Terkejutlah Indara Jaya rnelihatnya. Setelah sadar, ia dilihat oleh orang banyak itu dan diberi salam. Dibalaslah salam orang banyak itu, dan bertanya : "Tuan-tuan dari mana, di mana negerimu ?". Mereka menjawab : "Wahai orang yang baik hati ! Kami datang dari hadapan Allah subhana wataala. Kami tinggal di bawah Arasy Allah T<i<lla dari diperintahkan ke sini. Demikianlah perintah Allah kepada kami". Bertanya Indara Jaya : "Apa sebabnya kalian disuruh oleh .Allah Taala ke mari bersembahyang di dunia ?". Mereka Menjawab : "Kami disuruh ke mari, karena kami ini orang-orang yang mati pada: perang sabil. Orang-orang yang mati di medan perang sabil di bawah arasy tempatnya". Bertanya Indara Jaya : "Pada waktu kalian berpe- . rang, bagaimana rtiatmu dan maarifatmu kepada Allah Taala?". Mereka menjawab : "Pada saat kami berperang menyerang, kaum kafir, kami bertaslim, bersyahadat dan ber murakkabat". Indara Jaya berkata : "Beritahukan kepadaku apa yang disebut musallimina ! Mereka berkata : "Yang dikatakan musallimin ialah orangorang yang menyerahkan jiwanya kepada Allah Taala, dipusatkan perhatiannya kepada-Nya, imannya, maarifatnya, sariatnya kepada Allah Taala. Tidak ada tempatnya berpegang kecuali Allah Taala semata-mata. Demikian syaratnya". Penghulu mereka berkata : "Aku mau bertanya : "Apakah engkau tahu perkara sembahyang sehari semalam •?" Berkata penghulu itu pula : "Bila kita bersembahyang, berapa pardhunya ?". Menjawab Indara Jaya : "Pertama, suci dari dosa besar, Kedua, suci dari dosa kecil, Ketiga, menutup aurat dengan kain yang bersih, Keempat, menghadap kiblat. Kelima, suci dari najis, Keenam suci bhatin, Ketuju, memakai pakaian bersih, Kedelapan, mengetahui wajib dan sunatnya. Penghulu bertanya lagi : "Wahai orang yang baik hati : "Berapa wajib dalam sembahyang sehari semalam ?".

Menjawab Indara Jaya : "Ada sembilan ditambah tahiat. Waktu magrib ada I 7 takbir dengan rukuk dan sujudnya, enain tasbih dan dua tahiat. Waktu 'Isya, delapan. Demikian jumlahnya. Penghulu bertanya : "Niat takbir berapa ? . Menjawab Indara J aya : "Pada waktu berdiri diwajibkan berdiri tegak menghadap baikbaik. Berkata lagi penghulu : "Mana batang tubuh sembahyang, mana ilyawanya, mana kepalanya ?". Indara Jaya : "Batang tubuh sembahyang ialah takbirratul ihram, kepalanya niat, nyawanya fatihah, tangannya tahi.at, kakinya salam. Penghulu bertanya : "Apa derajat (martabat) sembahyang, mana pula wajib (pardhu). Yang sesungguhnya ?" lndara Jaya menjawab lmanul Hayat (Penghulu perang sabil) : "Yang dahulu itu. Di dalam masa ada "manusia" dan di dalam manusia ada roh di dalam roh ada budi, di dalam budi ada jauhar dan di dalam jauhar ada nur, dan di dalam nur ada sirullahi dan di dalam sirullahi tak ada yang disebut-sebut. Penghulu bertanya lagi : "Apa cahayanya sem bah yang itu ? . Indara Jaya menjawab : "Cahaya sembahyang ialah doa".

Penghulu : "Kunci doa itu apa ?"

lndara Jaya : "Kuncinya ialah niat".

Penghulu : "Apa kunci niat itu ?"

lndara Jaya : "Cinta kepada Allah Taala.

Penghulu : "Cinta itu apa kuncinya ?"

Indara Jaya : "Kunci cinta itu ialah meng-esa-kan Allah Taala .

Pneghulu : "Meng-esa-kan Tuhan apa kuncinya ?"

Indara Jaya : "Kesabaran".

Penghulu : "Apa kuncinya kesabaran itu ?"

Indara Jaya : "Yaitu Meng-esa-kan, sabar ' dan tabah melaksanakan perintah dan petunjuk Allan Taala. Barang siapa yang tahu benar hal itu maka sesungguhnya Allah telah melindunginya.

Penghulu : "llmu itu di mana kau dapat ?".

lndara Jaya : "Dari rahmat Allah wataala".

Penghulu : "Engkau dapat kunci surga ?"

Indara Jaya : "Ya, saya dapat".

Penghulu : "Apa kuncinya ?"

lndara Jaya : "Yang saya dengar; LAA ILAAHA ILLALLAH MUHAMMADAR RASULULLAH. ·

Penghulu : "Wahai orang yang baik hati !

Mana wajib (pardhu) yang mengatakan wajib ?"

Indara Jaya : "Ada enam wajib yang dikatakan sesamanya wajib, yaitu wuduk.

Penghulu : "Mana sunat yan:g mendekati wajib (pardhu) ?".

lndara Jaya : ''Yaitu air wudhuk dari tangan kanan dibawa ke tangan kiri dan masuk sunat mengikuti pardhu dari sunat".

Berkata Lagi Indara Jaya : "Yaitu kanan yang dihajatkan wajib dari segala wajib, ialah air wudhu pada waktu mau bersembahyang membersihkan seluruh tubuh itulah yang paling pardhu yang menghilangkan was-was, itulah yang saya dengar.

Setelah itu berkatalah penghulu itu : "Duduklah, kami sudah mau kembali ke hadapan Allah subhanahu wataala. Kembalilah mereka.

Indara Jaya istirahat di mesjid itu, sebab matahari mulai tenggelam pertanda sudah malam. Kira-kira 'tengah malam bangunlah ia bersembahyang tahajjud 12 rakaat, kemudian tafakkur sebentar. Demikianlah tingkah lakunya. Tiba-tiba datanglah malaikat memberi salam : "Assalamu alaikum Ya Indara Jaya !". "Wa alaikumussalam : sahut lndara Jaya "Apa hajat engkau?

Malaikat menjawab: "Wahai Sani ! Kedatanganku ke marl, ialah membawa empat Zat pemberian Allah kepadamu. Apa-apa saja keinginanmu panggillah Jin (Zat empat itu). Nama zat yang empat itu : pertama, Kiam. Ada pun kesaktiannya ialah, bila engkau ingin melihat kota, laut atau gunung panggillah zat yang dinamakan Kiam. Kedua, Zat yang bernama Nuh. Zat ini amat banyak hikmah dan keberkahannya. Kesaktiannya, bila engkau mau berperang atau kedatangan musuh panggil zat ini. Zat ini banyak bala tentaranya. banyak pasukannya.

Ketiga : Zat yang bernama Yada, zat ini banyak anak buahnya. Bila ada kesulitan panggiljin ini, insya Allah ia datang mmbantu engkau bersama-sama anak bualinya yang bermacam-macam wajahnya.

Keempat : Zat yang bernama Jaumattada. Bila engkau mau dicederai musuhmu panggillah zat ini, insya Allah ia datang. Segala cita-cita atau kehendakmu dimudahkan Allah Taala.

Beginilah pertolongan Allah Taala kepada engkau. Janganlah lupa beribadah kepada Allah Taala, jauhkan atau hindarilah seluruh yang terlarang, rendahkan dirinya kepada Allah Taala supaya bertambah cinta-Nya kepadamu dan engkau terpelihara dari dunia sampai ke akhirat.

Selesai berbicara, bertanya Indara Jaya : "Wahai malaikat ! Ada saya mau tanyakan. Iman itu berapa perkara ? "Lima perkara, pertama, tunaikan perintah Tuhanmu, yaitu iman seluruh kat. Kedua kepada kami, imannya semua Nabi. Ketiga, iman makbul, imannya seluruh mukmin _· maukuf, iamannya seluruh orang bid-ah. Kelima, iman mardud, iman orang-orang yang tidal tegug memegang kata-kata atau janjinya dan durhaka kepada Allah Taala.

lndara Jaya bertanya : "Pada waktu datang dan kembali, apa nama iman itu ?". ·

Malaikat : "Pada saat datang, takliah namanya, dan pada saat kembali nak-liah namanya".

lndara Jaya : "Apa sebabnya lebih dahulu Islam daripada iman.

Malaikat : "Karena permulaan Zatullahi, maka Islam itu didahulukan daripada iman. lngat, bahwa Quran itu bicara lahir. Jika Quran tidak ada, Islam itu tidak disebut-sebut.

lndara Jaya : "Masih ada yang saya mau tanyakan. Apa makna Islam?".

Malaikat : "Islam itu, beribadah kepadaAllah Taala.

lndara Jaya : "Benar sekali !" Kembalilah mereka ke hadapan Allah Taala. Saat subuh sudah datang dan bersembahyang Subuhlah lndara Jaya. lndara Jaya pergi berjalan ke pantai. Tidak ada lagi yang diperhatikan kecuali beribadah kepada Allah Taala. Di mana-mana saja masuk waktu, di situlah .ia bersembahyang.

Dikisahkan dari empunya cerita.

Beberapa lama lndara Jaya dalam perjalanan, kira-kira 40 hari 40 malam ia melihat sebuah kota yang amat besar, rumahnya tinggi-tinggi, letaknya di pinggir !aut. Ia menuju ke kota itu. Di dalam kota ada sebuah iumah yang besar. Masuklah ia ke dalam rumah itu. Dilihatnya rumah itu amat indah dan segala macam perhiasan, berupa-rupa alat-alat kerajaan dan kebesaran, ada emas, ada perak, len_gkap hiasan-hiasannya. Masuklah ia ke petak (langkang) pertama. Heran ! Ia masuk ke langkang kedua sampai ketuju. Tam.- paklah sebuah gong besar tertelungkup. Terdengar ada suara di dalam gong itu. Berkatalah di dalam hatinya : "Barangkali ada omng di dalam". ·

Dipanggilnya zat yang bernama Yaumattada. Datanglah bersama pasukannya. Mereka menghadap lndara Jaya dan hertanya : "Apa kabar Bapak !" Menjawab lndaia Jaya : "Saya panggil kalian karena akan kusuruh mengangkat gong ini".

Diperintahkan anak buahnya mengangkat gong itu dan dilemparkan sejauh mata memandang. Dilihatnya dua orang di dalam gong itu. Tidak bergerak-gerak; dan tidak bisa berkata-kata lagi, kecuali matanya berkedap-kedap.

lndara Jaya menanak bubur dan air. Sebentar saja sudah sedia bubur dan air. Disendokilah mulut Baginda suami isteri. Setelah

Baginda suami isteri mengecap rasa bubur dan air mulailah sadar dan kuat-kuat tubuh dan nyawanya. Berusahalah ia bangun suamiisteri. Ditanyalah oleh -Indara J aya, apa mula karenanya maka Baginda demikian keadaannya. Baginda menjawab : "Wahai Anakda yang bijaksana ! Kami diserang ·burung garuda. Tidak ada lagi yang dapat melawannya. Semua rakyat habis dimakannya. Kerajaan kami porak-poranda. Kemudian kami ditutupi gong bersama putra kami. Ada pun Adikmu Tuan Putri berada di sebuah gong yang lain. Beginilah keadaan kami.

Belas kasihanlah Indara Jaya mendengar kata-kata Baginda. Disuruh'angkat pula gong yang sebuah itu. Terbukalah. Keluarlah Tuan Putri. Cantiknya alang-kepalang, wajahnya berseri-seri bagai bulan purnama, silau mata memandangnya. Tampaklah wajah Tuan Putri oleh Indara Jaya. Cantik nian wajahnya. Tuan Putri tersipu-sipu malu dilihat wajahnya. Wajahnya ditutup d;:!ngan ujung bajunya. Ia berjalan ke dekat ayah bundanya, kemudian bertanya : "Orang dari mana itu, dan siapa namanya?. Menjawab Baginda : "Kami pun tak tahu ! .

Pekerjaannya kami lihat hanya menari di negeri yang diporakporandakan garuda. Garuda i!JJ dibunuh oleh golongan jin. Tulang dan dagingnya dibuang ke ufuk barat dan timur. Matilah semuanya.

Jin yang empat itu pergi menghadap Indara Jaya dan mengatakan : "Oh Tuanku ! Telah mati garuda itu !"

- Indara Jaya memuji sukur kepada Allah Taala, kemudian pergi menghadap Baginda menceritakan tentang kematian garuda itu.

Baginda sangat gembira mendengarnya . Puji-sukur kepada Allah Taala tidak dilupakannya.

Kemudian, bersabda Baginda suami-istri : "Y a Anakda lndara Jaya ! Sekarang, kerajaan bersama-sama adikmu Tuan Putri kami serahkan kepada Anakda. Apa-apa perintahmu itulah yang kami turut".

Sujudlah Indara Jaya seraya berkata : "Belas kasihan Baginda aku junjung tinggi ke atas kepala. Aku tak dapat membalasnya, mudah-mudahan Allah dapat membalasnya. Aku persembahkan pula kepada Baginda, karena aku ini belum tahu bagaimana caranya memerintah. Aku ini orang hina dan tak ada kuasa. Menjadi raja itu idak mudah. Hanya karena pertolongan dan iradah

Allah Taala aku dapat menolong.

Bagi kita umat Islam diharapkan tolong-menolong, tidak boleh kita saling menghina dan supaya sempurna keislaman kita, maka' bergotong-royong membinasakan garuda itu.

Baginda bersabda kemudian : "Wahai Anakda ! Mengapa Anakda berkata demikian ? Bila Anakda belum paham memerintah, menjadi raja, biar kamilah yang membimbing Anakda. Sebab syarat-syarat menjadi raja itu ; pertama, baik hati, kedua, berkata benar, ketiga, berani, berilmu, adil, dikurangi tidur dan makan, tipu muslihat dijauhkan , dan iri hati , gemar beribadah , mencintai ulama, pakir miskin , pedagang dan orang kaya. Ada pun yang memakmurkan negara itu ada dua rna cam; pertama, jujtir dan adil, kedua teliti dalam segala hal. Yang merusak negara ada 2 pula : "Pertama, tidak jujur, kedua kurang teliti. Kalau kedua hal itu tidak diketahui maka rusak binasalah negara itu.

lndara Jaya makin bertambah-tambah hormat dan segannya kepada Baginda. Sujud dan berkatalah ia : "Ya Tuanku ! Bagaimana caranya garuda itu memakan seluruh rakyat ?". Jawab Baginda : "Wahai Anakda ! Pada waktu garuda itu mencederai rakyat dia tidak makan badannya, matanya saja dimakan.

Matanya saja dimakan. Sekarang mayat-mayat itu ada bertumpuk di belakang kota . Banyak pula bangkai binatang. Mendengar kata-kata Baginda, minta izinlah . Indara Jaya kemudian pergi mengelilingi kota. Tampaklah oleh lndara Jaya mayat-mayat bertimbung seperti gunung. Tibalah saat magrib dan kembalilah ke tempat Baginda untuk melakukan ibadah kepada Allah Taala. Kira-kira tengah malam, bangunlah ia mengambil air wuduk untuk bersembahyang tahajjut 12 rakaat. Selesai sembahyang tahajjut dia membaca astagafirullah 33 kali dan tasbih kurang satu terbilang 100 kemudian membaca "La ilaha illallahu wahdahu, la syarikalahu , lahul mulku walahul hamdu yuhyi W§Umitu wahuwa ala ·kulli syaiin gadir, kemudian membaca salawat nabi kita s.a.w. kemudian ditadalikan tangatmya minta doa k'epada Allah. Mendoakan orang mati itu agar hidup kembali. Ia tafakkur kepada Allah dan sungguh-sungguh, saat itu diterima permintaannya oleh Allah dan hiduplah orang mati itu semuanya. Takjublah Baginda memikirkan kebesaran Allah Taala. Kepintaran, kesempurnaan dan .keberanian lndara Jaya sangat dipuji.

Sekarang mereka itu ke tempatnya masing-masing dan mengerjakan pekeijaannya sebagaimana biasa.

Kembalilah lndara Jaya menghadap Baginda, cepat dipanggil oleh Baginda Raja Ahmad Maulana. Baginda berkata : "Wahai Anakda Indara Jaya ! Sekarang aku sudah mau mengawinkan engkau dengan Tuan Putri Jindasari dan kami serahkan kerajaan ini beserta rakyatnya kepadamu sebab saya telah tua.

Sujudlah Indara Jaya kemudian berkata : "Wahai Baginda Sekh Alam ! Belaskasih Tuanku, aku junjung di atas kepala, akan tetapi aku masih berkeinginan pergi mencari ilmu yang belum kuketahui.

Setelah itu, Baginda bertitah kepada menteri, juru bicara, para pembesar, para ulama, para pasukan, dan semua penduduk. Kan1i harapkan agar berkumpul di sini sesudah berkumpul semuanya bertitahlah Baginda kepada Tuan Kadi, supaya lndara Jaya dinikahkan dengan Tuan Putri Jindasari. Dinikahlah.

Baginda · bersedekah beberapa banyak emas, perak kepada fakir miskin, isi rumah masing-inasing kadamya. Dibunyikanlah segala bunyi-bunyian sangat ramainya. ·

lndara Jaya diusung atas usungan yang ditata intan zamrut, berhias mu tiara, kemudian diarahkan berkeliling kota sebanyak tujuh kali kemudian kembali ke istana. Tiba di istana segera Baginda memegang tangan Indara Jaya dan langsung didudukkan di sebelah kanan Tuan Putri. Sujudlah Tuan Putri. Segera lndara Jaya memegang tangan Tuan Putri dan kemudian didudukkan di atas pentas emas dihadap dayang-dayang beserta inang pengasuh. Malam telah tiba. Dipasanglah pelita, lilin dan lentera kaca. Kemudian Indara Jaya menuntun tangan isterinya masuk ke tirai dewangga yang diltias emas dengan kelambu. Bercumbu-cumbuanlah kedua insan itu di dalam kelambu tujuh lapis dijaga dayang-dayang dan inang pengasuh.

Kisah ini tidak diperpanjang lagi, karena kita sudah maklum apa yang dilakukan seorang pengantin yang sementara berbulan madu. Setelah mendengar kata-kata pengawal itu kemudian bersabda : "Pergilah engkau memanggil pemuda yang kaukatakan !" Menyembahlah pengawal dan segera pergi memanggil lndara Jaya.

Tiba di hadapan Indara Jaya ia berkata : "Anda disuruh panggil oleh Baginda !" Setelah mendengar kata-kata pengawal, Indara Jaya dengan Brahmana segera berangkat dan menghadap Baginda. Menyembahlah keduanya kepada Baginda raja Indara Alam.

Diajaklah duduk dan diangkatkan cerana emas lalu disuruh makan sirih. Bertanya raja Indara Alam : "Anak ini dari mana?" Menyahut dan menyembah Indara Jaya : "Aku datang dari negeri Darul Hasasnati sengaja berkunjung ke mari untuk bermain-main di negeri Tuanku." Baginda bertanya : "Wahai Anakda ! Apakah benar, bahwa engk_au sanggup berbicara dengan Tuan Putri · ?" Indara Jaya menjawab : "Ya tuanku sekh Alam .! Aku dapat atau tidak dapat,. akan tetapi biar dicoba dahulu, mudah-mudahan aku ditolong oleh Allah."

Raja bersabda : "Hai pemuda ! Bila engkau sungguh-sungguh dapat mengajak bicara, aku pasrahkan Tuan Putri , kerajaan, dan anak raja yang 39 orang itu kepadamu . Terserah, apa maumu. · Akan tetapi bila engkau tak dapat mengajak bicara Tuan Putri, engkau kubunuh !" Sujudlah Indara Jaya kemudian berkata : :Baiklah Tuanku ! Apa gunanya hidup Tuan Putri kalau tak dapat berbicara."

Sesudah itu kembalilah Baginda ke istana, dan diperintahkan kepada Perdana Menteri supaya menjamu Indara Jaya. Makan minumlah. Baginda menyuruh kiasi panggung. Digantungi tirai dewangga yang berbunga-bunga emas. Digantung pula jumbai jahitan Jawa . Lantai dihampari tikar perak dan tikar permadani, kemudian dipas<l)1g beberapa banyaknya lilin, lentera kaca r;ligantung berkeliling. Terang-benderanglah istana bagaikan cahaya bintang di langit. Talam-talam ditata diisi makanan, buah-buahan bermacam-macam seperti kurma, anggur, delima, manggis, durian, duku tak dikata lagi. Beberapa banyaknya minum-minuman, baubauan, semerbaklah baunya. Amat harumlah bilik dicium orang ban yak.

Raja-raja, Juru bicara, penghulu-penghulu, semuanya menghadap Baginda karena diharapkan datang bersama istrinya memakai pakaian yang indah-indah. Setelah malam tiba disuruh seorang pangeran menjemput Indara Jaya dan Brahmana di rumah Mangkubumi. Setelah tiba didapati Indara Jaya sudah bersembahyang I sa. Berkata Pangeran itu: "Tuanku disuruh panggil oleh Baginda !"

Segeralah Indara Jaya dan Brahmana berkemas. Setelah selesai berpakaian · menghadaplah kepada Baginda. Tiba di hadapan Baginda bersujudlah, kemudian dipersilakan -duduk. Tak lama duduk diantarkan hadapan lndara Jaya cerana emas. Diajaklah makan sirih. ia lalu makan sirih.

Tuan Pu tri sudah selesai berpakaian yang indah-indah, berhias emas, zamrut, ditata ratna mutu manikam dan beberapa pakaian lainnya dipasang pacta dirinya. Bertambah-tambah cantik wajahnya dipandang . . Berseri-seri bercahaya bagai bulan pumama. Silau mata memandang. Semua orang yang melihatnya turut memuji kecantikannya. Seisi istana keheran-heranan melihat Tuan Putri bagai gadis yang baru dilihatnya.

Setelah selesai seluruhnya, didudukkanlah Tuan Putri di atas pentas emas. Oleh Baginda diundanglah Indara Jaya dan disuruh duduk berhadapan dengan Tuan Putri. Duduklah lndara Jaya berhadap-hadapan dengan Tuan Putri.

Tuan Putri cantik rupawan, lndara Jaya, jaya tampan dan gagah, keduanya bagai matahari dengan bulan dihias bintang kilau-kemilau menimpa bukit Turisina terbias ke Jabal Nur. Seri wajahnya berpencar bagai kaca jatuh di batu, demikianlah adanya. Pandang bertemu pandang, lahir berbau lahir, batin bertaut batin, hati sama bersatu, cinta birahi tak dapat dibendung lagi, keduanya karam di lautan asmara. Tuhan pencipta batin, Nabi Muhammad menjadi saksL Demikian hikmah bersuami-istri kita tidak sama dengan binatang. Oleh sebab itu kita diharap mengetahui nikah batin sebagai yang dikatakan dalam Al-Quran hikmahnya iman dan mengikutlah hadist. Barang . siapa yang tidak mengetahui makanya kafir ia kepada Allah taala.

Tuan Putri dan Indara Jaya sudah lama berhadap-hadapan. Berkata Brahmana kepada Indara Jaya : "Barangkali sudah lama Anakda -berhadapan dengan Tuan Putri, alangkah baiknya kalau dimulai berbincang-bincang dengan Tuan Putri !"

Tersenyum Indara Jaya mendengar kata-kata Brahmana. Dipindahkan roh lndara Jaya ke tirai di belakang Tuan Putri kemudian berkata : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Ada satu masalah yang aku ingin tanyakan. Tolong beri tahukan maknanya ! Ada seorang anak raja mau membuang diri. Ia empat orang bersahabat. Seorang anak ulama, seorang jahil." Berangkatlah keempatnya.

Bertemulah mereka dengan empat perempuart. Seorang melepas122

.n sanggulnya kemudian main mata. Seorang membuka pintura, seorang memperlihatkan tangannya, seorang lagi memperlittkan betisnya. Apa makna keempatnya? Seterusnya Indara Jaya : "Yang melepaskan sanggul rumahnya ada pohon kayu, mg membuka pintunya ada pohon kelapa, yang memperlihatm tangan ada pohon inai, dan yang memperlihatkan betisnya ia pohon pinang. Demikian makna kata itu."

Mendengar kata-kata lndara Jaya, tersenyum Tuan Putri :emu dian berkata : "Tidak demikian maknanya."

Indara Jaya berkata : "Kalau begitu bagaimana maknanya ·a Tuan Putri ? Ceritakan supaya aku tahu juga !" Tuan Putri •erkata : "Yang melepaskan sanggul ada di depan rumahnya po- .on pinang, yang membuka pintunya ada pohon kelapa, yang nenampakkan giginya ada pohon delima, yang memperlihatkan oetisnya rumahnya dekat persawahan. Begitulah maknanya !"

Berkata lndara Jaya : "Benar Tuanku ! Bagiku belum faham 1akna kata-kata itu, maklumlah anak udiktak tahu apa-apa."

Menoleh Tuan Putri ke belakang, disangkanya ada orang oerkata-kata di belakang.

Ada pun Baginda suami-istri sangat gembira hatinya menlengar putrinya berkata-kata dengan lndara Jaya. Seluruh isi stana keheran-heranan melihat kepintaran lndara Jaya.

Kira-kira satu jam kemudian dialihkan lagi roh lndara Jaya ke ilin yang berdekatan Tuan Putri. Berbicara lilin itu : "Wahai Tumku lndara Jaya ! Akupun ada masalah yang ingin kukatakan. Ada seorang yang disimpan eli atas dahan pohon kayu. Ditemukan oleh empat orang bersahabat. Seorang naik mengambilnya, seorang menadah dari bawah, seorang menggendongnya, seorang lagi menuntunnya. ltulah persoalannya; mana ayahnya, mana ibunya, mana saudaranya dan mana kawan-kawannya ?" Indara Jaya menjawab : "Yang menyimpan di atas pohon ialah ayahnya, yang menadahnya ialah.saudaranya, yang menggendong ialah kawannya, dan yang menuntunnya ialah rajanya."

TeJ.:Senyum Tuan Putri mendengar jawaban Indara Jaya, kemudian berkata : "Tidak demikian masalahnya." Bertanya Indara Jaya : ''Jadi bagaimana persoalannya? Coba ceritakan supaya aku tahu juga !" Tuan Putri berkata : "Yang menaruh itu, ialah raja, yang menaikkan di pohon ialah ayal}.nya, yang menadahnya ialah ibunya, dan yang menuntunnya iahih sahabatnya !"

Berkata lndara Jaya : "Benar Tuanku !" Tuan Putri terkejut karena disangka ada orang berkata-kata di dekatnya. lndara Jaya tersenyum melihat tingkah laku Tuan Putri. Nafsu birahinya memuncak memandang Tuan Putri. Bagihda suami istri keheranheranan melihat keajaiban ilmu lndara Jaya, apa pula orang yang menonton heran semuanya.

Satu jam kemudian Brahmana berkata : "Apa sebabnya orang yang empat itu menjadi saksi ? Tersenyum Illdara Jaya kemudian dialihkan rohnya ke cerana. Terkejut Tuan Putri, ditarik tangannya dan dikatakan : "Apa yang rhau kaulakukan ? Ceritakan, supaya didengar !" Berbicara cerana itu : "Ada satu persoalanku. Ada orang lima bersahabat; pertama, tukang besi, kedua, tukang kayu, ketiga, tukang tenun, keempat, tukang emas, kelima, tukang jahak. Kelima orang ini bergantian jaga. Pertama jaga (ronda) .alah tukang besi. Terpikir olehnya, baik saya duduk cuma-cuma, lebih baik membuat sesuatu. Dibuatnya sebilah pisau. Selesai pisaunya lepas pula giliran jaganya. Pisau itu diselipkan di atap, kemudian membangunkan tukang kayu. Bangunlah tukang ka,yu. Dilihat pisau terselip di a tap. Terpikir di dalam hatinya; baik aku duduk cuma-cuma, lebih baik membuat sesuatu. Dia mengambil sepotong kayu lalu dibuat boneka (patung) yang indah. Selesai bonekanya, lepas pula giliranjaganya. Tukang tenun dibangunkan, kemudian pergi tidur. Bangunlah tukang tenun untuk jaga. Dia melihat boneka itu amat cantik, tetapi tidak memakai sarung. Ia bertenun kain sarung dan selendang. Selesai kain dan selendangnya, selesai pula jaganya. Dipasangnya kain dan selendang pada boneka itu. Dibangunkan tukang emas, kemudian ia pergi tidur. Bangunlah tukang emas. Dilihatnya boneka itu amat cantik, tetapi tidak memakai gelang, subang dan cincin. Ia membuat gelang, subang dan cincin, kemudian dia pasang, habis pula waktu rondanya . Dibangunkan tukang jahek, · kemudian pergi tidur. Bangunlah tukang jabek dan dilihatnya boneka itu. Dia katakan, "Sayang tak bemyawa." Dia doakan kepada Tuhan dan dengan kehendak Allah taala bernyawalah boneka itu seperti manusia yang sesunguhnya.

Bettanya cerana itu : Wahai Tuanku Indara Jaya, siapa ayahnya, siapa ibu:qya, siapa saudaranya, siapa sahabatnya, dan siapa pula rajanya ?' ' fndara Jaya menjawab : "Tukang emas rajanya,

tukang kayu ayahnya, tukang tenun ibunya, tukang besi saudara124 nya, dan tukang jahek sahabatnya." Tuan Putri tersenyum •. dengar jawaban lndara Jaya kemudian berkata : ''Tidak demikian jawabannya." Indara Jaya menjawab : "Jadi bagaimana maksudnya ? Coba supaya aku juga tahu !" Tuan Putri menjawab : "Tukang besi ayahnya, tukang kayu ibunya, tukang tenun saudaranya, tukang emas sahabatnya, tukang jahek rajanya. Demikian maknanya !" lndara Jaya berkata : "Benar Tuanku. ''

Seluruh isi rumah takjub melihat Tuan Putri berkata-kata dengan lndara Jaya, karena bertemu antara orang bijaksana dengan orang pintar.

Sesudah ada satu jam dipindahkan lagi roh Indara Jaya ke kacip yang dipegang Tuan Putri. Berkata kacip itu: "Wahai Tuanku Indara Jaya ! Ada masalah yang hendak aku tanyakan." Berkata Indara Jaya : "Katakanlah supaya aku dengar !"

Tuan Putri heran melihat kacip itu pintar berkata-kata. Kacip berkata : "Ada em pat orang bersahabat. Yang pertama bet:falan di tanah, seorang berjalan di air, seorang berjalan di udara dan yang seorang lagi berjalan di api. Apa niaknanya ?"

Indara Jaya menjawab : "Yang berjalan di tanah orang hakikat, yang berjalan di air orang maarifat, yang berjalan di udara orang tarikat dan yang berjalan di api itulah yang menghimpun keempat-empatnya, itulah orang sempurna." ·

Tuan Putri tersenyum dan berkata : "Tidak demikian ! Ada pun yang berjalan di air, orang tarikat, yang berjalan di udara, orang hakikat, yang berjalan di tanah, orang sariat, dan yang berjalan di api ialah orang yang menghimpun keempat-empatnya. Ihsini kamilan yaitu kamilan ubudiyah dan rubbubiyah itulah laki-laki atau perempuan yang sempurna.

lndara Jaya berkata : ''Benar Tuan Putri !" Sesudah itu Tuan Putri berkata : "Wahai lndara Jaya, aku ingin bertanya. Pada waktu langit, tanah, arasy, kursi dan seluruh alam tidak ada yangmenciptakan, mana laki-laki, mana perempuan dan mana laki-laki sesungguhnya dan mana perempuan sesungguhnya ? Bilamana engkau dapat menjawab apa yang aku tanyakan, aku pasrahkan diriku kepadamu, apa-apa maumu itulah ·yang kuturut. lndara Jaya tersenyum mendengar kata-kata Tuan Putri kemuddian menjawab : "Makna kata-kata Tuan Putri, ialah pada waktu sebelum lahir (ada) laki-laki dan perempuan itu satu saja. Di situlah

laki-laki yang sesungguhnya yaitu ISKIN. Ada pun yang sesung125 guhnya itu DAAN (DAIM) dengan perasaan yang sesungguhnya."

Mendengar kata-kata Indara Jaya, Tuan Putri amat berkesan di hatinya karena bertemu sama-sama orang pintar . Tuan Putri pergi sujud pada kaki Indara J aya.

Baginda suami istri amat gembira, begitu pun seluruh isi istana yang melihat segala perbuatan itu. Syukur dan memujilah kepada Allah taala. Ayam dan burung sudah mulai 'berbunyi tanda fajar di ufuk timur mulai menyingsing. Angin bertiup sepoi-sepoi basah dan mulai pula turun hujan rintik-rintik bersama embun menitik di daun.

Tuan Putri diangkat masuk di ruangan tengah. Alat bunyibunyian mulai ditabuh dan membahanalah suaranya berkumandang di udara dan ramailah di istana.

Makanan, minuman bersama buah-buahan dihidangkan di hadapan Indara Jaya , Makan minumlah ia bersama orang banyak. Selesai bersantap, dihidangkan lagi di hadapan Indara Jaya cangkir ditata mutu manikain. Minumlah Indara Jaya bersama para menteri, hulubalang, dan juru bicara. Mulailah mabuk-mabukan. Kemudian lndara Jaya minta izin kepada Baginda suami istri. Diperintahkan kepada Perdana Menteri membawa lndara Jaya ke rumahnya.

Baginda mulai duduk berjaga-jaga selama empat puluh hari empat puluh malam. Tak henti-hentinya makan minum bersuka ria. Beberapa banyaknya kerbau, sapi, domba, kambing dipotong. Ayam dan bebek tak dapat dihitung lagi. Pada waktu itu banyak pedagang datang. Ramailah seluruh negeri. Bermacam-macam permainan mereka. Pedagang-pedagang itu ada dari Malaka, Kamboja, Johor, Patani dan lain-lain. Masing-masing mempertontonkan permainan dan keahliannya mana-mana yang disukainya siang malam tak henti-hentinya.

Cukuplah empat puluh hari, empat puluh malam Baginda berjaga-jaga bersuka ria siang malam tak henti-hentinya.

Tuan Qadi diundang Baginda raja Indara Alam. Indara Jaya dan Tuan Putri dipersalin pakaian yang indah oleh Baginda, kemudia:n dinikah oleh Tuan Qadi. Sesudah nikah lndara Jaya dinaikkan ke usungan dan diusung mengelilingi kota, akhimya sampai kembali ke istana Baginda. Turunlah Mangkubumi menjemput L'ldara Jaya. kemudian diantar naik ke istana. Tiba di atas didudukkan di samping Tuan Putri. Dihidangkanlah santapan pengantin ke hadapannya. Tuan Putri disuapi sebanyak tiga suap oleh Indara Jaya. Sesudah itu Indara Jaya menuntun istrinya masuk ke peraduan yang dipasangi kelarnbu tujuh lapis.

Raja keluar balai penghadapan, dihadap oleh raja-raja, juru bicara, hulu balang, dan para penghulu. Makan minumlah mereka bersuka ria sampai malam. Dipasang lampu kaca, lilin-lilin dan pelita. Terang-benderanglah cahayanya bagai bintang di langit.

Sesudah itu ditutuplah kelambu yang tujuh lapis. Indara Jaya dan Tuan Putri di dalamnya bersuka ria memadu cinta. Cumbu rayu, puja dan puji disertai kata-kata lembut manis terhambur di mulut lndara Jaya untuk menghibur hati Tuan Putri.

Aku tidak memperpanjang lagi kisah ini karena kita telah maklum apa yang dilakukan pengantin baru yang sementara berbulan madu, baik pembaca maupun pendengar.

Dikisahkan dari yang empunya cerita.

Beberapa lama lndara Jaya bergaul dengan Tuan Putri, ia tetap beribadah kepada Allah taala melaksanakan sembahyang lima waktu.

Pada suatu waktu duduk-dudukla}l Indara Jaya bersama Tuan .Putri Jalukul Azikin. ·

Sesudah beciembahyang Ashar Tuan Putri bertanya kepada suaminya : "Wahai Kakanda ! Ada yang aku mati tanyakan. Pada waktu kita mengatakan ,,Ushalli fardha dhuhri" apa namanya , apa pula syaratnya, waktu kita membaca "Wajjahtu wajhiya" apa namanya dan apa syaratnya, dan padawaktu membaca "Alfatihah" apa namanya dan apa syaratnya ?" Tersenyum lndara . Jaya kemudian menjawab : "Pada waktu kita mengatakan "Ushalli fardha dhuhri'', niat namanya, maknanya kita naik saksi di arasy Allah taala dan kita lihat kebesaran Allah taala. Adapun pada waktu kita mengatakan "Allahu Akbar'', munajah namannya, syaratnya atau maknanya kita telah bertemu dengan Allah taala, waktu kita mengucapkan "wajjahtu wajhiya'', ta'budu namanya, artinya kita bersaksi Nur Muhammad dan rahmat Allah subhanahu wataala. Demikianlah wah.U Adindaku Itulah yang dinamakan maari.: fat di dalam takbiratul ihram . Nyatalah sembahyang seorang hamba itu !"

Berkata lagi Tuan Pu tri : "Coba ceritakan sah dan' tidak sahnya sembahyang itu dan apa syarat-syaratnya ?" lndara J aya menjaWab : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Adapun syarat-syarat sah dan tidak sahnya sembahyang sebagai berikut . Pertama, Islam, kedua , sud dari najis, keuga, suci dari kotoran, keempat, tertutup aura t, kelima, masuk waktu dan menghadap kiblat. Yang membatalkan : Pertama , berbicara dalam sembahyang, kedua , banyak gerak , ketiga was-was, keempat, kena najis, kelima terbuka aurat , keenam, dua niat , ketujuh, membelakangi kiblat, kedelapan, rnakan minum dalam sembahyang, kesembilan _, tertawa terbahakbahak, kesepuluh, dirasa ada keluar dari dua lubang, kesebelas, murt ad.

Adapun rukunnya tiga belas macam. Pertama , diucapkan dengan lidah, kedua dilakukan dengan tubuh, ketiga, dibenarkan qengan hati. Yang menegakkan yang sepuluh itu , tiga macam. Yang pertama , niat , kedua , berdiri , ketiga takbir , keempat membaca fatihah, kelima rukuk, keenam bangun rukuk, ketujuh sujud , kedelapan bangun sujud, kesembilan duduk, kesepuluh tahiat , kesebelas, syahadat , keduabelas salam, ketiga belas tertib. Demikianlah pendapatku Adinda !"

Berkata Tuari Putri : "Masih ada aku mau tanyakan. Berapa kejadian dari ayah, berapa dari ibu, berapa dari malaikat, dan berapa dari Allah taala ?" Menjawab lpdara Jaya : "Kejadian dari ayah , pertama, urat-urat, kedua , kuku, ketiga, tulang , keempat, bulu-bulu badan. Kejadian yang berasal dari ibu, pertama , darah, kedua, daging, ketiga, otak , keempat ...... Yang berasal dari malaikat , pertama, suara , kedua pendengaran, ketiga penglihatan, keempat perasaan. Ya:1g berasal dari Tuhan, pertama nyawa, kedua nafsu , ketiga akal. ''

Menyembahlah Tuan Putri kepada suaminya kemudian berkata : "Coba ceritakan bagaimana kejadian bumi dan langit ? Apa mula pertamanya Allah menciptakan bumi dan langit ?" Indara Jaya menjawab : "Atas kejadian segala sesuatu itu adalah Nur Muhammad, bertajalli kepada Allah taala. Maka hancurlah nur menjadi lautan yang tiada batasnya, kemudian bertajalli lagi maka terjadilah api membakar lautan , terjadilah debu dan asap, maka jadilah tanah yang tujuh lapis dan langit tujuh lapis itu , dihamparilah tanah itu dengan udara di pinggir laut dari ufuk timur sampai ke ufuk barat. Sebagi.an tanah tenang atau diam karena ornbak lautan Allah taala maha luas dan dalam. Yang berlawanan lautan yang luas dan dalam itu ialah gunung Kaf. Maka teguh128 lah bumi ini bersama gunung-gunung. Di luar gunung Kaf luasnya atau besarnya sama dengan tujuh puluh kali bumi ini luasnya. Adapun tanahnya dari kasturi, rumputnya dari kuman-kuman, batunya dari manikam dan zamrut. Demikian yang kuperdapat."

Berkata Tuan Putri : "Aku junjung tinggi di atas kepalaku ya Kakanda ! Bagaimana kejadian arasy dan kursi, malaikat, dan sahabat yang empat itu. Dari apa dijadikan oleh Allah taala ?"

Menjawab Indara Jaya : "Adapun kejadiannya sahabat yang empat itu; sesungguhnya Allah subhana wataala menilik Nur Muhammad maka berkeringatlah atas titikan Tuhan sekalian alam. Keringat kepalanya menjadi malaikat, keringat mukanya menjadi arasy kursi, luhulkalam, matahari, bulan, bintang dan seluruh isi langit, keringat mulutnya dijadikan rasul-rasul, nabi-nabi, para ulama, orang-orang saleh, keringat alisnya dijadikan seluruh mukmin laki-laki dan perempuan, keringat telinganya dijadikan orangorang Yahudi, seluruh orang kafir dan keringat kakinya dijadikan tanah dari ufuk timur sampai ke ufuk barat dan :;eluruh yang ada."

Beberapa lamanya Indara J aya sesudah kawin dengan Tuan Putri, pada suatu hari berkata Tuan Putri : "Wahai Kakanda ! Apa gunanya syahadat hamba kepada Tuhannya ? Y-ang kedua, hal itu oleh Allah taala syahadat juga? Apa makna syahadat itu ?" Indara Jaya : "Faedah syahadat ada empat; pertama, kita berikan

kepada Tuhan, kedua, meneguhkan, ketiga, mengagungkan Tuhan, keempat, tanda cinta kepada Tuhan. Syahadat Tuhan "mutba" namanya, artinya Dia yang diikuti.

Syahadat hamba "Natbiu" namanya, artinya Dia yang dipikir- . kan. Adapun syahadat itu ialah "asyhadu" itulah yang diketailui di hati, sebab seluruhnya kata-kata sariat sifatnya, cabangnya kata-kata

Martabatnya tiga : pertama, syahadat roh pada waktu masih berlindung, belum ada pengetahuan, yang kedua, syahadat mutahharin namanya, pada waktu kita lahir sampai akhir."

Tuan Putri : "Keduanya itu apa maksud dan maknanya dan apa pula namanya ?' '

Indara Jaya .: "Maknanya yang "dua" dunia dan akhirat, pengertiannya yang "dua" kata-kata baik dan buruk, hidup dan mati, tubuh dan nyawa, lahir dan bathin."

Tuan Putri : "Wahai Kakanda ! Barulah puas hatiku."

Ia sujud kepada suaminya. Segeralah dipegang oleh lndara Jaya.

Mereka sangat cinta-mencintai, bagai kuku dengan daging, kulit dengan daging. ·

Pada suatu hari lndara Jaya tiba-tiba teringat kepada Bnihmana. Berkata lndara Jaya kepada Tuan Putri : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Aku mau minta izin. Aku mau pergi. Tinggallah engkau ! Jagalah dirimu baik-baik. Aku mau pergi mencari guruku.

Mendengar kata-kata suaminya, Tuan Putri menangis bagai air hujan air rna tanya kemudian berkata : "Kalau boleh, aku juga turut. Jangan meninggalkan aku wahai Kakanda !"

lndara Jaya sangat belas kasihan kepada Tuan Putri dan dipeluk, dicium kemudian berkata : "Kepergianku sekali ini tidaklah lama, aku cepat kembali wahai Adinda !" Akan tetapi rnakin dibujuk makin menjadi-jadi tangis Tuan Putri. Sekali lagi dibujuk: "Diamlah Adinda, janganlah menangis! Aku sayangkan mata birumu menjadi sembab, rambut terurai menjadi kusut, suara nyaring. menjadi parau, semua itu menghilangkan cahaya wajahmu yang berseri-seri. susah, jangan bersedih hati ! Akan cepat kembali kepadamu, tidak aku pergi lama !"

Sujudlah Tuan Putri di kaki suaminya disertai isak tangis. Sepatah kata tidak keluar dari mulut .

Minta izinlah ia kepada istrinya dan berangkatlah turun ke tanah. Tuan Putri tinggal sendirian menanggung rindu, menderita sakit hati.

Diceritakan dari yang punya kisah, bahwa beberapa hari setelah lndara Jaya berangkat bertemulah ia dengan sebatang pohon kayu. Ada burung garuda di atas pohon itu. Matahari sangat terik. Pohon itu amat besar. Istirahatlah ia di bawah pohon itu lalu bersembahyang Lohor. Selesai bersembahyang Lohor duduk tepekurlah ia di bawah pohon itu.

Pasal

Kita ceritakan saudara burung garuda yang dibunuh Indara Jaya. DisambarHth Indara Jaya d'an diterbangkan naik ke gunung sampai kepada anak garuda itu. Sadarlah lndara Jaya terhadap dirinya. Dilihatnya ada dua ekor burung garuda. Berkata Inuara Jaya : "Kau mau memakan aku atau tidak ?" Menjawab anak burung garuda : "Wahai orang yang mengabdi kepada Allah taala.

Bagaimana pun aku ingin memakan engkau, hila Tuhan tidak menghendaki, mana bisa jadi , hila belum sampai ajal." Berkata Indara Jaya : "Wahai sahabat ! Bawalah aku ke gunung Kaf karena Allah." Menjawab anak burung garuda : "Sebenamya menurut kemauan ibuku engkau mau dimakan." Berkata anak burung garuda itu : "Aku mau membawa orang ini ke negeri Darul Qiam, hila engkau sungguh-sungguh ibuku, karena sangat besar pahalanya menolong sesama Islam. Pahalanya tujuh puluh kali di sisi Allah."

Diterbangkanlah lndara Jaya ke puncak gunung Kaf. Tinggallah ia Ji situ beribadah kepada Allah siang malam, tidak putusputusnya .

Pada suatu malam datang malaikat seusai lndara Jaya bersembahyang tahajjud . Malaikat memberi salam kemudian dibalas salamnya : "Apakah engkau manusia atau jin ?" Menjawab malaikat : "Aku ini malaikat yang disuruh Allah taala ke mari membawakan burung nuri karena Tuhan telah mengangkat derajatmu." Berterima kasih Indara Jaya. Tinggallah lndara Jaya beribadah kepada Allah taala .

Pasal

Kita ceritakan kisahnya.

Seorang raja di negeri Darul Qiam, amat besar kekuasaannya Baik hati dan dermawan kepada fakir miskin dan ulama. Raja itu pintar dan bijaksana, suka kepada saudagar. Begitulah kisahnya, sampai banyak raja di bawah perintahnya. Nama Baginda Raja lndara Alam. Baginda mempunyai seorang putri yang amat cantik, wajahnya berseri-seri bagai bulan purnama. Silau mata memandangnya . Tingkah lakunya sangat menawan hati. Jangankan laki-laki, perempuan pun tertarik dan terpesona kepadanya. Arif bijaksana dan mencintai dayang-dayang, para pengasuh, dan ulama. Namanya Putri Jahikul Azikin . Tersiarlah berita ke negeri lain tentang kecantikannya. Semua anak raja-raja yang mendengar tentang kecantikannya, masing-masing mau melamar .

Seorang raja mempunyai 39 orang putra. Semua anak raja ingin melamar Tuan Putri. Mereka ingin beriringan pergi melamar tuan putri, siapa-siapa yang dapat mempersunting tuan putri.

Dikerahkan semua men teri, hulu balang, Mangku Bumi, ulama, dan rakyat untuk membuat perahu, memperbaiki peralatan perlengkapan dan perhiasan emas perak, kain-kain yang mahal-mahal untuk dibawa.

Masing-masing anak raja itu naiklah di perahunya dan berlayar menuju ke Darul Qiam. Tak lama berlayar sampailah mereka di pelabuhan Darul Qiam.

Setelah berlabuh diletuskanlah masing-masing meriamnya. Laut menjadi gelap karena asap meriam. Tidak ada lagi kedengaran kecuali bunyi meriam membahana di udara , sebagai sudah kiamat layaknya .

Seluruh rakyat dan para hulu balang menjadi ribut, karena disangka musuh datang menyerang. Baginda lndara Alam duduk di balai kebesaran dihadap oleh seluruh raja-raja, para menteri, Mangku Bumi, para penghulu, para prajurit, orar1g-orang terhormat datang semuanya menghadap Baginda .

Baginda bertanya kepada Mangkubumi dan Perdana Menteri : "Bunyi meriam apa yang berbunyi di laut itu ?" Perdana Menteri menjawab : "Banyak perahu Tuanku ! Mungkin musuh, mungkin utusan , karena belum jelas perahu dari mana. Kami belum pergi menelitinya.

Baginda bersabda : "Kalau begitu, siapkan dua buah perahu. Sebuah perahu muati senjata dinaiki oleh hulubalang dan pasukannya. Yang sebuah lagi muati makanan ditumpangi olehjuru bicara membawa surat."

Setelah Baginda selesai berbicara berangkatlah Perdana Menteri menyiapk an apa yang diperintahkan . Sebuah perahu dimuati senjata dinaiki hulubalang bersama prajurit, yang sebuah lagi dimuati makanan, itulah yang ditumpangi Juru bicara .

Setelah selesai semuanya mulailah perahu itu didayung ke laut untuk menjemput isi perahu itu.

Sesampai dekat kapal-kapal itu dilambailah dengan bendera merah dan dibalas bendera kuning oleh kapal anak raja-raja yang datang itu.

Berkata Penghulu Safur Alam dan Juru bicara Gaddar Alam : "Kira-kira anak raja-raja yang datang ini." Sesudah dekat bertanyalah Penghulu : "Perahu dari mana gerangan ·datang ke marl ? "

Penghulu kapal yang datang : "Kapal anak raja-raja yang banyaknya 39 orang !" Naiklah Penghulu, Juru bicara, utusan ke kapal anak raja-raja itu.

Masing-masing anak raja itu menghormat kepada utusan dan berkata : "Apa kabar sampai Anda datang ke mari ?" Menjawab Penghulu : "Kami datang sebagai utusan Baginda, ingin bertemu dengan kalian. Baginda ingin mengetahui apa hajat kalian datang ke mari ?"

Anak raja-raja itu tersenyum kemudian menjawab : "Kami datang berkeihginan meminta menjadi abdi Baginda, siapa-siapa nanti yang ditakdirkan Tuhan salah seorang di antara kami."

Penghulu dan Juru bicara tertawa mendengar ucapan mereka dan berkata : "Raja kami hanya beranak perempuan seorang, £adahal kalian terlalu ban yak kami lihat." Mereka menjawab : ' Walaupun kami banyak, mana-mana saja yang berkenan di hati Baginda itulah yang diterima." Juru bicara berkata : "Benar katamu !"

Dipersalinlah utusan sesuai derajat masing-masing, terkemudian dijam'u. Setelah selesai makan kembalilah utusan menghadap Baginda untuk menyampaikan hajat kedatangan anak raja-raja itu.

Setelah raja indara Alam mendengar kata-kata penghulu yang menjadi utusan Baginda berpikir kemudian berkata kepada Mangkubumi, Perdana Menteri, para penghulu : "Pada pikiran kalian apa daya kita menghadapi anak raja-raja yang baru datang itu ? Hal itu sangat sulit bagiku." Menyembahlah Mangkubumi, Perdana Menteri, dan Penghulu mengatakan : "Ya Tuanku Syah Alam ! Kami tak tahu apa-apa, kecuali Tuanku yang kami junjung perintahnya. Apa saja perintah Tuanku itulah yang kamiturut.

Bersabda Baginda : "Wahai Mangkubumi ! Pada pikiranku, terhadap anak raja-rnja itu aku mau mengadakan perjanjian.

Menyembahlah Mangkubumi dan Perdana Menteri mengatakan : ".Bagaimana perjanjian itu Tuanku ?" Menjawab Baginda : "Perjanjian itu begini, barang siapa yang dapat berbicara dengan Tuan Putri dialah yang memperistrikannya." Demikianlah bunyi perjanjian itu.

Menyembahlan Mangkubumi dan Perdana Menteri lalu mengatakan : "Benar Tuanku ! Kami sangat memuji kebijaksanaan Tuanku !"

Sesudah itu Baginda memerlntahkan dua orang juru bicara bersama seratus prajurlt. Bersabda Raja : "Pergilah jemput seluruh anak raja-raja yang baru datang itu !" Berangkatlah penghulu itu.

Tiba mereka di hadapan anak raja-raja itu diketahuilah bahwa ini adalah utusan Baginda lndara Alam. Segera,lah dipersilakan duduk.

Bertanya anak-anak raja itu : "Apa hajat Anda datang ke marl ?" Menyahut Juru bicara : "Kami datang ke marl atas perintah Baginda. Kalian disuruh jemput Baginda." Menjawab anak raja-raja : "Baiklah ! Walaupun tidak disuruh jemput, kami akan menghadap Baginda juga."

Seluruh anak raja itu menyediakan upeti untuk Baginda. Bersiaplah mereka dengan memakai pakaian anak raja-raja. Setelah selesai sekaliannya berangkatlah menuju istana diantar oleh para pengirlng bersama-sama oleh-olehnya. Tibalah mereka pacta balairung . Menyem bahlah mereka kepada Baginda kemudian mundur. Mereka didudukkan pacta kursi emas kemudian diangkatkan cerana emas dan perak ke hadapan mereka. ·

Raja lndara Alam bersabda : "Silakan makan sirlh Anakda sekalian !" Menyembahlah mereka kemudian makan sirlh.

Sesudah itu raja Indara Alam bersabda : "Wahai Anakda ! Apa gerangan hajat Anakda sampai datang ke marl?" Mereka menjawab sesudah m'enyembah kepada Baginda : "Kami datang ke mari, karena berkeinginan meminta di bawah kaki kebesaran Tuanku, agar dilipatgandakan belas kasih kepada kami." Tersenyum Baginda kemudian bersabda: "Apa salahnya ! Jika ada anakku sama dengan kalian banyaknya, akan tetapi sayang, aku hanya mempunyai seorang putrl yang sejak lahir tidak pernah berkatakata. Dari sebab itu aku bernazar, barang siapa nanti dapat berbicara dengan Tuan Putrl dialah memperistrlkannya. Begitulah perjanjianku. Tetapi perlu aku berl tahukan kepada anakda sekalian, apabila engkau tak dapat mengajaknya berbicara, engkau kumasukkan di penjara." Mendengar sabda Baginda itu mereka menjawab : "Apa saja perintah Baginda kami ikut !"

Anak raja-raja itu gembira semuanya. bertingkah karena gembira akan dapat berbincang-bincang dengan Tuan Putrl. Mereka kembali ke perahunya.

Raja lndara Alam memerlntahkan kepada Perdana Menterl supaya panggung dihiasi dan supaya seluruh rakyat berkumpul di istana ; penghulu lengkap dengan senjatanya. Tidak lama selesailah seluruh yang diperintahkan Baginda. Selesailah istana dihiasi dengan seluruh perlengkapannya.

Sesudah itu Baginda menyuruh jemput mereka. Tidak berapa lamanya datanglah semuanya. Disuruhlah mengajak berkata-kata Tuan Putri. Majulah satu persatu mengajak Tuan Putri berbicara. Tuan Putri, jangankan berkata-kata, mengangkat matanya pun tak mau. Disuruh tangkaplah dan dimasukkan di penjara karena tak dapat berbicara dengan Tuan Putri. Sesudah itu maju lagi seorang anak raja hendak mengajak bicara Tuan Putri. Setelah ia melihat Tuan Putri, takjublah dan tak sadarkan diri. Usahkan Tuan Putri berkata-kata, terbuka mulutnya pun tidak mau, dia sebagai orang bisu saja. Oleh Baginda disuruh penjara lagi. Maju lagi seorang anak raja. Setelah dilihat Tuan Putri, menganga-nganga mulutnya, ingusnya bercucuran dan air liumya meleleh, akhirnya meraung-raung seperti orang gila. Dimasukkan lagi ke dalam penjara. Semua anak raja-raja itu bermacam-macamlah tingkah lakunya. Habislah anak raja-raja itu dirnasukkan di penjara, karena seorang pun dari anak raja itu tak sanggup mengajak bicara Tuan Putri. Ramailah dalam penjara. Ada yang gila berteriak-teriak, ada yang menyanyi, ada yang menangis meraung-raung. Demikianlah kisahnya.

Pasal

Sekarang kita kisahkan lagi.

Indara Jaya di atas gunung Darul Qiam yang selalu beribadah kepada Allah taala.

Pada suatu hari Indara Jaya duduk-duduk dihadap oleh burung nuri yang empat ekor itu. Berkata Indara Jaya , "Wahai sahabat ! Apakah ada negeri dekat tempat ini ?" Menjawab burung nuri : "Ada di kaki gunung ini. Adapun raja negeri itu sangat besar kekuasaannya namanya raja Indara Alam. Baginda mempunyai seorang putri yang sangat cantik, wajahnya bagai bulan purnama. Sudah banyak anak raja melamamya. Ada juga anak raja bersaudara 39 orang datang melamamya tetapi tidak diterima. Sekarang anak raja-raja itu dalam penjara semuanya."

Disuruhlah burung nuri yang empat ekor itu berbicara dari · awal sampai akhirnya.

Indara Jaya berkata : "Aku ingin pergi ke negeri itu !" Burung nuri itu menjawab : "Baiklah Tuanku !"

Diterbangkanlah lndara Jaya ke Darul Qiam. Setelah sampai, minta izinlah burung nuri itu dan kern bali ke tempatnya.

Indara Jaya beijalan-jalanlah ke pasar. Seluruh orang yang melihatnya keheran-heranan dan berkata di dalam hati : "Pemuda dari mana gerangan, begitu gagah tampannya, elok tingkah lakunya, indah pakaiannya seperti anak raja."

Tiada berapa lamanya bertemulah ia dengan Brahmana di tengah jalan. Berpelukanlah. Indara Jaya bertanya kepada Brah mana tentang tingkah laku raja, adat-istiadatnya ditanya semuanya. Diberi tahukanlah segala sesuatu oleh Brahmana dari awal sampai akhirnya. Indara Jaya juga memberitahukan Brahmana pada mula karenanya meninggalkan orang tuanya. Brahmana sangat sedih mendengarnya. lndara Jaya berkata : "Aku ingin menghadap raja negeri ini !" Brahmana menjawab : "Baiklah Anakda !"

Berangkatlah keduanya. Belum jauh beijalan bertemu mereka dengan Putra raja. Bertanyalah Indara Jaya kepada ternan anak raja tentang tingkah laku Baginda. ·

Diberi tahukanlah oleh ternan anak raja sebagaimana yang di::- beritahukan Brahmana. Berkata lndara Jaya kepada pengawal anak raja : "Sampaikan kepada Baginda bahwa saya sanggup mengajak bicara Tuan Putri. Mendengar kata-kata Indara Jaya segeralah berangkat pergi menghadap Baginda Indara Alam : "Wahai Tuanku Sekh Alam ! Ada seorang pemuda menyuruh sampaikan salam kepada Baginda. Dia sanggup berbicara dengan Tuan Putri."

Berkata Allah taala kepada Nur Muhammad : "Lihat di hadapannmu, di belakang, di kanan, dan di kirimu !" Maka Nur Muhammad melihat ke hadapannya. Tampak olehnya, satu cahaya di kanannya, dan satu cahaya di kirinya yaitu : Abubakar, Umar, Usman dan Ali, orang yang diredhai Allah taala. Demikianlah Adinda."

Tuan Putri berkata : "Barulah jelas bagiku." Kemudian hertanya lagi : "Bagaimana yang dikatakan rilartabat ?" Indara Jaya menjawab : "Ambil contoh wajah Allah taala. Allah taala sama sekali tak betwujud. Allah taala sendiri yang mengetahui wujudNya. Dialah yang mula pertama. l>i situlah terletak ilmu."

Tuan Putri bertanya : "Apa nan1anya yang berhakikat ?" Indara Jaya menjawab : "Sujud kita maka ada martabat (derajat) husna yaitu dinamakan ayat sabitat , hakikat itu ayat haranjiah . Adapun ayat sabitat tidak sekali-kali bertentangan dengan ayat haranjiah , · karena ayat haranjiah mengikuti amal ayat sabitat, karena dialah yang dijadikan niat oleh Allah taala. Pacta Dia pula kita mendapatkan hadits. Nama yang sesungguhnya ayat sabitat itu 'qadim', kita berlindung bahwa hadits, sebab 'qadim' ada para Rasulullahi sallallahu alaihi wasallam. Demikian yang saya ketahui."

Tuan Putri berkata : "Sekarang baru senang perasaanku." Sujudlah ia ke kaki suaminya dan amat gembira hatinya. Tuan Putri dan Indara Jaya amat cinta-mencintai. Tak dapat berpisah barang sesaat pun, bertaut bagai kuku dengan daging , bagai nyawa dengan tubuh.

Dikisahkan dari yang empunya cerita.

Pacta suatu hari lndara Jaya dan Tuan Putri bersama-sama duduk santai. Tiba-tiba Indara Jaya teringat kepada ayah bundanya yang sudah lama ditinggalkan. Berkatalah di dalam hatinya : "Jika sekiranya · ayah · bundaku dapat melihat anak mantunya , bagaimanakah gembira hatinya ? Alangkah gembira hatinya !" ltulah yang merisaukan hati Indara Jaya.

Melihat tingkah laku suaminya, Tuan Putri berkata : "Wahai Kakanda pujaan hatiku ! Apa gerangan yang menyebabkan hati Kakanda amat susah Adinda lihat ? Apakah ada kesalahanku ? Adakah yang tidak berkenan di hati ? Jika sekiranya ada kesalahan atau keteledoran selama ini, harap Kakanda memaafkan Adinda beribu-ribu maaf dan jangan disimpan di dalam sukma !" Mendengar ucapan Tuan Putri, Indara Jaya bertambah-tambah kasih sayangnya kepada istrinya, kemudian dipangku, dicium bertubitubi lalu berkata : "Wahai Adinda Tuan Putri ! Coba dengarkan baik-baik ! Kesalahan dan keteledoran Adinda selama ini sarna sekali tidak ada. Adapun yang menyebabkan Adinda melihat Kakanda terlalu susah, karena teringat kepada ayah bunda tempat mengabdi yang sudah lama kutinggalkan entah mati, entah masih hidup. Aku pun tidak meninggalkan obat penawar duka nan lara. Kakanda kira, ayah dan bunda berlinang air mata tiap saat mengenang putranya selama ini. Mengingat pula bahwa Adinda adalah tambatan hati Kakanda, dan kian hari kian terpaku sukmaku. Sukma nan satu tak dapat dipisah lagi. Wahai Adinda ! Kiranya aku ini buah nangka, boleh Adinda belah, agar hati dilihat, apakah hitam atau putih, manis atau pahit." Sementara berkata-kata, peluk:m diperkuat, hidung diadu, pipi bayangan kasih tak dapat dipisah. Tuan Putri tersenyum. Menyambung lndara Jaya : "Aku teringat nasib, dan ayah bundaku . Jika engkau dilihat, alangkah gembira hatinya!"

Tuan Putri berkata : "Nah, sekarang bagaimana pendap"at Kakanda ?" lndara Jaya menjawab : "Bila Adinda ada belas kasih, marilah kita mengb.adap Baginda !" Tuan Putri : "Baiklah."

Pergilah mereka menghadap Baginda suami istri. Tiba di hadapan Baginda sujudlah keduanya kemudian duduk. Segeralah diajak oleh Baginda : "Wahai Anakda ! Duduklah dekat Bundamu! Maka duduklah keduanya dekat ibunya.

Baginda berkata : "Apa gerangan yang menyebabkan kalian saya lihat amat bersusah hati · ? Apa yang menimpa dirimu ?" lndara Jaya menjawab : "Ya Tuanku Sekh Alam ! Yang akan kupersembahkan di hadapan Tuanku, agar Tuanku memperbanyak rasa kasihan kepada kami ! Kami ingin menyampaikan hal kami kepada saudara Tuanku di negeri Darul Hasanati." Segala hal yang pemah dialami Indara Jaya diberitahukan kepada Baginda suami istri. Maka takjublah Baginda mendengar kisah menantunya.

Terpikirlah oleh Baginda, apa daya yang kira-kira dapat menghalangi hajat anak mantunya. Berpikir, sekali lagi berpilir ... akan tetapi tidak ada jalan keluar, karena hal itu adalah kebenaran .

Baginda berkata : "Baiklah Anakda ! Kami tidak dapat menghalangimu, karena hal itu adalah kebenaran. Oleh sebab itu apaapa kehendakmu berdua terserah. Apa lagi adikmu Tuan Putri kami telah pasrahkan kepadamu. Bila adikmu Tuan Putri ada kesalahan atau kekeliruan, kami harap dinasihati dengan baik, karena dia baru seumur jagung, dan masih bodoh." lndara Jaya menjawab : "Apa sebabnya'Tuanku berkata demikian ? Padahal aku ini telah mengabdikan diri di bawah kebesaran kaki Tuanku." Baginda amat gembira mendengar kata-kata menantunya itu.

Baginda berkata : "Bawalah pasukan dan penghulu manamana yang engkau suka !" Sujud Indani Jaya kemudian berkata : "Wahai Tuanku ! Tak usah membawa pasukan, cukuplah penghulu barang empat orang." Baginda berkata : "Baiklah ! Apa-apa kemauanmu." Sesudah itu pergilah sujud Indara Jay a suami istri di kaki Baginda suami istri untuk minta restu. Dipeluk dan diciup1 anaknya suami istri. Bersedihlah kedua-duanya.

Kembalilah mereka ke rumahnya untilk berkemas dan menunggu waktu yang baik, saat yang sempurna. Tak lama kemudian tibalah saat yang baik. Berangkatlah mereka bersama Brahmana dan penghulu empat orang. Tiba di luar kota diarahkan perjalanannya menuju negeri Darul Hasanati. Tak lama kemudian sampailah mereka ke negeri anak raja-raja yang kurang satu cukup empat puluh orang itu. Tampaklah oleh mereka banyak orang bagai !autan layaknya.

Brahmana berkata kepada lndara Jaya : "Pada pikiran Tuanku, apakah daya kita, karena orang banyak itu adalah pasukan anak raja-raja yang kurang satu cukup empat puluh orang itu. Ruparupanya mereka menunggu kita." .Menjawab lndara Jaya : "Lebih baik kita mengirim utusan lebih dahulu untuk mencari bagaimana jalan yang bijaksana. Akan tetapi hila jalan bijaksana yang kita tawarkan tidak mau mereka terima, sekuat-kuat tenaga kita melawan. lrisya Allah, mudah-mudahan karena pertolongan Allah, Tuhan sekalian alam dapatlah kita mengalahkan mereka."

Setelah mufakat keduanya berkata Indara Jaya kepada penghulu yang empat orang itu : "Pergilah kepada anak raja-raja itu menanyakan apa maunya ?"

Berangkatlah para penghulu itu. Tiba di sana bertanyalah penghulu itu kepada pasukan anak raja-raja itu : "Apa halnya maka kalian berjaga-jaga di tengah jalanan ?" Berkata mereka : "Kami menunggu Sekh .Mardhan yang akan kembali ke negerinya, karena raja kami sangat menanggung malu ." .Mendengar kata-kata mereka, para penghulu segera kembali kepada lndara Jaya dan memberitahukan kata-kata mereka.

Diperintahkan kepada para penghulu supaya Tuan Putri diusung masuk ke gua untuk disembunyikan, kemudian lndara Jaya berkata : "Pergilah kepada mereka dan sampaikan salamku kepada anak raja-raja itu dan beri tahukan bahwa kami tak mau melakukan pekerjaan yang dilarang oleh Allah taala dan N abi .Muhammad sallallahu alaihi wasallam. Akan tetapi kalau ada jalan bijaksana, lebih baik kembali ke kampung mereka masing-masing tidak kurang suatu apa-apa . Allah taala tidak kurang menciptakan perempuan di dunia yang luas ini. Mereka boleh mendapatkan perempuan yang lain."

Para penghulu sujud kemudian berangkat. Tiba di sana anak raja-raja bertanya : "Siapa engkau ?" Para penghlilu menjawab : "Kami utusan raja Sekh Mardhan, diperintahkan ke mari untuk menemui Tuanku."

Disampaikanlah kata-kata Sekh Mardhan kepada mereka. Setelah anak raja-raja itu mendengar kata-kata utusan itu mereka marah dan berkata : "Hai utusan ! Sampaikan pula kepada rajamu, raja Sekh Mardhan bahwa kami tak akan kembali ke kampung masing-masing bila kepala Sekh Mardhan kami tidak peroleh, Ketahuilah bahwa bukan dia satu-satunya laki-laki; kami ini adalah laki-laki jan tan juga. Berangkatlah."

Kembalilah para penghulu itu dengan marah. Tiba di hadapan Sekh Mardhan diceritakanlah apa kata anak raja-raja itu. Mendengar kata-kata itu tersenyumlah lndara Jaya bersama Brahmana.

Sesudah itu, anak raja-raja itu memerintahkan pasukannya untuk mengepung Sekh Mardhan. Sebentar saja pasukan itu sudah siap bertempur. Senjatanya gemerincingan dan suaranya membahana bagai halilintar kedengaran ..

Raja Sekh Mardhan memerintahkan penghulu yang empat orang itu maju mertyerang. Para penghulu itu maju menyerang dan mencampurkan diri dengan pasukan yang banyak itu. Mereka ,nembabat kiri kanan sehingga banyaklah mereka bunuh dan dilukai kemudian mati.

Tampaklah oleh Sekh Mardhan dan Brahmana bahwa penghulu yang empat orang itu telah tewas. Ditiupkannyalah roh keduanya masuk ke tubuh penghulu yang em pat orang itu. Hiduplah mereka. Mereka mulai lagi menyerang, membabat kiri kanan. Banyak mereka bunuh dan dilukainya. Darah mengalir bagai hujan keras layaknya. Bangkai bergelimpangan seperti sampah. Bangkai kuda, gajah bertumpuk bagai pulau di tengah lautan. Penghulu itu lukaluka badannya dan darah bercucuran di seluruh badan bagai orang berkelahi gajah layaknya.

Gajah dan kuda para penghulu itu mati pula dilihat oleh Indara Jaya dan Brahmana. Ditiupkan rohnya masuk di badan gajah dan kuda. Hidup pula kembali kuda dan gajah itu.

Para penghulu, kuda dan gajah maju lagi menyerang pasukan anak raja-raja itu. Banyak lagi pasukan itu mati diserang kuda dan gajah yang mengamuk kiri kanan. Para pasukan itu saling mernarang, karena banyaknya, sating menombak. Gemparlah mereka dan tidak teratur lagi kemudian lari menyelamatkan diri. Sesudah itu maka bercerai-berailah pasukan mereka karena mereka saja saling menombak, saling memarang dan berteriak, dan masing-masing meraunglah bagai sudah datang kiamat layaknya. Larilah mereka masing-masing mencari hidupnya.

Mufakatlah seluruh anak raja itu untuk menghadap raja Sekh Mardhan dengan perasaan takut. Setelah tiba di hadapan raja Sekh Mardhan sujudlah semuanya dan berkata : "Ampunilah kami atas keSalahan kami dan janganlah kami diapa-apakan atas kesalahan kami ini." Berkata lndara J aya : "Se bel urn engkau semuanya min- '1 maaf, sudah lebih dahulu saya sudah maafkan, akan tetapi kami ... 1rapkan -agar tiap tahun datang bertemu dengan kami di istana. J angan dilupakan ."

Sujudlah mereka kemudian berkata : "Apa-apa perintah Tuanku itulah yang kami junjung di atas kepala hamba.'' Sesudah itu semuanya kembalilah ke tempat masing-masing. Raja Sekh Mardhan pergi juga ke tempatnya semula di mana Tuan Putri bersembunyi.

Segeralah Tuan Putri menje!llput suaminya dan sujud di kakinya. Dielakkan tangannya oleh suaminya. Indara Jaya memberitahukanjalannyapertempuransampaianakraja-rajaitumengadakan perjanjian. Gembiralah Tuan Putri mendengar kata-katasuaminya.

Berangkatlah mereka bertiga menuju ke negeri Darul Hasanati. Di tengah petjalanan mereka menemukan pohon bidara yang sarat oleh buah. Berkatalah Tuan Putri : "Wahai Kakandaku ! Ambilkan buah bidara itu, saya mau makan, saya ingin sekali. Berhentilah mereka istirahat di bawah pohon bidara itu. Bagaimana daya supaya buah bidara itu dapat diperoleh ? Tampaklah olehnya seekor kera di puncak pohon itu. Dipanahnya kera itu dan dikena lehernya kemudian jatuh dan mati. Dipindahkan roh lndara Jaya ke tubuh kera. Segeralah hidup kera itu. Kera itu segera memanjat pohon bidara itu dan mengguncang-guncang cabang-cabang pohon bidara itu. Berjatuhanlah buahnya. Tuan Putri amat gembira memungut dan memakan buah bidara itu.

Diceritakan dari yang empunya kisah.

Tiba-tiba datanglah musibah menimpa mereka, karena Brahmana berahi kepada Tuan Putri . Sedapat-dapat ditahannya akan tetapi nafsu bagai gunung api penuh magma sewaktu-waktu bisa meletus. lblis selalu datang menggoda hatinya. Sekali lagi ditahannya, diperangi dan dibendungnya, tetapi nafsu tetap mengharubiru.

Roh Brahmana dipindahkan ke tubuh raja Sek11 Mardhan. Hati yang tadi alim, sekarang menjadi lafim. Hal ini diketahui semuanya oleh Tuan Putri, karena roh Sekh Mardhan di dalam tubuh kera sehingga dapat hidup kembali.

Tingkah laku Brahmaria sangat meresahkan Tuan Putri, karena selalu ingin berdekat-dekatan .

Sekali waktu diajaknya Tuan Putri pergi berdua-duaan untuk berbuat .... Tuan Putri amat sedih kemudian berkata : "Oh, Kakandaku ! Tiliklah hal ini !" Ke_mudian dialihkan pandangannya ke pohon bidara yang menjadi biang keladi musibah ini.

Adapun kera itu turunlah dari pohon bidara itu dan ikut di belakang Tuan Pu tri.

Malam telah tiba. Bralunana mendekat kepada Tuan Putri dan membujuk, merayunya dengan kata-kata · lemah-lembut. Akan tetapi Tuan Putri meradang mau membunuh diri . Brahmana merayu : "Oh, Adinda, belahan jiwaku ! Kasihanilah aku ! Tak sudikah Adinda menjadikan aku abdimu ?" Bertambah-tambah marahnya Tuan Putri.

Beberapa lamanya mereka berjalan, tibalah di desa perbatasan kerajaan Darul Hasanati. Brahmana menyuruh seorang Kepala Desa pergi memberitahukan kepada Baginda, bahwa Anakda Sekh \1ardhan telah kern bali bersama istri .

Berangkatlah Kepala Desa itu menuju ke ibu kota kerajaan Tiba di kota diberitahukanlah hal kedatangan Sekh Mardhan kepada salah seorang abdi Baginda. Setelah abdi itu mendengar katakata Kepala Desa, segeralah ia berangkat menuju ke i:..tana untuk mengabarkan hal itu Baginda. Setelah tiba di istana , sujud dan menyembahlan abdi itu kemudian berkata : "Ya, Tuanku Sekh Alam ! Tuanku raja Sekh Mardhan telah kembali , menurut berita dari salah seorang Kepala Desa Kerajaan Tuanku ." Mendengar kata-kata abdi itu, hati Baginda sangat gembira . Disuruhlah siapk'!n gajah kenaikan Baginda, lengkap dengan peralatan dan usungan.

Setelah mustaid semuanya, berangkatlah Baginda diiringi para juru bicara, penghulu, dart hulubalang disertai bunyi-bunyian.

Tak lama kemudian sampailah Baginda ke desa itu. Segeralah Brahmana menjemput Baginda raja Bakraman Dati Jaya.

Setelah Sekh Mardhan melihat Baginda segeralah sujud dan menyembah di kaki ayahandanya suami istri. Dipeluk dan dicium oleh Baginda.

Adapun Tuan Putri Jalusul Azikin segera sujud dan menyembah Baginda suami istri dan dipeluk oleh permaisuri .

Tuan Putri Jalusul Azikin tidak pernah lupa kepada kera itu, karena kera itu tetap mengikut mereka. Bila Tuan Putri berjalan kera itu ikut pula di belakangnya, dan bila istirahat, berhenti pula kera itu dan memanjat naik di pohon.

Baginda raja Bakraman Dati Jaya kembali bersama anak dan menantunya dengan perasaan gembira.

Mulailah Baginda mengadakan peralatan untuk betjaga-jaga selama empat puluh hari empat puluh malam, makan minum bergembira ria.

Setelah selesai pesta Baginda, Brahmana kern bali ke rumahnya dan membawa Tuan Putri. Tuan Putri akan diajaknya tidur bersama-sama. Segala tipu daya dilakukan, bujuk rayu, puja dan puji · dilontarkan, akan tetapi Tuan Putri tidak goyah imannya, tidak kena bujuk. Senjatanya tidak pernah berpisah dari badannya. Tiap-tiap mendekat Brahmana kepadanya, dia mengancam akan bu- ;"\uh diri.

Tak lama kemudian terpikir di hati Tuan Putri : "Bila begini terus-menerus tingkah laku Brahmana kepadaku, maka pada suatti waktu ia dapat melunakkan hatiku."

Turunlah ia ke tanah dan pergi menuju ke rumah Mangkubumi. Segeralah ia dijemput oleh istri Mangkubumi dan diajaknya ke rumah.

Tuan Putri amat sedih. Melihat itu Mangkubumi suami istri bertanya : "Apa gerangan yang menimpa diri Tuanku ! Ada apa maka Tuanku bersedih hati ?" Diceritakanlah hal keadaan Sekh Mardhan dan Brahmana dari awal sampai ke akhirnya. Mendengar kata-kata Tuan Putri itu, Mangkubumi amat heran.

Setehih itu berkatalilh Mangkubumi : "Sekarang, pada pikiran Tuanku, apa yang harus dilakukan ?" Menjawablah Tuan Putri : "Pada pikiran aku, Mamak, baiklah Mamak pergi menyuruh tangkap itu !"

Mangkubumi bertanya : "Apa daya, supaya kera itu dapat - ditangkap ?" Menjawablah Tuan Putri : "Suruh bawa cincin ini ! Bila kera itu melihat cincin ini, kera itu akan ikut. Bila sudah di- . dapat sembunyikanlah kera itu !" ·

Sesudah itu, Mangkubumi menyuruh punggawa yang bernama Maharajalela pergi mencari kera itu . Diberikartlah cincin itu kemudian berkata : "Perlihatkan cincin ini ! Bila cincin.ini dilihatnya, kera itu mengikut engkau. Kalau sudah dapat ditangkap, sem bunyikan baik-baik !" Berangkatlah Sri Maharajalela.

Tuan Putri berkata kepada Mangkubumi : "Oh, Mamak ! Bila kera sudah ada, pergilah menemui Brahmana dan katakan kepadanya : "Bila engkau bersungguh-sungguh kepada Tuan Pu tri, engkau diajak mengadu domba . Bila domba Tuan Putri kalah , Tuan Putri sudah pasrah kepadamu. Apa-apa maumu jadilah !"

Sekarang kita kisahkan lagi Sri Maharajalela yang pergi mencari kera itu. Tak lama kemudian dijumpainyalah kera itu. Diperlihatkanlah cincin itu. Setelah tampak cincin itu oleh kera , segera ia turun dari pohon. Ditangkaplah oleh si Maharajalela.

Kera itu dibawa kepada Tuan Putri di rumah Mangkubumi. Selanjutnya Mangk.ubumi pergi ke rumah Brahmana . Segeralah ia disambut oleh Brahmana dan dipersilakan duduk.

Brahm ana berkata : "Apa kabar Bapak, sehingga tergesa-gesa saya lihat ?" Mangkubumi menjawab : "Aku datang ke mari untuk menyampaikan maksud Tuan Putri , yaitu bila Anda bersungguh-sungguh cinta kepada Tuan Putri , Anda diajak mengadu domba . Bila domba Tuan Putri kalah, dia pasrahkan dirinya kepadamu . Bila dombamu kalah , tandanya J:uan Putri tidak cinta kepadamu. Demikian katanya ." Mendengar kata-kata Mangkubumi amat gembira hati Brahmana kemudian berkata : "Baiklah, apaapa kehendak Tuan Putri jadilah !"

Mangkubumi minta diri dan segera kembali ke rumah memberitahukan kata-kata Brahmana. Tuan Putri menundukkan kepala. Segera disuruh carl domba yang paling kurus , dan tak diberi mak ::m selama tujuh hari tujuh malam . Sampailah pada hari yang ditentukan.

Tuan Putri !Jerbisik kepada Mangkubumi : "Bila mati domba· ku , segeralah lepaskan kera itu !" Menjawablah Mangkubumi : "Baiklah."

Naiklah di panggung Tuan Putri dihadap oleh para istri anak raja-raja, para istri juru bicara, dan para istri penghulu. Semua mata tertuju kepada Tuan Putri, dan semua takjub melihat kecantikannya. Ada yang tak sadarkan diri, ada pula mulut berucap : "Selama aku melihat dunia, tak pemah aku melihat wanita begitu cantik."

Tak lama kemudian datanglah Baginda raja Bakraman Dati Jaya bersama Brahmana diiringi para raja-raja, para juru bicara dan penghulu .

Mulailah domba itu dilepaskan. Domba Tuan Putri amat kurus dan seakan-akan tak dapat betjalan nampaknya. Domba mulai berkelahi . Apa daya? Sebentar saja domba Tuan Putri sudah jatuh ke tanah dan tak bangun-bangun lagi. Ditanduk, digusur dan dilunyah, sekali lagi ditanduk, akhimya matilah domba itu. Segeralah orang berteriak-teriak : "Domba Tuan Putri kalah, domba Tuan Putri kalah."

Tuan Putri menangis meraung-raung menghempaskan diri dan berkata : "Bila mati dombaku, aku juga bunuh diri." Mendengar kata-kata Tuan Putri, Brahmana segera memindahkan rohnya ke badan domba itu. Bangkitlah domba itu dan pergi berdiri di depan Tuan Putri. Kera yang sementara dibungkus oleh si Maharajalela mulai -pula dilepaskan. Keluarlah roh Sekh Mardhan dari tubuh kera itu dan masuk di badan Sekh Mardhan.

Bergegaslah Tuan Putri pergi kepada suaminya dan raja Bakraman Dati Jaya. Baginda memeluk anaknya. Semua hal yang kejadian ini ditanyakan Baginda kepada Tuan Putri. Tuan Putri roenceritakan segala hal ini dari awal sampai ke akhimya tentang perbuatan Brahmana dan · Sekh Mardhan. Mandengar kata-kata Tuan Putri itu, sangat heran Baginda.

Setelah itu kern balilah raja Bakraman Dati J aya dan Sekh Mardhan ke istana. Tiba di istana mulai Baginda mengadakan peralatan, berjaga-jaga selama empat puluh hari empat puluh malam, makan minum bersuka ria tak putus-putusnya. Genap empat puluh hari empat pulllh malam berjaga-jaga dilantiklah Sekh Mardhan menjadi raja. Dialah yang menggantikan ayahnya.

Para Penghulu, Juru bicara dan raja-raja dipersalin oleh Baginda. Fakir miskin dan rakyat diberi sedekah. Demikian kisan yang empunya cerita.

Selama Sekh Mardhan menjadi raja, Baginda sangat dermawan, jujur, adil, peramah dan bijaksana. Seluruh rakyat disuruh beribadah kepada Allah dan dilarangnya berbuat perbuatan jahat.

Beberapa lamanya raja Sekh Mardhan di atas takhta kerajaan tiba-tiba teringat raja Ahmad Maulana. Dengan kesaktian raja Sekh Mardhan memanggil negeri itu. Dengan rahmat dan keku:asaan Allah subhana wataala datanglah negeri itu sementara orang tidur dengan nyenyaknya, lengkap dengan penduduk, jalanan dan lainlain sebagai diatur layaknya.

Setelah matahari terbit, gemparlah para penduduk memperbincangkan negeri yang baru datang itu lengkap dengan jalanan, kotanya dan penduduknya. · ·

Pergilah Sekh Mardhan mengunjungi raja Ahmad Maulana diiringi oleh raja-raja, ulama dan para penghulu. Tiba dipintu · gerbang kota berkatalah Adam Laila kepada penjaga pintu gerbang kota berkaialah Adam Laila kepada penjaga pintu gerbang : "Masuklah kepada Baginda untuk memberi tahukan bahwa Sekh Mardhan mau bertemu dengan Baginda !" Segeralah penjaga pintu itu pergi menghadap Baginda.

Pacta waktu itu Baginda sementara berada di balairung dihadap oleh para raja-raja. , juru bicara, dan para penghulu sedang membicarakan negeri yang baru datang itu.

Tak lama kemudian tibalah penjaga pintu itu di hadapan Baginda dan sujud menyembah kemudian berkata : "Ada orang di pintu gerbang ingin bertemu dengan Tuanku." Katanya : "Beri tahukan kepada Baginda , bahwa raja Sekh Mardhan datang ingin menghadap Baginda." Setelah Baginda mendengar kata-kata penjaga pintu itu, segera ditanyakan kepada Mangkubumi : "Siapa gerangan orang yang datang itu '? Alangkah baiknya · bila para raja-raja, para pemuda pergi menjempu tnya, siapa gerangan yang datang itu dan kalian mengantarnya ke mari, karena · aku mau menanyakan Indara Jaya."

Berangkatlah Mangkubumi diiringi para raja-raja, juru bicara, dan penghulu. Tibalah dan dengan Indara Jaya. Sujudlah Mangkubumi kepada raja Sekh Mardhan dan berkata : "Tuanku disuruh jemput Baginda !" Berjalanlah raja Sekh Mardhan diiringi oleh Mangkubumi dan para raja-raja.

Tiba di balairung sujudlah Sekh Mardhan kepada raja Ahmad Maulana. Raja Ahmad Maulana berkata : "Engkau ini orang dari Mana ?" Sujudlah Mangkubumi kepada Baginda serta menjawab : "Barangkali Tuanku tidak lagi mengenal orang ini ? lnilah Anakda raja Sekh lndara Jaya." Mendengar kata-kata Mangkubumi Baginda segera mengingat dan pergi memeluk dan mencium menantunya kemudian berkata : "Aku tak kenai lagi kepadamu. Aku harapkan 1 dimaafkan beribu-ribu maaf." Raja Sekh Mardhar berkata : "Mengapa Tuanku bexkata demikian ? Bukankah ah ini sudah menghambakan diri di bawah kakl kebesaran Tuanku ?"

Baginda sangat gembira mendengar ucapan anak mantunya. Tersenyumlah Baginda mengenangkan peristiwa pertama kali Sekh Mardhan meninggalkan negeri Darul Qiam. Diceritakan oleh Sekh Mardhan dari awal sampai ke akhirnya.

Raja bertanya : "Mengapa engkau tidak berterus terang kepadaku ?" Sekh Mardhan menjawab : "Pada waktu itu aku berterus terang akan pergi nienuntut ilmu yang belum aku ketahui." Baginda tersenyum.

Mulailah Baginda bersuka ria selama. tujuh hari tujuh malam, makan minum dan diundang raja Bakraman Dati Jaya. Datanglah ia diiringi oleh raja-raja yang di bawah perintahnya bersama juru bicara.

Bertemulah berdua, berpeluk dan berciuman kemudian diajak duduk di pentas emas. Dijamulah raja Bakraman Dati Jaya oleh raja Ahmad Maulana. Santaplah Baginda bersuka ria makan minum selama tujuh hari tujuh malam. Setelah selesai, ,minta perrnisilah raja Bakraman Dati Jaya kepada raja Ahmad Maulana. Sekh Mardhan minta izin pula kepada mertuanya dan kembali ke istana bersama istrinya.

'Nampak oleh Tuan Putri ada seorang wanita dibawa oleh suaminya. Ia bertanya kepada suaminya : "Siapa orang ini Tuanku ?" Diberitahukanlah riwayatnya dari perrnulaan sampai ke akhirnya.

Setelah mendengar kata-kata suaminya itu, Tuan Putri Jalusul Azikin segera saja memeluk Putri Cindasari. Kemudian Tuan Putri Jalusul Azikin berkata : "Janganlah susah hatimu !" Menjawablah Tuan Putri Cindasari : "Mengapa Tuan Putri berkata demikian ? Bukankah aku telah menghambakan diri kepadamu ?" Tertawalah keduanya. Baginda Sekh Mardhan amat gembira melihat kedua istrinya saling cinta-mencintai.

Pada suatu hari raja Sekh Mardhan teringat kepada domba yang dimasuki roh Brahrilana. Disuruh carilah domba itu. Kemudian disuruh gantung di atas pohon. Pergilah menc3ri domba itu. Tak berapa lamanya didapatlah domba itu. Digantunglah di atas pohon. Demikianlah kisah dari yang empunya cerita.

Pada waktu itu kedua negeri amat ramai, karena banyak pedagang datang. Barang-barang amat murah pada kedua negeri Negeri itu makmur dan tersebar beritanya ke luar negeri.

Pasal

Sekarang kita ungkap pula riwayat Putri Kumala Ratna Dewi yang diculik raksasa pada waktu oleh Sekh Mardham. Alangkah susah hatinya mengingat Sekh Mardhan dan kedua orang tuanya. Pada saat tenang-tenangnya tidur datanglah raja burung nuri menerbangkannya ke negeri Marhum dan disimpan di rumahnya. Kemudian kembalilah raja burung nuri itu ke tempatnya.

Pagi-pagi sekali setelah Baginda suami istri bangun dari tidurnya, tampaklah oleh Baginda seorang perempuan. Terkejutlah hatinya dan bertanya : "W anita dari mana gerangan yang begini cantik wajahnya ?" Baginda bertanya kepadanya : "Engkau ini, orang dari mana ?" Tuan Putri menjawab : "Barangkali Tuanku sudah lupa kepadaku ?" Mendengar kata-kata Tuan Putri, barulah Baginda teringat kepada anaknya yang hilang beberapa tahun yang lalu. Dipeluk dan diciumlah anaknya dan bertangis-tangisanlah. Baginda ariuit gembira bertemu kembali dengan putrinya kemudian berkata : "Rupa-rupanya engkau pernah bersuami ?" Menyembahlah Tuan Putri kemudian berkata : "Benar Tuanku !" Baginda bertanya : "Siapa suamimu ?" Diceritakan oleh Tuan Putri waktu mula-mula diculik oleh raksasa dan dibawa ke tempatnya sampai betjumpa dengan Sekh Mardhan. Semuanya diceritakan kepada ibu bapaknya. Setelah Baginda mendengar cerita anaknya, berkatalah Baginda kepada para penghuni istana, para inang pengasuh Tuan Putri : "Jangan ribut !"

Menyem bahlah seisi istana kemudian berkata : "Apa-apa titah Tuanku, itulah kami junjung tinggi di atas kepala kami."

Pasal

Kita kisahkan pula cerita Tuan Putri Siti Dewi, anak raja Darul Hiya yang sementara mengandung. Tak lama kemudian bersalinlah ia. Anaknya amat cantik, dan wajahnya bagai wajah ayahnya, seperti pinang dibelah dua.

Baginda amat gembira melihat cucunya. Dinamailah Indara Dewa sesuai amanat ayahandanya. Cucu Baginda sangat disayang. Tidak lama kemudian besarlah dan disuruh pergi mengaji. Tidak lama kemudian tamatlah mengaji. Disuruh lagi belajar main pedang, tombak dan panah, dan tak lama kemudian pintarlah ia main senjata . Akalnya bertambah pula.

Pada suatu hari bertanya lndara Dewa kepada bundanya : "Aku ini siapa ayahku, dan di mana dia sekarang ?" Putri tersenyum mendengar pertanyaan anaknya kemudian menjawab : "Engkau tidak ada ayahmu. Engkau dilahirkan sama dengan batang pisang." · lndara Dewa berkata : "lbunda, jangan berkata demikian ! Pada waktu aku masih kecil boleh lbunda berkata demikian. Tak boleh sekali-kali lahir tanpa ayah, sedang pisang sendiri ada ayahnya." lbunya berkata : "Siapa nama ayah batang pisang itu ?" lndara Dew a menjawab : "Ayah pohon pisang itu ialah orang yang menanamnya, ibunya ialah tempat menanam itu." Mendengar kata-kata anaknya itu Tuan Putri amat sedih hatinya dan dipeluk dicium anaknya kemudian berkata : "Janganlah ditanyakan lagi hal itu, sebab ayahmu sudah meninggal !" Berkata lndara Dewa : "Kalau demikian, biarkan saya pergi mencarinya." Ibunya tak bisa bicara lagi. Segala macam cara diusahakan untuk menghalangi anaknya berangkat mencari ayahnya, tetapi sia-sia.

Minta izinlah ia kepada ibu dan neneknya. Raja bersabda : "Bawalah pasukan cucuku !" Menyembahlah Indara Dewa kemudian berkata : "Janganlah aku rriembawa pasukan yang banyak." Sesudah itu minta izinlah kepada neneknya dan berangkatlah. Dia beijalan siang malam.

Pasal

Sekarang kita ceritakan pula sebuah kisah.

Seorang raja .bemama raja Putra Alam dan kerajaannya ber149 nama Darurrawa. Raja ini amat besar kerajaannya. Adapun rajaraja yang di bawah kekuasaannya kurang seorang cukup lah seratus orang. Semuanya gagah perkasa. Raja ini mempu nyai dua orang anak. Seorang laki-laki dan seorang perempuan. Yang . bernama Indara Lalana dan yang perempuan bernama Tuan Putri Cahaya.

Pada suatu hari Baginda sementara dihadap raja-raja yang di bawah perintahnya, para juru bicara, para penghulu, seorang puilggawa bernama Rakkas Buana, dan para pemuda semuanya .

Baginda berkata kepada Mangkubumi : "Kaini ingin mengawinkan Indara Lalana. Kami mau bertanya, siapa di antara rajaraja mempunyai anak gadis yang cantik, atau adak ah putri raja yang kaukenal ?" Menyahutlah Mangkubumi : "Tida.l( ada aku dengar putri raja yang cantik . Dulu pernah saya dengar bahwa Baginda Darul Qiam mempunyai seorang put.ri yang cantik dinamai Tuan Putri Jalusul Azikin. Dia amat cantik wajahn.ya bagai bulan empat belas, silau mata memandangnya . Pemah dilamar oleh anak raja yang kurang satu cukup empat puluh orang, akan tetapi tidak ada yang diterima. Tetapi sekara ng sudah kawin dengan Sekh Mardhan putra raja Darul Hasanati. Itu lal1 yang aku dengar cantik. Diamlah seketika Baginda Putra Ala.rn.

Adapun lndara Lalana mulai naik darah kemudian berkata : "ltulah yang aku cintai, istri raja Sekh Mardhan. Diberikan aku ambil, tak diberikan aku rampas. Bagairnana..i<:ah kebenmiail raja Sekh Mardhan itu ?" Baginda menjawab : "Jangan berkata demikian! Untung bila kau menang , tetapi bila engkau kalah, aku juga menanggung malu. Sebab mustahil bila raja Sekh akan menyerahkan istrinya.'' Indara Lalana mak in naB( pftari1 inar ah padam mukanya: "jangan Ayah berkata demik ian!"

Setelah itu pergilah Indara Lala.'la kepa da Indara Buaila lalu berkata : "Pergilah kumpulkan pasukan, senjat a-senjatany a suruh perbaiki !''

Pergilah Indara Buana seluruh pasukan, para raja-raja, juru bicara, dan penghulu semuanya. Mereka berkurnpul semuanya, tinggal menunggu saat yang baik untuk berangkat bei_·· perang. Akhirnya sampailah kepada saat yang . baik yang ditunggu-tunggu Indara Lalana. "Berangkat !" perintah Indara Lalana.

Tidak berapa lamanya beljalan sampailah pasukan itu pada

sebuah desa di perbatasan kerajaan Darul Hasanat i. Iviereka ber150 henti istirah at dan lndara Lalana memerintahkan membuat panggung komando. Sebentar saja selesailah sudah panggung itu. lndara Lalana memerintahkan lagi kepada Indara Buana : "Pergilah membawa surat ini !" Cepat-cepat Indara Buana mengambil surat itu dan berang kat.

Beberap a lamanya di perjalanan sampailah ia ke negeri Darul ·Hasanati. Ributlah orang-orang di negeri itu. Singgahlah istirahat Indara Buana pada sebuah desa kecil.

Set elah itu diteruskan perjalanan lndara Buana dan langsung masuk ibu kot a Darul Hasanati. Pada waktu itu Baginda Darul Hasana ti sement ara duduk bersama dengan Baginda Ahmad Maulana diha dap oleh raja Sekh Mardhan , para anak raja-raja, juru bicara, para penghulu, para ulama, hulubalang, dan ajudan sebab mereka mendengar berita dari desa kecil itu.

Tak lama kemudian setelah orang desa itu berbicara, sampai pulalah utu san itu. Gemparlah orang di negeri itu mengatakan ada utusan .

Segeralah Maharajalela lndara Alam menanyakan apa yang sedang diributk an orang. Segera dijawab oleh rakyat : "Ada utusan. Akan tetapi gerak-geriknya seperti orang gila, kami ini dianggap binatang saja."

Sement ara bicara datanglah Indara Buana. Bertemulah dengan Indara Lael a. Indara Laela bertanya : "Siapa engkau dan dari mana ?" Menyahutiah Indara Buana : "Aku adalah utusan raja Putra Alam , datang ke marl untuk bertemu dengan raja Sekh Mardhan . Apakah Dia ada ?" Menjawablah Indara Laela : "Ya, ada ! Marilah kita menghadap Baginda."

Beriringan lah ia masuk untuk menghadap Baginda. Tiba di hadapan Baginda menyembahlah lndara Buana kemudian duduk dan mengulurkan surat itu kepada Baginda Bakraman Dati Jaya. Sekh Mardhan segera mengambilnya, membuka, dan membaca surat itu. Bunyinya : "Inilah surat Indara Lalana anak raja Putra Alam, raja yang sangat besar kerajaan dan kekuasaannya. Dialah yang mengalah kan anak raja-raja yang kurang satu genap seratus orang. Adapun bala tentaranya tak dapat dihitung banyaknya dan semuan ya gagah perkasa dan seluruh tindakannya berlaku. Surat ini ti.ba di hadapan r-aja Sekh Mardhan, orang yang hina dina - dan kuran g rakyatnya. Kemudian dadpada itu bilamana raja Sekh

Mardhan masih ingin mendud1'1ki singgasananya, supaya memikir151 kan isi surat ini sebelum terlambat; yaitu istri Sekh Mardhan yang bernama Putri Jalusul Azikin diserahkan kepadaku ! Diserahkan aku ambil, tak diserahkan kami rampas. Diserahkan berarti damai, tak diserahkan berarti perang. Sekian !"

Menilik isi surat itu, Sekh Mardhan sangat murka , mukanya merah padam kemudian berkata kepada lndara Buana : Mardhan akan _ memberikan istrinya hila sudah berpakaian perempuan, nanti di medan laga diketahui siapa laki-laki dan siapa perempuan. Tuanmu sendiri suruh ke marl menjemput Tuan Putri. Bila masih dinamai Sekh Mardhan dan masih disembah dan dimuliakan oleh raja-raja yang ada di bawah perintahnya, alangkah baiknya kalau Indara Lalana kern bali saja ke negerinya dan jangan mempermalu raja-raja kecil ! Kembalilah dan sampaikan kepada tuanmu !"

/ Tertangkaplah lndara Laela oleh lndara Buana. Raja Sekh Mar152

Sesudah ftu kembalilah lndara Buana dengan sangat marah mendengar kata-kata raja Sekh Mardhan. Minta izinlah ia kembali dan berkata : "Sayang, aku tidak diperintahkan mengambil kerajaan ini. Jika sekiranya ada perintah, biar aku sendiri yang merampasnya."

Setelah sampai lndara Buana di hadapan Indara Lalana, disampaikanlah kata-kata raja Sekh Mardhan.

Mendengar penyampaian lndara Buana kepada Indara Lalana amat marahlah ia, tingkah lakunya bagai ular meliuk-liuk ekornya, kemudian berkata : "Hai Bapak Mangkubumi ! Seluruh bala tara dikumpulkan dan kita menyerang ! "Dihalaulah pasukan oleh Mangkubumi dan Indara Buana. Berangkatlah mereka menuju ke negeri yang dua buah itu. Gemparlah di negeri itu. Tidak dapat lagi orang keluar masuk. , ·

Raja Sekh Mardhan mulai pula memerintahkan agar seluruh bala tentara dikumpulkan dan para hulubalang. Setelah berkumpul semuanya, mulailah menyusup keluar. Bertemulah bala tentara Indara Lalana. Bertempurlah mereka dengan amat dahsyatnya. Pasukan Sekh Mardhan dipimpin oleh lndara Laela masing-masing diarahkanlah pasukannya. Berperanglah. Barang siapa yang lari berarti kalah. Ramailah peperangan karena bertemu sama-sama orang gagah berani. Perang amat dahsyat, parang-memarang, tetakmenetak, tusuk-menusuk, tombak-menombak, tak ada lagi kedengaran kecuali bunyi senjata dan suara pekik manusia. Debu beterbangan ke angkasa, terang-benderang menjadi gelap gulita.

dhan sangat marah. Raja Sekh Mardhan memanggi.l jin yang em pat itu. Datanglah jin itu bersama pasukannya dan langsung menghadang pasukan musuh. Mereka mempersatukan kekuatan dengan pasukan lndara Laela.

Dengan kesaktian yang luar biasa lndara Lalana memanggil pula golongan raksasa. Ratcsasa-raksasa ini mempersatukan kekuatan dengan pasukan Indara Buana dan menunggu pasukan jin datang menyerang. ·

Berperanglah antara pasukan jin dan pasukan raksasa. Ramailah peperangan itu. Banyak yang mati bergelimpangan dari golongan jin. Yang luka tak terkira-kirakan lagi.

Dengan panah kesaktiannya, Sekh Mardhan mendatangkan pula pasukan naga yang beribu-ribu banyaknya. Pasukan naga ini maju menyerang bersama pasukan jin. Barulah pasukan jin dapat menahan pasukan musuh. Pasukan jin terus menyerang disertai teriakan-teriakan.

lndara Lalana dikeluarkan pula kesaktiannya, dengan mendatangkan raksasa yang beribu-ribu banyaknya. Satu jin dikepung oleh seratus raksasa. Demikian kisah dari yang empunya cerita.

Pasal

Sekarang kita percakapkan pula Indara Dewa anak Indara Jaya yang pergi mencari ayahnya.

Berangkatlah ia dan betjalan siang malam tak henti-hentinya karena ingin bertemu dengan ayahnya. Tidak berapa lama ia berjalan bertemulah dengan sebuah gunung besar dan tinggi. Di atas gunung itu ada seekor naga besar sedang bertapa. Gunung itu dikelilingi tujuh hari tujuh malam karena besarnya, dan dililit oleh naga itu tiga lilitan. Kepala naga itu berada di atas puncak gunung tetapi tidak kelihatan karena ditutup oleh pohon kayu besar.

Indara Dewa naik ke puncak gunung itu. Malam telah tiba dan gelaplah. Indara Dew a merasa taku t.

Tak lama kemudian kegelapan itu hilang menjadi terang benderang disebabkan kemala dari naga itu. Gunung itu menjadi terang benderang bagai cahaya bulari. Indara Dewa sangat heran melihatnya dan berkata di dalam hati : "Siapa gerangan punya cahaya ?" Mulailah ia menuruni gunung karena takut.

Dalam perjalanan turon ia mendengar suara mengatakan : "Oh, Indara Dewa ! Mengapa engkau takut? Ambil kemala naga itu, sebab kemala itu menyebabkan engkau menang dalam perang."

Berkatalah .lndara Dewa : "Siapa punya suara itu ?" Kedengaran pula suara mengatakan : "Aku ini raja seluruh naga. Aku ini sangat kasihan kepadamu." lndara Dew a bertanya : "Apa gun a . kemala itu ?" Berkokoklah raja naga itu seperti ayam yang mau bertelur disertai suara gemuruh dan berkata : "Oh, lndara Dewa ! Adapun faedah kemala itu amat besar dan banyak gunanya. Pertama, bila mau menerangi sebuah negeri atau kota atau padang pasti terang atau apa yang kauingini umpama engkau mendatangkan binatang, pasti datang mengikuti kemala ini. Atau engkau mau melihat kota yang jauh, panggil saja raja kemala ini insya Allah sudah semua yang kauminta. Bila engkau mau berani, engkau mau ditakuti, bawalah kemala ini. Ada juga panah sakti di atas puncak gunung itu. Ambillah !" ..

Naiklah Indara Dewa ke puncak gunung, dan benar ada panah tergeletak di tanah. Diambilnya panah itu dan turunlah ia ke kaki gunung. Ia berjalan menuju padang. Beberapa padang luas dilaluinya dan gunung tinggi didaki.

Berapa lamanya ia berjalan bertemulah dengan sebuah rumah di tengah padang luas itu. Rumah itu amat besar dan tinggi seperti gunung dan panjangnya sebagai sebuah desa. Yang punya I'umah itu ialah raksasa yang amat besar, tak sama dengan raksasa lain, karena tujuh kepalanya. Suaranya gemuruh sekali bagai suara halilin tar.

Sampailah Indara Dewa ke rumah itu. Naiklah ia ke rumah itu. Tampaklah olehnya raksasa yang sedang tidur pulas di atas pentas emas. Suara dengkurnya bagai guntur membahana kedengaran. Heranlah Indara Dewa.

Setelah itu tertawalah raksasa itu dan berkata : "Apakah engkau tidak takut ?" lndara Dewa menjawab : "Apa sebabnya saya takut ? Engkau makhluk aku pun makhluk." Gembiralah hati raksasa itu mendengar ucapan Indara Dewa dan berkata : "Baru kali ini aku mendapatkan orang yang tidak takut mati. Engkau sekarang kujadikan anakku." lndara Dewa menjawab : "Apa bukti anak kepada ayahnya, dan apa pula tanda ayah kepada anaknya ?" Tertawalah raksasa itu dan berkata : "Apakah engkau mau berani dan tindakanmu jadi ? Ambillah guliga kekuatanku ini supaya engkau tercapai semua hajatmu. Semuanya ada di dalamnya. Umpama, engkau mau berjlan di air, di tanah atau di angkasa. Panggil saja. Pasti datang apa yang kauingini."

Indara Dewa sangat gembira hatinya. Guliga itu diambilnya dan minta maaf kepada raksasa. Sesudah itu minta izinlah ia kepada bapak angkatnya. Raksasa itu berkata : "0, anakku! Berangkatlah dan hati-hatilah ! Bila ada yang menimpa dirimu jangan lupa."

Sesudah itu minta pamitlah ia dan berangkatlah. Beberapa bay.yak padang dilaluinya, hutan rimba disuruki, gunung tinggi didaki. Banyak pula kekayaan Allah taala dia lihat.

Beberapa hari ia berjalan sampailah di kaki gunung Jabar Nur. Di atas gunung itu ada seorang Brahmana yang sakti. Sudah tujuh puluh tahun tidak makan tidak minum dan tidak tidur. Sematamata beribadah saja kepada Allah subhana wataala dengan sederhana. Tiada lain pekerjaannya hanya menanam talas, pisang, ubi, dan tebu. Adapun namanya dinamai Brahmana Sakti.

Banyak anak raja-raja belajar kepadanya. Ada kurang seorang cukup empat puluh orang. Murid-muridnya sangat menghormatinya.

Pada suatu hari, sementara dihadap oleh murid-muridnya ia bertanya : "Hai kalian ! Siapa yang kenai lndara Dewa ? Akan datang nanti. Sudah ada di tengah jalan. Alangkah baiknya bila kalian pergi menjemputnya. Sudah berada di kaki gunung. Dia bermaksud pergi. mencari ayahnya.'' Heranlah pada muridnya itu ketika mendengar kata-kata Brahmana Sakti.

Berangkatlah mereka turun di kaki gunung. Bertemulah mereka dengan lndara Dewa. lndara Dewa bert.anya kepada mereka : "Wahai saudaraku ! Dari mana kalian, dan siapa yang punya kedudukan di atas gunung ini ?" Mereka menjawab : "Kami disuruh menjemput Anda oleh Brahmana Sakti. Anda diharap naik bermain-main di atas puncak gunuag ini karena Brahmana Saktilah yang empunya kedudukan di sini ! Beliau sudah tujuh puluh tahun bertapa di sini. '' Heranlah lndara Dew a kemudian berkata : ''Berjalanlah di depan nanti saya ikut di belakang !" Berkata pula mereka : ''Bukan adat, bukan aturan yang demikian. Seharusnya Anda di depan karena Anda yang dijemput.'' Tersenyumlah lndara Dewa, seraya maju ke depan, berjalan diiringi. oleh anak raja155 raja itu sampai ke puncak gunung. ·

Setelah sampai dipanggillah 1a oleh Brahmana Sakti, dipeluk dan diciumnya dan berkata : "Silakan duduk !"

Disuruh rebuslah ubi dan talas. Setelah masak dihidangkanlah di hadapan Indara Dewa.

Brahmana berkata : "Makanlah Anakda ! Hanya inilah yang dapat kami suguhkan."

Setelah selesai makan, makan sirihlah. Brahmana Sakti berkata : "Apa sebabnya engkau datang ke mari ?" lndara Dewa menjawab : "Hal ini tentu Tuanku sudah maklum." Tersenyumlah Brahmana Sakti mendengar ucapan lndara Dewa. Kemudian Brahmana berkata : "Insya Allah nanti saya yang memberikan apaapa yang kauinginl." Menyembahlah lndara Dew a kepada Brahmana kemudian minta ilmu hikmah.

Tidak berapa lamanya di atas puncak gunung itu, minta pamitlah Indara Dewa. Brahmana Sakti berkata : "Baiklah engkau cepat-cepat berangkat mencari ayahmu, sebab ayahmu sekarang kalah perang. Sebuah kerajaannya dirampas oleh lndara Lalana. lndara Lalana itu jadi segala tindakannya, dia amat sakti, berani, dan banyak pasukannya tak dapat dihitung."

lndara Dewa sedih mendengar cerita Brahmana Sakti. Brahmana berkata : "Jangan susah hatimu. lnsya Allah taala, pasti dia tembus oleh kesaktian dan ilmu hikmah . Insya Allah, nanti saya yang menolongmu. Ambillah ilmu kesaktian ini, dan panah ajaib itu ! Pakailah supaya apa-apa yang engkau ingini jadilah. Semua yang engkau kunjungi ke marl ada pada kedua senjata itu. ••

Setelah itu diajar lagi beberapa il:ffiu hikmah lainnya oleh· Brahmana Sakti.

lndara Dewa sangat gembira, kemudian sujud ke kaki Brahmana. Dia dipeluk oleh Brahmana. Brahmana berkata: ,Hai Anakda ! Berangkatlah dan supaya engkau ingat apa yang kuajarkan !, Indara Dewa menjawab : "lnsya Allah karena restu Tuanku. , .. Minta pamitlah lndara Dewa dan berjalan menuruni kaki gunung.

Dibacalah ilmu hikmah .dan dipanggilnya raja naga. Tampaklah orang-orang yang sementara berperang disebabkan cahaya kemala itu.

Pasal

K.ita kisahkan sekarang perang antara raja Sekh Mardhan de · ngan Indara Lalana.

Beberapa banyaknya kesaktian golongan jin itu akan tetapi dapat dikalahkan oleh bala tentara Indara Lalana.

Berkatalah jin yang empat itu kepada raja Sekh Mardhan : '"Wahai Bapakku ! Bagaimanakah pada pikiran Tuanku, karena alangkah besar kesaktian Indara Lalana ? Alangkah baiknya kalau Tuanku minta doa kepada Allah subhana wataala mudah-mudahan dapat menolong kita !"

Tersenyum raja Sekh Mardhan kemudian berkata : "Baiklah ! Nanti aku minta doa kepada Allah taala."

Keluarlah Sekh Mardhan berhadapan dengan Indara Lalana. Berkata raja Sekh Mardhan : "Hai Indara Lalana ! Marilah, apa-apa yang ada pada dirimu keluarkanlah. Manfaatkanlah segala ilmumu !"

Diambillah anak panah Indara Lalana dan ditembakkan me nuju ke Sekh Mardhan. Sekh Mardhan berlindung, akan tetap. tetap diikuti oleh anak panah sakti Indara Lalana.

Semua hal itu terlihat oleh Indara Dewa. Kemudian dilepaskanlah anak panah kesaktiannya yang diberikan oleh Brahmana dan anak panah itulah yang menghadang anak panah Indara Lalana yang ditujukan kepada Sekh Mardhan. ·

Bertempurlah antara anak panah dengan anak panah, gemerincingan bunyinya. Ramailah kedengaran. Takjublah Indara Lalana melihat hal itu. Dia sangat berang dan dilepaskanlah anak panahnya, maka jadilah naga yang beribu-ribu banyaknya datang membantunya.

Indara Dewa melihat naga itu beribu-ribu banyaknya. Dengan demikian dipanggillah komandan dan raja naga dan secepat kilat datanglah berdiri di depan Sekh Mardhan. Besar raja naga itu bagai sebuah kota. Naga-naga kecil lenyaplah. Tegaklah Indara Dewa di hadapan ayahnya.

Sek)l Mardhan melihat w<ijah Indara Dewa lalu berkata di dalam hati : "Orang dari mana gerangan, gagah wajahnya dan elok tingkah lakunya 7" Dia bertanya : "Wahai pemuda ! Dari mana engkau ? Siapa orang tuamu ? Dan siapa namamu ?"

Indara Dewa menyembah kemudian menjawab : -? 'Namaku Indara dan ibuku tuan Putri' Siti Dewi." .Mendengar katakata indara Dewa, Sekh Mardhan segera memeluk lndara Dewa dan menciumnya dengan gembira kemudian berkata : "Wahai Anakda ! Aku inilah ayabmu." Sujudlah Indara Dewa ke kaki Sekh Mardhan kemudian berkata : "Wahai Tuanku ! Barulah terobat hatiku karena kita telah bertemu. Akan · tetapi ibunda aku tinggalkan karen a pergi mencari Tuanku. '' Sekh Mardhan am at gembira bagai kejatuhan bulan di langit. ..---

Indara Dewa berkata : "Baiklah Tuanku kern bali saja ke kota Perang ini jangan dipikirkan, nanti aku yang nielawan Indara La- · lana, selama hayat dikandung badan."

Kembalilah Sekh Mardhan ke kota. Diperhatikan anaknya hertern pur melawan Indara Lalana.

Indara Lalana sangat murka melihat naga yang begitu banyak. Tidak nampak . lagi naga-naga itu disebabkan naga kesaktian Indara Dewa. Berteriaklah Indara Lalana : "Hai Sekh Mardhan ! Di mana engkau ? Barangkali engkau takut sampai berlindung pada naga besar itu ?" Mendengar kata-kata itl,l Indara Dewa naik pada makkoda naga besar dan berkata : "Hai lndara Lalana ! Apa-apa yang ada padamu, marilah bertempur !" mendengar teriakan Indara Dewa, takjublah Indara Lalana. Naiklah nafsunya dan berkata : "Hai pemuda ! Siapa orang tuamu, di mana negerimu ? Kau .mau mampus maka melawan ? Lebih baik engkau kembali surut. Aku sangat sayang padamu !"

Iodara Dewa tertawa terbahak-bahak kemudian berkata · : "Jangan banyak bicara ! Aku Indara Dewa ! Keluarkanlah yang . ada padamu !" Indara Lalana sangat marah mendengar kata-kata anak muda itu, dan dilepaskanlah anak panah saktinya, maka jadilah panah a pi yang ' akan melalap pasukan raja Sekh Mardhan , Indara Dewa segera melepaskan panah saktinya dan menjadi ·anak panah air mawar. Padamlah panah api Indara Lalana disiram oleh panah air mawar.

Indara Lalana makin marah sejadi-jadinya dan dilepaskannya panah saktinya. Jadilah bermacam-macam binatang yang menyerang pasukan Indara Dewa. ·

Datanglah golongan jin menghadang binatang-binatang itu. Ramailah pertempuran itu. Berkecamuklah pertempuran antara golongao jin yang empat itu melawan binatang-binatang itu .

Ramailah pertempuran. Orang sama orang bertempur. Banyak yang meninggal dari kedua belah pihak. Ramailah pertemj;mran.

Banyak pasukan dari kedua belah pihak yang mati dan bertumpuklah mayat-mayat yang bertimbun bagai gunung.

Setelah itu, bertemulah antara lndara Dewa dan Indara Lalana. Berkata Indara Lalana : "Hai Indara Dewa ! Dimana kita baik bertarung? Dflaut atau di angkasa?" Menjawablah Indara Dewa: "Apa-apa fmaumu, terserah ! Marilah, daii manfaatkan apa yang ada pada dirimu !"

Dilepaskanlah panah sakti Indara Lalana dan ditangkis oleh Indara Dewa. Dilepaskan pula panah sakti lndara Dewa. Bertempurlah an tara panah dengan panah di udara. Anak panah Indara Lalana dijadikannya seekor burung garuda yang sangat besar. Melihat hal ini, Indara Dewa menjadikan anak panahnya seekor ular yang sangat besar. Bertempurlah kedua binatang itu di angkasa. Sepak-menyepak, · tetjang-menerjang . . Patah sayap burung garuda itu dan jatuh menimpa pasukan Indara Lalana. Banyak yang mati. '

Indara Dewa menaiki ular itu dan diterbangkan ke udara. Melihat hal ini, Indara Lalana menjadikan singa terbang. Sebentar saja singa itu sudah ada. Singa itu dinaiki lndara Lalana kemudian diterbangkan ke angkasa. Bertempurlah antara singa dengan ular di angkasa.

Adapun para pasukan masing-masing berhentilah bertempur karena kedua belah pihak sudah capek. Takjub para pasukan itu melihat kedua raja itu bertempur.

Singa kenaikan Indara Lalana kena tendangan ular Indara Dewa. Singa diempaskan ke tanah kira-kira empat depa jauhnya dilemparkan. Rusaklah tanah. Dilepaskan lagi panah Indara Lalana dan jadilah naga. Naiklah ia di punggung naga itu. Melihat hal itu Indara Dewa memariggil juga raja naga. Tibalah raja naga itu dan ditangkaplah Indara Lalana, kemudian ditelan bersama-sama naga tumpangannya, lalu dilemparkan ke angkasa diikuti oleh lndara Dewa. lndara Dewa melemparkan tongkat saktinya dan jadilah rantai yang mengikuti Indara Lalana dan Indara Lalana dari belakang dan jatuhlah ke tanah dan datanglah rantai mengikatnya. Tidalc dapatlah betgerak-gerak lagi, hanya tinggal menangis dan meminta am pun serta menyuruh lepaskan dirinya !

Datanglah lndara Dewa melepaskan rantai itu. Pergilah Indara Lalana sujud di kaki Indara Dewa agar ia diarnpuni bersarna-sama pasukannya.

Setelah itu berkata lndara Dewa : "Marilah kalian saya bawa pergi menghadap Baginda." Indara Lalana menjawab : "Baiklah Tuanku !"

Pergilah mereka bersan1a-sarna para penghulu, raja-raja, juru bicara yang masih hidup masuk kota. -

Pada waktu itu raja Sekh Mardhan, mertuanya, ayahnya, sarnasarna duduk dengan para raja-raja, dihadap oleh para juru bicara, dan penghulu. Raja Sekh Mardhan menceritakan peperangan putra yang bernarna Indara Dewa. Gembiralah kedua raja itu. Tak lama kemudian datanglah Indara Dewa, lndara Lalana, para raja-raja, dan penghulu.

Tiba di hadapan Baginda, sujudlah lndara Dewa kepada kaki kedua raja itu kemudian menyembah kepada raja Sekh Mardhan. Dipeluklah Indara Dewa kemudian dicium oleh kedua neneknya dan Sekh Mardhan.

lndara talana pergi pula sujud. kepada kedua raja itu dan raja Sekh Mardhan. Sesudah itu disuruh duduk · pada kursi_ emas. Sebentar kemudian dihidangkan makanan. Santaplah Baginda bersarna-sarna juru bicara, dan para penghulu. Makan minumlah mereka disertai bunyi-bunyian.Rarnailah kedengaran suara bunyibunyian itu seperti gendang, gong, dan bangsi. lsi istana yang enak suaranya masing-masing bernyanyilah. Yang pin tar menari, menarilah.

Sesudah itu raja Bakraman Dati Jaya berkata kepada semua raja-raja dart Indara Lalana : "Wahai Anakda ! Kalian anak rajaraja, dan parajuru bicara! Kembalilah ke kampung masing-masing. Akan tetapi harapan karni, janganlah karni dilupakan, dalam setahun harap bertemu dengan kami."

Sujudlah Indara Lalana di kaki Baginda dan berkata : "Wahai Tuanku Sekh Mardhan ! Apa-apa titah Tuanku, karni junjung di atas kepala kami."

Sesudah itu dipersalinlah seluruh raja-raja, para juru bicara, dan para penghulu -dengan kelengkapannya masing-masing.

Kembalilah mereka ke kampung masing-masing. Tak lama kemudian minta pamitlah Indara Lalana, para raja-raja, kepada raja Darul tlasanati, raja Alunad Maulana dan Sekh Mardhan.

Berkata Indara Lalana : "Tak lama nanti aku datang menghadap adik ! Kembalilah ke kampung masing-masing !"

Diceritakan dari yang empunya kisah.

Pada suatu malam Indara Dewa teringat kepada ibu dan neneknya. Dipanggillah negeri itu dan datanglah . Negeri itu datang bersama-sama penduduknya. Negeri yang tiga buah itu sangat indah kelihatan.

Setelah siang heranlah para penduduk ketiga negeri itu. Pergilah lndara Dewa menyampaikan kepada kedua neneknya dan ayahandanya. Gembiralah keduanya. Berkata raja Bakraman Dati Jaya : "Pergilah jemput raja itu !" Mendengar titah Baginda, pergilah Sekh Mardhan menjemput mertuanya, diikuti oleh para rajaraja dan para juru bicara , Setelah sampai, berhentilah di luar kota. Adapun lndara Dew<t langsung masuk ke kota. Pada waktu Baginda sedang dihadap oleh para raja-raja yang di bawah kekuasaannya bersama juru bicara , dan para penghulu.

Adapun yang dibicarakan ialah negeri yang dua buah itu. Sementara berbicara ributlah rakyat. Segeralah penghulu keluar menanyakan apa yang sedang diributkan orang banyak.

Bertanya mereka mengatakan : "Ada pemuda yang gagah wajahnya, elok gerak-geriknya, cantik pakaiannya, seperti pakaian anak raja-raja tiba di negeri ini.

Tal lama kemudian lndara Dewa tampak oleh penghulu. Takjublah penghulu itu, semuanya melihatnya, dan berkata dalam hati : "Pantas.orang-orang ribut, karena selama hidupku barulah kali ini aku melihat pemuda begini gagah kecuali Indara Jaya dan lndara Dewa. Akan tetapi di mana sekarang, kami tidcik tahu. Di mana gerangan tuanku itu ?"

Bertanya lndara Dew a kepada penghulu itu : "Apakah engkau masih kenai tuanmu ?" Terperanjatlah penghulu itu kemudian bertanya : ''Siapa engkau ?'' Menjawab Indara Dewa : "Aku ini Indara Dewa !" Penghulu : "Aku tidak kenai lagi. Karena pada waktu kauberangkat masih kecil. ''

lndara Dewa bersama penghulu masuk ke istana. Tiba di dalam menyembahlah penghulu itu dan berkata : ''Wahai Tuanku Sekh Alam ! Barangkali Tuanku sudah lupa cucunda lndara Dewa ?' Baginda terkejut mendengar perkataan penghulu, kemudian memeluk, menciumnya dan berkata : "Oh, lndara Dewa ! Aku talc kenai lagi engkau anak, karena engkau sudah besar. Sekarang di mana ayahandamu ?" lndara Dewa menjawab : "Ada di luar kota. Dia mau masuk, akan tetapi khawatir jangan sampai rakyat merasa taku t karena ban yak berteman. ''

Baginda amat gembira. Diperintahkan kepada Mangkubumi agar pergi menjemvut raja Sekh Mardhan bersama hulubalang. Setelah tiba di luar -bertemulah Mangkubumi dengan Sekh Mardhan. Berjabat tanganlah mereka.

Berkata Mangkubumi : ''Anakda disuruh jemput Baginria dan diharap masuk istana !" Raja Sekh Mardhan menuju istana bersama-sama raja-raja dan juru bicara.

Tiba di balairung, sujudlah Sekh Mardhan kepada Baginda. Segera Baginda turun dari tempat duduknya dan memeluk mendurn menantunya. Sesudah itu, didudukkan Sekh Mardhan pada kursi emas. Semua raja-raja duduk di tempatnya masing-masing.

Raja Sekh Mardhan disuguhi cerana emas dan diajak makan sirih bersama-sama raja-raja. Makan sirihlah mereka.

Sehabis makan sirih dihidangkan makanan di hadapan Sekh Mardhan. Sekh Mardhan diajak bersantap bersama-sama raja-raja dan para Santaplah mereka bersama Sekh Mardhan. Kemudian dihidangkan lagi minuman. Minumlah mereka dan dibunyikanlah segala macam bunyi-bunyian. Berlain-lainan bunyi. Ada gendang, gong, bangsi, amat ramai suaranya. Penyanyi yang baik suaranya menyanyilah.

Betjaga-jagalah selama tujuh hari tujuh malam menjamu Sekh Mardhan oleh raja Darul Marhum. Makan minumlah bersuka ria.

Sesudah dijamu masuklah kepada istrinya dan minta pamit kepada Baginda Darul Marhum. Kembalilah Sekh Mardhan bersama istrinya.

Adapun Indara Dewa masuklah kepada neneknya.

Raja Sekh Mardhan telah sampai ke negerinya membawa istrinya. Adapun Tuan Putri melihat suaminya menbawa seorang perempuan yang cantik. Tuan sangat gembira kemudian berkata kepada suaminya : "Siapa perempuan yang Kakanda bawa itu ?" Raja Sekh Mardhan menjawab : "Itulah ibunda anakda Indara Dewa dan harap dikasihani. Tuan Putri berdua memeluk madunya. Berpeluk berciumanlah ketiganya.

Tidak lama kemudian dihidangkanlah makanan di hadapan Tuan Putri. Santaplah Sekh Mardhan bersar "-sama keempat istrinya. Sesudah itu memakailah wangi-wangian. Berkasih-kasihan keempat Tuan Putri itu bagai orang bersaudara layaknya.

Beberapa hari kemudian Baginda Bakraman Dati Jaya menyuruh jemput ketiga Tuan Putri itu. Berangkatlah ketiganya menuju istana diiringi dayang-dayang dan para inang pengasUh. Setelah sampai mereka di istana, langsung menyembah kepada Baginda suami istri, kemudian mereka duduk. Dijamulah para juru bicara dan hulubalang, bersuka ria siang malam.

Dikisahkan dari yang empunya cerita.

Raja Sekh Mardhan teringat kepada Baginda Darul Qiam. Pacta suatu hari Sekh Mardhan memanggil negeri Darul Qiam. Datanglah negeri itu. Setelah siang hari ributlah orang-orang di negeri itu mempercakapkan negeri yang baru datang ttu. Negeri yang lama tidak diributkan karena rakyat sudah memaklumi kesaktian Sekh Mardhan dan Indara Dewa. Negeri yang baru saja datang itu dikagetkan.

Ributlah penduduk karena baru mereka mengetahui bahwa ada negeri yang baru datang, sangat indah jajar rumah-rumah keempat negeri itu.

Takjublah Baginda. Baginda keluar ke balairung dihadap oleh juru bicara dan para penghulu. ·

Tak lama kemudian datanglah penjaga pintu gerbang menyembah mengatakan : "Ya, Tu.anku Sekh Alam ! Ada orang di luar pintu, akan tetapi tidak kubuka karena terlalu banyak dan aku takut.'' Mendengar hal itu, Baginda menyuruh Mangkubumi, juru bicara, dan para penghulu keluar menjemput mereka di luar kota. Berangkatlah Mangkubumi diiringi oleh para penghulu.

Tiba di luar kota bertemulah mereka dengan Sekh Mardhan. Ingatlah Mangkubumi dan berjabat tangan dengan Sekh Mardhan, kemudian berpeluk qerciuman dengan para juru bicara.

Mangkubumi berkata : "Tuanku disuruh jemput oleh Baginda. Sudah menunggu di balairung.

Masuklah Sekh Mardhan diiringi oleh para raja-raja, para penghulu. Tibalah di balairung. Tampaklah oleh Baginda Darul Qiam. Dikenallah. Betdiri Baginda kemudian turun dari kursi menghormati Sekh Mardhan.

Raja Sekh Mardhan langsung sujud dan menyembah Baginda. Dipeluk dan diciumnya oleh Baginda kemudia...'1 disuruh duduk di atas kursi emas dihadap oleh para raja-raja, juru bicara, para penghulu, dan rakyat semuanya.

Dijamulah semua raja-raja. Makan minuijllah dan bersuka ria-. lah mereka.

Sesudah itu bertanya raja Sekh Darul Qiam kepada raja Sekh Mardhan mengenai hal-hal permulaan meninggalkan negeri itu. Diceritakanlah dari awal 1 sampai ke akhirnya. Takjublah raja Darul Qiam mendengar kisah Sekh Mardhan.

Sesudah bercerita, berkata Sekh Mardhan : "Bila tidak ada aral melintang, aku ajak Baginda untuk datang bermain-main di kampung kami sementara ketiga raja berada di sana. Ketiga raja itu berada di kampung kami karenmya kami datang menjemput Baginda." Baginda sangat gembira.

Berangkatlah Baginda Darul Qiam bersama Sekh Mardhan diiringi raja-raja dan juru bicara.

Kita kisahkan raja Bakraman Dati Jaya menjemput raja Darul Qiam. Keluarlah raja Bakraman Dati Jaya bersama besan menunggu raja Darul Qiam diiringi oleh raja-raja, juru bicara, dan para penghulu.

Bertemulah mereka dengan raja Darul Qiam. Berpelukan, berciuman kelima raja itu. Sesudah itu raja Bakraman Dati Jaya berkata : "Alangkah baiknya, bila Tuan berjalan paling depan !" Menjawab raja Darul Qiam : "Tuanlah yang seharusnya paling depan disusul raja Ahmad Maulana, kemudian raja Darul Marhum, kemudian raja Indara Alam, kemudian raja Darul Marhum, kemudian raja Indara Alam, kemudian raja Darul Qiam, diiringi para juru bicara, dan para penghulu." Alangkah indah iring-iringannya sebagai pengantin.

Seluruh rakyat datang mengelu-elukan raja Darul Hasanati bersama besan-besannya. ·

Setelah sampai di balairung duduklah kelima raja itu di atas pentas emas. Diangkatlah cerana ke hadapan para raja itu. Sebentar kemudian dihidangkan lagi santapan di hadapan masing-masing raja. Santaplah mereka.

Selesai bersantap memakailah wangi-wangian, kemudian dihidangkan minuman. Makan minumlah mereka disertai bunyibunyian berbagai macam suaranya. Para penyanyi bernyanyilah dengan suara yang merdu. Penari, menarilah dengan segala maoam tingkahnya. Demikianlah kisah yang empunya cerita.

Tujuh hari tujuh malam raja Bakraman Dati Jaya menjamu para besannya makan minum dan bersuka ria. Sesudah itu, kembalilah raja-raja itu ke negeri masing-masing.

Setelah Indara Dewa tiba di negerinya dilantiklah menjadi raja menggantikan neneknya raja Darul Marhum. Dialah yang memerintahkan kerajaan itu. Akan tetapi ada orang Juru bicara. Seorang dinamai Pendekar Alam Mas dan seorang lagi dinamai Halamul Alam, orang ini sangat jujur, berilmu dan bijaksana.

Baginda Indara Dewa amat adil dan bijaksana, teliti dalam memutuskan suatu persoalan, kemudian disiarkan kepada seluruh rakyat.

Adapun Sekh Mardhan dilantik pula menjadi raja di negerinya dan mempunyai pula dua Juru bicara. Seorang dinamai lndara Laela dan seorang lagi dinamai Laela Indara.

Baginda sangat dermawan dan baik hati. Kedua orang pembantunya itu gagah berani.

Makmur dan ramailah kelima kerajaan itu. Tiap hari mengadakan keramaian, dan bersuka ria. Tersebarlah beritanya ke negeri lain, baik yang dekat maupun yang jauh. Banyak saudagar datang berdagang. Beratus-ratus 1 perahu datang setiap bulan. Rakyat makmur, barang-barang murah pada waktu itu. Bahan-bahan kebutuhan sehari-hari melimpah ruah karena -banyaknya pedagang.

Pasal

Kita ceritakan sekarang kisahnya Indara Lalana dan raja Putra Alam ayah Indara Lalana.

Pada suatu hari Baginda Putra Alam duduk di atas kursi kerajaan, dihadap oleh para raja-raja di bawah kekuasaannya, para juru bicara, penghulu, dan hulubalang.

Baginda musyawarah, membicarakan Tuan Putri Ratna Cahaya, saudara Jndara Lalana yang akan diantar sebagai calon istri Indara Dewa.

Setelah Baginda selesai musyawarah, disuruh siapkanlah pakaian perlengkapan Tuan Putri. Sesudah selesai semuanya, berangkatlah Indara Lalana mengantar saudaranya diiringi raja-raja yang berada di bawah kekuasaannya, dan para penghulu. Tidak lama dalam petjalanan sampailah mereka ke negeri Darul Marhum kerajaan lndara Dewa.

Pada waktu itu Baginda sementara dihadap oleh raja-raja, para juru bicara, penghulu semuanya. Sampai pula Indara Lalana bersama pengiring, yaitu raja-raja, para juru bicara, dan para penghulu ke istana Baginda Indara Dewa.

Setelah Indara Dewa melihat Indara Lalana turunlah ia dari kursi dan menyongsong lndara Lalana. Bertemulah keduanya. Berpelukan dan berciuman kemudian duduk di kursi emas dihadap oleh para raja-raja, juru bicara, dan para penghulu. Sesudah itu diangkatlah cerana emas ke hadapan lndara Lalana, dan seluruh pengiringnya.

Tidak lama kemudian Indara Lalana bersama-sama para rajaraja pengiring berkata : "Wahai Tuanku Sekh Alam ! Hajat kedatangan kami ke mari, yaitu mengantar Adinda Ratna Cahaya, mudah-mudahan Baginda sudi menerimanya sebagai hamba pembasuh kaki Tuanku !" Mendengar kata-kata Indara Lalana, lndara Dewa tersenyum kemudian berkata : ''Janganlah berkata demikian ! Adapun belas kasihan Ayahanda Kakanda aku junjung tinggi di atas kepala. Aku tak dapat membalasnya, kecuali Tuhan yang dapat membalasnya.''

Indara Lalana sangat gembira mendengar kata-kata lndara Dewa. lndara Lalana berkata : "Apa sebabnya Baginda berkata demikian ? Aku kira sudah menjadi abdi Tuanku !" lndara Dewa berkata : "Bawalah usungan Tuan Putri ke istana bersama perlengkapan dan seluruh inang pengasuh !"

Sesudah itu dihidangkanlah santapan ke hadapan para rajaraja. Selesai bersantap, makan sirih dan memakai bau-bauan. Setelah itu lndara Dewa menyuruh kabarkan kepada neneknya dan ayahnya. Ayah dan neneknya sangat gembira.

Raja Sekh Mardhan mengabarkan pula hal ini kepada mertuamertuanya. Datanglah semuanya berkumpul di negeri Darul Ha · sanati.

Mulai Baginda betjaga-jaga em pat puluh hari em pat puluh rnalam, bersuka ria, dan makan minum .

Berpuluh-puluh, beratus-ratus kerbau, sapi, domba dan kambing dipotong. Ikan pun tak terkira banyaknya dimakan orang banyak. Bersuka rialah mereka siang malam tak putus-putusnya.

Setelan empat puluh hari einpat puluh malam berjaga-jaga bersuka ria, dipersalinlah Indara Dewa dan Tuan Putri Puspa Cahaya. Dikawinkanlah keduanya.

Setelah Indara Dewa selesai dipersalin dan dihiasi, datanglah Tuan Qadi menikahkannya. Sesudah nikah dinaikkan ke usungan . dan di bawa berkeliling kota tujuh kali.

Adapun Tuan Putri Puspa Cahaya dihiasi oleh permaisuri, kemudian didudukkan di atas pentas emas dikelilingi oleh dayangdayang dan seisi istana. Selesai itu diantarlah Tuan Putri ke rumah neneknya, raja Darul Marhum.

Tiba di atas berdirilah Mangkubumi, memegang tangan Indara Dewa dan mendudukkan df sisi Tuan Putri .

Dihidangkanlah santapan pengantin dan santaplah pengantin itu sebanyak tiga suap. Sesudah bersantap Indara Dewa memegang tangan istrinya dan dibawa masuk ke peraduan. Bersuka ria, bercumbu-cumbuanlah kedua mempelai itu di dalam kelambu yang tujuh lapis itu.

Sesudah itu, keluarlah Baginda Darul Marhum duduk menjamu semua raja-raja, juru bicara, para penghulu, dan para hadirin.

Beberapa lamanya lndara Lalana · dan raja-raja pengawalnya tinggal di negeri itu, minta pamitlah ia kepada lndara Dewa dan kembali ke kampJ.:mgnya masing-masing.

Anak raja-raja yang kurang seorang empat puluh itu datang juga menghadap membawa upeti kepada Sekh .Mardhan.

Anak raja-raja yang kurang seorang cukup seratus datang pula menghadap Indara Dewa membawa upeti. Anak raja-raja yang tiga puluh sembilan orang itu tiap tahun membawa upeti kepada raja Sekh Mardhan. Begitu pula anak raja-raja yang sembilan puluh sembilan itu tiap tahun menghadap raja Indara Dewa membawa upeti.

Raja lndara Dewa diberi gelar "Adilia" artinya orang paling adil dan jujur, dermawan kepada fakir miskin.

Demikianlah kisah raja Sekh Mardhan.