CARITA PANGGUNG KARATON Carita Pantun Sunda
DEPARTEMEN PENDIDIKAN DAN KEBUDAYAAN
CARITA PANGGUNG KARA TON ·
PPS / Sd/ 3/ 85
Carita PANGGUNG KARATON
Carita Pantun Sunda
Diusahakan oleh AJIP ROSIDI
Dipantunkan oleh KI ATJENG TAMADIPURA
Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBIT AN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1986
Diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah
Hak pengara ng dilindungi undan g-undan g
Penerbitan cerita pantun Sunda ini
atas persetujuan Ajip Rosidj
Pimpinan Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda
KATA PENGANTAR
Cerita pantun adalah cerita (lisan) yang dinyanyikan atau dideklamasikan oleh tukang pantun dengan diiringi petikan pantun (kecapi). Ceritanya mengisahkan tentang kehidupan raja-raja di tanah Sunda (Jawa Barat), pada masa pra-Islam, kebanyakan menceritakan kehidupan pada zaman kerajaan Galuh dan kerajaan Pajajaran.
Ditinjau dari sudut lain, pantun itu merupakan seni pertunjukan khas SuRda yang biasa dipertunjukkan semalam suntuk. Seni pantun biasa diminta dipertunjukkan oleh keluarga yang bermaksud menyelamatkan atau menyatakan rasa syukur sehabis panen atau menanam padi di ladang atau di sawah, membangun rumah baru, menyunati atau menikahkan puteranya, terjadi peristiwa tertentu di lingkungan keluarga, dan lain-lain.
Cerita pantun yang diterbitkan ini berasal dari (cerita) pantun yang dipertunjukkan, direkam, dan diterbitkan dalam bentuk stensilan oleh Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda pimpinan Ajip Rosidi yang beralamat di J alan Asmi 20 Bandung. Proyek Penelitian (swasta) ini telah menerbitkan cerita pantun, di samping sejumlah rekaman cerita yang belum sempat diterbitkan karena kegiatannya terhenti. Di samping menerbitkan kembali cerita pantun yang pernah diterbitkan (dalam bentuk stensilan) dan dengan jumlah yang sangat terbatas), kami bermaksud pula untuk menerbitkan cerita pantun yang belum sempat diterbitkan.
Cerita pantun mempunyai nilai yang tinggi dilihat dari sudut sastra. Hal itu telah dikemukakan oleh beberapa orang ahli sastra, kritikus sastra, dan sastrawan Sunda. Berhubung dengan seni pantun itu berasal dari zaman pra-lslam (pada awal abad ke-16 Masehi sudah ada), maka cerita pantun termasuk karya sastra klasik Sunda.
Penerbitan cerita pantun ini dimaksudkan untuk melestarikan sastra klasik Sunda dan sekaligus memperkenalkannya kepada masyarakat luas dewasa ini. Paling tidak ada empat kepentingan terpenuhi dengan upaya penerbitan cerita pantun ini. Pertama, menambah pengetahuan masyarakat; kedua, mempertajam apresiasi masyarakat terhadap karya sastra klasik; ketiga, menyajikan bahan penelitian; dan keempat, kiranya dapat mendatang aspirasi dan memberi bahan bagi sastrawan-sastrawan dan seniman-seniman generasi sekarang dan generasi mendatang untuk menciptakan karya-karya mereka yang baru sesuai dengan zamannya tetapi berakar dari nilai-nilai lama. Kesemuanya itu, agaknya, sesuai dengan maksud pembangunan dewasa ini, terutama dalam rangka pembinaan dan pengembangan Kebudayaan Nasional.
Seyogyanya ucapan terima kasih kami haturkan kepada Bapak Ajip Rosidi yang telah mengizinkan penerbitan kembali ceritacerita pantun Sunda yang telah beliau usahakan dengan susah pay ah.
Jakarta, 1986
Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan daerah
V ariasi-variasi baru dalam pan tun Sunda
Dalam pengantar kami untuk publikasi CARITA NYI SUMUR BANDUNG oleh Ki Endjum , telah disinggung tentang "gaya baru" dalam pantun Sunda yang dipopulerkan oleh siaran-siaran RRI Studio Bandung. Pengaruh "gaya baru" itu ternyata tidak hanya di kalangan jurupantun dari sekitar kabupaten Bandung saja. Kami telah mendengar rekaman jurupantun dari Bogor, yang masih muda , yang juga berpantun dengan "gaya baru". Seorang jurupantun dari Kuningan, bernama Ki Kertawiguna , yang usianya sudah lebih 150 tahun) telah kami undang untuk memantunkan lakon LUTUNG KASARUNG yang kami rekam untuk Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda (PPP & FS) . Ternyata bahwa iapun berpantun mengikuti cara-cara pantun yang biasa disiarkan RRI Studio Bandung: meskipun sudah kami jelaskan berkali-kali, bahwa kami ingin merekam cara yang buhun, namun berkali-kali ia menawarkan kepada kami untuk mantun dengan "gaya baru". Barangkali untuk meyakinkan kami, bahwa_ia sebagai orang tua tidak ketinggalan jaman !
Demikian juga pernah kami rekam seorang jurupantun yang bernama Ki Otang dan bertempat tinggal di Sayati, Bandung selatan, ternyata berpantun dalam "gaya baru".
Karena cara mantun "gaya baru" menunjukkan persamaan yang besar dengan cara dalang wayang, sering pula tidak lagi mempunyai ciri-ciri khas pantun , kecuali barangkali rajah yang kadang-kadang diubah sedemikian rupa sehingga yang tinggal hanya unsur bergurau saja, sedangkan unsur mistis dan suasana . religious tidak lagi ada yang tinggal, maka kami memutuskan untuk tidak mentranskripsi dan mempublikasikannya. Barangkali yang akan dilakukan adalah transkripsi bagian-bagian yang dianggap baik, ditambah dengan ringkasan cerita kalau cerita tersebut merupakan cerita-cerita pantun. Karena banyak pula dalam "gaya baru" itu, jurupantun tidak lagi melelakonkan cerita-cerita pantun , melainkan mengambil cerita-cerita baru dari wawacan , bahkan sampai cerita-cerita An-Biya dengan tokoh-tokohnya yang terkenal seperti Amir Hamzah, Umar Maya dan lain-lain.
Yang sulit bagi kami ialah memastikan apakah sang jurupantun akan memantun dengan "gaya asli" ataukah dengan "gaya baru", sebelum kami mendengarkannya berpantun. Karena tidak pasti seperti itu, maka kalau menghadapi jurupantun yang baru , kami sediakan saja sekalian tape dan rekaman dilakukan. Namun sering temyata , bahwa sang jurupantun \berpantun dalam "gaya baru ', sehingga sebenamya tak usah direkam. Tapi apa · boleh buat ! Rekaman dilanjutkan juga -- yang berarti sebenamya hanya membuang-buang bahan-baku saja! Tapi tidak adajalan lain!
Dengan mengemukakan hal itu, saya ingin mengatakan bahwa sering kami harus membuang bahan-baku dan tenaga. Keterangan yang kami kumpulk:an dari "informan-informan" di masing-masing daerah, sering tidak memadai, karena umumnya orang-orang yang kami mintai keterangan itu sendiri tidak dapat membedakan mana pantun dalam "gaya asli" dan mana yang dalam "gaya baru". Buat kebanyakan mereka, semuanya sama saja, pantun buhun!
Pan tun yang kami publikasikan sekarang, yaitu Carita PANGGUNG KARATON yang dilakonkan oleh Ki Aceng Tamadipura. Dua buah carita yang lain dari Ki Aceng sudah kami publikasikan, yaitu MUNDING LAY A DI KUSUMAH dan Carita SULANJANA. Pada kami sekarangpun masih ada beberapa lakon lainnya lagi dari Ki Aceng yang belum ditranskripsi dan satu demi satu akan kami publikasikan , tentu saja sedapat mungkin berseling-seling dengan lakon-lakon lain dari juruparttun-jurupantun yang lain .
Ringkasan cerita PANGGUNG KARATON
Menurut ingatan saya, lakon pantun yang bahasa Sundanya tak pemah ditulis atau diterbitkan orang ini, tidak hanya dikenal dalam khazanah carita pantun. Dalam koleksi naskah Melayu yang dimiliki oleh Museum Nasional di Jakarta , kalau saya tak salah, ada tersimpan sebuah naskah lakon PANGGUNG KARATON. Dalam bahasa Melayu. Tapi bahasa Melayu yang dipergunakannya sangat besar menunjukkan pengaruh bahasa Sunda.
Sayang saya tidak sempat untuk meneliti lagi naskah itu, sehingga tidak dapat membuat perbandingan antara naskah itu dengan lakon yang dikisahkan Ki ini.\Padahal perbandingan seperti itu niscaya akan sangat menarik hati. Mungk:in ada sarjana yang hatinya tergerak untuk melakukan hal itu ?
Adapun ringkasan cerita PANGGUNG KARATON yang dikisahkan oleh Ki Aceng adalah sebagai berikut ;
Tersebutlah negara Pajajaran yang diperintah oleh Pangeran Banyakwide Ciung Manara Aria Rangga Sunten i Prebu Galuh sangat subur dan aman sejahtera. Sang baginda mempunyai seorang putra laki-laki yang sedang berangkat remaja, bernama Raden Layung Batik Panganginan Munding Larik Cemeng Jaya. Pada suatu hari baginda memanggil putranda ke hadapan sidang lengkap kerajaan. Baginda menyerahkan sebuah gambar kepada putranda, seraya sabdanya:
"Kami wariskan kepada ananda, gambar nusa tigapuluh tiga, bengawan enampuluhlima, senjata sejuta malang. Engkau sudah berangkat dewasa, karena itu jangan terus berkumpul bersama orangtuamu saja. Berangkatlah mengembara, earl negara yang keadaannya bersesuaian dengan gambar ini. Kalali kau temukan negara itu," di situlah ananda akan menemukan kebesaran dan kebahagiaan". •
Sang permaisuri menangis. Tapi dengan menabahkan hati, diberikannya sebuah kens (duhung) bernama Si Gagak Karancang. "lnilah untuk bekalmu dijalan" katanya. "Tapi kalau nanti dalam perjalanan duhung ini jatuh -atati hilang , janganlah kau cari. Sebab ia akan kembali juga kepadamu ".
Untuk menemaninya dalam perjalanan, maka baginda menitahkan patih Sungging Kalang Somantri untuk pergi bersama putranda. Mereka beranglcat. Mencari negeri yang sesuai dengan gambar warisan.
Telah berbagai negeri mereka kunjungi, tapi tak satupun yang sesuai dengari gambar ,yang diwariskan ayahanda. Bahkan kemudian merekapun mencarinya ke negeri sebrang, naik perahu, namun tak juga ada yang cocok.
Maka tersebutlah sebuah negeri lain yang disebut Negara Dayeuh Manggung Masanggrahan. Adapun rajanya bernama Prebu Dalem Panggung Karaton Aria Mangku Nagara. Patihnya bernama Raden Patih Kaling Somantri Sungging. Baginda mempunyai seorang adik wanita yang sangat cantik sekali, bernama Bungsu Rarang Purba Ratna Aci Kembang. Kecantikan Bungsu Rarang sangat termashur dan ia sudah berangkat remaja, sehingga banyaklah datang raja dari duapuluhlima negara melamarnya. Tapi keduapuluhlima raja itu tak seorangpun yang mendapat muka dari · sang putri. Waktu baginda Panggung Karaton mendengar hal itu, baginda berkata dalam hati:
"Adikku sudah dewasa, tapi belum juga mendapatkan jodohnya. Padahal sudah datang duapuluhlima raja, tapi semuanya mundur kembali". __ Baginda sangat bingung. Lalu menyuruh si Lengser untuk memanggil Agan Bungsu Rarang menghadap.
Waktu adinda sudah datang menghadap, bagindapun segera mengemukakan keherapannya dan meminta keterangan dari adinda.
Sahut Bungsu ·Rarang : "Hamba minta maaf kepada kakanda . Bukan hamba menolak para raja itu, melainkan hamba teringat akan pesan ibunda dari Kahiangan ketika ham ba mau turun ke dunia. Menurut pesan ibunda, kalau ada laki-laki yang menaruh hati, janganlah dilihat rupa, kedudukan ataupun harta-kekayaannya. Ta pi harus dapat menaf sirkan seloka yang bunyinya demikian :
teras kangkung galeuh bitung
tapak dina leuwi
tapak soang dina bantar
tapak sireum dina batu
kalakay pare jumarum
sisir serit tanduk ucing
sisir badag tanduk kuda
kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat inten sagMe baligo
Kalau ada orang yang dapat menguraikannya dengan tepat, jangankan raja ataupun bangsawan lain, kendatipun tukang menyabit rumput mesti hamba terima sebagai suami. Keduapuluhlima raja dari duapuluhlima negara itu tak seorangpun yang dapat menerangkannya".
"Kalau demikian" sahut baginda dengan lega "lebih baik kita selenggarakan sayembara. Barangsiapa yang dapat menerangkan seloka itu, dialah yang akan menjadi suamimu".
Maka bagindapun segera mengumpulkan segala kawula negara akan mengumumkan sayembara untuk mempersuntingkan adinda Bungsu Rarang.
Tersebutlah Raden Patih Gajah Manggala, raja di negara Kuta Genggelang, mempunyai seorang ._adik wanita yang sangat cantik bernama Agan Sekar Kadaton. Di samping itu, bagindapun mempunyai panglima jurig Jonggrang Kalapitung yang bertempat di Gua J otang. Baginda pun mendengar tentang kecantikan putri Bungsu Rarang dan bermaksud akan melamarnya. Niat itu dihalang-halangi oleh adinda Sekar Kadaton, tapi tak digubrisnya. Iapun berangkatlah dengan mengiringkan barang-barang bawaan yang sangat banyak.
Tapi ketika putri Bungsu Rarang mengemukakan seloka ibundanya, Raden Gajah Manggala terdiam. Ia tak mampu menerangkan seloka itu. Maka dengan malu iapun pulang, sedangkan segala barang antaran ditinggalkannya belaka.
Juga di nagara Jampang Kulon, Raden Pati Sabda Laksana yang mempunyai saudara wanita bernama Agan Sekar Kancana, mendengar tentang kecantikan Bungsu Rarang dan hendak melamarnya. Maka berangkatlah ia dengan mengiringkan barangbarang lamaran. Tapi ketika sampai di Dayeuh 1Manggung, iapun tak dapat menjawab pertanyaan Bungsu Rarang yang berupa seloka itu. Maka iapun pulang. Barang-barang bawaan semua ditinggalkannya.
Tersebut pula negara Kuta Pasagi yang dirajai oleh Tumenggung Ganda Rurugan. Bagindapun mempunyai seorang saudara wanita bernama Agan Aci Laras. Bagindapun bermaksud akan melamar Agan Bungsu Rarang di Dayeuh Manggung. Tapi juga baginda tak dapat memberikan uraian yang tepat mengenai seloka yang dikemukakan oleh Agan Bungsu Rarang. Maka bagindapun pulang sambil meninggal.kan segala barang bawaannya .
Maka ada pula negara Kuta Beusi. Rajanya Demang Pati Rangga Rawing . Baginda punya adik perempuan , Agan Sekar Wangi. Bagindapun bermaksud akan melamar Bungsu Rarang Purba Aci Kembang . Meskipun adinda mencoba mencegahnya, tapi bagind a memaksa juga . Dan ternyata baginda tak mampu menafsirkan seloka yang dikemukakan oleh Bungsu Rarang. Baginda pulang dengan malu. Barang-barang ditinggal.kan.
Tersebut pulalah Raden Layung Batik Panganginan, putra Pajajaran yang sudah sampai di tanah sebrang akan menyesuaikan negara yang ditemuinya dengan gambar yang dibawanya . Sudah semua negara dibandingkan, tapi belum juga bersua yang dicari. Akhirnya bertanya kepada patih Sungging Kalang Somantri yang menemaninya: "Barangkali masih ada negara di Pulau Jawa yang belum kita kunjungi?"
Patih Kalang Somantri berfikir , merenung. Akhirnya berkata: "Ya , agaknya negara Dayeuh Manggung Masanggrahan memang belum kita kunjungi" .
Raden Layung Batik Panganginan mengajak kembali ke sana. Maka mereka bersiap-siap menyebrang lautan dengan menaiki perahu. Waktu sudah naik di atas perahu, sebelum mulai mendayung , Raden Layung memegang pinggangnya dan terkejut karena senjata wasiat dari ibunda tidak ada lagi. Hilang! Tapi akhirnya Radenpun teringat akan amanat ibunda sebelum berangkat. Kalau duhung itu hilang janganlah dicari, karena ia pasti kerribali!
Ketika mereka sudah sampai di perbatasan negara Dayeuh Manggung, Raden Layung berhenti, lalu memperbandingkan peta wasiat ayahanda dengan negara yang dihadapinya. "Wah, agaknya memang inilah kerajaan yang kita earl selama ini!" katanya kepada Patih Sungging.
Maka keduanyapun lalu masuk menuju pusat kota, akan menemui baginda raja Dayeuh Manggung.
Dalam pada itu, putri Bungsu Rarang pun malam itu bermimpi kejatuhan bentang berangkai-rangkai, memangku bulan dan dilempari matahari. Sang putri merenung : "Apa gerangan maknanya?" Keesokan harinya sang putripun menghadap kepada kakanda Panggung Karaton. Bungsu Rarang menceritakan mimpinya, ingin tahu ta'birnya. Tapi Panggung Karaton tak dapat menafsirkan mimpi. Namun putri Bungsu Rarang bersikeras ingin mengetahui makna mimpi itu. Akhirnya baginda menitahkan si Lengser untuk mencari makna impian itu, bersamasama dengan Patih Kaling Somantri Sungging.
Dari kejauhan, si Lengser dan patih melihat cahaya yang benderang. Akhirnya merekapun bertemu dengan sumber cahaya itu: Raden Layung Batik Penganginan yang ditemani oleh Patih Sungging Kalang Somantri. Ternyata kedua patih itu masih bersaudara, maka keduanya segera berpelukan. Si Lengser mempersilakan Raden Layung menunggu sementara ia hendak mempersembahkan hal kedatangannya kepada baginda Prabu Panggung Kara ton.
Setelah menghadap ke depan baginda, dan menerangkan hal dirinya dengan lengkap , Raden Layung segera menyatakan dirinya hendak melamar adinda baginda putri Bungsu Rarang yang kabar tentang kecantikannya sudah disampaikan oleh si Lengser. Ketika oleh baginda dihadapkan seloka ibunda dari Kahiangan itu, maka dengan mudah Raden Layung menerangkannya.
"Itu adalah ilmu nenekanda Prebu Ratu Galuh" katanya
mulai menerangkan. "Ilmu jalan keselamatan, yaitu ilmu kel3 kosongan yang sejati. Barangsiapa mempunyai ilmu itu, maka ia akan senantiasa selamat, sebab itulah ilmu kesempurnaan yang sejati. Teras kangkung galeuh bitung adalah kekosongan yang sejati. Tapak soang dina bantar adalah kepurbaan yang sejati, yaitu telaga kalkautsar, yang adalah peranakan wanita. Tapak meri dina leuwi adalah hid up yang sejati. Tapak sireum dina batu, kalakay pare ju ma rum, adalah perlambang naf su syahwat ayah dan bunda kita. Sisir serit tanduk ucing adalah laku-lampah kita yang mulya. Sisir badag tanduk kuda adalah tingkahlaku tatakrama hidup. KekemMn layung kasunten, kurambuan kuwungkuwung, tulis langit gurat mega, panjangna sabuder jagat, adalah melambangkan kasih sayang, cinta suci yang abadi. Inten sagede baligo artinya kasih sayang kepada sesama manusia haruslah sama besar dengan kesayangan kita akan inten sebesar itu."
"Betul, rayi" sahut prabu Panggung Karaton. "Kalau demikian rayi memang jodoh buat Bungsu Rarang Purba Aci Kembang". Kemudian baginda menyuruh Lengser agar mengantarkan Raden Layung kepada adinda di kaputren.
Tidak lama kemudian, pemikahan antara keduanya pun dilangsungkan dengan meriah. Pesta negara diselenggarakan, lamanya tujuh hari tujuh malam . Dalam kesempatan pemikahan itu, jurupantun mempergunakannya juga untuk memberikan nasihatnasihat tentang rumahtangga. Baginda Panggung Karatonpun menyerahkan tahta kerajaan kepada adinda Raden Layung Batik Panganginan yang diangkat menjadi Raja Anom Pangeran Surya Kancana Rat Sajagat.
Pesta negara di Dayeuh Manggung terdengar sampai di negara Kuta Beusi. Demang Pati Rangga Rawing bertanya kepada adinda Sekar Wangi mengenai suara pesta yang didengamya itu. Tatkala diketahuinya bahwa pesta itu pernikahan Agan Bungsu Rarang, maka iapun berangkat akan mengamuk di Dayeuh Manggung. Pati Rangga Rawing menjelma menjadi seekor burung perkutut, lalu turun di pangkuan putri Bungsu Rarang. Putri Bungsu Rarang menyukainya dan bertanya kepada kakanda Panggung
Karaton, burung siapakah itu gerangan. Tapi kakanda sangat was14 pada . Baginda tahu bahwa bunmg itu palsu. Tapi waktu hendak ditangkapnya, burung menghilang. Rangga Rawing menjelmakan dirinya pula menjadi seekor kucing berbulu tiga warna, lalu mendekati putri Bungsu Rarang. Tapi prabu Panggung Karaton sangat waspada, kucing itu hendak ditangkapnya , tapi dapat melepaskan diri. Akhirnya Rangga Rawing membacakan mantra sirep peniduran orang. Seluruh negara Dayeuh Manggung tertidur belaka, kecuali baginda Prabu Panggung Karaton. Maka dibaringkannya dirinya di kaputren, mengintip pencuri yang akan datang.
Tatkala pencuri datang, Prabu Panggung Karaton membuat matanya kabur dan mengira putri Bungsu Rarang kepada sebungkal kayu kibodas . Waktu tiba di negerinya , baru ia tahu bahwa bukan putri Bungsu Rarang yang dibawanya . Maka ia kembali lagi ke Dayeuh Manggung. Dan berkali-kali lagi ia dipermainkan oleh Panggung Karaton. Akhirnya Prabu Panggung Karaton sendiri yang dibawanya lari, yang dikiranya putri Bungsu Rarang. Waktu sudah sampai di negara Kuta Beusi, Panggung Karaton yang menjelmakan dirinya sebagai putri Bungsu Rarang itu, membacakan mantra sirepnya. Seluruh negeri Kuta Beusi tertidur belaka. Maka Prabu Panggung Karaton leluasa menimbun barang-barang berharga , termasuk putri Agan Sekar Wangi, lalu dibawanya pulang.
Waktu tahu bahwa negaranya kecurian , Rangga Rawing segera berangkat mengejar ke Dayeuh Manggung. Tapi menghadapi patih Sungging Kalang Somantri, Rangga Rawing tak ungkulan. Ia kalah. Akhirnya takluk menyerahkan diri. Lalu diangkat menjadi ponggawa.
Maka tersebutlah negara Kuta Pasagi. Tumenggung Ganda Ruruganpun mendengar pesta di negara Dayeuh Manggung. lapun berangkat akan mengamuk. Tapi berakhir dengan kekalahan. Bahkan adindanya Agan Aci Laras dipersembahkan kepada Prabu Panggung Karaton. Ia sendiri mengabdi kepada baginda.
Hal yang sama dialami oleh Raja Sabda Laksana di negara Jampang Kulon. Akhirnya iapun takluk dan menyerahkan diri beserta adindanya , Agan Sekar Kancana.
Yang terakhir, tersebutlah negara Kuta Genggelang. Baginda Raden Pati Gajah Manggala mendengar suara pesta negara di Dayeuh Manggung pula dan menyuruh Jonggrang Kalapitung untuk mencuri putri Bungsu Rarang.
Jonggrang Kalapitung terbang dan akhirnya berhasil mencuri putri Bungsu Rarang dari kraton Dayeuh Manggung. Tapi waktu ia sudah berhasil mencuri sang putri, timbul pikiran lain pada diri Jonggrang Kalapitung: "Alm yang mencuri putri ini, aku pula yang menantang bahaya. Mengapa harus diserahkan kepada orang lain?" Maka bukannya dibawa ke kraton Kuta Genggelang putri itu, melainkan dibawanya ke Gua Jotang -- tempat tinggal Jonggrang.
Putri Bungsu Rarang berteriak-teriak sambil menangis dibawa ke dalam gua yang gelap gulita oleh Jonggrang Kalapitung, kemudian dihisapnya sampai meninggal.
Maka tersebutlah di nagara Dayeuh Manggung. Ketika keesokan harinya diketahui hal hilangnya putri Bungsu Rarang, maka negarapun gempar. Para ponggawa dan patih dititahkan mencarinya. Akhirnya si Lengser dapat mengetahui bahwa si pencuri mempergunakan jalan angkasa. Prabu Panggung Karaton segera tahu bahwa yang mencurinya pasti Jonggrang Kalapitung. Maka dititahkannya patih Sungging Kalang Somantri untuk menyamar ke negara Kuta Genggelang. Tapi samarannya segera diketahui oleh Gajah Manggala, sehingga ia dimasukkan ke dalam penjara besi. Karena putus asa, patih Sungging menumbukkan ke tembok penjara dan pingsan.
Prabu Panggung Karaton menitahkan pula patih Kaling Somantri Sungging untuk menyusul kakandanya patih Sungging Kalang Somantri. Tapi iapun kemudian segera ketahuan dan tertipu oleh Gajah Manggala sehingga masuk ke dalam penjara besi dan dikunci dalamnya. lapun menumbukkan kepala ke dinding penjara dan pingsan.
Sementara itu, Prabu Panggung Karaton bermimpi punya . dua ekor aya!Il jago yang terkurung dalam kurungan besi orang lain. Maka hatinya tidak enak dan teringat akan kedua orang patih yang dikirimkannya ke negara Genggelang. Maka ke12ada adinda Prabu Surya Kancana, Prabu Panggung Karaton meminta diri akan pergi menyusulnya. Sebelum pergi , baginda meminta dibekali sepasang pakaian wanita dan dua pasang pakaian laki-laki.
Seperti juga kedua orang patihnya, Prabu Panggung Karaton datang ke negara Kuta Genggelang dengan nyamar sebagai orang yang mencari pekerjaan. lapun diperlakukan sama oleh Gajah Manggala. Dikatakannya bahwa pekerjaannya adalah dalam penjara besi. Tatkala sudah berada di dalam, segera dikuncinya penjara itu !
Prabu Panggung Karaton menemukan mayat kedua patihnya, yang segera dihidupkannya kembali. Lalu penjarapun dihancurkannya. Lalu Gajah Manggala pun ditantangnya untuk berkelahi. Setelah bertempur yang lama dan penuh dengan kesaktian , akhirnya Gajah Manggala dapat ditaklukkan. Sekar Malelapun mengabdikan diri. Tapi waktu ditanyai tentang putri Bungsu Rarang, Gajah Manggala baru teringat akan Jonggrang Kalapitung yang pernah dititahkan untuk mencurinya.
Gajah Manggala pergi ke Gua Jotang. Diketuknya pintu gua dan ditanyakannya tentang putri Bungsu Rarang. Ta pi J onggrang hanya memberikan mayatnya saja. Mayat putri Bungsu Rarang itu segera dipersembahkan kepada Prabu Panggung Karaton. Putri Bungsu Rarang dihidupkan dan karena Gajah Manggala beserta saudaranya sudah takluk dan mau mengabdi, maka semuanya dibawa ke nagara Dayeuh Manggung Masanggrahan .
Adapun Jonggrang Kalapitung setelah menyerahkan mayat putri Bungsu Rarang kepada Gajah Manggala, segera menutup diri dalam guanya. Namun rasa penasarannya tak hilang: ia telah mencuri putri yang cantik jelita tapi keinginanny a tak terlaksana. Maka iapun pergi bertapa dalam sebuah batang kibodas ingin memperoleh putri Bungsu Rarang Purba Aci Kem bang.
Maka tersebutlah putri Bungsu Rarang sudah hidup bahagia lagi dengan suaminya, pada suatu malam bermimpi melahun bulan
dan mendapat dua ekor .burung kembar . Ketika mimpi itu di17 tanyakan ta'birnya kepada kakanda, ia mendapat jawaban: "Agaknya adinda akan mendapat titipan dari Yang Maha Kuasa berupa bayi kembar." Maka merekapun sangatlah bahagianya.
Jonggrang Kalapitung setelah bertapa beberapa lamanya, akhirnya memutuskan akan mencuri kembali putri Bungsu Rarang. Maka iapun terbanglah menuju ke negara Dayeuh Manggung. Pada waktu itu, putri Bungsu Rarang sudah mengandung sembilan bulan. Tinggal menanti waktu kelahirannya saja. Ketika pada suatu hari, sang putri hendak pergi ke jamban larangan, iapun dicuri oleh Jonggrang Kalapitung yang membawanya lari ke angkasa.
Tatkala ia diterbangkan di langit, maka perutnyapun terasa sakit hendak melahirkan. Ia membujuk Jonggrang Kalapitung agar turun dahulu, lantaran ia mau melahirkan. Jonggrang menurut.
Maka merekapun turun di hutan manjah. lbunda di Kahiangan mengirimkan bidadari akan menolongnya melahirkan Putranya dua laki-laki, kembar. Tatkala melihat kedua orang bayi itu, timbul rasa takut dalam hati Jonggrang Kalapitung, lalu iapun bersembunyi. Lalu dijelamakannya dirinya menjadi ular -wulung. Ular itu menjalar mendekati ibu yang baru melahirkan beserta kedua orang putranya itu. Maka putri Bungsu Rarang ditelannya. Tapi oleh kedua orang bayi itu sang ular masih takut juga. Maka kembali ia bersembunyi.
Tersebutlah Prabu Panggung Karaton, setelah mendapat laporan bahwa adinda dicuri dibawa terbang segera menyusulnya. Akhirnya bagindapun sampai di tempat kedua bayi itu. Baginda mendapat keterangan dari ibunda di Kahiangan bahwa kedua bayi itu kemenakanda adanya. lbunda memberinya dua macam wasiat, yaitu nama untuk kedua bayi kembar itu: Raden Gagak Karancang dan Raden Gagak Lumayung; dan untuk masing-masing sebuah senjata.
Setelah menemukan kedua bayi itu, yang sudah tumbuh dengan menakjubkan, Prabu Panggung Karaton menyerahkan
nama dan senjata masing-masing, lalu dititahkannya untuk me18 nolong ibunda. Kedua bayi itu segera membunuh sang ular dan Agan Bungsu Rarangpun dihidupkan kembali oleh Prabu Panggung Karaton. Lalu dibawanya · pulang ke
Lakon ditutup dengan bahagia dan pesta negara lagi.
Ucapan terima kasih
Sebagaimana biasa, sebelum mengakhiri pengantar ini, saya atas nama Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda, ingin menyampaikan terima kasih sebesar-besamya kepada berbagai fihak yang telah menunjukkan simpati dan bantuan baik moril maupun material. Pertama-tama saya ingin menyampaikan terima kasih setulus-tulusnya kepada Saudata Sukada Sumawidjaja, bukan saja karena perhatian dan bantuannya selama ini kepada usaha-usaha proyek ini, melainkan juga karena untuk keperluan proyek ini telah menyumbangkan sebuah mesin ketik untuk mengetik pekerjaan-pekerjaan stensil. Kemudian terima kasih sebesar-besamya pun harus saya sampaikan kepada KONINKLIJK INSTITUUT voor TAAL-, LAND-, en VOLKENKUNDE, kepada saudara Rachmat M. Sas Karana yang telah banyak memberi bantuan tenaga dan waktu kepada usahausaha proyek ini.
Transkripsi lakon P ANGGUNG KARA TON ini pertama-tama dilakukan oleh saudara Olla S. Sumarnaputra, kemudian dikoreksi oleh saudara Rachmat M. Sas Karana.
Mudah-mudahan Allah s.w.t. membalas segala kebaikankebaikan itu dengan yang berlimpahan. Dan mudah-mudahan pula, Dia senantiasa melimpahkan rahmat dan taufik-lridayah Nya kepada kita semua sehingga dapat melaksanakan cita-cita kita sekalian dalam keadaan sehat wal afiat. Amin ya Robbal 'alamin!.
Bandun g, Mei 1971
AJIP ROSIDI
Carita PANGGUNG KARATON
Carita Pantun Sunda
LALAKONPANGGUNGKARATON
mangga nyanggakeun pangarum nyata ka karuhun-karuhunna den ajip rosidi sarimbit nyuhunkeun pitulung ditalingakeun ka gustina ka para nabina ka sahabat ka malaikat mangga nun nyanggakeun lagu engko:
la ilaha ilallah muhammadarasulullah
la ilaha ilallah muhamadarasulullah la ilaha ilallah muhamadarasulullah
kitu aturanana hormatan ka nu jadi karuhun bismillah dijieun nu mimitina malahmandar padang ati disa'ir bada ka gusti di aherat jadi mukikiya
ari sakabehna puji kagungan allah nu sahiji mugi tetep rahmat salam ka nabi alaihi salam
ka sahabat sakalian sarta kulawargana pisan ai sahabat saperti bulan nu nyaangan dunya alam
kitu aturanana hormatan ka nu jadi karuhun kembang beureum nu bareureum kembang bodas nu barodas kembang hejo tigarijo kembang beureum nu bareureum
kembang beureum buah hideung pikir kuring nyaliara kembang beureum nu bareureum
kembang bodas buah bunder nya hate bati ngaderuk kembang beureum nu bareureum
sasawi jadi di cai saladah dikumahakeun kembang beureum nu bareureum
allahuma nawir kulubana binuri hidayatika kama nawartal ardo binuri syamsika abadan abada birohmatika ya arhamar rohirnin
pun sampun ka luhur ka sang rumuhun ka handap ka sang batara ka batara ka batari ka batara naga raja ka batari naga sugih
amit ampun ka nu kagungan bumi langit katut eusina agungna ka kangjeng gusti rasululloh jembarna ka kangjeng nabi adam babu hawa nabi sulaeman singgetna ka kangjeng nabi muhammad ka para sahabat anu opat abubakar umar usman sayidina ali ka para malaikat nu opat jabrail mikail isropil, ajroil ka para dewata salapan ka para wali salapan kasapuluh wall tunggal bisina kuring nempuh luput manggih pamali mendakan doraka nyorang salah pacuan ulah rek katulah ucap lampah jeung pamolah sumawonten ti gusti allah ti allah ti rasulullah ti gusti ti para nabi ti sahabat ti malaikat ti wall ti mu'min titip diri sangsang badan bubuhan anu kumawula amit deui ka nu ngageugeuh di lembur ieu nyaeta lembur gang asmi nu nitih di tengah Iembur nu nitih di pongpok Iembur kidul kulon kaler we tan di heuleutan di tampian amit
ka tonggoh ka perebu ciung manara sareng ka rencang-rencangna istri pameget ka nu sumare di sumedang larang ka nu sumare di sumedang girang ka anu sumare di dayeuh luhur ka em bah dalem bagus geusan ulun ka istri embah pameget sareng ka embah-embah sadaya anu sumare di gunung tampa emas
malik ngetan: ka anu sumare di cirebon girang di cirebon hilir ka sunan kalijaga ka sunan kalij a ti ka bagus sangka(n) ka nu calik di gunung amparan ka seh jati purba ka wetan: ka bah talaga ka embah istri embah pameget ka sangiang nete ka ibu ka nyi pohaci nyanggakeun hatur bakti ka karuhun sadayana ngabaktikeun sasieureun saeutikeun bakti neda ageung disuhunkeun neda berekah ka karuhun sadayana dikabul sapanejana rajah deugdeug pati jaya perang ahung ahung ahung ahung ahung ahung ahung
pun sampun ka luhur ka sang rumuhun ka batara ka batari ka batara susuk tunggal ka babak-babak di kahiangan agungna ka sunan ambu jembarna ka bujangga seda ka bujangga sakti ka pohaci naga gana ka pohaci naga gini ka pohaci jaka sadana sri sadana anggana anggana ka pohaci langlang buana ider buana ka malaikat mukarana ka handap ka kadatuan nunceb ka bagal buana sarengga dewata dua ruhiang banga ruhiang bango ruhiang ka tampa suka ka bacukat ka bacukit bisi aya bumi nu kalepit bisi aya jagat nu kalepat ka nu sumare di dasar bumi ka pohaci pangayuh bumi ka pohaci rincik bumi ka nyi dewi pertiwi ka nu calik di gunung padang kulon ka prabu ratu galuh ka ua buyut murugul ka sang mantri agung nu ta pa di jero gunung ka uwa purba galih anu nangkes pajajaran mimitina taun alip bulan mulud tanggal opat welas poena poe salasa ieu jisim abdi nu nyuhunkeun pangrajahkeun pangnum balkeun pangmunahkeun pangnyinglarkeun sarehna kawakilan ku den ajip rosidi sarimbit bisi aya cai ragrag tinu pasir ka sang ratu buligir putih nu calik di hulu pasir ka sang ratu jelegong putih nu calik di sirah Iebak ka sang ratu harumu putih nu calik di dasaring cai bisi aya nu nyiluman ti beulah kidul bisi aya nu nyiluman ti beulah kulon bisi aya nu nyiluman ti beulah kaler bisi aya nu nyiluman ti beulah wetan bisi aya nu nyiluman ti beulah handap bisi aya nu nyiluman ti beulah luhur ti tengah ku rajah pamunah kes pungkes sagala geus kapungkes ku rajah pamunah ku ua purba galih pakuan nu ngageugeuh pajajaran sima aing sima maung sima hulu sima bulu sima buntut nyuluduk ka kuwung-kuwung nyeleket ka panonpoe
cihaliwung nunjang ngidul nyanghulu ka gunung sembung cisadane nunjang ngaler nunjang ka nusa brrangan tebeh wetan cipeucang nunjang ka cisalopa kujang ti tengah cirancamaya caina kiruh ti girang tepi ka hilir ti tengah canembrang herang pamuruyan gajahputih panglomayan rambut panjang sing lulus tina karahayuanana lulus kasalametanana
salamet anu mantun salamet anu dipangmantunkeunana saahli warisna saahli wajibna lulus nu dipake mantunna nu nyaksianana salamet ka sadayana urang pada cageur beuteungna waras badanna rapih balaina parek rejekina agung bagjana jem bar akalna katulak ku tulak bahya bulkukus aing mendung ka manggung ka manggung nMa papayung ka dewata nMa suka ka pohaci nMa suci kuring rek diajar ngidung nya ngidung carita pantun ngahudang siloka wayang nyukcruk laku nu rahayu mapay pusaka nu bijaksana ku nu weruh di semuna ku nu terang bijaksana bisina kuring nerus narutus bisina naraj ang alas palias narajang alas megatkeun leuweung gumendeng motong catangna bisi papalingpang nepus Mngkung ngadal meteng sing lulus tina karahayuanana lulus kasalametanana
astag pirullah al adim astag pirullah al adim astag pirullah al adim la haola wa la kuata ila billah aliyul adim
ratu agung pamuhunan rajah pamunah calik dina embun-embunan ratu sura pangersa ratu adil dana rasa pangeran nata agama sang ratu ulang-aling oray laki datang numpi oray brahma ti wetan oray brahma ti kidul oray brahma ti kulon ti kaler oray brahma ti handap oray brahma ti luhur ti t€ngah ku rajah PaJl?.Unah kes pungkes geus kakurung kapungkes ku rajah pamunah ku ua purba galih pakuan nu ngageugeuh pajajaran lain samunah-munahna munah tanah katut imah munah cai katut langit sarawuh jeung eusina sunah beurang kalawan peutingna munah taun dalapan bulan dua welas poe tujuh dawuh lima munah badanna katut bandana munah ragana katut nyawana munah hartana katut caritana munah kayu katut batu munah awi katut beusi munah beusi katut sri sri wesi braja manusa dat ilat manjing ilat sup bayu ka kurungan allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi katut langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking kidul allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking kulon allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking kaler allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking wetan allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking handap allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking luhur tutulak bayu tutulak tulak tanggul tebeh kidul treng tengah ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak condong tebeh kulon treng tengah . ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak sangkeh tebeh kaler treng tengah ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak sungsang tebeh wetan tr8ng t8ngah . ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak pandak tebeh handap treng tengah ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak bencul tebeh luhur treng tengah ditawa ku rajah pamunah allahuma puter bumi nu muter nabi muhammad putering sahadat tungguling iman rajah mah sakitu ge cekap aya deui satuluyna saterusna lulurung tujuh ngabandung kadalapan keur disorang salapan heuleut-heuleutan sapuluh raja bantala rangkuning ngaran ing peuting anu nyungging dina kulitna peuting rangkunang ngaran ing beurang anu ngancang dina cangkangna beurang ti mendi pipasinieun ? ti mana picaritaeun ? caturkeun ratu ti kidul ratu ti kidul kami mah palias keneh bising guru tampa puhun caturkeun ratu ti kulon ratu ti kulon kami mah palias keneh bising guru tampa seler caturkeun ratu ti kaler ratu ti kaler kami mah palias keneh bising guru tampa sangka caturkeun ratu ti wetan ratu ti wetan teu acan keuna bising guru tan landesan ana jleg dibuktikeun cupu manik asta gina diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun dina hanjuang siang diwadahan ku mandelar diamparan ku boeh rarang dituruban ku mandepun ditunda di bojong jalan ana kapendak ku semah paliwat jalan barang dibuka ku nu bujangga mani pating gelendeng pating daleungdang pating gandeuang pating haleuang pating hariring rongkok nu pada hayang dilalakonkeun mani pating hariring patih pating handeuar raja sora milawung kancana neda agung nya paralun panjang pangampura luluhur ka nu jadi ratu lain patih pasisian lain menak pupulasan lain raja jijiadan lain raden terah kokocten bisina kuring nempuh luput manggih pamali mendakan doraka nyorang salah pacuan ulah rek katulah ucap lampah jeung pamolah sumawonten ti gusti allah ti allah ti rasulullah ti gusti ti para nabi ti sahabat ti para malaikat ti wali ti mu'min titip diri sangsang badan bubuhan anu kumawula
baribin malikan kawih ngawihkeun cibangbalikan saeutik beunang mihuit panjang beunang ngungang-ngungang pondok beunang milokokeun kacapina oge rampe sawiwi sawiwi jadi ngahiji kawat nu mawa carita carita para dewata inang nu neanganana papan nu mapaykeunana pureut nu ngadeukeutkeunana
ana seug ayeuna nu bade digugat carita kagugat ku hikayat digurit kalawan dianggit aya kitab tulisna lain ajieun ku santri tara diaji ku bujangga teu kapapay ku dukun Iepus sakti teu ka h u, ' ku lebe teu dipilem i:k ku para wali teu dipiduli ku pandita teu kaceta ku ratu teu kacelukkeun ku reog teu dipiomongkem ;
ku ronggeng teu disindirkeun kacatur ku aturan pantun pantun oge nutur catur nu kapungkur mapay caturangga nu baheula lain majah maneh bisa mung darma pangkon carita carita dicaritakeun deui beja dibejakeun deui bisina kuring hobo sapanon carang sapakan salah jajaran ku sadayana nu nyaraksian tua anom lanang wadon mugi ulah jadi bendu galih neda agung dihapunten ka sadayana teh ana seug urang jeujeuhkeun diajar dina masingna hejo lembok lalakonna masingna ram bay caritana ngembat aturanana lulus kalakuanana sigeug ayeuna anu bade dicarita nyaeta tanah pulo jawa tapi sayaktosna pulo dawa pulo nyatana nusa dawa eta panjang ngajepat ti kulon ngujur ka wetan watesna pulo jawa: tungtung kulon tanah banten tungtung wetan: tanah bCsuki pulo iawa teh dibagi dua: s0met ..:;: ::':bon ka wetan tanahja wa nyangkin g aksara ha na ca ra ka wetan da ta sa wa la kidul pada ja ya nya kulon ma ga ba ta nga kaler ti cirebon ka kulon tanah pasundan nyangking aksara alip be te se jim ha ho jeung saterusna ayeuna nu bade dicarita tanah pulo jawa beulah kulon tanah pasundan
kacarios aya hiji nagara agrong di jerona hegar di luarna nagara dilingkung ku gunung nagara dikikis ku pasir lengkob di tengahna pantes' geulis putrina pantes gagah rajana disebat nagara pakuan pajajaran lilir tanghi nagara pakuan pajajaran ana ret ti kidul mani ngajentul kuta parungguna ti wetan ngajepat kuta wajana ti kaler ngajelir kuta beusina ti kulon ngenclong kuta kuningan ti tengah ngayapak kuta maneuhna marakbak kebon kembangna para bot perangna ge: tum bak cagak rucuk beusi ram bang malela bedog si pangetokan duhungna si pucuk umun gobang si welang kancana
eusma loba cina jeung belanda loba bugis jeung makasar ngariung para wong agung hempak para ponggawa jaksa gulang-gulang geus ngajajar patih parajurit geus ngabaris tumenggung soldadu geus ngariung gubernur jendral sumawonna
eusina deui:
loba kuda reujeung domba loba sapi reujeung munding loba embe reujeung kalde loba soang reujeung hayam loba entog reujeung tongki loba titit reujeung meri loba randa reujeung duda loba lanjang reujeung bujang loba menak reujeung kuring
bantar panjang pamarakan ereng deet panandean paranti nu geulis mandi paranti nu lenjang siram nu denok eusi pawonna nu jangkung eusi dapurna nu deweh eusi emperna
mani nanjak jalan ka caina nutug jalan ka lisungna bale bubut bale raut bale bang bale kumambang bale rarawis kancana bale rincik mani nampeuy tatanggeuyan ana ret ti kidul kana patalunana mani ngalamuk kebon kawungna kebon kawung keur meujeuh turun caruluk
ret ti wetan ngajajar kebon kalapana kebon kalapa keur meujeuh turun manggaran
ret ti kaler ngaberes tangkal jambena pelak jam be cumawene keur meujeuh sarangkek awewe dipelak di sisi jalan gede ciciren nagara hade melak sereh di pakuan sarehseh bari akuan urang nagara teh
ana ret kana pasayuranana pelak cau keur meujeuh turun jantungna marakbak kebon kembangna lamur: aya urang nagara nyiram moal bingung ku punduhan moal susah ku widakan loba dukuh reujeung manggu pisitan reujeung kokosan campMak nangka belanda buah bapang jeung bangkuang kaweni jeung nagasari
ret kana paseranganana ti kidul keur celetu ti kulon keur beuneur hejo ti kaler keur koneng ti wetan keur harayhay ti tengah beubeurat sangga rajin ki lurah panyerang batok-ngisang cecewakan pancurendang cueut ka girang papacingna unggal sisi bebegig heula pandeuri sa ung luhur pageuh pangerebeng tali gegMaganana ditangtang hama teu datang
kocap di nagara pakuan pajajaran: ana ret kana pajuaranana luluhur salawe tempur reregan salawe keser lir beunang ngadingdingkeun korsi gading salawe siki meja salaka salapan rupa goong salawe bangunan genep likur kabuyutan damar lilin unggal bilik damar kalang unggal tihang damar kurung unggal tungtung turun di lawang ping pitu mMal di lawang ping sanga alun-alun sewu babancong tilu ngariung pingitan dalapan puluh
kocap di nagara pakuan pajajaran papatih sabaraha siki pawarang sabaraha urang ari nu jadi raja nyangking dam81 mangku denda nyakrawati pancaniti padaleman pakuan pajajaran nyaeta pangeran banyak wide ciung manara aria rangga sunten prebu ratu galuh
papatihna: jenengan raden patih sungging kalang somantri kokolot dayeuh panakawan batara ua lengser kocap kangjeng raja kagungan hiji garwa aci beuti pamelaran garwa nu jadi raja jenengan aci wangi mayang sunda ratna inten deui kangjeng raja teh kagungan hiji putra pameget sarta kasep sMBng jajaka kintBn yuswa limawelas tai.m jBnengan tuang putra kangjBng raja anu kasep den layung batik panganginan rounding larik cemeng jaya kasep taya papadana kasep taya kuciwana ngabujang para santana seuweu batara di kota
"he dulur-dulur adi alo kaponakan baraya sakabeh
atuh jongjon di nagara pakuan pajajaran euweuh jangeun meubeurkeun kakeueung euweuh jang nyorendangkeun kasusah nagara paling jugala nagara gede tur hade sugih mukti beurat beunghar nagara teu kurang sandang pangan pakuan pajajaran teh
dina hiji waktu mangsa nuju berimpun para ponggawa ti suklakna ti siklukna kumpul hempak jajar pasar di paseban pakuan pajajaran kangjeng raja parantos calik dina sitinggil korsi pancaniti paseban pakuan pajajaran tuluy nimbalan ka balad ponggawa sadayana:
sinareng para ponggawa patih mantri rangga demang biskala para santana nu matak ku kula dikumpulkeun sarehna kula rek menta disaksian ka sarerea rek ngawariskeun hiji gambar ka anak kula den layung batik panganginan munding larik cemeng jay a gam bar nusa tigangpuluh tiga bangawan sawidak lima gagaman sayuta malang" tuluy saur tuang putra nu kasep den layung batik panganginan munding larik cemeng jaya
"ujang, yap ka dieu, cep!" atuh jol tuang putra kangjeng raja gek calik payuneun kangjeng rama cedok nyembah batulang kusumah "ama, kapandang naon?"
"eh ujang, ujang teh ayeuna geus sedeng jajaka kinten yuswa lima welas taun ulah hayang ngariung mungpulung bae jeung nu jadi indung . jeung nu jadi bapa
geus meujeuhna -- ceuk paripaos tea mah -- diajar kuru cileuh kentel peujit ngajalankeun kasabaran katawekalan ujang teh geura diajar ngalalana ngalalakon ayeuna ku ama ieu diwaris hiji gam bar nusa tigangpuluh tiga bangawan sawidak lima gagaman sayuta malang eh ujang geura tampa" harempoy tuang putra parantos nampi leleran kangjeng rama gam bar nusa tigang puluh tiga bangawan sawidak lima gagaman sayuta malang
"tah ujang, ujang teh geura diajar ngalalana ngalalakon akurkeuneta gam bar ka nagara mana bae lamun geus kapanggih nagara nu akur jeung eta gam bar buat pinagaraeun ujang sarta ujang muat jadi raja gecte ngabawah nagara eta nu akur jeung eta gambar"
atuh handeuar kangjeng ibu aci wangi mayang sunda ratna inten
"deuh, ujang anak ibu hidep, ieuh ibu geuning ngawaris duhung si gagak karancang lumayan tamba keueungeun dijalan ieuh ujang geura tampa"
harempoy tuang putra nampi leleran kangjeng ibu duhung jenengan si gagak karancang
"ngan eta ujang, dt1hung !ta ibu geus datang ilapatna baring sukpagi upami keur dicandak ngalalana ngalalakon duhung murag atanapi tinggaleun leungit di mana bae keun bae ulah rek dibalikan deui atanapi ulah deuk diteangan engke oge di ahir kapimilik deui ku urang eta duhung mo;il burung aya nu ngampihan nu ngampihanana meunang ganjaran gMe jadi raja ngereh nagri pulo jawa kitu cenah"
lugay batara bral mangkat
"man ujang" tamaganing patih sungging kalang somantri
atuh basikut dangdan tuang putra kangjeng raja den layung batik panganginan munding larik cemeng jaya teu dicarioskeun dangdanna munjung ka rama sareng ka ibu
"nun ama, ibu nyuhunkeun kurnia pidu'a rama, ibu"
"man didu 'akeun ku ama jeung ku ibu sing numbuk kanu rahayu ulah nyorang pancabaya"
angkat nu kasep den layung batik panganginan munding larik cemeng jaya diiring ku patih sungging kalang somantri buat ngalalana ngalalakon ngakurkeun eta gambar tea
lugayna mah tina pangligaran gingsirna mah tina pangcalikan gandeuang menak nu gandang hariring mantri anu ginding sorana milawung kancana daweung ngabudi dayeuh geus kaluar ti kota nagara mangkatna teh nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undurna satalanjung jauh angkatna saporentang anggang atuh jag Ian tung sumping ka nagara batur raden teh atuh prak diakurkeun gambar wasiat ti kangjeng rama manahoreng Mnteu akur mangkat ka nagara sejen deui barang nepi diakurkeun teu akur keneh bae mangkat ka nagara sejen barang nepi diakurkeun teu akur keneh bae ana seug diteundeun dina handeuleum sieum ditunda dina hanjuang siang paranti nyokot ninggalkeun paranti nunda alaeun paranti neundeun sampeureun katunda putra menak pakuan pajajaran anu nuju ngalalana ngakurkeun eta gam bar diiring ku patih sungging kalang somantri tacan kapendak nagara nu akur jeung eta gambar sigeug ayeuna anu buat dicarita nyaritakeun aya deui hiji nagara disebatna nagara dayeuh manggung masanggrahan ari nu jadi raja nyangking damel mangkudenda nyakrawati pancaniti padaleman dayeuh manggung masanggrahan nyaeta prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara papatihna jen@ngan raden patih kaling somantri sungging kokolot dayeuh panakawan batara ua lengser deui kangjeng raja kagungan hiji mojang tanapi tuang saderek istri jenengan agan bungsu rarang purbaratna aci kem bang sedeng rumaja putri kinten yuswa limawelas taun dipernahkeun ku rakana pangdamelkeun tempat di kaputren bale bubut agan bungsu rarang teh geulis kawanti-wanti endah teu aya bangsana mani loba para ratu nu kapincut · para raja nu kagendam patih mantri nu ngabanyu medi ku tina kageulisan agan bungsu rarang tea kocap agan bungsu rarang teh parantos aya nu ngalamar salawe nagara salawe raja tapi kabeh pada mundur teu aya nu nyantel saurang-urang acan ka salira anu geulis atuh selewing kabantun angin isMentang kabawa beja ngeng -kareungeu ray karasa ka paseban karungu ku tuang raka prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara nyaur salebeting kalbuna "eh, bejana dulur geus aya nu ngalamar salawe nagara salawe raja tapi kabeh pada mundur euweuh nu ditampa saurang-urang acan naha apan dulur aing teh geus ·gede geus meujeuhna geus nista neangan ku ayaeun cara deungeun-deungeun pisalakieun ieu geus daratang ku mamaneh nepikeun ka euweuh nu ditampa saurang-urang acan!" huleng kangjeng raja prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara poekeun batan ti peuting telebeun batan titeuleum ngamanahan tuang saderek atuh tina kituna tuluy nyaur lurah nagara panakawan batara ua lengser "lengseeeeeeer" "kulan" "ka dieu ! " atuh jol panakawan ti kolong paseban tina kasur injuk tujuh susun kojengkang panakawan kaluar torojol: "hatur pangapunten, gusti" gek calik di golodog bari gel ngaitkeun gado ka nu bangbarung panto seblak katingali ku kanjeng raja atuh mani nangoh bae kawas anjing hayangeun barang Iebok "ambu, ambu, lengser eta teh?" "yaktos" . "ka luhur atuh ! " "sumuhun kulan di handap bae" "ka luhur"! "di handap bae panakawan mah da somah gan" "oh lengser, ka luhur! ka luhur!" adat korejat celegedeg gek kana Il1eja cung nyembah ku dampal cokor "ambu ambu, mani ampir surudut teh kana irung dewek c8nah euy!" "keun bae gan ai ampir mah da salah agan" "kumaha pang salah dewek?" "lengser geus di handap ngan ka luhur ka luhur kalepasan teuing, nun" "jadi lain dihaja?" "piraku gelo gan cenah dihaja onaman" "pek atuh diuk sing bener!" gek calik sila ipis mani ny8mpring sumendok bari sumungkem t'(lngkul satarimbang semu tanggah satarimbang sembah s8njata ka payuneun agan "nun gusti kapandang naon?" "eh lengser, dewek teh keur poekeun batan ti peuting tetebeun batan titeuleum mikiran dulur cenah agan bungsu rarang geus aya nu ngalamar salawe nagara salawe raja tapi kabeh pada mundur euweuh nu ditampa saurang-urang acan apan dulur dewek teh geus gede geus meujeuhna geus nista neangan ku ayaeun cara deungeun-deungeun pisalakieun ieu mah geus daratang ku mamaneh nepi ka euweuh nu ditampa saurang-urang acan lengser ayeuna kabere gawe jugjug kaputren bale bubut saur anu geulis agan bungsu rarang kudu kairingkeun" "mangga gusti" "bisi era mah dangdan ka dinya" "atuh puguh bae gan dangdan mah"
prak lengser dangdan adat panakawan dangdan mani dagal digil sangkal singkil cawet puril pupurikil leungit cawet tinggal daging sel tuang kagungan sagede pendil teu kacawetan digalar-<ligilir cawena kusial mani sagede gadung pesekeun burut sanglir tujuh likur
disinjangan kotok nonggeng kotok nonggeng popohoan tungtung samping dina punduk liang tai tembong sesengrodna jorelat lancingan Iepas na tungtung luhureun tuur kek kerewek baju bekel mani sakepek
adat panakawan dangdan totopong bong totopong bang totopong batik manyingnyong dibendo dibelengongkeun kajeun torek dapon kasep cintat panonna kabedol bendo ari bendo teh niron bendo jawa dienolan ku tolombong mani dangah kabetot ku enol bendo dibajuan baju kurung baju mikung baju halang tatambalan terengteng dibaju paret parakatangtang pirikitingting dibaju senting baju senting kulit rounding paranti leumpang ti peuting teu digogog anjing bisina "eh lengser dangdan teh ngused bae? "enggeus? ! " "parantos" ana beh katingali ku kangjeng raja "naha aya beunang dangdan bet ngambay keneh kana cecekolan, hah?" "selerna gan" "na kumaha atuh dangdan teh?" "duka gan, duka cawet nu heureut duka gagaduhan nu panjang teuing da ngaburasel bae nun" "wah piraku deui cawet nu heureut onaman bo bogaan silaing meureun panjang teuing" "wah da teu pira gan panjangna sakaki satengah jaba huluna" "ambu-ambu-ambu, na sagede nahaon hah" "gedena teu pira gan sacekel dua ramo jaba kulitna nyinglid kitu nun" "eh lengser, tong loba carita jugjug kaputren bale bubut saur dulur dewek agan bungsu rarang kudu kairingkeun" "mangga gusti" "hay oh indit, gagancangan"
atuh korejat ber lengser mangkat adat panakawan angkat angkat sakalumpat lampet buah birit mani hapa balas kababukan keuneung plakplek-p lakp lek kawas cangklek tinggaraplek mani eor cecekolan mani ear palangkakan
liang irung kikidungan kelek mah tatarompetan liang ceuli sosondarian bulu birit tingkirincing kanjut kontol mani heheotan mani gubal ta gabel ta guplak ta gaplok plakplekplok tuang kagungan dibawa lumpat kupat-kapit neunggeulan pingping
ngabret angkatna ngabaju butut
ngabrigbrig atuh jag lantung nepi ka kaputren tempat anu geulis "hatur panganpunten, gan" atuh renjag anu geulis "lengser dek naon? kami teh rareuwas teuing, lengser." "ih gan, ulah reuwas-reuwas abdi ngemban timbalan tuang raka suku darma sambung lengkah biwir sambung lemek agan teh disaur kMah kairingkeun ka paseban kitu nun" "naha lengser aya naon mana kawas dines-dines teuing boa dulur kami teh teu damang wales, lengser" "enya gan teu damang sakitu walagri ngagaranggam bae cenah" "ulah sok sisiwo ka badan kami lengser rek naon anu saenyana?" "ih duka, ngan disaur bae timbalan kedah kairingkeun kitu nun" atuh korejat anu geulis basikut dangdan dangdan dangdan masih dangdan keneh sinjangna giringsing wayang beunang meuli ti tanah sebrang benten beureum benten beuteung diraksukan jamang kunang jamang kuning jamang raksukan buludru seger bengker jeung pamengker tapok gelung jeung kangkalung ali cingcin dina cinggir biduri dina jariji in ten jambrut di katuhu sayagi nu geulis dangdan lungsur ti lawang ping pitu medal di lawang ping sanga bijil tina panto kori cor moncor kanu bongborotan gelembrung kanu bangbarung goloprok kanu golodog berebet nu geulis mekaskeun payung "lengser hayu iringkeun badan kami, lengser" huleng panakawan teh ngajantreng "naha lengser ari tadi ngageuwat-geuwat ayeuna ngahuleng bari ngajantreng ngadagoan naon lengser?" "teu aya nu diantosan gan"
"atuh naon sababna" "air margina bener agan sakitu geulisna, hitutna bau alim ti pandeuri, kitu nun" "nya man tiheula atuh lengser" "tiheula alim miheulaan dunungan" "na hayang kumaha atuh lengser"? "hayang ngarendeng nun" "yap lengser ngarendeng jeung badan kami" prak lengser ngarendeng jeung nu geulis "hayu lengser" huleng deui bae panakawan "ari tadi geuwat-geuwat ayeuna geus ngahuleng deui bae atuh kumaha lengser" "atuh da cumah gan ngan ngarendeng cenah nun" "na hayang kumaha atuh lengser?" "hayang ngayang cenah nun" atuh prak dikaleng ku nu geulis "hayu lengser ! " mangkat lengser imut leutik ngagernnyu ngalege sawah peupeureudeuyan lugay tina pangligaran gingsirna mah geuning tina pangcalikan awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipidangkeun eeeeh Iengkeh koneng dilegeyekeun undurnatehngabangbungjangkung angkat ngabangbara lenjang angkat diunggat-onggetkeun bobokong disandojongkeun tungkul satarimbang semu ali cingcin dina cinggir
"hatur pangapunten, gusti" "oh, lengser datang?" "sumuhun timbalan d6ngkap" "kabawa dulur dewek, lengser?" "henteu gan , da teu digagandong nun" "dikumaha bae atuh?" "diiringkeun bae nun" "mana?" "ieu" "yap ka dieu" atuh cat unggah anu geulis gek calik payuneun raka celegedeg lengser gek calik gedengeun nu geulis mani paadu tuurna cenah kituh katingali ku kangjeng raja "beu lengser, atuh ulah kitu-kitu teuing! hareupeun dulurna , lengser" "ah keun bae gan buruhan ujag-ajig cenah pakotrek-pakotrek bae mah nun"
biduri dina jariji inten jambrut di katuhu jag lantung ka alun-alun alun-alun sewu cengkal babancong tilu ngariung di tegalan tetelar ngombar dangdeung di paseban ageung mener di lebah pamengkang mentog di Iebah karaton dongkap ka Iebeting datulaya kasondong kasampak aya kangjeng raja nuju Ienggah di paseban tuluy dideuheusan cedok nyembah batulang kusumah "kang kapandang naon abdi rareuwas teuing tara-tara ti sisinanteneun, engkang" "eh nyai, nyai ulah reuwas-reuwas akang teh boga dedengean selewing kabawa angin selentang kabawa beja cenah nyai teh geus aya nu ngalamar salawe nagara salawe raja tapi kabeh pada mundur euweuh nu ditampa saurang-urang acan eta akang banget teu mangarti apan nyai teh geus gede geus meujeuhna, geus nista neangan ku ayaeun cara deungeun-<leungeun pisalakieun geus daratang ku mamaneh nepikeun ka euweuh nu ditampa saurang-urang acan eta naon sababna naon halangan harunganana akang menta katerangan lis" cedok nyembah batulang kusumah "kang, abdi nyanggakeun sewu bebendu laksa duduka, seja hatur uninga sarehna abdi sanes nampik atanapi teu nampa engkang mung emut aya wasiatna kangjeng ibu ti kahiangan waktos bade turun ka dunya bilih aya nu dek misudi kana diri mikahayang kana awak abdi teh cenah kedah aya pamenta pamenta teh sanes dunya barana harta banda saha-saha anu tiasa ngadadarkeun balukarna siloka eta baris pisalakieun abdi kitu dawuhan"
"kumaha silokana nyai?" "kieu silokana
teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasl;lnten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangnya sabudeur jagat inten sagede baligo
tah , saha-saha nu tiasa ngadadarkeun siloka eta baris abdi kedah pasrah lilah anu salawe raja salawe nagara teh teu tiasa ngadadarkeun balukarna siloka kitu margina mah, kang"
"eh paingan atuh ai kitu aturanana mah lis sugan teh nyai nampik atanapi teu nampa" "sanes kang sanes" "nya ai kitu aturanana mah jongjon-jongjon wae di kaputren keun urang saembarakeun ku akang"
"sarengna deui dawuh ibu eek paripaos tea mah tong mandang uang tong mandang orang tong mandang uang hartona tong mandang uang barang dunya barana harta banda tong mandang orang tong pilih bulu tong boro sipat raja jeneng patih dalah kokoro nyoso malarat rosa cek•wiwilangan aki-aki cetuk huis pangarit pisan tiasa ngadadarkeun siloka eta mah abdi kedah pasrah lilah kitu dawuhan" "nya keun, urang 8aembarakeun jongjon-jongjon di kaputren"
atuh undur katingali punduk dungkap katingali tarang pamit mulang anu geulis ti paseban ka kaputren mangkat
keupat eundang keupat eundang leuleus keupat tiasa angkat lar ke4patna lar angkatna awak jangkung dilayungkeun awak lenjang dipidangkeun lengkeh koneng dilegeyekeun keupat dianjing bantingkeun keupat dikangkang kengkengkeun undurna ngabangbung jangkung angkat ngabangbara Ienjang angkat diunggat-onggetkeun bobokong disondoyongkeun tungkul satarimbang semut tanggah satarimbang sembah
atuh jag lantung anu geulis ka kaputren cat unggah gek calik katunda anu geulis kocap tuang raka prabu dalem panggung karaton aria mangku nagara "eh lengser, kitu geuning sabab-sababna di.Hur dewek teh, lengser saha-saha cenah nu bisa ngadadarkeun balukarna siloka eta baris picarogeeunana kalayan eek paripaos tea mah tong mandang uang tong mandang orang tong pilih bulu tong mandang orangna teu mandang uangna teu mandang barang teu mandang harta banda bisa ngadadarkeun siloka eta baris pasrah lilah "euleuh-euleuh, hanas abdi atuh gan teu terang mun terang mah jeung jangeun batur jang jangeun abdi kitu nun" "eh lengser, ayeuna kieu lantaran dulur dewek teh geus gede, geus nista kana barisan boga salaki ayeuna takol bende ka alun-alun parentahkeun kumpul dulur-dulur , adi alo kaponakan baraya sakabeh sinareng para ponggawa patih mantri rangga demang biskala para santana baris ngadeg saembara nyaembarakeun balukarna eta siloka "mangga, gusti" "hay oh indit gagancangan" korejat ber lengser mangkat barang lumpatna lengser nepi ka alun-alun korejat kek panakol lar, jebet, kowowong panakol keung bende
"ambu, ambu, ambu harus jeung panakolna sugan teh kai bodas manahoreng anjing bodas ngaliwat ditewak pa:ke panakol." babetkeun kop ku parantina lar jebet keung keung,keung,keung keungng,keungng,keung,keung,keung,keung manihanan ngungkung bende kadenge ka kurung jangkung parentahkeun ku lengser ngong ka tebeh kulon cekcok golongan para kaliwon "bende rraon bende naon eta bende naon?" "bende naon euy!" "bende pariuk batur!" cenah "na ratu teh rek !lgejo kusut pabaliwet" "nu bener ditanya teh" "eta ge bener" "maksudna nanyakeun soteh" "1l1aksudna taya lian kudu beri1l1pun ka nagara kitu parentahna" "parentahkeun atuh ! " parentahkeun: leut saailgkeuyan ti kulon golongan para kaliwon ngeng kadenge beh kaler ender golongan para bupaten "batuuur, eta bende di nagara ngeungkeung bae" "a ya naon euy ! " "aya panakol" cenah "na bende naon tateh?" ''bende gangsa jeung parunggu" "nu bener ditanya teh" "eta ge bener"
"maksudna nanyakeun soteh deuleu" maksudna taya lian kudu berimpun ka nagara kitu parentahna" "parentahkeun atuh!" parentahkeun: leut saangkeuyan ti kaler ender para bupaten ti tebeh wetan ear golongan para kumendang "batur, eta bende di nagara ngeungkeung bende naon tah?" "bende balagajibong cenah euy ! " "naon hartina balagajibong teh?" "eta badan nu karuli geus rarangkebong teu ngalebok, cenah" "nu bener ditanya teh" "eta ge bener" "maksudna nanyakeun soteh deuleu" "maksudna taya lian kudu berimpun ka nagara kitu parentahna" "parentahkeun atuh!" parentahkeun leut saangkeuyan golongan para ngeng di tebeh kidul guyur golongan para tumenggung "batur, eta bener di nagara euy! ngeungkeung bae" "heueuh, taya lian kudu berimpun ka nagara cenah" "parentahkeun atuh urang indit sirib be kolot budak awewe lalaki ngosongkeun Iembur berimpun ka nagara"! parentahkeun para ponggawa sadayana pada ariatna paparentah "mangga, mangga, mangga, mangga" eek sadayana basikut dangdan budak dangdan budak bral mangkat indit sirib kolot budak awewe lalaki ngosongkeun Iembur Mrimpun ka nagara ngiringkeun budak nungtun budak ngelek budak, ngagandong budak nu nangkeup budak budak na jero beuteung ge ngingilu kitu atuh mani brul ngagectur der ngagecter sajalan-jalan ti suklakna ti siklukna ka tengah kota nagara bral pada marangkat
burubul saalung baju barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabat sajengkar heurap
ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undurna mah geuning satalanjung jauh jauh urang cundukkeun atuh jag lantung nepi ka tengah kota nagara cunduk ngaliud di alun-alun
cut-cat ka paseban gakgek , parantos pada caralik para ponggawa sadayana hempak jajar pasar para ponggawa sadayana di paseban dayueh manggung masanggrahan prebu dalem panggung karaton parantos calik dina korsi tuluy nim balan ka balad ponggawa sadayana "he dulur-dulur adi alo kaponakan baraya sakabeh sinar€ng para ponggawa patih mantri rangga demang biskala para santana nu matak ku kula dikumpulkeun sarehna kula baris saembara nyaembarakeun dulur kaula agan bungsu rarang, saha-saha anu bisa ngadadarkeun balukarna eta siloka baris pisalakieunana eek paripaos tea mah teu mandang uang teu mandang orang hartina teu mandang uang teu mandang uang barang dunya barana harta banda teu mandang orang teu pilih bulu tong boro sipat raja jeneng patih toh kokoro nyoso malarat rosa cek'wiwilangan aki-aki cetuk huis pangarit pisan bisa ngadadarkeun balukarna siloka ieu cenah baris pasrah lilah kieu silokana: teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabuder jagat inten sagede baligo tah sakitu cik saha anu bisa ngadadarkeun balukarna eta siloka?
mani jem\'ling lir gaang katincak jempe rompek b#itan hate kole lantaran ,pada poekeun batan tipeuting telebeun batan titeuleum ngan bati tingharewos we sing taroel jeung pada baturna "hanas urang teu nyaho batur mun nyaho mah tangtu meunangkeun nu geulis" "heueuh", eek ieu heueuh "o pra ponggawa!" kumaha jarempe bae teu barisa, naon "teu tiasa, teu tiasa" ger ceuk sadayana "heueuh, sakitu bae pang dikumpulkeun tea mah ngan baring sukpagi lamun aya urang nagara sejen bisa ngadadarkeun balukarna siloka eta baris pisalakieun dulur kaula agan bungsu rarang purba ratna aci kembang tutup berimpun! budal para ponggawa sadayana budal" bud al budal para ponggawa sadayana ka satempat-tempatna teh budal ka satempat-tempatna sigeug ayeuna anu dicarita anu geulis di kaputren damelna saban siang ngemprang neupa anu geulis di bale bubut geuning geulisna kawanti-wanti endahna taya bangsana mani loba para ratu anu kapincut para raja nu kagendam patih mantri anu ngabanyu mendi ku tina kageulisan agan bungsu rarang taarJa ge m,ani bulan tumanggal ngajeler paeh damis kadu sapasi waos gula gumantung taktak taraju emaseun panangan mani ngagondewa lamun seug ditilik ti gigir Ienggik dicentang ti tukang lenjang diteuteup ti hareup sieup lamun angkat lir macan teu nangan kaceluk kaawun-awun kawentar ka mana-mana kakocap ka janapria kageulisan agan bungsu rarang taya nu nendeng bentangna nagara di dayeuh manggung atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja kaanginkeun kabaratkeun ngeng kareungeu ray karasa ka nagara kuta genggelang anu jadi raj a di kuta genggelang raden pati g'ajah manggala kocap raden pati gajah manggala teh kagungan saderekna dua pameget hiji istri hiji jenengan nu pameget raden pati Iembu wulung nu istri sekar malela deui raden pati gajah manggala teh kagungan kapetengan nya eta jurig jonggrang kalapitung ayana di guha jotang dina hiji waktu mangsa nuju linggih di pancaniti paseban kuta genggelang gajah manggala nyaur saderek anu istri agan sekar malela "lis, ka dieu nya!" atuh teu lami jebul tuang raka harempoy ngadeuheus ka payuneun raka gek calik payuneun raka emok rekep mani bari dientep entep batan huntu gegep emok luhur ditutumpuk da bisi tern bong cenah anu ooyedna "kang kapandang naon abdi rareuwas teuing tara-tara ti sisinanteneun, engkang" "eh, nyai, ulah reuwas-reuwas akang jadi raj a di kuta genggelang can boga prameswari masih kokoro teu boga bojo malarat teu boga papatih goah kekere ku awewe hirup diajar tikoro kotokeun careham hayameun teu gableg pamajikan-pamajikan acan tapi ayeuna akan boga dedengean selewing kabawa angin seientang kabawa beja yen di dayeuh manggung aya nu geulis punjul ti deungeun agan bungsu rara_ng saderek kangjeng raja prebu dalem panggung karaton ku akang dilamar dek neangan piaceukeun nyai du'akeun, nyai"
"deudeuh teuing dulur urang ngalamar ka nagara dayeuh manggung masanggrahan , nu geulis agan bungsu rarang eta lain menak jore-jore lain menak kuricakan geuning turunan ti kahiangan akang entong, eek badan kuring"
"edas gableg dulur aya ka dua ngadua-du 'akeun ieu mah kalah nyingsieunan ngahileudanan kawas nu owel ulah ka batur hayang ka dulur apan"
"tobat ka allah ka rasulullah lain hayang ka dulur onaman ngan ngemutkeun eujeung dulur eek paripaos tea mah ka cai bareng saleuwi ka darat bareng salebak hartina sapapait samamanis sabagja terus sacilaka sakalara sakanyeri lantaran akang baris keukeuh ngalamar ka dayeuh manggung tangtos pinanggih sareng wirang gede wirang akang meureun wirang abdi"
"eh nyai, akang moal beunang dipondah geus satengah kaedanan peureum-peureum kadeuleu beunta-beunta karasa lamun can kauntun tipung can katambang beas can kalaksanakeun moal weleh ngabale bangke ngajampana bugang panasaran apa boleh buat nyai" atuh geuning basikut dangdan raden pati gajah manggala teu carioskeun dangdanna mangkat ngiringkeun barang panglamar anu nanggung anu nyuhun nu ngelek nu nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget nu ngagotong barang-barang leut saangkeuyan lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan burubul mah saalung baju barabat sawidak lima geus kaluar ti kota nagarana mangkatna teh menak ludeung ku paneunggeul lebema mah ku wawanen menak daek ku pangadek dologna ge ku cacabok jauhna urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung geus nepi ka tengah kota nagara dayeuh manggung cunduk di alun-alun ngaliud di alun-alun para ponggawa nu nyandak barang panglamar ti kuta genggelang gajah manggala ngadeuheus ka paseban · mener di Iebah pamengkang mentog di Iebah karaton dongkap ka lebeting datulaya kasondong kasampak aya kangjeng raja nuju ienggah di paseban tuluy dideuheusan ''hatur pangapunten, nun tatamu jauh baraya anggang tali bilik paseuk linear sumangga geura aku" jol kangjeng raja ka luar s@blak ningali ka tatamu tuluy sina.calik parantos calik dipariksa "nun tatamu jauh baraja anggang nu ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja? cedok nyembah batulang kusumah "nun abdi ti kuta genggelang nami den raden pati gajah manggala numawi jauh dijugjug anggang-anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi ditampi baris ngalamar ka tuang saderek agan bungsu rarang tuh barang panglamar geus ngaliud nu mawana anu nyuhun anu nanggung nu ngelek nu nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget nu ngagotong barang-barang kitu nun" "rayi, ari kitu aturanana mah kula mah ka dieu-dieu ge derma sambung du'a darma ngajalankeun hal kitu jeung kieuna kumaha jinisna bae ke urang calukan heula dulur akang lis! ka dieu nyai!"
kaleresan anu geulis aya di pungkureun paseban teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka gek calik "kang, kapandang naon akang?" "eh nyai, akang kadatangan semah urang kuta genggelang ngaran raden pati gajah manggala maksud cenah rek ngalamar tuh barang panglamama geus ngaliud nu mawana nu nanggung anu nyuhun nu ngelek nu nyangkeh nu rtgajingjing nu nyongget nu ngagotong barang-barang pek geura wangsulan ka dinyah ! " atuh ngagilir emokna nu geulis ka ki semah "akang mangga, abdi mangga moal aya basa nampik tanapi teu nampa nya pasrah nya lilah, kang" "bangkong lodor meuntas jalan lakadalah ! " teu sirikna ngiser "sukur eta nu dipandang" "kitu soteh akang ari kacumponan pamenta abdi pamenta sanes dunya barana harta banda saha-saha anu tiasa ngadadarkeun balukama siloka eta baris pisalakieun abdi kieu kang silokana ---- teras kangkung galeuh biiung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat inten sagede baligo mangga mun buktos sarupi kitu kang"
raheud, gajah manggala lantaran bawaning poekeun batan ti peuting telebeun batan titeuleum teu tiasa ngadadarkeun balukarna eta siloka barang ningali ka cahaya nu geulis mani serab "nyai, ari kitu aturanana nyuhunkeun bedo bae lis dening barang panglamar top teh teuing teu setil anu nanggung katut nu nanggung-nanggungna nu nyuhun ngelek nyangkeh anu ngajingjing nu ngagotong katut nu ngagotong-gotongna "ke, ke rayi", eek panggung karaton "akang moal gasik nampi moal gancang narima bisi rayi ngotok meuting balung kulit sulit ati belang bayah" "moal kang, nya pasrah nya lilah "nya ai kitu mah milik urang lengser simpenan" atuh mani brek jadi sakudang gajah manggala balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig, geIMeg . ngaberung mah geuning lir kuda mabur Iepas batan babalapan ---- sugan kekencengan bari babandengan jag lantung sumping ka nagarana kuta genggelang cat unggah gek calik calik ngahurun balung ku tuur ngagarogol kontol ku cokor ngajentul bari nundutan bulu irung digelungan tungtung bingung ambek nyedek tanaga midek atuh barang keur kitu jol tuang saderek anu geulis agan sekar malela ngadeuheus ka payuneun raka "kang, kumaha hasil pamaksudan tanapi henteu, kang?" "eh nyai, bener ai beja sok bejer niajahkeun bungsu rarang cenah geulis kawanti-wanti endah teu aya bangsana akang mah ai gok ai teu bogoh, nyai ngan saenggoning kitu baring suk pagi baris ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh saha bae akang hijab boga panadaran cacarekan rek nyambungan ku gegendir beusi bobot tilu ratus kati, lis" katunda urang nagara kuta genggelang atuh ngeng deui kareungeu ray karasa ka nagara jam pang kulon anu jadi raja di nagara jampang kulon raden pati sabda laksana kagungan hiji mojang tanapi tuang saderek istri agan sekar kancana saur tuang saderek agan sekar kancana "lis, ka dieu nyai ! " teu lami geuning jebul ngadeuheus ka payuneun raka "kang, kapandang naon abdi rareuwas teuing?" "eh nyai, ulah reuwas-reuwas akang jadi raj a di jam pang kulon can boga prameswari masih kokoro teu boga bojo malarat teu boga papatih goah kekerehet ku awewe tapi ayeuna akang boga dedengean selewing kabawa angin selentang kabawa beja yen di dayeuh manggung masanggrahan aya nu geulis punjul ti deungeun agan bungsu rarang saderek kangjeng raja prebu dalem panggung karaton ku akang dek dilamar nek neangan piaceukeun nyai du 'akeun lis" "akang nyondong ka papagon lempeng ka sapangiring sapangersa, kang salamet tilar salamet kelar pareng numbuk kana rahayu ulah nyorang pancabaya" basikut dangdan sabda laksana teu .dicarioskeun dangdanna mangkat nyakitu deui ngiringkeun barang panglamar anu nanggung anu nyuhun anu ngelek nu nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget nu ngagotong barang-barang leut saeungkeuyan bral mangkat lugayna mah tina pangligaran gingsirna mah geuning tina pangcalikan ----sugan burubul saalung baju barabat sawidak lima biribit sairidit sirib barabat mah geuning sajengkar heurap geus ka luar ti kota nagara mangkatna teh jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung geus nepi ka t@ngah kota nagara dayeuh manggung cunduk di alun-alun geus ngaliud di alun-alun nu nyandak barang panglamar aleutan ti jampang kulon sabda laksana ngadeuheus ka paseban ''hatur pangapunten, nun" atuh jol pr@bu dalem panggung karaton aria mangku nagara ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy sina calik calik dipariksa "semah ti mana dek ka mana naon anu diseja? "nun abdi ti jam pang kulon sabda laksana nu mawi jauh dijugjug anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang eek wiwilangan dek milu ngarungrung sataun bubujang dalapan bulan dek neundeun tineung melak betah basana ngalamar ka tuang saderek agan bu ngsu rarang manawi bahan katampi tuh barang panglamar anu nanggung anu nyuhun ngelek nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget ngagotong barang-barang kitu nya maksud "rayi, ari kitu aturanana mah akang mah ka <lieu dieu ge ngan darma sambung du'a darma ngajalankeun hal kitu jeung kieuna kumaha jinisna bae ke urang calukan heula dulur akang lis, ka <lieu nyai!"
atuh teu lami jebul deui ngadeuheus ka payuneun raka "kang kapandang naon?" "eh nyai, akang kadatangan deui semah urang jampang kulon sabda laksana maksud dek ngalamar deui bae tuh barangna geus ngaliud panglamar di alun-alun pek geura wangsulan, nyai!" atuh ngagilir emokna nu geulis ka ki semah "kang mangga, abdi mangga moal aya basa nampik tanapi teu nampa nya pasrah nya lilah, kang ari kacumponan pamenta abdi pamenta sanes dunya brana harta banda saha-saha nu tiasa ngadadarkeun balukarna siloka eta baris pisalakieun abdi ki:eu silokana
- --- teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat inten sagede baligo --- mangga lamun buktos sarupi kitu, kang"
raheud sabda laksana bawaning poekeun batan tipeuting lepeun batan titeuleum barang ningali ka cahya nu geulis mani serab "nyai, ari kitu aturanana nyuhunkeun bedo bae lis can tolab elmu ka nu saperti kitu dening barang panglamar top teh teuing teu setil katut nu mawa-mawana "
"eh lengser, milik urang simpenan kainyah ! "
j J atuh manihanan brek, geus boga dua kudang sabda laksana balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig, geledeg jag lantung sumping ka nagarana jampang kulon sabda laksana teu lami jebul tuang saderek "kang kumaha hasil pamaksudan tanapi henteu, kang?" "eh nyai, bener ai beja sok bejer majahkeun bungsu rarang geulis kawanti-wanti endah taya bangsana ari akang mah ai gok ai teu bogoh disidik-sidik nya demplu nya kembu nya dekok nya nongnong, lis ngan saenggoning kitu baring sukpagi lamun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae akang seja boga panadaran cacarekan rek nyambungan ku peureup beunang ngamuludkeun, nyai"
katunda urang nagara jam pang kulon atuh ngeng deui ray karasa ka nagara kuta pasagi nu jadi raja di kuta pasagi tumenggung ganda rurugan kocap tumenggung ganda rurugan kagungan hiji mojang tanapi tuang saderek istri jenengan agan aci laras saur tuang saderek agan aci laras: "lis ka dieu nyai ! " teu lami ngadeuheus ka payuneun raka "kang, kapandang naon abdi rareuwas teuing?" "eh nyai, ulah reuwas-reuwas akang jadi raja di kuta pasagi can boga prameswari tapi ayeuna akang boga dedengean selewing kabawa angin selentang kabawa beja yen di dayeuh manggung masanggrahan nu geulis punjul ti deungeun agan bungsu rarang saderek kangjeng raja prebu dalem panggung karaton ku akang dek dilamar dek neangan piaceukeun nyai du'akeun lis" "akang nyondong ka papagon Iempeng sapangiring sapangersa kang · salamet tilar salamet kelar pareng nemu kaha rahayu ulah nyorang pancabaya" basikut dangdan tumenggung ganda rurugan teu dicarioskeun dangdanna mangkat nyakitu ngiringkeun barang panglamar anuiianggung anu nyuhun anu ngelek nu nyangkeh anu ngajingjing anu nyongget nu ngagotong barang-barang leut saeungkeuyan lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan - - sugan -- menak ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagara mangkatna teh menak ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok
ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh angkat saporentang anggang jauh urang cundukkeun jag lantung sumping ka tengah kota nagara dayeuh manggung ngaliud di alun-alun nu nyandak barang panglamar aleutan ti kuta pasagi tumenggung ganda rurugan ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten , nun!" jol prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara seblak ningali ka tatamu tuluy sina calik parantos calik dipariksa "rayi, tatamu jauh baraya anggang ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja? "nun , abdi ti kuta pasagi nami tumenggung ganda rurugan numawi jauh dijugjug anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi ditampi baris ngalamar ka tuang saderek agan bungsu rarang tuh barang panglamar geus ngaliud nu mawana anu nanggung anu nyuhvn anu ngelek anu nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget nu ngagotong barang-barang" "rayi, an kitu aturanana mah akang mah ka dieu-dieu darma sambung du'a darma ngajalankeun hal kitu jeung kieuna kumaha jinisna bae ke urang calukan heula dulur akang lis, ka dieu nyai!" teu lami jebul tuang saderek agan bungsu rarang ngadeuheus ka payuneun raka "kang , kapandang naon kang?" "eh nyai, akang kadatangan deui semah geus katilu ieu nagara urang ku ta pasagi tumenggung ganda rurugan maksud cenah rek ngalamar deui bae tuh barang panglamarna geus ngahunyud nu mawana pek geura wangsulan kainyah ! " atuh ngagilir deui emokna ka ki semah nu geulis "mangga akang , mangga abdi moal aya basa nampik tanapi teu nampa nya pasrah nya lillah kang upami kacumponan pamenta abdi pamenta sanes dunya barana harta banda saha-saha nu tiasa ngadadarkeun balukarna siloka eta baris pisalakieun abdi kieu kang, silokana : teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemMn layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabuder ' jagat inten sagede baligo . mangga, mun buktos sarupi kitu, kang"
raheud tumenggung ganda rurugan lantaran bawaning poekeun batan tipeuting lepeun batan titeuleum teu tiasa ngadadarkeun balukarna siloka barang ningali kana cahaya nu geulis mani serab "nyai, ari kitu aturan nyuhunkeun bedo bae can tolab elmu ka nu saperti kitu dening barang panglamar top teh teuing teu setil katut nu mawa-mawana"
"nya milik urang lengser, simpenan" atuh mani brek geus boga tilu kudang
tumenggung ganda rurugan balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig geIMeg
ngaberung lir kuda mabur lepas batan babalapan ---- sugan --- geus kaluar ti kota nagara mangkatnaJeh . jauh urang cundukeun anggang urang datangkeun jag lantung sumping ka nagarana kuta pasagi cat unggah gek calik teu lami jebul tuang saderek ngadeuheus ka payuneun raka "kang, kumaha hasil pamaksudan atanapi henteu, kang?" "eh nyai, Mner ai beja sok bejer majahkeun bungsu rarang geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang teh ai gok teh disidik-sidik nya demplu nya kembu nya dekok nya nongnong kajeun teu gableg pamajikan akang mah, lis ngan saenggoning kitu baring suk pagi baris ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae akang seja boga panadaran cacarekan rek nyambungan ku gegendir sagMe munding saadi, nyai"
katunda urang nagara kuta pasagi ngeng deui kareungeu ray karasa ka nagara kuta beusi nu jadi raja di kuta beusi demang pati rangga rawing kagungan hiji mojang atanapi tuang saderek istri jenengan agan sekar wangi
saur tuang saderek agan sekar wangi "lis, ka dieu nyai" teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka "kang, kapandang naon abdi rareuwas teuing "eh nyai, ulah reuwas-reuwas akang jadi raja di kuta beusi can boga prameswari tapi ayeuna akang boga dedengean selewing kabawa angin selentang kabawa beja yen di dayeuh manggung masanggrahan aya nu geulis punjul ti deungeun agan bungsu rarang saderek kangjeng raja perebu dalem panggung karaton ku akang dek oilamar dek neangan piaceukeun nyai du'akeun lis" "deudeuh teuing dulur urang ngalamar ka nagara dayeuh manggung sangaran ka nu geulis agan bungsu rarang eta lain menak jore-jore lain menak kuricakan turunan ti kahiangan akang kudu ngukur baju ka awak ret ka ditu ret ka dieu urang mah jelema laip jelema hina entong eek badan kuring" "edas dulur , aya kudua ngadu'a-du'akeun ieu mah kalah nyingsieunan atawa ngahileudanan kawas nu owel ulah ka batur hayang ka dulur karep nyai teh". "tobat ka allah ka rosulullah ari hayang ka dulur onaman ngan ngemutkeun eujeung dulur eek paripaos tea mah ka cai kudu bareng saleuwi ka darat bareng salebak hartina sapapait sa:mamanis sabagja tur sacilaka sakalara sakfnyeri lantaran akang upami keukeuh ngalamar ka dayeuh manggung tangtos pinanggih sareng wirang gede wiwirang akang meureun wiwirang abdi, kang" "ke, ke nyai antep heula, ayeuna akang rek nanya heula lurah nagara batara ki lengser" saur panakawan ki lengser "lengser!" "kulaan ! " "ka dieu ! " jol ngadeuheus ka payuneun dununganana demang pati rangga rawing "gan, kapandang naon?" "eh lengser dewek teh rek ngalamar ka dayeuh manggung ka agan bungsu rarang asa teu ngareunah ku nu jadi dulur ulah cenah lamun keukeuh pinanggih jeung wirang gede cenah cik dewek teh bejana · boga lengser teh pinter boga lengser teh wacis geura torah tanapi tujum na enya eta omongan dulur dewek teh, lengser?" huleng panakawan ki lengser "gan, sayaktosna kasauran tuang saderek teh, nun tangtos agan upami keukeuh ngalamar ka dayeuh manggung pinanggih sareng wirang gede" "bacot siah mangmeunangkeun dulur aing sarupa kitu mah" "sanes mangmeunangkeun ku tuang saderek teu diperesen nun" "oh heueuh, beurat ka dulur dewek sarupa kitu lieur ka dewek" "beurat-beurat kitu teu terang agan can digandong tuang saderek sumawonten teu terang beurat mana-manana" "montong sok kalah maduan deuleu siah kurang ajar"! "boro-boro maduan ngising ti Iernmbut waduk wungkul kitu nun" "eh lengser, aing moal beunang dipondah entong boro ku lengser ku dulur pisan moal" "ai abdi mah gan moal nyarek moal nitah mung upami teu percanten ka diri abdi upami agan keukeuh ngalamar ka dayeuh manggung upami teu pinanggih sareng wiwirang gede abdi wantun sumpah" "dek sumpah naon silaing, lengser?" "daek medu daek busung daek dibentar gurilap" "euleuh, wawanianan teuing hah, lengser! sumpah sasangkleng kitu?" "da aya keneh tuluyna gan" "kumaha tuluyna?" "beak baju beak sarung ngabelaan anu nyelap "apa boleh buat" basikut dangdan demang pati rangga rawing teu dicarioskeun dangdanna mangkat ngiringkeun nyakitu deui barang panglamar anu nanggung anu nyuhun anu ngelek nyangkeh nu ngajingjing nu nyongget ngagotong barang-barang leut saeungkeuyan lugayna mah geuning tina pangligaran gingsirna mah tina pangcalikan burubul mah saalung baju menak ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagara mangkatna teh jauhna mah urang cundukkeun · anggang urang datangkeun jag lantung nepi ka tengah kota nagara dayeuh manggung cunduk di alun-alun ngaliud di alun-alun para ponggawa sadayana teh aleutan ti kuta beusi demang patih rangga rawing ngadeuheus ka paseban
''hatur pangapunten nun" atuh jol prebu datem panggung karaton aria mangku nagara ka luar ningali ka ki semah tuluy sina calik parantos calik dipariksa "semah ti mana ieuh? dek ka mana, naon anu diseja? "nun, abdi ti kuta beusi nami demang pati rangga rawing numawi jauh dijugjug anggang diteang sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang manawi d\tampi eek paripaos tea mah rek milu rigarungrum sataun bubujang dalapan bulan dek neundeun tineung melak Mtah basana ngalamar ka tuang saderek agan bungsu rarang kitu nya maksud tuh barang panglamama geus ngahunyud" "eh raji, ari kitu aturanana mah akang mah ka dieu-dieu ge darma sambung du 'a darma ngajalankeun hal kitu jeung kieuna kumaha jinisna wae ke urang calukan heula dulur akang lis, ka <lieu nyai" atuh teu lami jt%ul ngadeuheus ka payuneun raka "kang kapandang naon engkang" "eh nyai, akang kadatangan deui semah geus kaopat ieu nagara urang kuta beusi demang patih rangga rawing maksud dek ngalamar deui tah pek geura wangsu!an" "atuh ngagilir emokna anu geulis ka ki semah "kang mangga, abdi mangga moal aya basa nampik tanapi teu nampa nya pasrah nya lilah, akang upami kacumponan pamenta abdi pamenta sanes dunya barana harta banda saha-saha nu tiasa ngadadarkeun balukama ieu siloka eta baris pisalakieun abdi kieu kang silokana --- teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ucing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat int@n sagede baligo mangga mun buktos sarupi kitu kang" raheud demang pati rangga rawing bawaning poekeun batan tipeuting eungapeun batan diteuleum teu tiasa ngadadarkeun balukarna eta siloka barang ningali ka cahaya anu geulis mani serab "nyai, ari kitu aturanna mah nyuhunkeun becto bae, lis can tolab elmu ka nu saperti kitu dening barang panglamar top teuing teu setil katut nu mawa-mawana" "ke, ke, gan" ceuk si lengser "tilah sok rustih ngeok memeh dipacok, gan ari kenceng manah mah manahan heula gan apan lengser baheula waktu nanyaan si rurunyem aya pamenta deuih wawalun butut tujuh likur carecet soeh salawe dibelaan usruk asrak ka jarian deungeun-deungeun lengser mah" "nya meureun we anu kitu patut mah cenah teu sanggup aing deuleu"
"eh lengser, tong loba carita!" ceuk panggung karaton "milik urang, simpenan kainyah!" atuh mani brek geus boga opat kudang demang ·pati rangga rawing balik ngaligincing pulang ngalongkewang gejlig, gel Meg! mulang ka nagara, kuta beusi tea jauhna mah urang cundukkeun jag lantung geus nepi geuning ka nagarana kuta beusi cat unggah gek calik di pasebanna teu lami jebul tuang saderek agan sekar wangi ngadeuheus ka payuneun raka "kang kumaha hasil pamaksudan atanapi henteu, kang? "eh nyai, bener ai beja sok bejer majahkeun agan bungsu rarang geulis kawanti-wanti endah taya bangsana akang mah ai gok teh mani sengit ditaksir ku akang nepi ka sina nangtung ditilik ti gigir kalah bentik dicentang ti tukang kalah ka kawas kuda dengklang diteuteup ti hareup kalah bureuteu teu bogoh sacongo buuk kajeun teu gableg pamajikan era nyangigirkeunana era disanghareupanana lantaran akang teh leutik-leutik nyangking bisluit jadi raja ngereh kuta beusi ngan saenggoning kitu baring sukpagi lamun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae akang seja boga panadaran cacarekan pinasti dayeuh manggung ku akang baris deuk dirorontek tangtu diubrak-abrik" katunda urang nagara kuta beusi sigeug ayeuna anu bade dicarita nya eta putra menak pakuan pajajaran anu ngalalana tea ngakurkeun eta geuning gam bar m:asih teu acan kapendak keneh bae nagara nu akur jeung eta gambar teh atuh kadalon-dalon ayeuna parantos aya di alas peuntas sabrang urang palembang gek eureun heula sakeudeung · nyaur gandek patih sungging kalang somantri "eh patih sungging kalang somantri ieu urang ngalalana ngakurkeun ieu gambar geus kadalon-dalon aya di alas peuntas sabrang palembang, patih tapi masih teu acan kapanggih keneh bae nagara nu akur jeung ieu gambar cik patih di nagara urang di pulo urang nagara mana anu teu acan kaakurkeun jeung ieu gambar" . huleng, patih ngem:ut-ngemut nagara anu tacan kaakurkeun sareng eta gambar cop manahna ka nagara dayeuh manggung masanggrahan "den, kaem.utna ku abdi mah liiitang ti dayeuh manggung nu teu acan kadampal kaakurkeun sareng eta gambar" "eh patih, atuh ai kitu aturanana urang mulang deui ka pulo urang urang jugjug dayeuh manggung urang akurkeun sareng ieu gambar" "ngiringan den" "ayeuna ieu geus reureuh cape urang indit" "mangga nun" bral mangkat den layung batik panganginan munding larik cemeng jaya {:Hiring ku patih sungging kalang somantri gandeuang mah geuning menak anu gandang hariring mah mantri anu ginding sorana mah milawung kancana ti katuhu mani tanding ratu _ti kenca tai1ding dewata daweungna mah ngabudi dayeuh higar mana purba kembang tetesan guriang domas seuweu putu bojong galuh sekeselet langgalawe dipencar sapeuting ieu nMa .agung nya paralun necta panjang pangampura titip diri sangsang badan bubuhan nu kumawula atuh jag lantung nepi ka sisi basisir palabuan sabrang urang palembang "eh patih, dangdan parahu sapotong urang mulang meuntas ka pulo urang" "mangga den" atuh dek patih sungging kalang somantri dangdan parahu sapotong rame di kolasi beber layar pangwelah geus dicekel sayagi dangdan parahu sapotong clak raden sinareng patih tunggang kana parahu sapotong barang dek diwelah parahu ku patih raden ngaragap angkeng gebeg! "patih, bilai!" "naon den? ! "duhung wasiat ti ibu si gagak karancang teu aya di mana muragna patih? duhung si gagak karancang wasiat ti nu jadi ibu leungit tanpa lebih ilang tanpa karana" huleng raden ngemut-ngemut duhung nu teu aya "den, abdi emut keneh tma wangkid diwariskeun eta duhung ku tuang ibu dawuhan parantos dungkap ilapatna baring sukpagi upami keur dicandak ngalalana ngalalakon duhung murag atanapi leungit tinggaleun di mana bae dawuhan ulah rek dibalikan atanapi diteangan keun bae eta duhung moal burung aya nu ngampihan kedah bae kapimilik deui ku urang malah nu ngampihanana meunang ganjaran gecte, dawuh ibu jadi raja ngereh nagri pulo jawa kitu dawuh ibu"
-- eek ujarna earita papantunan eta· duhung diampihanana ku urang nagri logawa logawa eek baheula kuna eek ayeuna nagri belanda nu matak pulo jawa kantos kajajah ku raja belanda lantaran ganjaran ngampihan eta duhung mung teu salalawasna teu salalamana lantaran mung sakadar ganjaran wungkul
ayeuna parantos digugat deui ku nu kagungan hakna tanah pulo jawa ngadegna republik indonesia kitu eek eatur galur nu kapungkur eaturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana
"heug atuh patih geura welah urang kebat mulang ka pulo urang" diwelah ku patih parahu leong ka tengah
mangkat di lautan "eh patih urang di lautan urang nyieun sukan-sukan suka bungah itung-itung ngalilipur leungiteun duhung, patih urang tas ngalalana ti tanah melayu nyanyian basa melayu patih bari ngawelah ngalokan nya"! "mangga den, lagu naon den? "lagu tonggeret dayung sampan atawa sorong dayung" "ini jalannya ada di atas airnya ada di dalam perahunya ia ikan gabus yang ada di dalam rawa jangan boleh dimakan kalau enggak diambilnya"
"hihuh hihih huhih huhah"
"nasi putih apa ikannya daging sapi dan seladahnya sakit ati a(la obatnya pacium pipi patumpang dadanya"
"hihuh hihih huhih huhah"
"ijo-ijo daun kanari __ yang dibaju ijo akulah earl ijo-ijo daun rambutan yang dibaju ijo akulah kutan"
"hihuh hihih huhih huhah"
"olor-olor dika-kalerkeun kolentang buahna ijo budak molor ulah digolerkeun indung bapana beuki lalajo"
"hihuh hihih huhih huhah"
"gancangna ngawelahan patih aya di tengah-tengah yeuh tinggi-tinggi lah batanglah hari nona manis kelapa muda jangan engkau maen beristri band a hilang badan celaka"
"hihuh hihih huhih huhah"
"dari mana datangnya lintah dari rawa turun di kalinya dari mana datangnya cinta dari ma ta terus hatinya"
"hihuh hihih huhih huhah"
"ikan gabus dipotong lima dipotong di nagri cina biar bagus kaya erjuna
kantongna kosong tidak berguna" "hihuh hihih huhih huhah" atuh jag lantung nepi parahu sapotong ka sisi basisir tungtung pulo jawa beulah kulon reg parahu sapotong eureun cat marancat ka darat nya mancat di tanah banten mangkat raden diiring ku patih sungging kalang somantri lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan gandeuang menak nu gandang hariring mantri nu ginding milawung kancana ti katuhu mani tanding ratu ti kenca tanding dewata daweungna mah geuning ngabudi dayeuh gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hibar kanu tatangkalan keusik-keusik jiga barentik nya cadas-cadas jiga carentang kahibaran ku nu kasep angkat atuh metu alas manjing alas sup asup nyorang leuweung ganggong simagonggong tegalan si awat-awat di leuweung si kelembang jajar janggot kaina ge mani sagede cinggir jabrigan sagede curuk buluan ku bawaning leuweung ganggong tuluy raden mapatkeun jampe mapay leuweung kieu unggelna: -- nini koronjo kosong aki koronjo kosong pangosongkeun jalan aing ulah kosong-kosong teuing eusina jampe pamake singlar ka leuweung nu teu katuar kaina ka leuweung nu teu katilas areuyna ka leuweung nu teu kainum bisi bumi repit jalan repat siluman sileman istan palias baid ka alas peuntas ka sabrang urang palembang tiupkeun tilu kali mangkat mapay leuweung ganggong simagonggong tegalan si awat-awat di leuweung si kelembang jajar di leuweung naon eusina eusina rangkon jeung julang korek-korek manuk tuweuw cetentrong puyuh gonggongna bau loklok jeung bungaok bau babah kuda bikang
bogoh teuing ka kaina di leuweung naon kaina kaina bangban jeung bingbin huru dapung jeung kicalung huru koneng jeung kitopeng bubudelan kanayakan cerelang ki hantap heulang ki julang jeung singawalang kibewok kiara tapok kitapok kiara janggot awi bitung tangkal gintung teu weleh dimaju keneh
ana ret ka kolong catang harerang mata peucangna harurung mata maungna gedur jurig nabeuh canir gurandul imah tiwuan sireupeunjeungteuweultaneuh
los ka tonggoh manggih tandoh jig ka kidul manggih bedul jig ka kaler manggih banteng jig ka Iebak manggih badak ana turun manggih kerud teu weleh dimaju keneh
nyorang cai sipamali lain pamali diinum pamali taya nu nginum aya beunteur beubeureuhan manggih bogo bobogohan ari lele lelendean aya jeler papanganten aya buruy keur nanyaan nanyaan ka anak hurang ditampik gede huluna "ai hulu kaya gaganden air buntut kaya pancir" buruy diajar malikkeun "simeut cungcung sia dina parung simeut sudang di parakan simeut sente di erengna beunteur beureum bodas beuteung paray naek ka tampian aya awewe kumisan geulis teu gableg wiwirang kojor siah sok morongkol"
"kajeun atuh sia teh gendol ! " bari jepret anak hurang ka gifang juta-jete gumeulis barang di girang gok jeung sasatoan keur ngado 'a kini-kini keur haramin nepi ka kiwari haramin keneh cenah kitu nu kapendak di leuweung ganggong apruk-apruk raden diiring ku patih sungging kalang somantri loba pisan nu kapendak · manggih lutung mumuludan oa keur ngadon surili seuseurian manuk uncal susurakan jag lantung nepi ka tape! wates nagara mangkatna teh "den ieu parantos dugi ka tape! wates nagara nu diseja dayeuh manggung" "sukur , patih bari e·ureun sakeudeung urang akurkeun ti kajauhan patih kudu nyieun papanggungan patih" "mangga den" atuh dek patih sungging kalang somantri ngadamelpapanggungan rikat ngadamelna teh teu dicarioskeun lamina papanggungan parantos anggeus terekel raden naek ka nu luhur papanggungan atuh di luhur papanggungan cabut tea geuning tina kantongna gambar wasiat ti kangjeng rama ber dibeberkeun ningali kana gam barna ningali ka tengah kota nagara huleng raden "eh, eh, eh, kawas-kawas nya ieu nagara nu akur jeung ieu gambar teh" gancangna atuh ditilepkeun dilipetkeun deui sup asupkeun kana kantong lungsur raden tina luhur papanggungan "eh patih, kawas-kawas enya nagara ieu nu akur jeung ieu gambar teh tapi ku lantaran diakurkeun ti kajauhan . masih samar urang jugjug tengah kota nagara dayeuh manggung urang akurkeun sakali deui ayeuna urang geus reureuh cape, urang indit, patih" "ngiringan den" lugay batara mangkat den layung batik panganginan rounding larik cemeng jaya diiring patih sungging kalang somantri ngajugjug tengah kota nagara dayeuh manggung tea burubul saalung baju barabat sawidak lima nyorang leuweung mani sakeukeudeung nyorang Iebak sabengbatan gebruy jiga cahaya layung gebray jiga cahaya bentang hurung kanu dangdaunan hibar kanu tatangkalan keusik-keusik jiga barentik cadas jiga carentang kahibaran ku nu kasep angkat atuh blus ka tengah kota nagara adat anu kasep angkat matak guyur indung-indung matak ear ewe randa loba nu serong sapi pipir leuit marebutkeun anu kasep ngaliwat aya deui nini-nini cenah jendal-jendil meupeus keuyang ka incuna "atah adol mata sia matak rayud susu aing moal payu ka nu kasep ngaliwat" haben bae incuna teh dicabokan rambut bodas prak diteuleum mani ka was surili huntu hiji dimasian ku mehong kawas monyet ngegel peundeuy boga duit dua duit dipake ka tukang ngagusar huntu hiji prak digusar kacabut jeung akar-akama atuh geledeg geuning ka dapur prak gugusi dimasian ku mehong meledong kawas liang lancah maung katingali ti kajauhan aya deui nini-nini jendal-jendil geledeg lumpat ka jalan seja megat nu kasep ngaliwat cat bae kanu pager gejos susuna katojos pager "batur, susu kami mani bunyanyahan digenyeng-genyeng ku nu kasep ngaliwat" "lah, kawas teu kadeleh wae katojos pager moal enya beukieun nu kasep kanu kenyod kitu"
nu ngisikan di tampian nu modol nu nyeuseuh silih baledogan mcini cecebokan j9ngjon aim kasep ngaliwat atuh jag lantung nepi ka tengah kota nagara reg raden eureun sinareng patih tuluy cabut deui tina kantong eta gambar ber dibeberkeun ningali geuning kana gambarna ningali ka nagarana beulah wetan teu aya bedana taya kuciwana ka kaler taya gesehna ka kulon taya mencogna ka kidul akur ceples taya nu dipiceun sasieur gambar jeung eta nagara teh "eh patih , enya sidik nagara ieu anu akur jeung ieu gambar teh leuh, boro urang kadalon-dalon nepi ka alas peuntas geuning teu sabaraha teuing jauh ti nagara urang abong aya basa katuruban parukuyan kaliwat-liwat nya patih" "yaktos den" "tah dawuh kangjeng rama cenah mun geus kapanggih nagara nu akur jeung ieu gambar cenah buat pinagaraeun urang sarta urang muat jadi raj a gecte ngabawah nagara nu akur jeung eta gambar kitu dawuh rama ayeuna patih, eek paripaos tea mah urang sakalian ka kidul babalen cikur ka wetan babalen panglay ka kaler bibilintik neangan kunci hartina ka kidul urang sakalian neangan nu jangkung ka wetan neangan nu Iempay ka kaler bibilintik neangan piistrieun ka kulon pijodoeun mapay-mapay piduriateun rek neangan nu geulis adina bMas lanceukna nya patih" "ngiringan den" Katunda raden sinareng patih geuning anu nuju ngeureunan palay suka bungah manahna parantos kapendak nagara nu akur jeung eta gambar sigeug ayeuna anu dicarita anu geulis agan bungsu rarang purba ratna aci kembang dina hiji waktu mangsa atuh ngeng kareungeu ray karasa kadungkapan ilapat ngimpi nu geulis ngimpi ditojo srangenge ngalalahun bulan kapuragan bentang raranggeuyan lalayaran di cai sagara kaom bakan ku cai sagara lilir tanghi korejat gugah ras emut kana impenan huleng anu geulis teh nyaur saleheting kalbuna
"emh naha aing bet ngimpi kieu saumur kakara teuing papanggihjeungieuimpenan naon atuh balukarna naon pinyataeunana" ti saparantos ngimpi kitu nu geulis teu kulem deui ngemut-ngemut eta hal eta impenan nepi ka bray beurang ana bray beurang "ah deuk ngadeuheus we ka raka ka paseban da tangtu aya balukarna aya pinyataeunana kanu awak" atuh basikut dangdan teu dicarioskeun dangdan mangkat anu geulis agan bungsu rarang ka paseban ngadeuheus ka rakana eupat eundang eupat eundang leuleus keupat tiasa angkat lar keupatna lar angkatna awak jangkung dilayungkeun awak Ienjang dipidangkeun Iengkeh koneng dilegeyekeun keupat dianjing bantingkeun keupat dikangkang kengkengkeun leumpangna ngabangbung jangkung angkat ngabangbara Ienjang angkat diunggat onggetkeun bobokong disandoyongkeun daweung ngabudi dayeuh atuh barang dugi geuning ka paseban "akang hatur pangapunten ieuh abdi kaulanun, engkang" atuhjol geuning tuang raka perebu dalem panggung karaton seblak ningali ka tuang saderek "yap, ka dieu nyai!" atuh cat unggah gek calik ngadeuheus ka payuneun raka parantos calik dipariksa "eh lis, aya naon nyai sumping teu diangkir dungkap teu ditalatahkeun cunduk teu disaur torojog tan pa larapan" "akang, abdi sarehna sanes andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang seja nyanggakeun sewu bebendu laksa duduka seja hatur uninga sarehna wengi tadi abdi ngimpi" "ngimpi naon lis?" "ngimpi ditojo sarangenge ngalalahun bulan dipuragan bentang raranggeuyan lalayaran na cai sagara kaombakan ku cai sagara naon eta akang balukarna naon pinyataeunana kawas aya nyatana ka badan abdi, engkang? "eh nyai, akang mah poekeun batan tipeuting telebeun batan titeuleum singgetna teu nyaho kana balukarna eta impian" "moal enya teuing akang mana geus jadi raja ge meureun pantes genteng kadek legok tapak seueur pamendaknya "bener akang jadi raja tapi kana perkara akang eta teu nyaho eta mah atuh meureun pakareman we, "pakareman mah sanes kitu akang mi disebat pakareman ai tibeurang tas mulung kembang reup peuting kaimpi mulung kembang tibeurangna tas ninun reup peuting kaimpi ninun kitu nyatana pakareman mah ieu mah kawas aya balukarna kawas aya nyatana ka badan abdi, kang" "nya naon atuh da akang mah teu nyaho" "upami teu didadarkeun balukarna impenan abdi abdi nyuhunkeun pidu'a akang baris seja dipilari ku abdi kang" "ke, ke, ke nyai ai manusa teh aya basa leutik ringkang gede bugang lamun nyai manggih karang karagan di mana tempat akang nu wirang ari keukeuh keudeuh teuing mah akang kulantaran teu nyaho dek nanya heula lurah nagara batara ua lengser" saur lurah nagara panakawan ki lengser "lengser!" "kulan" "ka dieu ! " jol ngadeuheus ka payuneun kangjeng raja perebu dalem panggung karaton "gusti kapandang naon?" "eh lengser, dewek diperih pati ku adi agan bungsu rarang cenah ngimpi ngirnpi ditojo sarangenge ngalalahun bulan _ dipuragan bentang raranggeuyan lalayaran di cai sagara kaom bakan ku cai sagara nanyakeun ka dewek _ dewek teu nyaho cik naon eek lengser, balukarna? "ai agan, bet mariksa ka abdi atuh lengser-lengser ku tiasa kituna mah komo lengser mah sakadar somah ipis somah kempring somah kuricakan sakadar jadi gundal ai gundal teh gundal-gandil, gan pagaweanana ge itu jingjing ieu bawa ari hampang ari abot mah panuhun kituh nun nun rek terang ge gusti parantos genteng kadek legok tapak seueur pamendakna jadi raja kangaranan lengser mah gundal nun ai gundal teh hartina gunda-gandil gan pagaweanana itu jingjing ieu bawa ari hampang ari abot mah panuhun kitu nun" "eh lengser, teu kituna perkara pangaweruh mah teu di luhur teu di handap tampolana di nu hina ayana bener dewek tea mah jadi raja tapi teu nyaho kana p.erkara eta lengser" "lain kira-kirana silaing sanggup neangan ngabuktikeun balukarna impian eta, kudu daek lengser!" "nya ari keukeuh keudeuh teuing onamart gan \ btibuhan nu kumawula, jarianana baris dek dipilari heula ku abdi nun" "jig kaituh lamun can kapanggih balukarna impian jeung patih kaling somantri sungging ulah waka meunang balik ka nagara hayoh lengser" "mangga" mangkapat patih kaling somantri sungging diiring ku lengser buat ngilari balukarna eta impenan tea burubul geuning saalung baju barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabat heurap kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat ka tanah palebah nu ulun kumawula adat panakawan angkat cecetrekan bari jojogedan heheotan bari momonyongan daweungna mah ngabudi ludeung bosongot bade amprotan haleuang bari tetembangan tembangna tembang baheula dangdanggula hanteu bisa asmarandana sumawonna sinom mah rajeun ngarogo kinanti hanteu mangarti lagu pucung hanteu timu laguna kidung kidung oge ngan tungtungna ditungtungan hahah-huhuh kebat mangkat patih jeung lengser teh "eh lengser, beda tetenjoan ieuh aya cahaya naon, lengser?" "ah, tereh kapendak, gan balukar impenan nu geulis" "nya naon, lengser?" "mangga bae kebat" "kebat mangkat patih jeung lengser tea a tuh lila ti lila beh ningali nu keur caralik duaan "tuh geuning patih balukar impenan nu geulis" "nya naon lengser?" "rupina picarogeeunana" "aduh, menak mana nya kasep temen? cahayana mani hurung sariga cahaya layung hi bar sariga cahaya bentang? teu nyana atuh eh lengser, jiga-jiga dulur dewek tuh gandekna mah" "saha?" "kakang sungging kalang somantri" di mana bareto kumawulana?" "cenah di pakuan pajajaran" . "boa enya, urang sampeurkeun" atuh tuluy disampeurkeun ku patih kaling somantri sungging beuki deukeut beuki sidik beuki deukeut beuki sidik ana gok gabrug bae raka rai sosonoan sungging kalang somantri jeung kaling somantri sungging teh atuh gok lengserna mariksa ka ki semah "semah ti mana ieu teh?" "ti Iembur" "lembur nu mana?" "nu loba jelemana tea" cenah "saha ngaran ki semah teh?" "orok, nun" "eh ki semah Iembur matuh dayeuh maneuh banjar karang pamidangan nagara ancik-ancikan sumping teu diangkir dongkap teu ditalatahkeun cunduk teu disaur torojog tanpa rarapan bage daweg kembang jam be kamayang bagea datang pare sacaeng diduakeun bagea tutup juru tumpak linear pok geura omongkeun" "eh kula teh saenyana mah ti pakuan pajajaran nami nya eta den layung batik pangeran munding larik cemeng jaya ari pun bapa pangeran banyak wide ciung manara aria rangga sunten prebu ratu galuh ; ari pun biang nya eta aci wangi mayang sunda ratna inten; pangna aya di dieu: yen diwaris ku rama hiji gambar gambar nusa tigangpuluh tiga bangsawan sawidak lirha gagaman sayuta malang dawuh kangjeng rama geura akurkeun ka mana bae lamun geus kapanggih nagara nu akur jeung ieu gambar cenah buat pinagaraeun dewek sarta buat dewek muat jadi raja gede ngabawah nagara eta nu akur jeung eta gambar tuluy dewek ngalalana aprak-aprakan ngakurkeun gambar teu kapendak nepi ka alas peuntas sabrang palembang barang batik deui nya nagara ieu pisan nu akur jeung ieu gambar teh tah sakitu ayeuna sakalian eek paripaos tea mah ka kidul dek babalen cikur ka wetan babalen panglay ka kaler bibilintik neangan kunci hartina: ka kidul sakalian dek neangan nu jangkung ka wetan dek neangan nu lenjang ka kaler bibilintik neangan piistrieun ka kulon neangan pijodoeun mapay-mapay piduriateun dek neangan nu geulis adina nu bedas lanceukna
sabalikna dewek nanya: silaing saha? dek ka mana? tas ti mana? naon nu diseja?"
"nun, abdi lengser ti nagara ieu, nun nya eta milari balukar impenan nu geulis rupina ieu raden buktosna picarogeeunana · margi satujuan sareng pamaksadan raden di nagara ieu pisan, nun nu geulis adina bedas lanceukna teh nun kocap di nagara dayeuh manggung anu jadi rajana prebu dalem panggung karaton kongas gagah rongkah teu aya bangsa sakti taya banding wed uk manggulang-mangguling saderekna: agan bungsu rarang purba aci kembang anu geulis kawanti-wanti endah teu aya bangsana taya nu nendeng kageulisan agan bungsu rarang" "eh lengser , atuh ai kitu aturanana mah sakalian ku dewek deuk dilamar agan bungsu rarang ngan dewek mah lengser saenggoning ngalamar teu mawa uang barang · sakadar ceuk paripaos mah ngan mawa tulang jeung bincurang bae ngan kupat-kapit mawa eta, lengser!" "nya antes bae den di dieu dek unjuk hatur heula ka ratu tangtos ke dipapag" "man ka dituh!" korejat her lengser lumpat , geuning terele apeng-apengan kekencengan mani babandengan ngaberung lir kuda mabur lepas batan babalapan (sugan geuning) jag lantung ka alun-alun ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten , gusti!" "oh lengser, datang?" "sumuhun timbalan, dungkap" "kapanggih balukarna impian nu geulis?" "kapendak" "naon buktina, lengser?" "rupina picarogeeunana, nun" "urang mana?" "urang pakuan pajajaran nu kasep den layung batik rounding larik cemeng jaya manawi kedah dipapag, nun" "sukur, lengser dangdanan kareta gede papag bawa ka dieu, lengser" "mangga, nun" gejlig lengser tuluy ngadangdanan kareta gede cag didangdanan kareta gede clak lengser tunggang kana kareta gede gitik kudana bari dicongklangkeun buat mapag raden nu kasep tea terernng apeng-apengan kekencengan bari babandengan ngaberung mah lir kuda mabur lepas batan babalapan (sugan) atuh tarik elesna (geuning) reg kuda eureun clak raden sinareng patih tunggang kana kareta gede atuh tarik ku lengser elesna sabeulah kudana pengkolkeun geus mengkol digitik: ber!" dicongklangkeun ma ju ka tengah _kota nagara
atuh jag lantung ka alun-alun (geuning) tarik ku lengser elesna reg kuda eureun lungsur raden sinareng patih mangkat ka paseban lengser ngampihkeun kareta gedena ka tempatna jeung kudana kanu gedogankeun deui bae (geuning) raden ngadeuheus ka paseban "hatur 'pangapunten, nun" I atuh jol perebu datem panggung karaton aria mangku nagara ka luar seblak ningali ka tatamu tuluy sina calik parantos calik dipariksa raden ngawangsul purwa daksina purwa ti wiwitanana daksina dugi ka wekasanana ti awal dugi ka wekasanana ti awal dugi ka lahir gemet taya nu kaliwat bejakeun ka kangjeng raja mung ditungtunganana teh: "manawi ditampi sawondening kitu baris ngalamar ka tuang saderek agan bungsu rarang mung abdi sawondening ngalamar teu ngabantun uang barang sakadar ngan tulang sareng bincurang mung kupat-kapit mawa eta wungkul, nun"
"eh rayi, ari kitu aturanana mah perkara dulur akang tea eek paripaos tea mah teu pisan-pisan mandang uang teu pisan-pisan mandang orang hartosna teu man dang uang: teu mandang uang barang dunya barana harta banda; teu man dang orang: teu pilih bulu entong boro sipat raja jeneng patih toh kokoro nyoso malarat rosa eek wiwilangan aki-aki. eetuk huis pangarit pisan lamun bisa ngadadarkeun balukarna siloka tangtos baris pasrah lilah upami rayi tiasa ngadadarkeun balukama siloka meureun tangtu kauntun tipung katambang beas kalaksanakeun ka dulur akang"
"kang, siloka sapertos kumaha, kang?" : "kieu rayi: teras kangkung galeuh bitung tapak meri dina leuwi tapak soang dina bantar tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sisir serit tanduk ueing sisir badag tanduk kuda kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat inten sagede baligo tah sakitu rayi upami rayi tiasa ngadadarkeun siloka eta tangtos rayi kauntun tipung katambang beas kalaksanakeun ka dulur akang"
"kang nu sapertos eta mah ulah salempang betok cirebon sepat sagara cetek nun!". "nuhun, cik akang hayang nyaho balukarna eta siloka" "atuh meureun kang eta mah elmu kangjeng eyang jaman eyang perbu ratu galuh elmuna tunggul karahayuan jalanna kasalametan yen elmu sajatining suwung sajatining purba sajatining hurip saha-saha nu geus nyangking kana eta tangtu tepung jeung karahayuan pendak jeung kasalametan elmu sajatining kasampurnaan tea
teras kangkung galeuh bitung nyatana sajatining suwung tapak soang dina bantar sajatining purba agama mulya nyatana mah talaga kalkautsar buktina pianakan aya di awewe tapak meri dina leuwi sajatining hurip buktina mah kekempis wadah cai tapak sireum dina batu kalakay pare jumarum sir pada sir indung urang jeung bapa urang waktu indung lanjang bapa bujang urang geus aya, kang di mana ayana ayana eta di surga tea sisir serit tanduk ucing laku lampah nu bisa ngabereskeun sisir badag tanduk kuda tata titi tindak-tanduk tatakrama ai kekemben layung kasunten kurambuan kuwung-kuwung tulis langit gurat mega panjangna sabudeur jagat nyatana duriat sapapaosna eek wiwilanganana nepi ka ongko-ongko cetuk huis patukeur iteuk duriat teh ti lahir dugi ka batin ari inten sagede baligo eta kudu silih pikanyaah jeung sanak kulawarga nyaahna kudu sarua jeung kana pangaji in ten sagede baligo kitu dipapandekeunana teh" "ladalah rayi lamun kitu rayi kauntung tipung katambang beas kalaksanakeun ka dulur akang lengser ! sidik ieuh deuleu piminantueun teh yeuh keur kasep teh gede elmu kalawan panemu jampe kalawan pamake anteur kaituh ka kaputren bejakeun ka dulur dewek ieu kituh balukama impian teh picarogeeun buktina daek teu daek kudu daek suka teu suka kudu suka pasrah teu pasrah kudu pasrah deui anu tiasa nyumponan sapamundut kituh ngadadarkeun balukama siloka geus didadarkeun hareupeun dewek silaing kudu wani saksi matina lengser!" "mangga gan" "mangga atuh gan ! " "hayu den" mangkat raden diiring ku panakawan lengser buat dideuheuskeun ka tempat nu geulis tea gandeuang mah menak anu gandang hariring mantri nu ginding ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata daweung ngabudi dayeuh "tah gan geus hawar-hawar sora tinunna tah gan mangga geura reungeukeun nyidik-nyidik kira-kirana lamun ngareunah geulis lamun teu ngareunah goreng patut "heug lengser, bari eureun sakeudeung "urang ngadedengekeun tinun, lengser" "mangga gan" jongjon anu geulis ngemprang neupa di kaputren bale bubut --- gedogan dawolong condong tunjangan bungbulang peucang jingjingan bungbulang kuning limbuhan kai ti lampung galeger kai candana seungkeuma awi ti heuleut barera langkap disada taropong ku tamiang sono sorolok prang ari sorolok prang sorolok eor koroncang -tinun matak tigulusur kutu matak tisoledat tuma matak tisorodot mojo "eh na lengser genah teuing sora tinun teh" "atuda geulis gan nu ninunna manawi percanten mah eta gan kabogoh lengser nu teu daekeun tea cenah nun geura jeung ieu mah itu geulis ieu kasep eek wiwilangan tea mah lir peueut pacampur jeung madu bae" "hayu atuh lengser urang sampeurkeun gagancangan" "mangga gan" "hatur pangapunten gan!" ceuk lengser atuh renjag anu geulis "lengser rek naon kami rareuwas teuing lengser" "ih gan, ulah reuwas-reuwas ieu mere jalu nun" "ulah sok sisiwo ka badan kami lengser rek naon nu saenyana kami keur teu ngareunah hate ratug angen sumeblak nya mamanahan, lengser" "tah tah, geus sejen wirasat tah ka agan ieu geura gan numatak tingseredet hate ratug angen sumeblak \mamanahan teh" "aya naon atuh lengser naon?" "ih atuh ka dieu we gan teu percanten mah" atuh sot tinun dirungkupkeun cipangulas ditamplokkeun torojol nu geulis ka luar seblak ningali ka nu kasep mani molotot panon simeuteun sabalikna nu kasep ningal ka nu geulis nya kitu deuih molotot panon simeuteun "pek kainyah papolotot polotot duanana padeuleu deuleu heulang" ceuk si lengser "meugeus gan, geura ngarariceup nun abdi teh ngemban timbalan tuang raka suku darma sambung lengkah biwir sambung lemek dawuhan ieu baris picarogeeun teh balukama impenan nu tiasa nyumponan sapamundut ngadadarkeun balukama siloka abdi anu wantun jadi saksi matina parantos didadarkeun payuneun tuang raka dawuhan daek teu daek kudu daek suka teu suka kudu suka pasrah teu pasrah kudu pasrah" "atuh nuhun lengser sarebu suka salaksa kadatangan nu kasep" bari gejlig nu geulis ka pipir bumi manahoreng ngajul seureuh si kabuyutan nu condong kanu bintaro ngarambat kanu ciciat ngajul ku limbuhan meunang sapucuk keprak ku barera meunang satangkay ngait ku jingjingan meunang sacangci kontoyong ka bale kom bong nyieun tektek bong tektek panembong nu nyieun tektek nyadiaan kabogoh tembong masi jam be ku saranteh masi jam be geuning bakal panganten akang calik meureun nu kasep mangga ngalemar badan kuring Iernareun ngan jadi sakalong cilik saba gedang sumectot tamba palayeun geura ka kutu simbut ka kuar sinjang akang geura katarimakeun" "ih, akang mah ka dieu .soteh . lain rek neangan awewe · leungiteun embe kituh" "bohong ! " ceuk lengser "moal enya ari tadi mah mani geuwat-geuwat bae"
solongkrong nu geulis nyokot bokor top boboko nyokot gambir top tarasi pafton teu beunang digeret pangset teu beunang diguyah-guyah ngareretan anu kasep teu beunang diulah-ulah
akang mah bet teu mobok ngorowek ka awewe kuring serah badan serah nyawa kerud tutul pipir hawu meong congkok di parako akang mah cicingeun teuing" atuda akang mah turunan lube, nyai moal beunang kagoda lis" "bohong" eek si lengser "majah maneh turunan lube eta keuneung geuning gengge genggehel ulah-euleuh era-era teuing ku lengser man kaituh" "akang calik jeung kuring anu kasep mangga ngalemar jeung badan kuring bakona ge banget gam birna liket dibawa ka jalan singget dipurak bari papuket paranti mecak liwet nyanggakeun nu ngawet kuring" "ambu, ambu, ambu ulah ngajapati munding ngajalak singa ngerakeun mama ajengan nyai" "wah lain ajengan , ajlengan" eek si lengser ''geura sakeudeung deui ge ngajleng" "eneng-eneng engkang kuring ieu boga pingping koneng eneng-eneng boga ieu gedena sagede kieu anu herang dina kengkerangan anu benclut dina harigu anu monclot handapeun gado tanding eengkir kalapa gading kalapa beureum eungapna ditapuk ku sireum pulus ditandean ku sireum lada mangga akang geura raneetan sok mangga ulah tarik teuing bisina kokod monongeun" "akang mah kiyai bener lis moal beunang kagoda nyai" "bohong kitu" eek si lengser "majah maneh kiai bener tah sarung ti handap geus embut-embutan bae tah padahal mun katembong geus nangkal wijen eenah man atuh ka dituh moal asak" eeuk si lengser "akang ealik jeung kuring anu kasep eneng-eneng tah boga ieu gedena sagede kieu anu herang dina kengkerangan anu menclut dina harigu anu monclot handapeun gado tanding eengkir kalapa gading kalapa beureum eungapna ditapuk ku sireum pulus ditande ku sireum lada mangga akang geura rancetan sok mangga ulah tarik teuing bisina kokod monongeun abdi mah jelema murah jelema pasrah pasrah soteh ka salira engkang tibeurang kuring sauang geus burit kuring saringgit pasosore kuring seteng geus peuting kuring sabenggol cenah rek ngahaturanan ka ki semah itung-itung ngabanyu mendi"
raden geus teu kadugdug teu kawerwer atuh geus naek sinjang dikongkoyangkeun kadongkang unggah gedebug kana kasur tujuh susun bantal sawidak lima guguling dalapan puluh mani kurubut kerebet nu geulis jeung nu kasep mani kawas bincarung diadu kocap panakawan teu puguh-puguh ana penened kagunganana boga kasakit hileudeun bebeng nulak kanu calana "gan milu, meureun enya teu cara panitahna pok ka lengser pok ka lengser" karalang kuriling ki lengser mani kawas anjing tutung buntut atuh blus ka kolong prak kagungan diwarah bongan bae ngarungsing make kedah disintreukan lar, jepret, lar jepret kalah ulang-ulangan tuang kagungan sagecte indung tongtolang lar jepret, wer kiih :'gan milu, diwarah kalah leweh kituh" "wah lain leweh kiih kituh" kojengkang lengser ka luar karalang kuriling lengser neangan bilik nu molongo maksud dek noong hanteu manggih bilik nu molongo kop peso tikel ngahaja molongoan bilik ngageret we kawas beurit cenah barang geus bilik molongo asup anuna diasupkeun mani belenong, nengo kituh nun "lengser, naon eta mani herang?" "lalajo nun" "ulah kitu lengser kapan kami dek boga salaki na sia kikituan" "beu barina ge ka kabita-kabita anggur seleber ka paseban unjuk hatur ka nu jadi ratu" korejat korejat ber lengser lumpat geuning "hatur pangapunten, gusti!" "eh lengser?" "sumuhun timbalan" "kumaha katarima ku dulur dewek lengser?" "kantenan mani jol gewewek mani kabita ai agan" "naha ai jol gewewek air sia lila-lila teuing tas ti mana lengser?" "tas lalaj o gan"
"lalajo naon hah?" "eta neupa mani dokdak nun" "deuh boa dulur dewek geus rigalampahkeun teu puguh" "duka da teu katingal nun" "lain, bisi enya geus ngalampahkeun teu puguh apan ceuk kiyai atawa ceuk kitab mah lamun mupakat memeh nikah eta sarua jeung ngadahar daging atah can sah teang duanana! kudu kairingkeun ka dieu lengser" "mangga" "jig kai tuh ! " korejat ber lengser lumpat deui bae "hatur pangapunten, gan" eek lengser "lengser, dek naon kami rareuwas teuing, lengser?" "eh abdi ngemban timbalan tuang raka agan disaur sadayana kedah kairingkeun atuh korejat garugah basikut darangdan teu dicarioskeun dangdanna mangkat nu geulis jeung nu kasep diiring ku lengser ngajugjug geuning ka paseban rek ngadeuheus ka raka lugayna mah geuning tina pangligaran (sugan) mendung-mendung papayungan payung agung karatuan payung bawat kamenakan payung rurumbe kancana daweungna mah ngabudi dayeuh
"hatur pangapunten, gan" ceuk Iengser
"eh lengser" "sumuhun timbalan" "mana dulur dew'ek?" "ieu" "jeung picarogeeunana?" "yaktos" "yap, ka darieu!" atuh cut cat gak gek parantos pada caralik payuneun tuang raka tea "eh nyai, nu matak jauh dijugjug anggang diteang tea mah nyai sing narima kana kadar awak nampi kana titis tulis diri nyai geus cunduk kana waktu dungkap kana mangsa ieu baris picarogeeun nyai nu tiasa nyumponan sapamundut ngadadarkeun balukarna siloka nyai ku akang dek dikawinkeun" "euleuh aya ku koeh pengkuh danten teh yeuh tapi bener nyai kudu kitu!" atuh barabat didadarkeun balukarna siloka payuneun anu geulis ti purwadaksina purwa : purwa ti wiwitanana daksina dugi ka wekasanana
"kang mangga, abdi mangga mung eta siloka nembe kabar yakin teu acan aenal yakin, kang upami parantos ka.kuping ku sim abdi mah entong boro siang wengi seja tumut sapangersa raka teh"
ti awal dugi ka lahir geus karungu ku nu geulis balukarna eta siloka teh "akang, enya geuning earoge abdi anu kasep mangga nyanggakeun badan katut banda raga katut nyawa pati hurip akang anu kagungan, engkang ayeuna mah rek dibeureum rek dihideung suka lilah diri abdi" "ke, ke nyai akang mah dek nanya heula ka nyai naha ny aho papakem kawajiban laki-rabi eumarita imah-imah?" "akang, abdi poekeun batan ti peuting tetebeun batan titeuleum nyuhunkeun piwuruk, akang" "tah nyai, urang eek dalilna mah nyangking kawajiban tolabul ilmi faridatun ala kuli muslimin wal muslimatin hartina eta neangan elmu wajib tapi kudu mangarti elmu nu mana da pupus mah teu mawa elmu paeh teu mawa jampe tegesna iman islam tohid maripatullah jadi urang nyangking kawajiban eek paripaos tea mah: tangkal opat buah lima anu dua kapanasan, nu tilu kaiuhan nyatana: urang nu nyangking waktu lima nu wajib ku urang dilakonan kayaning lohor, asar, magrib, isajeung subuh tapi nyai kudu mangarti: dina sawaktu-waktuna naon urang pang kudu ibadah naon nu diibadahan di badan urang"
"akang nyuhunkeun piwuruk, akang naon margi urang kudu ibadah waktu lohor naon nu diibadahan dina bad an urang?"
"eta nyai: urang ibadah ka pangeran ngibadahan badan urang pang opat rakaat: urang narima urang boga panon duajeung cepil dua: jalan masiat kadorakaan tina panon jeung tina cepil ibadahna na waktu lohor opat rakaat"
"ari asar pang opat rakaat naon nu diibadahan dina badan urang waktu asar?"
"narima urang boga suku dua leungeun dua jalan masiat kadorakaan tina leungeun jeung suku ibadahan waktu asar opat rakaat"
"ari magrib kang, pang tilu rakaat naon nu diibadahan di badan urang waktu magrib?"
"narima urang boga irung kakawahna dua jeung sungut bisa napsu goreng ucap goreng ibadahan waktu magrib tilu rakaat"
ari isa pang opat rakaat, kang naon nu diibadahan na badan urang waktu isa?"
"narima urang boga kulit daging balung kalawan sungsum tanapi gigir kenca katuhu beuteungjeungtonggong subuh pang dua rakaat urang ibadah sakabeh badan katut nyawa geus euweuh nyawaan urang teu wajib ibadah saperkara kitu dua perkara : akang pepeling deui ari nu laki-rabi cumarita imah-imah laba pisan nyai cegahanana laba pisan laranganana lamun urang keh rek ngampihan pahaci sanghiang sri nu baris ngahuripkeun ka awak urang nyai dek nyandang ka lumbung nete taraje pacuan ulah katuhu ti heula nyandak pahaci sanghiang sri ka lumbung nete taraje ulah katuhu ti heula tuluy candak ka lisung: lisung nyindiran kana badan urang lir ibarat bangkat ning iman ditutu ku halu halu nyindiran kana badan urang lir ibarat gagang ning iman ditapi ku nyiru nyiru nyindiran kana badan urang lir ibarat tamprakna iman tah eek nyiru age kudu tumamprak tumarima ka kersaning nu kawasa nu matak urang katibanan lapad : la haala wala kuata illa bilahi aliyul adim age eta tanda parentah urang teu daya teu upaya usik pakana mah: kersa urang teu baga pangawasa geus ditapi terusna jadi beas hartina awak urang nu kudu dibareaskeun diwadahan dina said said eta gunung rasa jati mulya tuluy candak ka bumi nyandaknya kudu bari imut leutik blus ka jero bumi hiji nyai ulah nete taraje katuhu ti heula dua ulah ngajablogkeun panto tilu ulah nenjrag palupuh opat ulah ngerewekkeun daun tengah imah lima ulah mangplangkeun cai dina dulang di imah genep ulah nyelapkeun peso dina bilik tujuh ulah sare dicindung dalapan ulah ngebutkeun panganggo di pangenggonan salapan lamun ka padaringan ulah tembong pinareup susu ulah katembong susu sapuluh lamun keur masak ulah ditinggalkeun kalawan ulah capek-rahem sabelas ulah ngetrok ka parako nyiduh ka parako duabelas ulah meuleum suluh kayu bihbul tah nu sarupi kitu kainggis kasieun kapaur nyi pohaci sanghiang sri"
"nuhun, engkang, disuhun pisan na embun-embunan dikonci na ati wasiat akang"
"sukur, nyai" "akang, sidik caroge abdi nu kasep mangga nyanggakeun oaodH KaLut banda raga katut nyawa 'pati hurip akang nu kagungan rek dibeureuin rek dihideung suka lilah diri abdi, kang"
atuh tina kituna geuning bray beurang basikut dangdan kersana ditikahkeun ku. rakana mangkat nu geulis sareng nu kasep
lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan gandeuang mah menak anu gandang hariring mantri nu ginding sora milawung kancana ti katuhu tanding ratu ti kenda tanding dewata tungkul satarimbang s!mu tanggah satarimbang s!mbah daweungna mah ngabudi dayeuh
atuh jag lantung mah geuning sumping ka kaum kumpulkeun sarat kaum parantos kumpul
"eh sarat kaum ! pangna dumeuheus dek ngahirasaya pangnikahkeun dulur kaula agan bungsu tarang ka den layung batik panganginan munding larik c@m@ng jaya suka tina panglakianana,,
atuh barabat rapalan ku sarat kaum barang geus beres rapalan bayar pasaksina Saratus duapuluh lima pasmat kalawan maskawin dibayar kontan saksina sarat kaum lobana saratus duapuluh lima pasmat heres patikahan mangkat mulang nu geulis jeung nu kasep teh diiring ku rakana
awak jangkung mani dilayungkeun awak lSnjang dipidangkeun l@ngkeh koneng dilegeyekeun keupat dianjing bantingkeun keupat dikangkang kengkengkeun
atuh raka ka paseban nu geulis jeung nu kasep ka kaputren katunda nu geulis nuju sosonoan oleng papanganten
"lengser!"
"kulan"
"ayeuna jugjug kaputren bale bu but saur dulur dewek eujeung carogena kudu kairingkeun, nya!" "nun mangga" "jig kaituh ! "
korejat ber lengser mangkat atuh jag lantung nepi ka kaputren lengser mangkatna teh "hatur pangapunten, gan" eek lengser atuh renjag anu geulis "lengser, dek naon? kami rareuwas teuing, lengser?" "ih gan, abdi ngemban timbalan tuang raka agan disaur sadayana kedah kairingkeun" atuh korejat garugah basikut darangdan teu dicarioskeun dangdanna mangkat nu geulis jeung nu kasep diiring ku lengser ti kaputren ka paseban lugay tina pangligaran gingsir tina pangcalikan daweungna mah ngabudi dayeuh mani mendung papayungan payung agung karatuan payung bawat kamenakan payung rurumbe kancana payung rurumbe kancana
awak jangkung dilayungkeun awak Ienjang dipidangkeun Iengkeh koneng dilegeyekeun keupat dianjing bamingkeun keupat dikangkang-kengkengkeun mani mendung papayungan
Tungkul satarimbang semu tanggah satarimbang sembah ka hareup ngala sajeujeuh ka tukang ngala sajeungkal pating arulang panangan pating lalunggak lalinggek tanding ciibun nu ngagarantung tanding cihujan nu maruntang dina pare tilu daun dina pare keur gumunda katebak ku angin puyuh katebak ku barat daya mani mendung papayungan ka hareup ngala sajeujeuh ka tukang ngala sajeungkal
atuh jag Ian tung nepi geuning ka paseban "hatur pangapunten, gusti" "eh lengser?" "sum uhun tim balan" "mana dulur dewek?" "ieu" "jeung carogena?" "yaktos" "yap ka darieu ye uh!" atuh cut cat gak gek parantos pada caralik payuneun tuang raka nu geulis jeung nu kasep teh "eh rayi, nu matak jauh dijugjug anggang diteang eta mah pekawis rayi teh tong mulih deui ka nagara rayi pakuan pajajaran tetep rayi di nagara ieu akang baris nyerenkeun bisluit karajaan dayeuh manggung mangga rayi geura tampa!"
atuh tampi ku den layung batik panganginan rounding larik cemeng jaya
"ayeuna urang lengser ieuh tas ngawinkeun teu meuncit-meuncit urang pesta teu olah-olah mestakeun ngadegna raja anom sinareng patikahanana, lengser takol bende ka alun-alun sugan aya nyarambungan ti suklakna ti siklukna jung parentahkeun kumpul para ponggawa panayagan sadayana ! kayaning tukang wayang tukang tembang topeng ronggeng degung calung angklung suling bangsing karinding kacapi rengkong kendang penca man ka dituh!" atuh korejat ber lengser mangkat barang nepi ka alun-alun
"heug akang nyerenkeun nagara katut eusina dudugana peryogana agamana kalayan drigamana"
"nampi , kang, nuhun sarebu suka salaksa katecta kasuhun katarima"
"ayeuna .ujang diangkat jadi raja anom gentos panjenengan rayi nyaetajadi pangeran surya kancana rat sajagat" (geuning)
di nagara dayeuh manggung ngadeg raja anom pangeran surya kancana rat sajagat
"lengser ! " "kulan, iyeuh!"
atuh tuluy midamel paseban kanoman linggih di kanoman ana beh cenah: "ai dek pesta mah bende lampung ti.ijuh likur teh kudu ditakol kabeh beu atuh hiji-hiji mah meureun lila temen mending parel ambeh tereh kitu? ah parel ambeh tereh nakolna ti gecte ka leutik tanapi ti leutik ka gecte?" parel ambeh tereh nakolna ti leutik ka gecte kop panakolna sirilik lar jebet! cengkleuleuleuleuleuleungngng nenenenengngng tuk-kung bectegul berewewewewewwww tokong gectewong godewer bende nu panggectena atuh mani eundeur sajajagat bende lampung tujuh likur disada kabeh parentahkeun ku lengser: ngeng ka tebeh kulon cekcok golongan parakaliwon "batur! eta bende di nagara ngagugruh!" "ih lamun bende lampung tujuh likur sarada kabeh tangara cenah baris dek pesta mestakeun ngadegna raja anom sinareng patikahanana urang saaya-aya kudu nyarambungan cenah!" "kukumpul atuh kainyah ! " prak kukumpul geus kumpul "naon bawana ti urang?" "ah ti urang mah kokocol, anak bogo, tampele kere jagong, engkol, tungtunan munding dongkol parabot barong jeung goong"
"sajagi?" "sayagikeun kainyah" ngeng ka tebeh kaler ender golongan para bupaten "batur! eta bende di nagara ngaguruh!" "heueuh di nagara dek pesta urang saaya-aya kudu nyarambungan!" "kukumpul atuh kainyah!" prak kukumpul barang geus kumpul "naon bawana ti urang?" "ti urang mah pare jeung pakel tungtunan munding tekel parabot topeng jeung ronggeng" "sayagi?" "sayagikeun kainyah ! " ngeng di tebeh wetan ear golongan para kumendang "batur! eta bende di nagara ngaguruh di nagara dek pesta mestakeun ngadegna raja anom sinareng patikahanana urang saaya-aya kudu nyaram bungan" "kukumpul atuh kainyah!" prak kukumpul barang geus kumpul "naon bawana ti urang?" "ah ti urang mah sabrang jeung bawang tungtunan munding capang parabot tembang jeung wayang" "sayagi?" "sayagikeun kainyah ! " ngeng tebeh kidt:l guyur golongan para tumenggung
"batur! eta bende di nagara ngaguruh!" "heueuh ! nagara dek pesta urang saaya-aya kudu nyarambungan kainyah! naon atuh ti urang?" "ih da teu dimisti sabogana-sabogana cenah ! ,, "kukumpul atuh kainyah!" prak kukumpul barang geus kumpul "naon babawaan ti urang?" "ah ti urang mah tangtarakan tangtarukan pupucukan: pentil lutung anak maung, cangkilung, bangbung gadung, iwung, tungtunan rounding buntung parabot degung jeung angklung angklung dalapanpuluh rambangan buatan ti rangkasbitung laguna teh balaganjur" "sayagi euy ! " "sayagi!" "indit atuh ! " indit burubul anu ti kidul aleutan para tumenggung leugeudeut aleutanana leugeudeuttanggeuyanana burudul tanggunganana melengkung um bul-um bulna biribit ampiranana geleber bandera kancana naon cacandakanana bawana gadung jeung iwung tungtunan rounding buntung parabot degung jeung angklung tutup kendang kulit lutung dirarawathoejangkung kuluwung kuluwung ruyung dit8pak ku para indung beunang disarungan jangkung beunang dig8lungan jucung
"ti mana eta euy?" "ti kidul, aleutan para tumenggung" "ka dapur!" ceuk lengser "purah ngasakan angeun iwung suguhna ulah liwat ti sadalung bisi pundung geuning majah maneh sok adigung"
burubul menak ti wetan aleutan para kum8ndang naon cacandakanana bawana sabrang jeung bawang tungtunan munding capang parabot t8mbang jeung wayang tutup k8ndang kulit kidang dirarawat hoe panjang kuluwung tangkal kondang dit@pak ku barudak lanjang beunang disinjangan giringsing wayang beunang digelungan malang
"ka sosompang" ceuk lengser "euy purah ngasakan angeun soang suguhna mah ulah liwat ti sapanjang bisi majah maneh sok anjaclang"
burubul menak ti kaler aleutan para bupaten naon cacandakanana bawana pare jeung pakel tungtunan munding tekel parabottopengjeungronggeng tutup k!ndang kulit !mbe dirarawat hoe gede kuluwung tangkal jam be dit!pak ku para cawene beunang disinjangan hade beunang dig!lungan konde '.'lea bale!" ceuk lengser "euy purah ngasakan angeun embe suguhna mah ulah liwat ti saparage bisi pundung majah maneh geura age-age" burubul menak ti kulon aleutan jaksa kaliwon naon cacandakanana bawana jagong jeung engkol tungtunan munding dongkol para bot barong jeung goong tutup k!ndang kulit meong dirarawat hoe condong kuluwung ti julang enom dit!pak ku para anom beunang disinjangan uyong beunang dig!lungan condong "ka pa won" ceuk lengser "purah ngasakan angeun jagong suguhna mah ulah liwat ti satetenong bisi pundung majah maneh sok loba omong"
atuh mani geus brul ngagimbung d!r ngaged8r sajalan-jalan nyarambungan ti suklakna ti siklukna anu jauh anu deukeut urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran panyingkuran urang s!pen urang regol urang ti para kanoman kumpul pinuh di alun-alun prak dibereskeun ku lengser law; rontekna ngajajar gula lantakna atuh mangkat lengser ka paseban bU*1t unjuk hatur ka nu jadi ratu
barang nepi ka paseban "hatur pangapunten, gusti ! " "eh lengser" "sumuhun timbalan" "kumaha? daratang nu nyarambungan? jeung para ponggawa panayagan?" "parantos ti suklakna ti siklukna anu jauh anu deukeut urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran panyingkuran urang sepen urang regol urang ti para kanoman pinuh di alun-alun nu nyarambungan para ponggawa panayagan" "sukur lengser aya sabaraha ratus rebu bilanganana, lengser?"
"nun, ti kulon golongan para kaliwon aya dua" "dua ratus? dua rebu?" "dua bilangan ti kaler golongan para bupaten: dua" "ti wetan?" "dua" "ti kidul?" "jumblah?" "dua keneh we" cenah
"har, opat pihak dua-dua geus dalapan
kumaha pang kitu lengser ngareken teh?" jadi kieu gusti: direken lain rekeneun dietang lain etangeun diitung ringkena we ngitung awewena jeung lalaki kitu nun" "paingan atuh ai kitu mah, lengser" barang keur kitu jol papatih nagara "eh lengser, dewek wakil mutlak ka silaing uruskeun kumaha peta adat biasa dek pesta, nya ! tah kuduna tah gobangna" "nun mangga" lengser ngawakilan papatih nagara asa aing jadi rajana bae gantana gintini manggih nu nangtung disuntrungkeun nu cingogo ditajongan nu keur cicing ditampilingan parangas porongos tungtungna jadi perenges kelor di sisi pager wanianana lengser teh antukna top kuda tewak ragadag dangdanan selana ku dulang sabeulah sanggawedi ku awi tali apus buntut murka: kawedkeun kana caheum . kadali tina bujurna ceklak panakawan tunggang kuda tunggang kuda lalagaran tereleng apeng-apengan saumur kakara tunggang kuda mani lahak-lehek lengser ngeunaheun temen atuh nyanghareup ka tukang cenah da kadali tina bujurna kunyedkeun kadalina kudagetek semprung kuda mabur gubrag lengser ragrag nyungseb Ian taran tikusruk pisan
"eta illkang naon yeuh liud-lfud dalapan puluh?"
"tukang s8nggak tungtung surak"
atuh lila ti lila kerejet korejat hudang kek kadali d!r!gdeg lumpat dek nyusul kuda kuda ngaler lengser ngidul
"euleuh-euleuh horeng teh lila ngaj8hj8r kitu kuda teu lapat-lapat acan ah, keun bae da geus deukeut ka alun-alun!" indit ka alun-alun barang n8pi ka alun-alun beh liud-liud dalapan puluh ''bacot siah tukang naon hah?" "tukang heot dalapan puluh" "geura monyong deuleu!"
"iraha d!rna pesta?" "tujuh poe tujuh peuting deui lamun teu monyong ti kiwari gunting biwirna saguling cinggir" ''beu batur! atuh geuning digunting biwir saguling cinggir meureun beak urang monyongna wayah ti kiwari" ''heueuh atuh"
geus maronyong ti pisaminggueun deui tukang heot
"geura calangap deuleu! mun teu calangap dijugang cungurna" geus ngarangah wae aya iaieur jeung aro ge diant8p wae · da sieuneun dijugang
heres papariksa panayagan "panayagan ! beu kumaha iyeuh fas ngawinkeun ceuk paribasa teu meuricit-meuncit dek pesta teu olah-olah" . _ _ salawe 8mbe prak lengser newakan 1 geresel dipeuncitan murka: atuh dipeuncitan tina buntutna atuh.,br8s digodog kana kancah gMe gMena salawe deupa mid8r cul godogan salawe 8mbe her lengser lumpat ka dapur marentah olah-olah gugup lengser meureu11 tukang olah "euh tukang olah geura olah ieuh ngawajit make tarasi
"ieu tukang naon yeuh?" "tukang j8j8k tungtung sepak" "geura jengke deuleu ! mun teu jengke dibabajeg teu kad8leh gobang mani mangrad?" geuwat bae jarengke mani kawas m8ri dina gal8ng
"ieu tukang naon yeuh?" "tukang b8kok" "geura darawel bUjurna dalapan puluh" darawel bujurna dalapan puluh tukang Mkok ngaborondong make oncom nyangu dimenyanan ngasakan jantung dipindang ngarah dicocol hipuna"
prakatuh tukang olah teh arolah abong ceuk parentahna kitu ngawajit make tarasi ngaborondong make oncom nyangu dimenyanan ngasakan jantung ge dipindang
atuh her lengser lumpat deui dek neangan godogan salwe embe tea ana breh suwung euweuh bukuran ngan rangkleung buntutna wungkul "edas, bukur angeun euy ituh sing alajret di tegalan beunang nyamaraan"
kedewuk lengser ngarawu samara gugup lengser rounding guyang disamaraan katenjo ku para ponggawa "eh lengser na kikituan , hah? rounding guyang disamaraan? atuh banyatkeun heula peuncit deuih"
"edas enya, dewek teh gugup euy ! "
prak dibanyatkeun atuh pangguyangan nepi ka hinyay disam baraan ku si lengser tuluy geuning manggil sarat kaum rek dipeuqcit rounding hiji tukang meuncitna kabeneran dalapanan ngaranna: karyaman karyamin kaludan kaludin japari japarudin "pek pangmeuncitkeun kadinyah sarat kaum ! " "heug euy ! " "jampean heula kainyah!" jampena teh sabilulah kieu pokna: "'a'udu bisul minal cenang korewel minal kerentil" keresel cenah "cekna,euy!" "alohuma jalal-julul cala culu julali julaeu" kitu jampena euweuh nu bener sarat kaum dalapanan geus dipeuncit piligenti ku dalapanan munding hiji "kumahakeun ayeuna?" "sisit" prak disisi t geus disisit "bagikeun keredan euy" "kulit jang saha?" "tukang kendang katut dalang" sebetkeun lamad "jang saha?" "tukang rebab" "karorongkong?" "jang tukang goong" "igana?" "jang tukang gambang" "jajando?" "j ang nu lalaj o" "dadana?"
"jang lengser purah ngabagikeun" , "babat gal@ng?" "fang panjak ronggeng" "kulit peujit?" "jang tukang karinding eusi peujit jang tukang suling ototna jang m@r@bot akas-akas jang mas upas daging rim pi jang murid katut guru kerewedan jang nu bogana nu bogana rawan-rawan daging lamusir jang kusir bayahjanglurah k@k@mpis jang jurutulis tambah micitjang nu geulis hulu jang panghulu letah jang halipah ati jang haji jajantung jang pan tun dnah kuluwung bujur jang tukang ringkung boolna jang mandor meunang est@r tuang kelor" "ari cekerna jang saha?" "jang l@be" "edas atuh beak pake k@r@dan kabeh "ah keun bae" mangkat lengser geuning ka paseban buat unjuk hatur ka nu jadi ratu tea bai'ang n@pi lengser ka pipir paseban lengser teh manggih k@r@tas bangkarak kop dicokot dkukdiMkok ditil!pkeun cat ka paseban katingali ku kanjSng raja
"mawa naon eta; lengser?" "ieu gan mendak surat paeh, nun" "deuh, kakara ngadenge dewek serat paeh hayang nyaho, lengser" sor sodorkeun, tampi ku kangjeng raja peledos mabek bau bangke "bacot siah nyaluntang ka ngaraning ka nu jadi d unungan hah ! " "ih tamaha saha gan apan eek abdi surat paeh naha atuh ku agan dipundut?" "edas, enya tamaha dewek kituna keun weh kumaha geus dipariksa para ponggawa panayagan?" "parantos nun tukang heot geus maronyong ti pisaminggueun tukang senggak geus calangap tukang jejek geus jarengke bae" "beu ai silaing teu ngarasakeun teuing ka diri batur ari batur teu boga dikesel kitu hah? atuh titah sayagi siah ulah ai nepi ka kituna mah keun we can nepi ka waktuna geura sundut mariemna geura der bae pesta nya!" "mangga" "jig kadi tuh ! " bral mangkat lengser teh gedag-gedig mani gede birit sampoyong gede bobokong daweungna mah ngabudi ludeung bosongot bade amprotan cecetrekan bari jojogedan heheotan bari momonyongan angkatna mah panakawan jalan ditincak sisina tengahna mah pijajagaeun bisi pagah nincak juru sinjang angkatna mah panakawan barang nepi ka alun-alun sundut meriemna lar sut tek gerrrr sut bajigur! sundut kalangtaka nu panggedena beunang ngobatan ti poe salasa obatna tujuh gantang sundut poe saptu sada poe ahad lar suu•mt gelegerrrrr ger pesta geunjleung sajajagat ngaguruh lir ombaking sagara rep bumi mani asa kaindi t di dayeuh manggung teh geuning surakna ngaindung Iembur ngabapa desa surakna teh geuning ayeuh-ayeuhan (sugan) eiii, surakna ngadahan cau surakna teh onggol-onggolan surak campuhna mah ginampuhan hahehoh hoy ah horseh aeh ! sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro (nu nakol salendro) ketuk sada ungkut-ungkut kendangna mah geuning sada ciang-ciang (sugan) turungtung sad a tam burn a terengteng sada rebab melas-melis sada suling pipiti di bunga mari nahap-nahap geuning pada surad pangarti nyenangkeun diri
mangpaat dunya aherat aya kuya di muara (geuning di muara) kudu emut kanu waktu di dunya sakadar ngumbara simeut disamber saeran hibema kanu pasitan (hibema mah kanu pisitan, geuning) saha nu teu emut ka pangeran tangtu jadi balad setan "kulan" pariksa para ponggawa panayagan tukang sepak bati supuk-sepak beungeut deungeun-deungeun disepakan atuh budal ka satempat-tempatna jep jempe rompek batan hate kole tiis batan birit leuwi
aya Iembu tina batu
"lengser ! "
"yeuh, jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting
geura budalkeun para ponggawa panayagan sadayana
geus carapeeun"
"mangga"
"jig kaituh!"
bral mangkat lengser teh geuning
barang nepi ka alun-alun
tukang ngaririg bet ragag-rigig kawas bebegig
tukang cetrek geus euweuh kulitan
tukang jimbrut geus mopog kelekna
pariksa tukang bekok: geus mohbrol boolna
"tutup pesta tujuh poe tujuh peuting
budal para ponggawa panayagan, budal!"
bud al surudan karia di dayeuh manggung teh (geuning) atuh seientang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa nyaeta ka nagara kuta beusi karungu ku demang pati rangga rawing nyaur saderekna nu istri agan sekar wangi "lis, ka <lieu nyai ! " atuh teu lami jebul ngadeuheus ka payuneun raka "kang kapandang naon?" "eh nyai, akang mangkukna boga dedengean ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro ·di mana tah nu tas tatalu tanapi nu tas mamarung?" "nun, kang , eta sanes nu tas tatalu tanapi nu tas mamarung" "naon atuh, nyai?" "eta nu mentas pesta geuning di dayeuh manggung mestakeun ngadegna raja anom sinareng patikanana anu geulis agan bungsu rarang saderek kangjeng raja prabu dalem panggung karaton kitu kang" gebeg demang pati rangga rawing "nya kitu nyai?" "sumuhun timbalan raka" "beu, ka urang mana cenah boga salakina si bungsu rarang?" "ka urang nagara pakuan pajajaran nu kasep den layung batik panganginan rounding larik cemeng jaya';
"inget bareto akang, lis, boga panadaran cacarekan baring sukpagi lamun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae dayeuh manggung ku akang dek dirorotek pinasti ayeuna baris diubrak-abrik nagarana diruksak manusana dipodaran baris dipulung randana bungsu rarang" rey amarahna demang pati rangga rawing basikut dangdan perjurit teu dicarioskeun dangdanna "do'akeun, nyai!" bral mangkat (geuning) lugayna mah tina pangligaran gingsir tina pangcalikan (sugan) anu ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen, daek ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagarana nyorang leuweung mani sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna atuh jag lantung geus nepi ka tapel wates nagara di dayeuh manggung gek calik ngeureunan palay bari mikir kumaha piakaleunana sangkan laukna beunang caina herang barang geus gilig pikirna demang pati rangga rawing "eh kawasna aing kudu nyamur lamun teu nyamur aing katohyan lantaran dihenteu-henteu oge .
dek ngajadi bapa mating dek ngajadi bajo ngalalakon bajag ngalalana lamun teu nyamur aing katohyan" atuh tina kituna tuluy bae ngawatek ajianana ajining buyut buntulu ajining: elmuna buyut buntulu: munding bulu hiris gMogkeun salirana geus leungit tampa Iebih ilang tampa karana janggelek geus ngajadi salin rupi ngajadi munding bulu hiris "tah, geus kieu mah moal aya nu nyangga pulia yen aing baris jadi bapa maling" tapi nyimpang pikiranana munding bulu hiris "beu, di nagara teh tas pesta meureun tutup pesta teh hajat kumaha lamun kakurangan lauk menta ka jagal euweuh aya oge cenah munding bulu hiris keun bae cenah meureun da rek diarah laukna boa-boa aing jol dikepung bae ana kitu tong ngajadi munding bulu hiris" les leungit munding bulu hiris janggelek geus ngajadi demang pati rangga rawing deui bae huleng mikir deui barang geus gilig pikiran ngawatek ajianana ajining jaran guyang ajining: elmuna jaran guyang : kuda bulu landak gedogkeun salirana Ies leungit tampa Iebih ilang tam pa karana janggelek geus ngajadi salin rupi ngajadi kuda bulu landak ai geus kieu mah moal aya nu nyangga pulia yen aing baris jadi bapa maling ngajadi kuda bulu landak blus aing datang ka kota nagara tenah meureun model aya kuda bulu landak dipundut ku nu jadi pangagung tangtu aing meureun ditunggangan ku ratu anom aing leumpang diatur derap adean congklang leutik ngan lamun aing salah lengkah aing teh meureun digitik euleuh, ku sangheuk aing digitik ti heula bisi salah lengkah ana kitu entong ngajadi kuda bulu landak" les leungit kuda bulu landak janggelek geus ngajadi demang pa ti rangga rawing deui bae huleng , mikir deui wae barang geus gilig pikirna ngawatek deui ajianana ajining buyut ongklang ajining : ilmuna buyut ongklang: oray wulung gedogkeun salirana les leungit tampa lebih ilang tampa karana janggelek geus ngajadi salin rupi ngajadi oray wulung gede teu kira-kira calangap nemu ka huntu roges 1ir ragaji gobed sihung sagede-gede kaleng seselor "tah ai geus kieu mah goloyor ka nagara urang nagara birat lalumpatan sieuneun ku aing nu teu lumpat ku aing dicapluk ngan lamun aing didodoho ti tukang dibinasa aing dibinamit meureun aing teh modar
lar gapruk ka nu caringin kurung eta titiran rarat-reret eta titiran teh kaleresan nu geulis palay niis ka payuneun paseban los gek linggih niis nu geulis di payuneun paseban reret ku titiran kulupur, lar, gapruk kana pangkonan anu geulis atuh renjag anu geulis aya titiran ka nu lahunan tuluy dicepeng ku pananganana teh eta titiran
ana kitu entong ngajadi oray wulung" Jes leungit oray wulung janggelek geus ngajadi demang pati rangga rawing deui bae huleng deui bae barang geus gilig pikima ngawatek deui ajianana ngawatek ajining paksi ajining elmuna paksi manuk titiran gectogkeun salirana geus leungit tampa Iebih ilang tampa karana janggelek geus ngajadi manuk titiran "tah, geus kieu mah hayang teuing nu geulis nuju linggir di payun paseban jol bisa gapruk kana pangkon nu geulis"
atuh kulupur titiran maju ka tengah , kota nagara --- geuning --mani nyumpel-nympel bae kana pangkonan anu geulis "akang saha nu boga ieu titiran mana lucu temen kawas manuk coo bae" waspada tuang raka prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara "beu, bener boncenang mata haur nyai mah titiran palsu, lis tangkurak si heulang rawing ieu nu kitu peta geura lamun teu percaya ka akang urang eunteungan lamun kalangkangna tujuh sidik .eta titiran palsu" atuh prak dieunteungan ku rakana teh seblak katingali ku nu geulis kalangkang titiran tujuh patilasan ngeunteungan barang sukpagi nelah nepi ka kiwari disebut eta cieunteung kitu eek .catur ,galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakdar bejana "he titiran sing iatna deuleu siah kurang ajar!" prebu dalem panggung karaton nyabut gobang si welang kancana biribit kadia tatit barabat lir kilat baranyay kadia kunang-kunang liar rontok lar, gabrug pinter eta titiran disabetan dibabukan pintema nyingcetna eta titiran teh hol, gablog, lar gampteng
hol bek, lar jebet, lar jekek
atuh langkung jengkel
prebu datem panggung karaton
dibabukan titiran teu keuna
pinter temen nyingcetna teh
sirilik lar, gampleng
hol bek, lar getepuk
jebrul bulu buntutna kababuk
atuh les leungit tampa lebih ilang tam pa karana
eta titiran
"binatang japakan tukang paok hah
moal burung beunang sia teh ku aing"
atuh leungit di dinya
yen disebut tukang paok
nelah nepi ka kiwari sebut eta cipaok
kitu eek catur galur nu kapungkur
caturangga nu baheula
nu ayeuna ngan sakadar bejana
lantaran udaganana henteu aya
mangkat mulang prebu datem panggung karaton
ka paseban dayeuh manggung tea
nyorang leuweung · sakeukeudeung
nyorang Iebak sabengbatan
sabengbatan -- sugan --
jauhna mah urang cundukkeun
anggang urang datangkeun
jag lantung nepi ka paseban
cat unggah gek calik
teu lami jebul tuang saderek anu istri
agan bungsu rarang
"akang ·kumaha kenging
titiran palsu tanapi henteu, kang?"
"alah, pinter temen nyai
ngan kababuk bulu buntutna sakali jebrul les leungit tampa Iebih ilang tampa karana tapi keun, engke moal burung beunang, nyai" katunda nu keur gunem catur raka rai geuning di paseban sigeg ayeuna anu dicarita nyaeta titiran anu nyumput teh geus ka luar tina panyumputanana __ geus ngajadi demang pati rangga rawing deui bae huleng mikir deui sajeroning salira ngamanahan sajeroning salira ngemut sajero kalbu "kumaha piakaleunana sangkan laukna beunang caina herang" atuh tina kituna tuluy bae ngawatek deui ajining pancadria panca, lima dria, angen-angen kanyataanana pangrungu paningal pangangseu jeung pangucap Ies leungit tampa Iebih ilang tampa karana janggelek ngajadi satin rupi ngajadi ucing jalu bulu tilu candramawat anu sok disebut ucing candramawat anu aya mawatna matek kana kabeungharan nu bogana teh "tah, geus kieu mah lah hayang teuing nu geulis teh nuju ebog jol aing bisa ngedeng jeung nu geulis" atuh mangkat eta ucing jalu maju ka tengah kota nagara atuh jag lantung dugi ka paseban cat unggah eta ucing jalu bulu tilu candramawat kaleresan katingali ku nu geulis geuning gabrug dirawu dipangku eta ucing mani roronjatan ungas-ingus nyiuman kana susu
"eh na ucing saha ieuh ocon temen akang saha nu boga ucing ieu jalu bulu tilu cantel ka katuhu nu disebut ucing candramawat anu aya mawatna watek kana kabeungharan anu bogana kang" prak dilalahun diusapan ku nu geulis eta ucing kurubat-korobot be ungas-ingus kana pangkonan anu geulis "akang saha nu boga ucing ieu, akang?" waspada tuang raka prebu dalem panggung karaton "beu bener, nyai mah mata peda wungkul eta teh titiran tea nyai ngan salin wujud wungkul tangkurak si heulang rawing nu nyieun kitu peta sing iatna kurang ajar" rontok lar, gabrug luncat eta ucing atuh mani diudag-udag dibabukan ditajongan rikat temen nyingcetna teh sirilik lar, gampleng hol Mk, lar jebet, lar jekek atuh pinter temen eta ucing dibabukan ditajongan henteu keuna pinter temen nyingcetna teh sirilik lar, gampleng, lar gelepuk katajong mani ngaok ber lumpat sakalumpat-lampet ngaberung lir kuda mabur tarik lumpat ucing diudag teu kaudag atuh barang geus ngarasa cape marukankeun kebat diudagna teh blus nyumput ngahekok eta ucing teh kocap prebu dalem panggung karaton lantaran udaganana geus teu lapat-lapat mangkat mulang mulih ka paseban kersa mulang
atuh jag Ian tung dugi ka paseban cat unggah gek calik dina korsi gading jol tuang saderek agan bungsu rarang "akang, kumaha kenging ucing palsu tanapi henteu" "alah, liwat linghas ninggang katajong sakali mani ngaok ber lumpat sakalumpat-lampet ngaberung lir kuda mabur tarik lumpat diudag ku akang teu kaudag atuh geuning tuluy mulang akang ka paseban tapi keun bae moal burung beunang nyai" ayeuna seug diteundeun dina handeuleum sieum ditunda dina hanjuang siang paranti nyokot ninggalkeun paranti nunda alaeun gulusur tedun ti manggung sakurincang pasir batang pasir batang anu girang eh rindu kasi abdur kancana herang dangukeun soara engkang ana seug urang jeujeuhkeun diajama masing hejo lembok lalakonna masing ram bay caritana ngembat aturanana lulus kalakuanana lauk situ gepeng hulu kasampeur kasenggal hideung kaparel kaperelekeun mun calik aya di mendi mun tapa aya di mana wekasan di dinya keneh sigeg ayeuna anu dicarita nyaeta ucing nu nyumput tea parantos ka luar tina panyumputanana teh - geuning - patilasan nyumput ucing baring sukpagi nelah nepi ka kiwari disebut eta Iembur kucing kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula anu ayeuna ngan sakadar bejana kocap demang pati rangga rawing ngarasa rempan bisi aya nu nyusul maju ngulon ngalindung ka nu suni nyumput di dinya nu matak disebut eta tanah nyalindung bijil tina panyumputanana naek kanu pasir ngilikan nu nyusul manahoreng euweuh nu nyusul "leuh, borohanan aing salungkar salingker" tlirun bae ti pasir mangkat deui tanapi miang deui numatak eta disebut citamiang maju deui ngajugjug ka dayeuh manggung deui bae nyorang leuweung mani sakeukeudeung nyorang Iebak sabengbatan ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna atuh jag lantung nepi geuning ka tapel wates nagara dayeuh manggung huleng mikir sajeroning ati ngamanahan sajeroning salira ngemut sajero kalbu "kumaha sangkan laukna beunang caina herang kawasna ayeuna kudu disirep urang dayeuh manggung geus gempar malolor tangtu beunang nu geulis ku aing geus gilig pikir demang pati rangga rawing gelendeng mapatkeun aji panyirepan sirep dingding sirep puriding sirepna si celeng belek sirep domas dipapatkeun kieu unggelna :
-- sang kama rasa sang kama ningkem kem bungkem bumi sajagat kahemengan bumi tulis ret meneng ret meneng turu sajagat kabeh -- tiupkeun tilu kali matih panyirepan demang pati rangga rawing guyur tagiwur ear sanagara pating koloyong pada giung tunduh "batur, ku naon ubar tunduh euy?" "ah, samak we jeung anggel ambeh tibra cenah" geus pating gectebug urang nagara dayeuh manggung masanggrahan narajang indung tunduh ka nu keur nutu di lisung atuh geuning samar rasa samar tenjo ngan jol bae anjing bodas samarukna anggel bodas dug ker kerek ka anjing-anjingna da anjing ge tunduheun kasirep mani gem par di lisung guyang huut bakat ku tunduh pada harees narajang deui indung tunduh ka nu keur ngasaan angeun di dapur wel sinduk jol indung tunduh gepblak ker kerek bari nyelegreng ngegel sinduk bari kerek mani jempling lir gaang katincak jempe rompek batan hate kole bale bandung munggah suwung pancaniti mani sepi pamengkang asa lalewang jempling lir gaang katincak jempe rompek batan hate kole suka bungah demang pati rangga rawing "ah geus gempar malolor tangtu beunang nu geulis ku aing"
geus euweuh nu nyaring saurang-urang acan pada harees sadayana iwal ti prebu dalem panggung karaton hanteu keuna ku sirep saenggoning teu keuna ku sirep kersana kangjeng raja baris ngintip bapa maling gedebug ebog ngaherang di kajuaran
mangkat demang pati rangga rawing ngajugjug tengah kota nagara "tangtu beunang nu geulis ku aing ayeuna mah"
bale bandung munggah suwung pancaniti mani sepi demang pati rangga rawing kumelendang ngan sorangan jag lantung ka alun-alun cat unggah ka paseban ngareunteutkeun panto pageuh ngeng kadenge bae pa ting guluprak pating geletruk "leuh, bet aya nu nyaring tah aing kaperego geura ieuh prak ditoong tina sesela panto ana beh teh matana peureum "baruk nu ngalindur deuleu ituh ! cik nu ngalindur panglaankeun tulak ! " jepret dibuka tulak ku eta nu ngalindur dug ngedeng deui "ku ngagugu nu ngalindur titah ngalaan tulak bray panto muka blus demang pati rangga rawing metu lawang manjing lawang ngareunteutkeun panto pageuh ngeng kadenge mani ewor "deuleu etah mani ear bet aya nu nyaring aing kaperego" prak ditoong tina sesela panto atuh beh teh ngocomang matana peureum "balukarna anu gundam meureum itu mani ear cik nu gundam panglaankeun tulak" korejat nu gundam hudang jepret muka tulak dug ngedeng deui "ku ngagugu nu gundam titah ngalaan tulak" bray panto muka guluprak karungu ku nu keur ngaherang prebu dalem panggung karaton "tah, tah, tah datang si kurang ajar datang· sibapa maling gelendeng mapatkeun aji pipahokanana "keun, sina samar rasa samar tenjo" atuh blus demang pati rangga rawing kena aji pipahokan tungtungna teh susur-sasar rumpu-rampa samar rasa samar tenjo atuh gap kana kai kibodas urut ngaduruk marukankeun anu geulis popongkol kai bodas ragadag dicandak korejat mesat, Mr lumpat mulang ka nagarana kuta beusi ngaberung mah geuning lir kuda mabur lepas batan babalapan -- sugan -- gantawang ti kaanggangan cumeluk ti kajauhan gero ka saderekna agan sekar wangi "lis, laan tulak nyai! beunang aceuk nyai ieuh! laan tulak, nya!" atuh jag lantung nepi ka Il?.garana jepret dibuka tulakna bray panto muka "akang mana, aceuk abdi anu geulis" "apan ieu disasangkeh, teu katingali nyai?" "lah ieung dulur kaniaya teuing kumaha raraosan tanapi titingalian engkang abong deui masing kaedanan oge anu disasangkeh eta popongkol bontot urut ngaduruk" "am bu-am bu nya kitu nyai ?" "sumuhun atuh timbalan raka" "enya rarasaan akang mah nu geulis ieu teh nyai" rey amarahna korejat tongtak Iar jebet, ber jteg! murag di tanah ciamis ngajadi pasir areng nepi ka kiwari kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana "du 'akeun nyai akang can kauntun tipung can ka tam bang beas can kalaksanakeun moal weleh ngabale bangke ngajampana bugang panasaran" bral mangkat deui bae , demang pati rangga rawing ngajugjug ka · dayeuh manggung deui bae lugay tina pangligaran gingsir geuning tina pangcalikan tina pangcalikan manggih tunggul diparudkeun cohcor didagorkeun cadas didupakkeun beuki jauh beuki jauh mangkatna demang pati rangga rawing teh atuh jag lantung geus nepi deui bae geuning ka dayeuh manggung cunduk di alun-alun cat unggah ka paseban metu lawang manjing lawang susur-sasar bari rumpu-rampa
keur susur-sasar rumpu-rampa atuh blus pananganana teh kana cagak ngedog kana cagak gedogan keur ngagoler marukankeun cagak anu geulis sangkeh gedogan korejatbelesat ber lumpat nyangkeh eta gedogan
atuh gantawang ti kaanggangan cumeluk ti kajauhan ngageroan ka saderekna agan bungsu rarang "lis, laan tulak beunang aceuk nyai anu geulis laan tulak nyai"
atuh jag lantung nepi geuning ka nagarana jepret dibuka bray panto muka seblak ningali raka "akang mana aceuk abdi nu geulis" "apan ieu disasangkeh teu katingali nyai ?" "lah ieung dulur kaniaya teuing kumaha raraosan tanapi titingalian anu disangkeh eta gedogan , engkang" " ambu, ambu manahoreng cagak gedogan hah sugan teh cagak nu geulis" yaktos kang "
rey amarahna tongtak lat jebet murag di 'tanah sumedang ngajadi gunung gedogan nelah nepi ka kiwari kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana "du'akeun lis akang can kauntung tipung can katambang beas can kalaksanakeun moal weleh ngabale bangke ngajampana bugang panasaran" bral mangkat deui bae ngajugjug ka nagara dayeuh manggung deui bae geus kaluar ti kota nagarana teh manggih tunggul diparudkeun cohcor didagorkeun geuning manggih cadas didupakkeun ka mana geuning jugjug purunna jauhna mah urang cundukkeun anggangna urang datangkeun jag lantung nepi deui bae ka tengah kota nagara di dayeuh manggung cunduk di alun-alun cat unggah ka paseban metu lawang manjing lawang susur-sasar bari rumpu-rampa bareng keur susur-sasar rumpu-rampa atuh geuning panangan nyodok kana bujur lulumpang marukankeun bujur anu demplon sodok bujur lulumpang atuh korejat melesat
berlumpat mawa lulumpang ''lis laan tulak nyai beunang aceuk nyai nu demplon yeuh" atuh jag lantung geuning ka nagarana kuta beusi jepret dibuka bray panto muka "kang, mana aceuk abdi nu geulis" "ieu nyai" atuh geuning seblak ningali nu dikandung eta lulumpang "ambu, akang kaniaya teuing kumaha raraosan tanapi titingalian? lulumpang disebut anu demplon engkang "emh, da rarasaan akang mah nu demplon bae nyai" rey amarahna korejat tongtak lar jebet her jleg murag di tanah bandung ngajadi gunung lulumpang nelah nepi ka kiwari kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana "du'akeun lis, akang c-an kauntung tipung can katambang beas can kalaksanakeun moal weleh ngabale bangke ngajampana bugang panasaran" bral mangkat deui bae lugay tina pangligaran gingsir geuning tina pangcalikan, sugan anu ludeung ku paneunggeul lebema mah ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok jag lantung geus nepi deui bae ka dayeuh manggung atuh cat unggah deui ka paseban metu lawang manjing lawang susur-sasar bari rumpu-rampa ana gap teh kana halu marukankeun anu lenjang "leuh-euleuh, sidik ieuh nu lenjang keur ,nyarande bae" atuh sangkeh eta halu korejat mesat Mr lumpat nyenyekel halu mulang ka kuta beusi "lis, laan tulak nyai beunang aceuk nyai ieuh anu lenjang ! " atuh jepret dibuka bray panto muka seblak ningali raka "akang, mana aceuk abdi nu lenjang teh?" "ieu disasangkeh nyai" '1ah ieung dulur, kaniaya teuing ki.imaha raraosan tanapi titingalian, engkang" abong deui masih kaedanan oge eta teh halu disebut anu lenjang" "ambu-ambu-ambu, nya kitu nyai?" "sumuhun atuh timbalan raka" "beu", rey amarahna korejat balangkeun atuh Mr jleg murag di tanah garut tapel wates bandung ngajadi gunung halu nelah nepi ka kiwari kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana "du'akeun lis, akang can kauntung tipung can katambang beas can kalaksanakeun" bral mangkat deui bae demang pati rangga rawing teh geus ka luar ti kota nagarana mangka tna teh atuh blus asup deui ka dayeuh manggung cat unggah ka paseban metu lawang manjing lawang susur-sasar bari rumpa-rampa atuh blus kana kamar kajuaran keur ngaherang prebu dalem panggung karaton katingali ku panggung karaton "deuleu ituh si kurang ajar talag-tolog, uyup-ayap'' nyengir we panggung karaton ngagumujengkeun laku petana rangga rawing atuh gap ka prebu dalem panggung karaton "tah-tah-tah, sidik ieuh bedajeung nu loba-loba" ragadag dirawu dipangku panggung karaton nurutkeun bae awak nu sakitu capena mawa nu sakitu gedena boro-boro bisa lumpat ngan ngarekeh, beurateun demang pati rangga rawing teh geus lempoy nyanda nu sakitu gedena geus kaluar ti kota nagara mangkatna teh nyorang leuweung sakeukeudeung gantawang ti kaanggangan cumeluk ti kajauhan nyaur raina agan sekar wangi "lis, laan tulak ! nyai ! sidik beunang ayeuna mah anu geulis" atuh nepi ka nagarana kuta beusi jepret dibuka seblak ningali raka "akang mana, aceuk abdi nu geulis" barang kadenge yen ku prebu dalem panggung karaton heg peupeureuman niron nu kulem atuh seblak katingali sidik nyandak jalmi ayeuna mah kocap yen agan sekar wangi samar lantaran prebu dalem panggung karaton jeung bungsu rarang teh rupa sarupa teu dipiceun sasieur lir beubeulahan terong mung benten istri sareng pameget wungkul kalawan panggung karaton teu aya kumisan teu janggotan teu aya godegan "akang yaktos, ieu mah panginten aceuk abdi nu geulis, kang" "ih atuh piraku salah deui salah deui nyai asal kudu keukeuh tinangtu tinekanan hasil pamaksudan samangsa-mangsa hate manteng kalawan keyeng tarigtu parengna teh" atuh suka bungah manahna teh geus kasaksi ku saderekna sidik cenah istri geulis rasana baris kauntun tipung katambang beas kalaksanakeun ka nu geulis "ngan bae nyai moal bisa buru-buru dipurak ayeuna nu sakieu capena tapi keun bae da beunang nyirep, lis" atuh cat candak ka Iebet kajuaran prak diebogkeun eta nu geulis teh nurutkeun bae sawangsulna demang pati rangga rawing anu sakitu capena anu sakitu mopona gedebug ebog guher deui kulem
kocap prebu dalem panggung karaton parantos aya di kuta beusi atuh mapatkeun aji panyirepna urang kuta beusi teh disirep puriding sirepna si celek belek sirep domas dipapatkeun kieu unggelna:
sang1kama rasa sang akma ningkem kem bungkem bumi sajagat bumi tulis ret meneng ret meneng turu sajagat kabeh tiupkeun tilu kali matih panyirepna prebu daiem panggung karaton mani guyur tagiwur ear sanagara pating koloyong urang kuta beusi pada giung tunduh "batur, ku naon ubar tunduh euy?" "ah samak we jeung anggel ambeh tibra" cenah pating gedebug urang nagara kuta beusi geus gempar jempling lir gaang katincak pada karem sadayana malah lengser oge yen gantana-gintini cumeluk bari hahaok gogorowokan
"tah lengserna nyaring keneh papatkeun sirepna sakali deui tiupkeun, rabul ka indung tunduhna ka lengser kep muka nu katuhu bray panon nu katuhu beunta sup kenca ka kenca mani pakupis ng8pukan indung tunduh · lengser teter Mr lumpat, blus ka kolong paseban dug ker tibra deuih dina kasur injuk tujuh susun tina kituna yen rangga rawing mah komo keur kul8m katambah ku pjlllyirep beuki tibra bae kerekna mani geg818g8ran lir g8lap anakna korejat pr8bu dal8m panggung karaton gugah tuluy nyayab nginditkeun saraja banda urang nagara kuta beusi sabuuk samerang awi teu aya nu kari geus digulungkeun atuh saderekna agan s8kar wangi gulung ku kasur samak anggelna angkat tumpangkeun kana braja banda br8k, riyM dipanggul . mangkat mulang bale bandung munggah suwung pancaniti mani s8pi pamengkang asa lalewang mani jempling lir gaang katincak jempe rompek batan hate kole tiis batan birit leuwi pada karem sadayana iwal prebu dalem panggung karaton kwn8lendang ngan sorangan di kuta beusi teh atuh geus ka luar ti kota nagara kuta beusi . nyorang leuweung mani sakeukeudeung nyorang sabengbatan jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun atuh jag lantung mah geus nepi simpenan raja banda a,t:uh mani brek jadi sakudang ti kuta beusi iatuh cag ecagkeun anu geulis agan sekar wangi atuh urang dayeuh manggung masih jempling keneh pada karulem urut nyirep si heulang rawing kersana seuseup sirepna ku prebu datem panggung karaton kieu basana panyeseup sirep -- anta maya anta sari buka kawah buka tali ari-ari sang kama rasa sang kama rupa bocah kembar tinayungan pangundurkeun si kurulung tunduh panghudangkeun si karalay heuay pangdatangkeun si baraja tanghi seuseup sirepna tilu kali atuh kerejet korejat garugah pating carileung pating garisik pating keureuceum pada lulungu kabeh urang dayeuh manggung malah agan sekar wangi nu candak ti kuta beusi kaseuseup deuih sirepna atuh geuning, korejat gugah luak-lieuk rarat-reret pikir sangli asa ngimpi raraosan asa gundam "lah ieung ieuh aya di mana geuning, akang? susul! abdi susul aya di mana?" barang sidik lain di nagarana lain di tempatna nangis agan sekar wangi ku lagu kid ung kidungluhungtikaruhun titinggal pusaka buhun lah ieung diri teu nyana dijingjing ku jurig badan dikakandar setan akang susul abdi susul ieuh aya di mana · aya di mana teu ngeunah teuing diri dijingjing ku jurig badan geuning dikakandar setan naha siah jurig nyiliwuri setan marakayangan anteurkeun aing anteurkeun anteurkeun ka nagarana anteurkeun ka nagarana jurig sia geura nyingkir setan sia geura nyingkah kelong montong newo-newo kuntianak ulah datang datang geura ieung diem ban ku nu rahayu diriksa ku nu kawasa diriksa ku nu kawasa atuh jol prebu daiem panggung karaton aria mangku nagara "nya, lain jurig lain setan lain kelong ieuh aya di dayeuh manggung, lis geus ulah nangis perkawis nyai ku akang moal dijieun panutu lampung pangejo bajo moal dijieun tukang babatak bebetek purah pupuraga purah miceun runtah moal, lis ku akang rek dipibojo ulah nangis, nyai" atuh geuning seblak ningali ka nu kasep "akang mangga ari kersa rurumpaheun ka nu laip ka nu hina ka nu bijilan ti pigunungan pikampungan basana sugal tur garihal ka nu cadu kana nutu haram kana pagawean "ih da akang ge kitu lis akang oge cadu macul haram kana pagawean tapi akang mah getol · isuk-isuk manggul pacul tibeurang manggul pasangan ditunda di kolong sasak isuk-isuk ngajejentul ngadagoanpamasangan ngadagoan kejo asak" atuh katunda agan sekar wangi parantos di dayeuh manggung anu nuju sosonoan bobogohan jeung prebu dalem panggung karaton di dayeuh manggung kocap yen prebu dalem panggung karaton ras emut waktos lolos ti kuta beusi kuta beusi teh disirep tangtu meureun ayeuna ge malolor keneh bae urang kuta beusi kersana yen baris diseuseup sirepna tangtu kana nyusulna hayang nyaho ketakna si heulang rawing kieu basana panyeuseup sirep: anta maya anta sari buka kawah buka tali ari-ari sang kama rasa sang kama rupa bocah kembar tinayungan pangundurkeun si kurulung tunduh panghudangkeun si karalay heuay pangdatangkeun si braja tanghi
seuseup sirepna urang kuta beusi atuh kerejet korejat garugah pating carileung pa ting garisik pada lulungu kabeh urang kuta beusi teh korejat demang pati rangga rawing gugah maksud muru kanu geulis istri geulis meunang maling ana seblak hanteu aya "lis, nyi agan sekar wangi ka mana aceuk nyai? jempe bae di kaputren atuh her lumpat barang dipariksa raja banda ledis sabuuk samerang awi taya nu kari
tuang saderek agan sekar wangi kalayan kasur samak anggelna hanteu aya "ambu, ambu, ambu bangsat kapalingan iyeuh aing nu maling aing nu karoroncodan moal salah urang dayeuh manggung nu nyieun kitu peta nya ayeuna dayeuh manggung baris diubrak-abrik nagarana diruksak manusana dipodaran" rey amarahna basikut dangdan perjurit demang pati rangga rawing rap duhung kop tudung rap cabang kop kolewang rap bMog top jojodog parang congkrang baliung balincong linggis suligi cagak tumbak gegep martil jara jarum kukular "lengseeeer!" "kulan!" "hayoh, geura dangdan buat kudu ngiring! ke lamun saha-saha nu dicekelan silaing kudu milu nongtakan, lengser" "mangga gan" pi:ak lengser dimgdan adat panakawan dangdan mani gandang disinjangan kulit kidang mani ginding diraksukan kulit rounding baju kutung kulit lutung duhung disoren tungtungna pendok disoren congona gagak ngelak ti gajana kalapati ti gigirna kitu murkana dangdanan lengser "geus dangdan lengser?" "parantos gan" "hayoh, buat kudu ngiring ke di mana-mana keur galungan aya nu dicekelan silaing kudu milu nongtakan lengser!" "mangga, gan" atuh mangkat demang pati heulang rawing ngajugjug geuning diiring ku lengser ka dayeuh manggung menak ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen daek ku pangadek
dolog ku cacabok ka mana jugjug purunna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung nepi geuning ka dayeuh manggung ka tapel wates nagara barang nepi ka dinya teu antaparah deui totoker bari kokoer bijilkeun cikal bugang jaga baya pupucukan
tuluy bae sosoak bari dudupak
kukubuk bari kakambul
tatangkalan pating jaruringkang
disepakan didupakan ku rangga rawing
"ke ke gan'', ceuk lengser
ulah waka amuk-amukan kitu gan
aya layan tanaga sud a geura keh"
beuki komo digeunggeureuhkeun ku lengserna teh
"hayu cuang adu lawung
ngisis kaMcikan
ngimbar pangawasana
ngadu pangaweruh
andelan deudeul nagara dayeuh manggung"
atuh geuning ngeng kadenge ray karasa ku nu boga nagara
yen aya musuh ngungkung braja nangtang wisaya
atuh tuluy nyaur patih geuning sungging kalang somantri
"o patih sungging kalang somantri
''kulan"
"ka dieu ! "
"inangga"
jol dumeuheus ka payuneun kangjeng raja sepuh prabu dalem panggung karaton "nun gusti kapandang naon?" "eh patih, eta aya musuh ngungkung braja nangtang wisaya da moal salah si heulang rawing nyusul ka dieu kabere gawe ayonan jig moal sapira" "mangga" atuh basikut dangdan dangdan perjurit teu dicarioskeun dangdanna pamit mangkat ka luar kota nagara buat ngayonan nu nangtang perang tea geus ka luar ti kota nagara mangkatna teh gok jeung anu keur ngacacang nangtang perang heulang rawing dek naon sia jorjor ka dieu hah? "aing patih sungging kalang somantri rek nangkep bangus sia deuleu ! " "mantog deui ka dituh aing sangeuk diadu jeung sia moal seubeuh, datangkeun dunungan sia duanana!" "aing moal mundur sasiku moal ngejat salengkah cadu ngejat ti kalangan perang moal palid aing di cileungcang papada palid aing di sagara di sagara tapak kancang metakeun pangadiwasa sarupa kumaha moal burung ditadah heulang rawing" "eh, lamun kitu sidik dek ngadon sosoroh kojor hah"
"memang"
"tampanan senjata aing gobang si welang kancana "sok pilihan kulit nu ipis"
"lah geura jekek we gan" ceuk si lengser "da teu sieuneun atuh"
atuh cabut gobang si welang kancana ku heulang rawing bribit kadia tatit brabat lir kilat branyay kadia kunang-kunang liar rontok piganyok bet, siet, sampiung lar, gonjrang mani ngagenjreng lir beusi keuna kana waja salira sungging kalang somantri teh hol, gablog, lar gampteng lar bek, lar jebet, lar jekek lar jeger totosan bojana kulit teu bentol-bentol acan aluk manan ruksak gobangna rikes heulang rawing teh atuh sot gobang ganti bedog sot bedog ganti badi sot badi ganti keris sot keris, cagak, tumbak parabot anu meta salira sungging kalang soman tri "hayoh, naon deui?" "inontong ngucap kitu lamun sia wani geura ngalawan!" "memang!" narajang surigging kalang somantri lar, kaplok? koloyong atuh geuning keur ngoloyong jejek lar jekek, hol Mk lungsar yen demang pati heulang rangga rawing kapidara "tah lengser, dunungan sia geus ngajehjer sarupa kitu dek ngabelaan sia tawa moal?" "lengser mah moal perang gan dening dunungan kumaha pangersa dipaehan da parantos paeh dihirupan aya keneh welasna kitu nun" "sukur lamun kitu mah" atuh tina kituna demang pati rangga rawing teh tuluy bae kuriling tujuh kuriling mepet bayu cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat gugah "eh heulang rawing hayoh, noto .s langit ngambah mega nerus bumi moal burung diayonan masih wani tanapi henteu?" kudupruk sumujud "nun bujeng-bujeng awak geus asa alaleumeur seja nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokeun tikoro gorokeun eek paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang nya pasrah nya lilah bahan ulun kumawula seja jadi ponggawa taluk nyuhunkeun hirup kalawan huripna" "sukor, lamun rek taluk . rek dibawa ka tengah kota nagara sanggakeun ka kangjeng raj a" "sumangga tumut sapangersa" .. atuh jag Ian tung ka alun-alun "hatur pangapunten, gusti!" atuh jol kangjeng raja ka luat seblak ningali ka pa?h tuluy ku patih sanggakeun patalukan urang kuta beusi demang pati heulang rangga rawing jeung lengsema "nampi patih, nuhun sarebu suka salaksa" . . atuh tuluy bae damel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna di dayeuh manggung demang pati heulang rangga rawing meunang ganjaran kasinugrahan premi saratus salapan puluh Ii.ma jaba pakarangan katunda demang pati rangga rawing parantos damel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna di dayeuh manggung atuh seiewing deui kabantun angin selentang kabawa beja - ngeng kareungeu ray karasa ka nagara kuta pasagi karungu ku tumenggung ganda rurugan nyaur saderekna anu istri agan aci larang "lis, ka· <lieu nyai ! ! " jol, tuang saderek "kang, kapandang naon?" "eh nyai, akang geus aya mingguna boga dedengean, lis ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu tanapi nu tas mamarung" "akang, sanes nu tas tatalu ta:napi nu tas mamarung" "naon atuh nyai?" "eta mentas pesta di dayeuh manggung masanggrahan mestakeun patikahan nu geulis agan bungsu rarang ka den layung batik rounding larik cemeng jaya, akang" gebeg "nya kitu, lis?" "sumuhun timbalan raka" "beu, inget akang boga pa:nadaran bareto, cacarekan baring sukpagi mun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae rek nyambungan ku gegendir sagede rounding saadi ayeuna bisi ditagih ku nu gaib dipariksa ku nu kawasa baris mayar bukti lubarkeun panadaran akang" atuh basikut dangdan dangdan perjurit rap duhung kop tudung rap cabang kop kolewang rap bedok top jojodog parang, congkrang, baliung, balincong linggis, suligi, cagak, tumbak, gegep, martil jara jarum kukular riject panggul gegendir sagede munding saadi "du'akeun nyai" bral mangka t lugayna mah tina pangligaran gingsirna mah tina pangcalikan tina pangcalikan -- sugan anu ludeung -- geuning -- ku paneunggeul leberna mah ku wawanen anu daek ku pangadek dologna mah ku cacabok -- sugan -- geus kaluar ti kota nagarana teh jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung nepi ka tapel wates nagara di dayeuh manggung barang nepi ka dinya nya kitu deui bae teu antaparah deui tuluy sosoak bari dudupak totoker bari kokoer kukubuk bari kakambul tatangkalan pa ting jaruringkang disepakan didupakan ku tumenggung ganda rurugan "hayu, cuang tepung adu lawung ngisis kabecikan ngembar pangawasa ngadu pangaweruh bijilkeun! cikal bugang jagabaya pupucukan andelan deudeul nagara dayeuh manggung ! "
atuh ngeng deui kadenge ray karasa ku nu boga nagara "rayi, gMe burih tah musuh ngungkung baraja nangtang wisaya, rayi moal salah urang kuta pasagi tah! tumenggung ganda rurugan lantaran sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang tapi keun, rayi calik-calik di kanoman akang nu baris nguruskeun, rayi" prabu dal8m manggung karaton nyaur patih kadua kaling somantri sungging "o patih kaling somantri sungging!" "kulan ! " · "ayonan tah, musuh ngungkung baraja nangtang wisaya rrioal salah urang kuta pasagi jig!" "mangga" atuh basikut dangdan teu dicarioskeun dangdanna pamit mangkat ka luar kota nagara buat ngayonan nu nangtang p8rang tea mangkat kikitrikan patra gading tatahan patra komala ngagurat ka tanah palebah anu ulun kumawula ana gok eujeung nu keur ngacacang nangtang perang gancangna geus teu aku sadulur tatanya baraya deui hartina teu silih tanya lar, gabrug der galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeut silih banting binantingan sered sineredan hol, gahlog, lar gampleng hol Mk, lar jebet, lar j8kek hol polotot lar cag, lungsar kabalangkeun tum8nggung ganda rurugan korejat tangginas hudang narajang rek males budi narajang nyepak, tewak, kek bantingkeun lar gelepuk! lar budi! kusek, mati kapidara eh, titis tulis ti bihari kadar mangsa ti nu kawasa kulak canggeum bagja awak --- sugan --- atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kadenge ray karasa ka tuang saderek anu istri agait aci laras "deuh dulur, bejana geus ngajehjer di kalangan p8rang kumaha ieuh aing lamun teu buru-buru taluk tangtu aing ge meureun dipodaran menta tulung, tulung ·ka saha lumpat lumpat ka mana ana kitu rek nyuhunkeun hirup kalawan huripna prail mupakat saahli waris saahli wajib alo kaponakan mangkat agan aci laras jeung saderek-saderekna nyampeukeun ka nu tas perang tea'
mendung-mendung papayungan payung agung karatuan payung bawat kamenakan payung rurumbe kancana daweungna mah ngabudi dayeuh
atuh gok eujeung anu mentas perang "tah dulur sia geus ngajehjer sarupa kitu ngabelaan sia atawa moal?" "nun bujeng-bujeng diri abdi nyuhunkeun hirup kalawan huripna dening dulur kumaha pangersa dipaehan da parantos paeh dihirupan aya keneh welasna kitu nun!" "sukur lamun kitu dulur sia aing can iklas moal burung dihirupan atuh kuriling tujuh kuriling mepet banyuna cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat gugah tumenggung ganda rurugan"
"eh, tumenggung ganda rurugan! hayoh, notos langit ngambah mega nerus bumi moal burung diayonan masih wani tanapi henteu?" kudupruk sumujud "nun nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokeun tikoro gorokeun eek paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang nya pasrah nya lilah bahan ulun kU.inawula seja jadi ponggawa taluk, nyuh'iinkeuri-hfrup kalawan huripna" "sukur, lamun rek taluk rek dibawa ka tengah kota nagara sanggakeun ka kangjeng raja" "sumangga tumut sapangersa"
burubul saalung baju barabat sawidak lima biribit saindit sirib barabat mah geuning sajengkar heurap -- sugan -- jag lantung ka alun-alun atuh ngadeuheus ka paseban "hatur pangapunten , gusti!" jol prebu dalem panggung karaton tuluy sanggakeun patalukan tumenggung ganda rurugan jeung saderek-saderekna "nampi patih ntihun sarebu suka salaksa kateda kasuhun katarima" atuh tuluy bae damel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna di dayeuh manggung tumenggung ganda rurugan meunang ganjaran kasinugrahan premi saratus tujuh puluh lima jaba pakarangan katunda tumenggung ganda rurugan damel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna di dayeuh manggung
candak patalukanana yen tumenggung ganda rurugan jeung saderek-saderekna mangkat diiring ku patih sungging kalang somantri deui kabantun angin s8lentang kabawa beja ngeng kareungeu ray karasa ka nagara jampang kulon karunggu ku sabda laksana nyaur saderekna anu istri agan s8kar kancana: "lis - ka dieu nyai ! " atuh geuning jol tuarig saderek "kang, kapandang naon?" "eh nyai, akang geus aya mingguna, lis boga dedengean ngadenge sada k8tuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu tanapi tas mamarung?" "sanes akang nu tas tatil.lu tanapi tas mamarung "naon atuh nyai?" "eta nu mentas pesta di nagara - geuning - dayeuh manggung mestakeun patikahan anu geulis agan bungsu rarang saderek kangjeng raja dalem panggung karaton" "nya kitu nyai?" "sumuhun timbalan raka" "ka urang mana cenah boga salakina si bungsu rarang teh?" "ka urang nagara pakuan pajajaran nu kasep den layung batik rounding larik cem8ngjaya" "kasep saha kira-kirana jeung akang, nyai?" "manawi kasep itu" "eudeuh, dulur nepikeun ka mangmeunangkeun ka deungeun-deungeun matak naon mun kasep akang atuh kitu, lis!" "sanes mangmeunangkeun da kumaha buktosna bae da akang mah bMegal-bMegul kawas tunggul kaduruk" kelor hejo pipir pager "wah naeun dulur teh" antukna "inget bareto akang boga panadaran cacarekan lamun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae rek nyambungan ku peureup beunang ngamuludkeun ayeuna bisi ditagih ku nu gaib dipariksa ku nu kawasa diteang subaya baris bayar bukti rek dilubarkeun panadaran akang ngan asa geus heubeul tas dimuludkeunana ieuh geus salapan bulan boa-boa laas cenah tapi kituna deui bisi ditagih ku nu gaib dipariksa ku nu kawasa diteang subaya baris bayar bukti rek dilubarkeun panadaran akang" basikut dangdan teu dicarioskeun dangdanna mangkat buat ngajugjug ka dayeuh manggung lugayna mah geuning tina pangligaran gingsir tina pangcalikan anu ludeung ku paneunggeul leber ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok -- geuning -- jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung geus nepi geuning barang nepi ka dinya sabda laksana teu antaparah deui tuluy bae sosoak bari dudupak totoker bari kokoer kukubuk bari kakambul "hayu cuang tepung adu lawung ngisis kabecikan ngembar pangawasa ngadu pangaweruh bijilkeun, cikal bugang jagabaya pupucukan andelan deudeul nagara dayeuh manggung ! " "rayi geus jebul deui et<t musuh ngungkung baraja nangtang wisaya moal salah urang jam pang kulon si sabda laksana lantaran sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang tapi keun entong pake miris gala rempan manah rayi calik-calik we di kanoman akang nu baris nguruskeun" prebu da!em panggung karaton nyaur patih kahiji sungg!ng kalang somantri "o patih sungging kalang somantri "kulan! "ayonan jig kaituh musuh ngungkung baraja nangtang wisaya bagilir piligenti adi silaing capeeun keneh moal sapira, man!"
"mangga gusti ! " basikut dangdan teu dicarioskeun dangdanna pamit mangkat ka Juar kota nagara buat ngayonan nu nangtang perang ana gok gancangna yen geus teu aku saduJur deui teu tatanya baraya deui tegesna teu silih tanya atuh Jar, gabrug der galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeut silih banting binantingan sered sineredan hol , gablog! lar, gampleng hol bek, Jar jebet! lar jekek! hoJ poJotot, lar cag lungsar, sabda Jaksana kabalangkeun narajang rek males budi korejat hudang nyepak, tewak kek bantingkeun, Jar gelepuk Jungsar, bari jejek panangan Jar bek! kusek mati sabda Jaksana kapidara atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kareungeu ray karasa karungu ku tuang saderekna nu istri agan sekar kancana "deuh duJur, bejana geus ngajehjer di kalangan perang kumaha teuing aing ieuh, geuning Jamun teu buru-buru taluk tangtu aing meureun dipodaran menta tulung, tulung ka saha lumpat, lumpat ka mana ana kitu mending nyuhunkeun hirup kalawan huripna.' tuluy bae prail mupakat saahli waris saahli wajib alo kaponakan mangkat sekar kancana jeung saderek-saderekna nyampeurkeun ka nu tas perang
tokecang awak montok gede kacang · tungkul satarimbang semu tanggah satarimbang sembah tokecang
all cingcin dina cinggir biduri dina jariji tokecang awak montok gMe suukna
tokecang anu montok dagang kacang jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun atuh jag lantung gok eujeung nu tas perang tea
"tah dulur sia geus ngajehjer sarupa kitu rek ngabelaan sia atawa moal?" "nun bujeng-bujeng diri abdi rek nyuhunkeun hirup kalawan huripna dening dulur kumaha pangersa dipaehan da parantos paeh dihirupan aya keneh welasna kitu nun" " sukur , lamun kitu aing can iklas moal burung dulur sia dihirupan" atuh jol patih sungging kalang somantri "eh sabda laksana! ayoh notos langit ngambah mega nerus bumi moal burung diayonan masih wani tanapi henteu?" kudupruk sumujud "nun , nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokeun tikoro gorokeun ceuk paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang nya pasrah nya lilah bahan ulun kumawula seja jadi ponggawa taluk , nyuhunkeun hirup kalawan huripna" "sukur , lamun rek taluk rek dibawa ka tengah kota nagara sanggakeun ka kangjeng raja" "sumangga tumut sapangersa" candak patalukan giring ka paseban mangkat baris disanggakeun ka kangjeng raj a
atuh kuriling tujuh kuriling mepet banyuna cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat gugah lulurung mah tujuh ngabandung "hatur pangapunten, gusti!" jol prebu dalem panggung karaton ka luar, seblak ningali ka patih atuh tuluy ku patih disanggakeun patalukan sabda laksana jeung saderek-saderekna "nampi patih, ni.lhun sarebu suka salaksa kateda kasuhun katarima" atuh tuluy damet pongga\va bahan ulun kumawula sapapaosna di dayeuh manggung sabda laksana meunang ganjaran kasinugrahan premi saratus limapuluh jaba pakarangan teh atuh selewing kabantun angin selentang kabawa beja ngeng kareungeu ray karasa ka nagara kuta genggelang karungu ka raden pati gajah manggala nyaur saderekna anu istri agan sekar malela "lis ! ka dieu nyai!" teu lami jebul ngadeUheus ka payuneun raka "kang, kapandang naon?" "eh nyai, akang geus aya puluh poena boga dedengean lis ngadenge sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro di mana tah nu tas tatalu tanapi nu tas mamarung?" "akang sanes nu tas tatalu tanapi tas mamarung, akang" "naon atuh, nyai?" "eta nu mentas pesta di dayeuh manggung masanggrahan mestakeun patikahanana nu geulis agan bungsu rarang saderek kangjeng raja prebu dalem panggung karaton "ka urang mana nyai?" "ka urang nagara pakuan pajajaran nu kasep den layung batik panganginan munding larik cemeng jaya" "kasep saha jeung akang kii:a-kirana nyai?" "manawi kasep itu" "euleuh, dulur n8pikeun ka mangmeunangkeun ka deungeun-deungeun matak naon mun kasep akang atuh kitu lis?" "sanes mangmeunangkeun da kumaha puktosna bae, kang da akang mah Mdegal bectegul kawas tunggul kaduruk" kelor hejo pipir pager "wah naeun dulur teh" antukna "inget bareto akang boga panadaran cacarekan baring sukpagi lamun ditikahkeun ka deungeun-deungeun boh ka saha bae dek nyambungan ku gegendir beusi bobot tiluratus kati, lis tapi samemehna dilubarkeun pailadaran akang lantaran urang mah boga kapetengan jurig jonggrang urang sina paling bae si bungsu rarang ku si jurig jonggrang" atuh mangkat gajah manggala ngajugjug ka guha jotang rek nepungan kapetengan jurig jonggrang kalapitung tea anu ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen anu daek ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagarana mangkatna teh atuh geuning jag lantung geuning nepi geuning ka guha jotang ketrok-ketrok pintu guha buringkal jonggrang ka luar sumujud ka dununganana gajah manggala "eh, jurig jonggrang kalapitung awak maneh kabere gawe buat kudu paling anu geulis bungsu rarang urang nagara dayeuh manggung" "nun ngemban satimbalan ngiring sapangersa buat condong ka papagon lempeng ka subaya" atuh geus nimbalan ka jurig jonggrang kalapitung gajah manggala mah mulang deui ka pasebanna atuh geuning cat unggah ka pasebanna gek calik di paseban kuta genggelang kocap deui jurig jonggrang kalapitung tina satampina timbalan baris ngajugjug ka dayeuh manggung ngawatek ajianana baris dibere jalan ngapak ka awang-awang ngawatek ajianana ajining maruta ajining elmuna maruta angin k8rsana baris niringting langit narangtang mega ngapak mega maja gantang k8rsana ngagayuh salira ka manggung ka sangiang dalinganti gagana wiati rep sidakep sinuku tunggal sampean tojerkeun panangan sidakepkeun korejat biur jurig jonggrang kalapitung ngapung ana sampiung ngapung ka manggung marabat --- eeeeiiiiih --- ngapak ngawang-ngawang ngapung mah satalanjungan lir kapuk ngapung hiber kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana mani tenting sagMe papanting Ientang sagMe bangbara Ientong sagMe papatong lapat-lapat sapaningal beuki luhur beuki luhur mani kalampudan ku kuwung-kuwung kalampatan mega bodas kaliieuman mega beureum angin puyuh lilimbungan angin barat reureundahan turagan ti kahiangan turagan ti kahiangan beuki luhur beuki luhur atuh jag Ian tung ka sangiang dalinganti gagana wiati nepi kana mega maja gantang heg sidengdang ucang-ucangan dina mega maja gantang jurig jonggrang teh larak-lirik ningali ka hanc!_ap ngilikan nagara dayeuh manggung masanggrahan tea ana ret nenjo ka handap mani tembong tengtong ka cirebon ka solo ka walang kabo ka bonang ka tulang bawang ka jenggi ka tampadani ka mekah urang madinah
gunung-gunung ting parentul sariga dudukuy pinang sagara marakbak lir eunteung katojo ku sarengenge kitu katingalina ti awang-awang teh geuning
atuh seblak parantos katingali ti awang-awang nagara dayeuh manggung masanggrahan kersana jurig jonggrang kalapitung beurang ngadagoan kagantina ku peuting reup peuting atuh heg jurig jonggrang kalapitung lungsur ti awang-awang nyirorot •sumeot lir totono sumiripit tanding piit disipat dibenerkeun dilempengkeun liang tai nonggeng ka langit kagungan mani ulang-ulangan milang bentang sorolok mani tiloklok serelek mani tileklek
lar, g8jlig ! atuh geuning tengah peuting di awang-awang nuju karulem tibra jempe rompek urang dayeuh manggung masanggrahan tina kituna jurig jonggrang kalapitung nyayab ka paseban ka kaputren bale bubut anu geulis nuju kulem tibra ragadag candak ku jurig jonggrang kalapitung korejat mesat, biur ! dibawa ngapung
atuh durugdug ngapung ka manggung barabat - eeeeeeeiiiiiiih - ngapak ngawang-ngawang ngapungna satalanjungan lir kapuk ngapung hiMr kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana
atuh mani jerit anu geulis nangis maratan langit koceak kocecet dengek-dengek kocecet "teu nyana teuing diri dijingjing ku jurig badan dikartdar setan akang susul, abdi susul, ieuh rek dibawa ka mana naha siah jurig nyiliwuri setan marakayangan anteurkeun aing anteurkeun 1 anteurkeun ka nagarana" teu diwaro kasauran anu geulis durugdug bae dibawa ngapung beuki tarik beuki luhur beuki luhur angin barat reureundahan turagan di kahiangan atuh yen geuning; jag lantung nepi kana maja gantang jurig jori.ggrang kalapitung teh geuning kersana lungsur ti awang-awang dibenerkeun dilempengkeun ka tempatna eta guha jotang tea nyirorot sumeot lir totono sumiripit tanding piit sorolok mani tiloklok serelek mani tileklek lar, gejlig ! parantos aya deukeut deui di tempatna eta guha jotang tea jurig jonggrang huleng "mingsalkeun kitu ieu nu geulis ka paseban? mending dibawa ku aing kana jero guha? ah, jeung jangeun batur jang jangeun aing meunang cape, cape aing leuwih hade nu geulis dibawa kana jero guha" geus gilig pikir jurig jonggrang kalapitung nu geulis candak ka jero guha lar, blus! nu geulis kana jero guha tea atuh mani jerit nangis maratan langit koceak kocecet d8ngek deui kocecet geuning nu geulis di jero guha mani poek mongkleng buta rata eek wiwilangan ngutek-ngutek curuk teu kajeueung meueus-meueus acan barang keur kokoceakan nu geulis di jero guha diseuseup ku jurig jonggrang kalapitung anu geulis'perlaya mati di jero guha jotang ana seug diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun na hanjuang siang katunda nu geulis mati di jero guha jotang di kuta genggelang sigeg ayeuna anu dicarita yen urang dayeuh manggung bray beurang mani guyur tagiwur ear sanagara yen tipeuting tas kapalingan tibeurang tas kasayaban nagara bongbong katilar wadon anu geulis hanteu aya atuh mani burber para ponggawa anu ngidul, ngulon ngaler ngetan nyusul bapa maling teh teu kapendak, geuning kocap batara lengser manggih tapakna mani sagede babaladon urut totojema mani ledug "kawas-kawas urut nu dibawa ngapung ieuh aing bareto boga ajian ngapung teu acan dipecak-pecak ayeuna baris bela ka anu jadi dunungan baris nyusul bapa maling" atuh batara lengser ngawatek ajianana ajining maruta ajining elmuna maruta angin kersana baris niringting langit narangtang ·mega ngapak mega maja gantang kersana ngagayuh salira ka manggung ngajugjug ka sangiang dalinganti gagana wiati korejat biur lengser ngapung
"euleuh, euleuh, euleuh aing ge bisa horeng hanas teu ti bareto sok ngapung kieu yeuh" atuh durugdug ngapung ka manggung barabat ngapak ngawang-ngawang ngapungna satalanjungan lir kapuk ngapung hiber kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana kalampudan ku kuwung-kuwung kalampatan mega bodas kahieuman mega beureum awak kanti jeung nu leutik awak loma jeung dewata awak wawuh jeung nu lembut beuki luhur beuki luhur ngapungna teh
beuki luhur lengser beuki inggis "euleuh-euleuh, kana naon ngeumbing ieuh balai deuleu aing euweuh jang ngeumbing"
kersana lengser sangkan ulah Iewang ulah inggis atuh tatanggahan 1e1enggakan 1e1enggakan 1e1enggakan ana tibalik sirorot
"pileuleuyan, hulu milihan nu uduh sia ka dituh lar bres titutug kanu ranca pisan . mani kuat koseh-koseh sukuna wungkul lenger atuh gedogkeun salirana lar jlig bisa hanjat ti nu ranca iket tinggaleun .atuh tuluy bae nyabut talutug dipuril ik!tna ka talutug barang geus beunang dipuril kanu indung sukuna mani popolokot ku leutak ingkrud-ingkrud mulang ka paseban buat unjuk hatur ka nu jadi ratu ''hatur pangapunt!n, gusti!" jol kangjeng raja ka luar sebiak ningali
1 "ambu-ambu, ku naon eta popolokot kti leutak, hah?" "nun, abdi nyusul bapa mating ni!ndak tapakna mani sagede babaladon urut totojema rna:ni ledug urut dibawa ngapung tuluy diajar niringting langit narangtang mega nyusul bapa mating barang di awang-awang abdi inggis tibalik sirorot br!s titutug ka nu ranca pisan" "ambu, ambu, ambu tayi ! bilai, bilai rai!
agan bungsu rarang dibawa jurig jonggrang kalapitung tapi rai calik-calik bae akang baris nguruskeun, rai" atuh tuluy nyaur patih nu kahiji raden patih sungging kalang somantri "o patih sungging kalang somantri "kulan!" "ka dieu" atilh jol patih nu kahiji sungging kalang somantri dumeuheus ka payuneun kangjeng raja prebu dalem panggung karaton "gusti kapandang naon?" "eh patih, awak maneh kabere gawe jtigjug nagara kuta g8ngg81ang talingakeun aya euweuhna bungsu rarang di nagara eta kulayan asup ka nagara eta buat kudu nyamur ngajadi tukang kuli-kuli nya!" "mangga, gusti" atuh basikut dangdan teu dicarioskeun pamit mangkat ngajugjug nagara kuta genggelang tea patih sungging kalang somantri teh lugayna mah tina pangligaran gingsirna mah tina pangcalikan -- sugan -- menak ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen daek ku pangadek dolog ku cacabok geus ka luar ti kota nagara dayeuh manggung
nyorang leuweung mani sakeukeudeung
nyorang l@bak geuning sabengbatan
-- sugan --
nyorang leuweung sakeukeudeung
nyorang Iebak sabengbatan
ka mana jugjug purunna
ka datangna
undur ' satalanjung jauh
jauh urang cundukkeun
anggang urang datangkeun
jag lantung geus n@pi
ka tap@l wat@s nagara kuta g@nggelang
gedogkeun salirana
geus leungit tampa lebih
ilang tampa karana
sinatria
janggelek geus ngajadi tukang kuli-kuli
panganggona kotor
salirana lagedu
blus asup ka nagara kuta g@ngg@lang
disraksrak dikotektak
saban tempat
milari agan bungsu rarang
weleh teu kap@ndak -- geuning --
barang weleh teu kapendak
mangkat ka t@ngah kota nagara
buat ngadeuheus ka nu boga nagara
jag lantung ka paseban ngadeuheusan ka nu boga nagara "hatur pangapunten, nun!"
jol geuning gajah manggala ka luar seblak ningali ka ki semah tuluy dipariksa "semah ti mana eta teh?"
"nun ti palabuan nusa kapal" "dek naon datang ka dieu?" ''baris bade milari tumbak kakaitan" ''kuli" "kuli kana naon?" "sugan aya nu untting enteng we cenah muruh-muruhkeun dadaharan kituh" "ih atuh di dieu ge ranghap parabanetin mah lain, di dieu boga pigaweeun boga panjara beusi sarigsiganeun daek digawe di dewek" · "mangga" "heug laniun daek digawe di dewek digawena sapoena ti isuk nepi ka sore sapoe duabelas sabulan tilupuluh di mana meuncit munding lintuh kakara silain digajih, nya!" "mangga ". "sanggup?" "sanggem" "man, dewek nuduhkeun" atuh mangkat teh geuning tukang kuli diiring ku gajah manggala gajah manggala awas saenyana eta lain nu kuli nyaeta nu nyamur bral mangkat geuning atuh jag lantung geus n8pi geuning ka t8mpat panjara beusi ''hayoh geura asup ari sanggup mah!" attih blus asup kanu panjara beusi teu antaparah jablogkeun pantona ku gajah manggala jepret dipageuhan bari ditinggalkeun hul8ng patih sungging kalang somantri "8mh, nya awas geuning ari gajah manggala majahkeun panjara beusi sarigsiganeun sakieu bunina" reunteutkeun pantona pageuh "gusti tiwas ti was gusti" atuh geuning tuluy bae ditongtakan dijejekan panto panjara beusi boroning muka teu uget-uget acan "bilai, gusti! tiwas, tiwas" niaksud baris teunggar ku mastakana panto panjara beusi sirilik lar j8kek lar jMak bray mastakana beulah jungkeI kapidara mati sungging kalang somantri di jero panjara beusi di kuta genggelang ana seug diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun dina hanjuang siang katunda patih sungging kalang somantri mati di jero panjara beusi di ku ta genggelang sigeg ayeuna anu dicarita prebu dalem panggung karaton nyaur ratu anom: "rayi ! urang nginditkeun ponggawa bororaah datang teu beja-beja acan geus puguh agan bungsu rarang tapi kituna rai mah calik-calik bae keun akang nu baris nguruskeun"
prebu dalem panggung karaton nyaur deui patih kadua kaling somantri sungging "o patih kaling somantri sungging!" "kulan!" "lanceuk silaing sungging kalang somantri bororaah datang teu beja-beja acan geus puguh dulur dewek agan bungsu rarang wayahna jugjug kuta genggelang talingakeun aya euweuhna bungsu rarang di nagara eta jeung lanceuk silaing sungging kalang somantri ngan asup ka nagara eta sateka-teka kudu nyamur ngajadi tukang kuli-kuli nya!" "nun mangga, gusti" atuh basikut dangdan teu dicarioskeun dangdanna pamit mangkat lugayna mah geuning tina pangligaran gingsir tina pangcalikan -- sugan -- anu ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen daek ku pangadek geus ka luar ti kota nagara dayeuh manggung mangkatna teh nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang Iebak sabengbatan beuki jauh beuki jauh mangkatna teh jag lantung nepi ka tapel wates nagara kuta genggelang gedogkeun saliranana 18s leungit tampa 18bih ilang tampa karana janggelek geus ngajadi tukang kuli-kuli panganggona kotor salirana lagedu blus asup ka tengah kota nagara kuta genggelang disraksrak dikotektak saban tempat milari agan bungsu rarang weleh teu kapendak geuning sumawonten rakana sungging kalang somantri barang parantos weleh disraksrak dikotektak teu kapendak mangkat ka paseban buat ngadeuheus ka nu boga nagara tea
atuh geuning yen mener di lebah pamengkang mentog di lebah karaton dongkap ka lebeting datulaya kasondong kasampak aya nu kagungan nagara tuluy dideuheusan ''hatur pangapunt8n, nun!" jol gajah manggala ka luar seblak ningali ka kisemah tuluy bae dipariksa: "semah ti mana eta? dek ka mana naon anu diseja?" "nun, ti palabuan nusa kapal nianawi baris bade milari tumbak kakaitan "kuli?" "yaktos" "aya euy ki semah di dieu boga dewek pigaweeun panjara beusi sarigsiganeun daek digawe di dewek?" "mangga" "heug lamun daek digawe di dewek digawena sapoena ti isuk nepi ka sore sapoe duaMlas sabulan tipuluh di mana meuncit munding nu lintuh kakara silaing digajih, nya" "mangga" "sanggup?" "sanggem" "man rek nuduhkeun ari sanggup mah" atuh mangkat diiring ku gajah manggala tukang kuli gajah manggala awas saenyana eta lain nu kuli nyaeta nu nyamur bral mangkat atuh jag lantung nepi geuning ka tempat eta panjara beusi tea "hayoh geura asup sanggup mah" atuh cat unggah blus jablogkeun pantona ku gajah manggala jepret bari ditinggalkeun ;;am bu ' rriajahkeun panjara beusi sarigsiganeun sakieu bunina" reunteutkeun pantona pageuh "emh, moal beda ti kieu dulur teungteuingeun ngan sejen kamar wungkul nya awas deudeuleuan si gajah manggala" tajongan panto panjara beusi lar jekek! lar jebet! teu uget-uget acan bororaah muka lar gelepuk ! kocap yen barang dibuka teu uget-uget acan tina kituna kersana teunggar ku mastakana lar jedak! bray mastakana beulah jungkel kapidara mati ngajehjer di jero panjara beusi patih kaling somantri sungging teh ana seug diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun dina hanjuang siang katunda kaling somantri sungging mati di jero panjara beusi di kuta genggelang kocap yen prebu dalem panggung karaton aria mangku nagara . "rayi ! patih sungging kalang somantri kaling somantri sungging bororaah datang teu beja-beja acan geus puguh agan bungsu rarang na kumaha?" atuh beurang kasambut ku peuting peuting kaheuleut ku beurang atuh reup peuting deui yen ngarep-ngarep patih henteu aya datang prebu dalem panggung karaton kadungkapan ilapat ngimpi ngimpi geuning boga hayam jago dua hiji ngaranna si telegug kapalang jantur dua si kulawu sentul duanana dikurungan ku kurung beusi ku batur lilir tanghi korejat gugah ras emut kana impenan huleng kangjeng raja teh "emh eukeur mah eukeur ngingetkeun ponggawa duaan teu datang teu beja-beja acan ahir baring ngimpi kitu pinasti geura ieuh patih nemahan pa ti"
tisaparantos ngimpi kitu teu kulem deui ka bray beurang "geus puguheun agan bungsu rarang" ana bray beurang ngadeuheus ka kanoman "rayi, akang peuting tadi ngimpi hgimpi boga hayam jago dua hiji ngaranna si telegug kapalang jantur dua si kulawu sentul duanana dikurungan ku kurung beusi ku batur eukeur mah urang nginditkeun ponggawa duaan bororaah datang teu beja-beja acan ahir baring akang ngimpi kitu boa-boa patih nemahan pati, rayi ayeuna rayi calik-calik tunggu nagara di kanoman mung akang baris nyusul mung nyuhunkeun panganggo pangsalinan sinatria dua pangadeg istri sapangadeg" atuh tina kituna tuluy dipasihan ku ratu anom panganggo sinatria dua pangadeg istri sapangadeg basikut dangdan "nyuhunkeun pidu'a rai" "mangga kang, salamet tilar salamet kelar pareng nemu kana rahayu ulah nyorang pancabaya" lugay batara mangkat prebu datem panggung karaton buat ngajugjug ka kuta genggelang bral mangkat lugayna mah tina pangligaran -- sugan -- gingsirna mah geuning tina pangcalikan menak ludeung ku paneunggeul leberna mah ku wawanen daek ku pangadek dolog ku .cacabok -- geuning -- geus ka luar ti kota nagara mangkatna teh nyorang looweung mani sakeukeudeung nyorang lebak mani sabengbatan -- sugan -- atuh beuki jauh beuki jauh mangkatna teh jag lantung nepi ka pakuan aki pangebon nini pangeb9n mampir heula di dinya baris neangan heula katerartgan "sampurasun, aki tatamu jauh baraya anggang tali bilik paseuk linear sumangga geura aku aki" "euleuh-euleuh ku baku kakara ngalebok teh geus jol-jol semah gede keneh kejo teh nini?" "gede, aki" "wel wel ngalebok teh ngalahed teuing semah tuh" "sampurasun aki! jararempe teuing ieuh?" "tuh, geus deukeut golodog panto urang tah jig kaituh tanya ku nini mulih ti mana, bade angkat ka mana aya naon ka pigaleuheun kituh sorana mah rad en menak eta teh nini ! " "aki, nini teu tuman ngomong jeung raden menak mah sok ngadak-ngadak boga kasakit ambariang, ku aki bae" 1 "aki ge nyakitu, ngan magahan ku nini kaituh! mulih ti mana, angkat ka mana naon pigaleuheun kituh" atuh kojengkang nini geret mukakeun pantona beh ningali ka tatamu "emh ti mana raden menak deuleu ituh birit nini mani ngelecer kawas nu nyikcrik ngadak-ngadak boga kasakit ambariang aki atuh ngahekok bae di jero geus aya di bangbarung panto urang geuwat ka dieu! ti tadi ge teu tuman nini mah ngomong jeung raden menak teh" atuh torojol aki leutik ka luar gek calik dina bangku leutik tilaman kulit saeutik nyangigirkeun cameti leutik beuteung mani mutriktrik kagungan mani nyengklik sagede setik teu kasarungan katenjo ku nini "aki mani pias kawas boga modar aki teu kasarungan" "leuh, barang geunggeureuhkeun teuing atuda anuna rungkupan bae apan nini ditinggalkeun aki sapeuting sok jamedud cenah" kelesed nini biwir sarung aki rungkupkeun "tah kituh" keteweng aki ngalungkeun tampekan ko_song "tah ki semah nyesep teu bako teu daun kawung seuneu pareum di hawu"
"ih aki, tong nyesahkeun sesepeun ngabantun daun kawung ngabantun" sesepeun sor "sukur aki nurut" cenah "mulih ti mana raden teh bade angkat ka mana aya naon pigaleuheun?" "ih , seja we ka dieu ka aki nanyakeun pakuan aki teh ka mana katarikna" "imah aki mah tara ditatarik cenah, menak da tara ditambangan" "kaerehna aki" "tara dieerah-ereh da geus nembrak", cenah "eh kieu bae atuh aki ayeuna mah milu ngarereb bae di dieu luhur tilu poe tilu peuting handap dua poe dua peuting" "saleresna raden menak ari kersa mah rurumpaheun di dieu ngarereb di aki ngan kedah wayahna ebog ngagoledag ukur diganjelan ku bungkus kapuk, kituh barang tuang kedah wayahna dipoleng di aki mah jeung aki mah tara ngejo-ngejo acan rajeun ngejo kusut pabaliwet cenah "dipoleng kumaha, aki?" "isuk sore, ti beurang ngopi ai aya cenah" "ih da di nagara ge kitu barangteda mah aki" "sugan di nagara sagala loba ngapluk bae ti isuk nepi ka sore"
''henteu, aki" "nini etah, menak teh dek ngarereb di urangna, cenah geura tetebah kainyah ! "
kojengkang nini prak tetebah kasurna mani tujuh susun bantal sawidak lima guguling dalapan puluh kaget menak di pakuan aki pangebon di jerona 1ir di karaton malulu kojengkang menak gedebug guher kulem di dinya
kocap nini nyangkewok sisi tihang panto melong nenjokeun menak kulem ari ngalieuk teh ka aki jamedud bae "aki ku naon?" mani "najis" cenah "lieur ka aki" "ambu, ulah sok mitenah teu puguh aki, paniali da melong soteh atuh lain hayang aki resep bae kasumpingan jeung barina ge moal enya teuing menak beukieun ka nini-nini sarupa kieu?" "ah heueuh menak eta mah ti nagarana teu ngari nini-nini, cenah" "ulah kitu aki sok mitenah teu puguh" bari kelesed nini nyampeurkeun ka aki gek calik riini gedengeun aki atuh aki teh gelenyu imut leutik ngalele sawah peupeureudeuyan incu teu urusan pinggan piring teu kaponakan campleng kaisinan aki ku nini teh "ih aki, ulah sina kajongjonan menak kulem di urang teh geura gugahkeun" kojengkang aki ''betah, ngeunah-ngeunah teuing molor di kasur batur" kituh korejat, menak kulem tibra nepi ka gugah digebah ku aki pangebon "ih raden menak ayeuna teh mulih ti mana bade angkat ka mana naon anu diseja?" "o, bener aki aya nu disalusur ku kula teh nginditkeun ponggawa duaan bororaah datang, teu beja-beja acan sugan aki manggih karabat-karabatna atanapi beja-bejana, aki" "oh raden menak sanes beja deui aya lama pisan dua kali ieu ka dieu duaan tah ngan teu kapendak mulangna deui" "tah tah, moal salah eta ka mana kinten-kintenna aki? manawi moal Iepat ka nagara kuta genggelang" "oh aki, lamun kitu sidik eta anu baris disusul nyuhunkeun pidu'a aki" "mangga raden menak satamet tilar salamet ketar pada nemu kana rahayu ulah nyorang pancabaya" geus meunang katrangan ti aki pangebon nini pangebon mangkat prebu dalem panggung karaton . ngajugjug kuta genggelang lugayna mah tina pangligaran -- sugan -- gingsir geuning tina pangcalikan nyorang leuweungna mah mani sakeukeudeung nyorang lebak sabengbatan sabengbatan - sugan - ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata daweung geuning ngabudi dayeuh atuh jag lantung nepi geuning ka tapel wates nagara kuta genggelang gedogkeun salirana les leungit tampa Iebih ilang tampa karana sinatria janggelek geus ngajadi tukang kuli-kuli panganggona kotor salirana lagMu blus asup ka nagara kuta genggelang disaksrak dikotektak saban tempat milari agan bungsu rarang jeung patih dua weleh teu kapendak barang parantos weleh teu kapendak mangkat ka paseban baris ngadeuheus ka nu boga nagara jag lantung ka alun-alun
blus ka paseban
''hatur pangapunten, nun !"
jol gajah manggala ka luar!"
seblak ningali ka kisemah
"semah ti mana tah, bade ka mana
naon anu diseja?"
"nun abdi ti palabuan nusa kapal"
"dek naon datang ka\dieu?"
"baris bade milari tumbak kakaitan"
"kuli?"
"yaktos"
''leuh, ku rabul bae nu karuli
ti palabuan nusa kapal ?
aya di dieu ge ki semah pigaweeun
panjara beusi sarigsiganeun
daek digawe di dewek?"
"mangga"
''heug lamun daek digawe di dewek
digawena sapoe ti isuk nepi ka sore
sapoe dua Mias
sabulan tilu puluh
di mana meuncit munding anu lintuh
kakara silaing digajih, nya"
"mangga"
"sanggup?"
"sanggem" ·
tapi saenyana gajah manggala awas
eta lain nu kuli
nyaeta nu nyamur
''lengser ! suguhan dahar eta semah teh euy!
ku urang dek digawekeun !
urang boga kahakanan
geus windu-windu taun
saban suguhkeun ka ki semah tara daekeun ngalebok hayang nyaho suguhkeun ka semah ieu, lengser!" "semah ieu mah gan rupina moal burung rampus, nun" "cokot kaituh" kojengkang lengser nyandak sapamasangan wajit beusi "palay cenah ieu ki semah wajit beusi?" "sor" cenah "keur hayang amis-amis" cenah atuh sor sodorkeun ragayam ki semah nyandak wajit beusi semplekkeun mani gerekgek am riyek, gerekgek riyek, riyek, riyek, ngariyek we tuang wajit beusi gajah manggala mani molotot bae bawaning kaget "deuleu ituh lengser nepi ka beak wajit beusi sapamasangan" "ceuk abdi moal burung rampus semah ieu mah, nun" "cokot jig lengser sapamasangan deui opak waja, lengser" kojengkang lengser nyandak sapamasangan deui opak waja "palay cenah ieu opakna ki semah" "sor'', cenah, "resep ranguna'', cenah sor sodorkeun ragayam ki semah nyandak opak waja semplekkeun rilani gerekgek am riyek, gerekgek, riyek komo rangueun pisan ngariyek we ki semah tuang opak waja mani beak sapamasangan "deuleu itu, lengser mani beak opak waja sapamasangan" "ceuk abdi ge moal burung rampus semah ieu mah, nun" "sakalian tawaran nginumna, lengser! "palay cenah ki semah ngaleueutna" "sor" cenah "malidkeun amis amis ngarah teu melag tikoro euy" ''hayangeun lengser?" "palayeun gan" "cokot godog timah sakancah keur ngagoplak ge tadina dek nyieun beungbeurat, lengser" "alim gan, ku sorangan mah hayu we gotong sareng agan bisi keplok, molotok kanu suku, nun" "man atuh!" ingkrig ka dalapur atuh gajah manggala jeung lengserna godog timah sakancah keur ngagoplak riyed digotong "hayoh geura calangap hayang nginum mah!" geus ngangah ki semah cicikeun geiekgek Ieguk, geiekgek Ieguk Ieguk, Ieguk, teguk set, beak godog timah sakancah gajah manggala nyeri amarahna balangkeun kancahna keteweng lar gubrag ! "binatang, japakan, kurang ajar! nyosok jero hah! godog timah aing sakancah jieun beungbeurat nepi ka beak !
geus puguh kalebokan aing dua parnasangan n@pi ka lMis hayoh geura barang gawe kalah ka barang l@bok bae barang gawe can puguh karuhan" ki semah ngan kiceup, kiceup, dicarekan ''hayoh, aing nuduhkeun ! " atuh kuliat ki semah, hudang "man!" mangkat diiring ku gajah manggala ka t@mpat panjara beusi tea atuh geuning yen barang nepi ka tempat panjara beusi ''hayoh geura asup blus ka dinyah ! " pintuna lar, blus, jablogkeun pantona ku gajah manggala jepret dipageuhan bari ditinggalkeun "arnbu, nya bener awas si gajah manggala teu beunang ditipu aturan teu beunang dipangloh moal beda ti kieu yeuh · patih kalakuanana kawasna ngan sejen karnar wungkul yeuh tapi pakeun diri aing teu miris galih rempan manah" korejat prebu dalem panggung karaton geus ngajadi deui sinatria jejek panjara beusi lar jekek! Mreyekjadi Iebu manahoreng aya deui jaba ti eta tajong, lar gelepuk ! bereyek, gorehel sungging kalang somantri mastakana beulah
"ambu, ambu, ambu" Ihanahoreng aya deui jaba ti eta tajong, lar g@l@puk ! b@r@J@k panjara beusi goreliel kaling somantri sungging · '1adalah! mastakima bareulah duanana" atuh tuluy angkat babatangna patih sungging kalang somantri jeung kaling somantri sungging atuh tuluy bae nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip anu seungit taya papadana seungit taya kuciwana seungitna lir ibarat k@mbang wijaya kusumah nu pangseungitna sapulo jawa barang kaambeuna bau dedes bau rase bau m@nyan kawalagar kuriling tujuh kuriling m@p@t banyu cundukkeun ti kidul bayuna · datangkeun ti wetan akmana kepretkeun banyu panghurip cabut buukna sakur@n sup asup tina indung suku · datang kanu,mumuncangan meulit kana bitis malingping kana pingping k@l@t@r kana ang@n k@r@j@t korejat garugah duanana sungging kalang somantri kaling somantri sungging teh sumujud ka dununganana "ambu, kumaha patih?
sungging kalang somantri kaling somantri sungging? teu kapanggih nya, agan bungsu rarang?" "teu kapendak, gusti nun, rumaos abdi teter jajaten kurang pangawasa ku urang nagara kuta genggelang" "eh, ayeuna boroning silaing dewek oge nya kitu ayeuna dagoan lalajoanan dewek nya ! " "ngiringan, gusti" atuh tuluy pisalin ku panganggo candak ti nagara tea patih sungging kalang somantri kaling soman tri sungging luncat preou dalem panggung karaton ka alun-alun kuta genggelang lar jlig! "turun, gajah manggala! geura tangkep ieu aing ! hayoh, cuang tepung adu lawung ngisis kabecikan ngembar pangawasa ngadu pangaweruh bijilkeun antaka kadigjayan cikal bugang jagabaya pupucukan andelan deudeul nagara kuta genggelang!" "lengser ! deuleu etah aya musuh ngungkung baraja nangtang wisaya urang mana lengser?" "nun, tukang kuli, parantos" "hah?" "tukang kuli paran tos" kumaha?"
"tingali panjara beusi urang!"
barang dipariksa katingali ti kaanggangan panjara beusi geus bungbang-bangbing ancur jadi 18bu ana beh sinatria ngacacang di alun-alun atuh cat unggah tuluy dangdan dangdan perjurit, gajah manggala rap duhung kop tudung rap cabang kop kolewang rap bMog top jojodog parang congkrang baliung balincong linggis suligi cagak tum bak gegep martil jara jarum kukular riyed panggul gegendir beusi bobot tilu ratus kati gejlig mangkat gagancangan nyampeurkeun ka nu ngacacang prebu datem panggung karaton tea atuh geus gok jeung nu keur ngacacang nangtang perang "eh, panggung karaton! dek ngadon sosoroh kojor hah di nagara aing?" "montong nguca'p kitu aiilg moal mundur sasiku moal ngejat ti kalangan perang moal aing palid di cileungcang papada palid aing di sagara di sagara tapak kancang metakeun pangadiwasa sarupa kumaha moal burung ditadah" "eh, panggung karaton! lamun kitu nyata sia iklas geura sambat indung bapa sia wasiat karamat mujijat katibanan s8njata aing ngadupak kana awak sia rakacak kana beungeut sia rampung kana babatok sia bejad!" "aing moal nyambat indung-bapa umur aing lain beunang indung buburuh nutu pati aing lain beunang eteh buburuh nganteh lain awak pihape sok pilihan kulit nu uduh" "nya iklas larnun kitu" "i:nemang ! " "sing iatna!" "sok!" atuh yen gajah manggala tuluy cabut gobang si welang kancana biribit kadia tatit barabat lir kilat branyay kadia kunang-kunang liar atuh sabet pr8bu dalem panggung karaton lar, gonjrang ! mani ngagenjreng lir beusi keuna kana waja salira prebu dal8m panggung karaton teh hol gablog! lar gampleng! lar Mk! lar jebet ! lar jekek ! lar jeger ! totosan bojana kulit teu bentol-bentol acan kalah ruksak gobangna teh atuh sot gobang ganti bedog sot bMog ganti badi sot badi ganti keris sot keris, cagak, tumbak parabot taya nu metu salira prebu datem panggung karaton tea
''hayoh naon deui gajah manggala? beakeun parabot sia!" "montong ngucap kitu lamunnakeun sia wani geura ngalawan" "memang! moat burung ngalawan"
cabut gobang si welang kancana pr6bu dalem panggung karaton sabet gajah manggala Jar, gonjrang hol, gablog! lar jebet! lar, jekek! lar j!ger! totosan bojana kulit · teu bentol-bentol acan gajah manggala mani wSduk anu kawas saguru bedaskawassapananyaan tinggal!njreng tinggalonjrartg tingja16ger nu ngadu gobang ngadu bMog pada tangguh digjaya duanana atuh tina kituna yen lantaran pada weduk kawas nu saguru bMas kawas sapananyaan gancangna geus teu ngurus parabot lar gabrug dSr galungan silih sepak silih dupak silih angkat silih beubeut silih banting binantingan sered sineredan surungkeun panggung karaton kalah ungkuh ungkuhan s!ndak kalah engkal-engklakan der6gdeg sered gajah manggala kalah engke-engkean surungkeun kalah ungkuh-ungkuhan pada tangguh digjaya duanana hol gablog! lar jebet! lar jekek; hol polotot lar cag, lungsar gajah manggala kabalangkeun atuh barang dek diburu gajah manggala Ies leungit tampa Iebih Hang tampa karana katatang koteteng panggung karaton leungiteun musuh gajah manggala henteu aya atuh tina kituna yen jol aya cacing gulang-guling teuing ku gede "eh, cacing kajajaden make ngajadi rupi kitu si gajah manggala aing teu gila teu sing" prebu dalem panggung karaton nyipta ngajadi meri ngungkulan cacing gedena hantem dilodokan keprak dikepretkeun cacing ripuh teu kuat ngayonan ka meri geuning Ies cacing ngarapak ngajadi heulang nyamberan eta meri tea mani kokoakan teu kuat ngalawan eta heulang eta meri teh ripuh atuh Ies meri geletek ngajadi seuneu ngudag-ngudag ngalentaban ka eta heulang tea mani geus kakayapan teu kua t ku sabab panasna seuneu heulang teh atuh geuning yen les seuneu pareum ku hujan atuh geuning seuneu pareum ku hujan leungit seuneu atuh ngajadi kulah nandean eta cihujan tea pinuh kulah ku cihujan atuh raat eta hujan geuning yen torojol geuning lauk kancra ratus-rebu-laksa-keti kancra ngubek ka eta kulah mani beuki orot beuki orot bae barang rek saat jol sero ngalaan ka eta kancra tea gawawak ngajadi anjing ngudag-ngudag ka eta sero tea atuh les sero !es anjing jol gajah manggala jol prebu dalem panggung karaton narajang rek ditewak gajah manggala ngejat, ngejat, udag barang kasusul ana kek, les, leungit deui bae "leuh, euleuh, kokod aya bengsal sia newak awak si gajah manggala teu cara newak beuleum peuyeum dina piring sok kek celebek wae cenah atuh les leungit tampa Iebih ilang tampa karana katatang koteteng yen prebu dalem panggung karaton leungiteun musuhna gajah manggala teu aya a tuh lila ti lila geuning getegedeg aya tangkal kai kajajaden si gaj ah manggala make nyieun kitu peta aing moal kurang pangawasa"
pr8bu da18m panggung karaton nyipta ratus-rebu-laksa-k8ti bMog anu rubakna sagMe hihid nuar ka nu tangkal kai karana teu dipetakeun ku jelema atuh kai anu sakitu gedena teh loba teuing nu nuarna hantem dituarna beuki lengeng beuki 18ngeng barang dek sapat les eta tangkal kai ana jleg ngajadi gunung kocap, yen prebu dalem panggung karaton nyipta ngajadi ratus-rebu-laksa keti landak . mohpor ka eta gunung atuh geuning yen gunung geussaparongpong dipohpor landak geuning di taruang kaina atuh les gunung Ies landak atuh jol prebu dalem panggung karaton jol gajah manggala narajang gajah manggala ditewak tewak ngejat atuh barang rek diudag barang kasusul tewak, ana kek les atuh jol aya macan teu kira-kira gedena ka prebu dalem panggung karaton lar gabrug! tes panggung karaton jol singa der macan galungan jeung singa tea silih beubeut silih banting binantingan sered sineredan atuh geuning yen teu kuat ngayonan ka eta singa macan geus leuleus mindeng kabeubeutkeunana mindeng kabantingkeunana mani geus ripuh macan teu kuat ngayonanana mani leuleus ka singa atuh geuning les macan Ies inga jol gajah manggala jol prebu datem panggung karaton narajang dek ditewak gajah manggala ngejat ngejat diudag mani geus lempoy gajah manggala atuh barang kasusul ditewak, kek gajah manggala beunang beubeutkeun! lar Mk! les! "leuh, euleuh, hanas teuing dilesotkeun si kurang ajar ngaleungit deui bae ka mana ieuh si gajah manggala?"
katatang koteteng prebu dalem panggung karaton leungiteun musuhna gajah manggala · henteu aya "ah, moal burung ka sapatala geura ieuh ka dasar bumi nyumputna si gajah manggaia" atuh bres nerus bumi prebu dalem panggung karaton mani nyerepet wae "leuh, hadena seukeut gableg hulu nyewuk kieu yeuh ! "
atuh beh katingali ti kaanggangan saenyana gajah manggala teh aya di sapatala di dasar bumi keur ngalengkur bae keur cap ji kih jeung lini cenah barang didodoho ku panggung karaton lar gabrug her lumpat gajah manggala ber diudag "man gajah manggala rnasih nerus bumi notos langit ceuk wiwilanganan ka langit katujuh moal burung disusul hayoh moal burung dibeberik ceuk wiwilanganan ka langit katujuh moal burung disusul hayoh moal burung dibeberik gajah manggala!" atuh tarik anu ngungudag tarik anu lumpat tarik ba tan mimis bedil lepas batan kuda lumpat kenceng batan paser atuh geus ka luar ti sapatala ti dasar bumi korejat biur gajah manggala ngapung, ber panggung karaton "man, gajah manggala" tarik anu lumpat anu ngudagna teh atuh mani tarik batan mimis bedil lepas batan kuda lumpat kenceng batan paser ngapungna geuning satalanjungan lir kapuk ngapung hiber kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana beuki luhur beuki luhur paboro-boro jeung jogjog pahiri-hiri jeung geuri paheula-heula jeung heulang . pabalap-balap jeung alap-alap atuh barang n@pi geuning ka langit kahiji dina batu pacakup cadas patenggang gajah manggala teu bisa k@bat kahalangan ku langit kahiji tewak sukuna duanana k@k,rangk@pkeun iatna teu dilesotkeun deui diguwang-gawing dibuntang-banting gajah manggala mani geus leuleus geuning barang meunang guwang-gawing ngabuntang-banting geus leuseuh gajah manggala dig@bot ang@nna kana d@ngkul tuur lar getepuk ! tar jebet ! lar j@kek! atuh j@rit, "am pun nyuhunkeun hirup · kalawan huripna atuh puragkeun beng geuning lesotkeun sot lar jlig! lungsar atuh prebu dal@m panggung karaton lungsar deuih
kocap tuang saderek l@mbu wulung sar@ng s@kar malela "nun kakang Iembu wulung kumaha urang kakang gajah manggala geus kasoran yen bangkena ngalayang ti awang-awang . ''heueuh atuh, kumaha boro nya akang apan nu jadi lanceuk geus teu kuat"
"kang, larnun teu buru-buru taluk nieureun tangtu urang dipodaran atuh geuning leuwih hade urang nyampeurkeun ka nu tas perang nyuhunkeun kalawan huripna" "lintang ti kitu, nyai" atuh mangkat Iembu wulung sekar malela nyampeurkeun anu tas perang tea
mendung mendung papayungan payung bawat kamenakan payung rurumbe kancana
"tah, dulur sia geus ngajehjer sarupa kitu rek nggabelaan sia atawa moal?" "nun bujeng-bujeng diri abdi rek nyuhunkeun hirup kalawan huripna dening dulur kumaha pangersa dipaehan da parantos paeh dihirupan aya keneh welasna, hatur nuhun" "sukur, lamun kitu mah dening dulur sia aing can iklas moal burung dihirupan"
tuluy nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip anu seungit taya papadana seungit taya kuciwana seungitna lir ibarat kembang wijaya kusumah nu pangseungitna sapulo jawa barang kaambeuna bau dedes bau rase bau menyan kawalagar kuriling tujuh kuriling mepet bayu tujuh lengkah cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren kerejet korejat garugah gajah manggala jeung
"eh hayoh nptos langit ngambah mega nerus bumi moal burung diayonan masih wani tanapi h8nteu?"
kudupruk sumujud "nun, buj8ng-buj8ng awak geus asa alaleumeur nyanggakeun beuheung teukteukeun suku g8nteng belokeun tikoro gorokeun ceuk paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang nya pasrah nya lilah bahan ulun kumawula sangg8m jadi ponggawa taluk nyuhunkeun hirup kalawan huripna" "meunang taluk, meunang dihirupan buktikeun dulur aing bungsu rarang di mana? hay oh! lamun teu bukti sia hayang tulus-dipodaran!" "arnpun, tempo._baris bade dipilari heula" "los kadituh!" lamun teu kapanggih tangtu dipodaran"
atuh ras emut waktos nimbalan ka jurig jonggrang kalapitung jurig jonggrang teh euweuh kalalaporanana mangkat gajah manggala ngajugjug ka guha jotang atuh jag Ian tung nepika guhajotang mangkatna teh ketrok-ketrok pintu guha burfugkal-jonggrang ka luar sumujud ka dununganana gajah manggala "eh, jurig jonggrang kalapitung mana perkara bungsu rarang? hayoh buktikeun ! lamun teu bukti , tangtu sia dipodaran ! aing jadi patalukan deungeun, deuleu ! " blus kana jero guha candak babatang nu geulis sanggakeun ka dununganana eta gajah manggala atuh geus sanggakeun layon nu geulis blus brug breg nulakan maneh deui bae jurig jonggrang mah ka jero guha atuh candak babatang nu geulis ku gajah manggala buat sanggakeun ka rakana teh atuh geuning sanggakeun ka rakana teh atuh tina kituna tuluy bae yen prebu datem panggung karaton nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip kuriling tujuh kuriling mepet bayu tujuh lengkah cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren sup asup tina indung suku . datang kana mumuncangan meulit kana bitis melingping kana pingping geleter kana angen kerejet korejat gugah sumujud ka rakana teh atuh tuluy dipisalin ku panganggo candak ti nagara tea
"eh gajah manggala, lembu wulung, sekar malela
sidik sia taraluk?" "taluk!" "lamun dek taluk dek dibawa ka nagara aing dayeuh manggung" "sumangga, nyanggakeun beuheung teukteukeun suku genteng belokeun tikoro gorokeun eek paripaos tea mah diteukteuk disimeut-simeut dicacag diwalang-walang nya pasrah nya lilah bahan ulun kumawula sanggem jadi ponggawa taluk, nyuhunkeun hirup kalawan huripna" atuh tina kituna yen candak mulang patalukan gajah manggala Iembu wulung sekar malela katut nu geulis agan bungsu rarang patih sungging kalang somantri kaling somantri sungging budal mulang ka nagarana dayeuh manggung tea geus kaluar ti kota nagara kuta genggelang geuning mangkatna teh ka mana jugjug puruna ka mana dungkap datangna undur satalanjung jauh jauhna mah urang cundukkeun anggang urang da tangkeun jag Ian tung . nepi ka nagarana kuta dayeuh manggung tea yen urang kuta genggelang gajah manggala Iembu wulung, sekar malela tuluy bae didamel ponggawa bahan ulun kumawula sapapaosna meunang ganjaran kasinugrahan premi saratus opat puluh Ii.ma jaba pakarangan sigeg ayeuna anu dicarita nya eta jurig jonggrang kalapitung di j@ro guha rumasa sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang ka nu geulis '1cumaha ieuh ah, tinimbang sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang leuwih hade aing deuk tapa napaan aing hayang ka nu geulis" ka luar tina j@ro guha jotang jurig jonggrang lar, blus tapa dina tangkal kai kibodas nunggal napaan c@nah ka nu geulis dina tangkal kai kibodas nunggal tea katunda yen jurig jonggrang kalapitung anu nuju tapa di tangkal kai bodas nunggal napaan c@nah hayang ka nu geulis sigeug ayeuna anu dicarita nya eta agan bungsu rarang dina hiji waktu mangsa ngeng kareungeu ray karasa kadungkapan ilapat ngimpi ngimpi geuning ditojo sarangenge ngalalahun bulan dipuragan bentang raranggeuyan ngimpi deui meunang manuk dml"sak!mbaran manuk pancawarna lilir tanghi korejat gugah ras emut kana impenan huleng "emh, naon balukarna ieuh bet ngimpi kitu? tangtu aya balukarna aya pinyataeunana kana awak ieuh" atuh mangkat ti kaputren rek ngadeuheus ka raka
eupat eundang eupat eundang leuleus keupat iasa angkat lar keupatna lar angkatna daweung ngabudi dayeuh atuh jag lantung nepi geuning ka paseban "akang, hatur pangapunten ieuh abdi kaulanun! engkang!" jol tuang raka "eh nyai, aya naon lis!" nyai sumping teu diangkir dongkap teu ditalatahkeun cunduk teu disaur torojog tanpa larapan" "akang, sanes abdi andeung-andeung tamba keueung alang-alang kumapalang seJa nyanggakeun sewu bebendu laksa duduka, raka rehna wengi tadi abdi ngimpi ngimpi mulung kembang k@mbang teu meunang salambar-lambar acan ngan meunang manuk dua sakembaran manuk pancawama eta naon balukarna naon pinyataeunana abdi rn8rih pati bubuhan ka nu jadi lalaki rnobok ngorowek bubuhan ka nu jadi saderek naon eta balukarna teh?" "eh, eh, nyai! kawas-kawas nyai bakal katurunan wahyu kadatangan kasinugrahan dipercaya nyai ku nu kawasa baris boga anak dua sakernbaran kalayan parneget sadayana" "nuhun, upami kitu mah kang dikersakeun ku nu kawasa baris gaduh anak geuning" "puguh we, da akang ge nya kitu, lis nya tetep-t8tep bae di kaputren akang nguruskeun gawe di paseban deui nyai" atuh rnangkat, rnulang deui nu geulis ka kaputren bale bubut eupat eundang eupat eundang leuleus keupat iasa angkat lar keupatna lar angkatna daweung ngabudi dayeuh atuh jag lantung surnping anu geulis ka kaputren lawas ti lawas ti saparantos ngirnpi kitu kacarios nu geulis teu kotoran tilu sasih lamina ray benten raraosan laleuleus lalesu teu nangan bae rasaan nyerep saluar sandi ruyroy palay nu haraseurn rurujakan tungtungna teh pelendung bobot anu geulis agan bungsu rarang tea "akang, nyata tern8n kasauran ieu enya baris bade gaduh anak kang teu kotoran tilu sasih lamina beda raraosan laleuleus lal@su teu nangan bae rasa ny@r@p saluar sandi "nya sukur we lis urang dik8rsakeun ku nu kawasa baris geusan boga anak mah atuh sugan nu bela ka urang atanapi deui baris nuluykeun lalakon urang" "yaktos nya kitu kang"
ana seug diteundeun dina handeuleum sieum diteundeun dina hanjuang siang paranti nyokot ninggalkeun paranti nunda alaeun paranti neundeun sampeureun katunda nu geulis nuju bobot c@nah anjing beureum saba leuweung cag urang @cagkeun tiwu leutik sisi cai urang asokeun diteundeun heula sakeudeung sakal kapeung p@pes kesang ke urang maju deui ana seug urang jeujeuhkeun diajar dina masingna hejo lembok lalakonna masingna rambay caritana ng@mbat aturanana lulus kalakuanana lauk situ g@peng hulu kasampeur kasenggal hideung kaparel kaparelekeun mun calik aya di m@ndi mun tapa aya di mana wekasan di dinya keneh sigeg ayeuna anu dicarita nya eta jurig jonggrang kalapitung • anu nuju tapa dina tangkal kai kibodas nunggal napaan cenah hayang ka nu geulis atuh teu dicarioskeun lamina parantos ka luar tina patapaanana teh "ah, leuwih hade dek dipaling bae deui anu geulis ku aing" kersana jurig jonggrang kalapitung baris ngajugjug ka dayeuh manggung geuning bade jalan ngapak ngawang-ngawang ngawatek ajianana ajining maruta ajining elmuna, maruta angin kersana baris niringting langit narangtang mega ngapak mega maja gantang korejat biur jurig jonggrang kalapitung teh ngapung ka manggung atuh durugdug ngapung ka manggung barabat, eih ngapak awang-awang ngapungna satalanjungan lir kapuk ngapung hiber kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang moro rangrang moro panyayanganana tarik batan mimis bedil Iepas batan kuda lumpat kenceng batan paser kalampudan ku kuwung-kuwung kalampatan mega bodas kahieuman mega beureum angin puyuh lilimbungan angin barat reureundahan tundagan ti kahiangan paboro-boro jeung jogjog pahiri-hiri jeung geuri paheula-heula jeung heulang pabalap-balap jeung alap-alap beuki luhur beuki luhur ngapungna teh geuning jag lantung nepi kana mega maja gantang gek eureun heula sakeudeung jurig jonggrang di mega maja gantang
atuh larak-lirik ningali ka handap ningalian nagara dayeuh manggung masanggrahan ret ningali ka handap tembong tengtong ka cirebon ka solo ka walang kabo ka bonang ka tulang bawang ka jenggi ka tampa dani ka mekah urang madinah
gunung-gunung ting parentul sagara siga cileuncang bangawan sawidak lima gagaman sayuta malang
gunung-gunung tingparentul sariga dudukuy pinang sagara marakbak lir eunteung katojo ku sarangenge kitu katingalina ti awang-awang teh
atuh beh parantos katingali ti awang-awang nagara dayeuh manggung masanggrah an kersana jurig jonggrang kalapitung lungsur sirorot sumeot lir totono sumiripit tanding piit disipat dibenerkeun dilempengkeun ka dayeuh manggung sorolok mani tiloklok serelek mani tileklek lar, gejlig ! geus aya di wewengkon kota nagara dayeuh manggung huleng mikir. sajeroning salira ngemut sajero kalbu kumaha piakaleunana sangkan laukna beunang caina herang barang geus gilig pikir jurig jonggrang kalapitung mangkat ngajugjug jam ban larangan atuh jag lantung nepi ka jam ban larangan ngahekok di jam ban larangan paranti nu geulis cebor tea atuh tina kituna tuluy bae ngajiad nyipta ngaluarkeun hawa panas mani guyur tagiwur urang dayeuh manggung tingkoloyong teu kuat ku hawa panas "batur! aya hawa beda teuing ti sasari ieuh panas teuing yeuh ku naon ubarna?" "ah, mandi we, certah euy!" atuh tingkalecebur nu ka walungan, nu ka pancuran urang dayeuh manggung teu kuat ku hawa panas geuning sigeg, ayeuna anu dicarita anu geulis agan bungsu rarang anu bobot tea kacarios bobotna parantos bulan alaeun tereh mangsana babar teu kuat ku hawa panas k@rsa palay cebor ka jam ban larangan "@mban, kami anteur hayang mandi ka jam ban larangan teu kuat ku hawa panas cikaringet nyorolok kieu" atuh jol, 8rnban nyandak sapuratina ngiring nu bade cebor mangkat anu geulis gayang-geuyeung bobot bulan alaeun diiring ku 8rnban k@rsa cebor ka jam ban la,rangan
rn@ndung-rn8ndung papayungan payung agung karatuan payung bawat kamenakan payung rururnbe kancana daweungna mah ngabudi dayeuh jauhna mah urang cundukkeun anggang urang datangkeun jag lantung nu geulis surnping ka jamban larangan bukakeun pintu, bus korejat k@rewek biur nu geulis dibawa ngapung
atuh durugdug ngapung ka rnanggung barabat ngapak ngawang-ngawang ngapungna satalanjungan lir kapuk ngapung hiber kabawa ku angin satolenjang lir heulang pateuh jangjang pateuh jangjang rnoro rangrang moro panyayanganana atuh rnani j@rit anu geulis nangis rnaratan langit koceak kocecet dengek, dengek kocecet "naha sia jurig nyiliwuri setan marakayangan sing dibawa sakaba-kaba anteurkeun aing anteurkeun, jurig jurig nyiliwuri setan marakayangan anteurkeun ka nagarana geuning atuh teu diwaro kasauran anu geulis deregdeg bae dibawa ngapung atuh beuki luhur beuki luhur mani paboro-boro jeung jogjog pahiri-hiri jeung geuri paheula-heula jeung heulang pabalap-balap jeung alap-alap kalampudan ku kuwung-kuwung kalampatan mega bodas kahieuman mega beureum angin puyuhlilimbungan angin barat reureundahan tunagan ti kahiangan jag lantung nepi ka sangiang dalinganti gagana wiati nepi kana mega maja gantang atuh ray anu geulis ngan ben ten raraosan laleuleus lalesu teu nangan balas nyarerep saluar sandi ngajeletit parindikan ngajeletot tulang tonggong cop bobokong "duh, jurig, n:ena idin turun heula sakeudeung ieu aing beda rarasaan ngajeletit parindikan ngajeletot tulang tonggong cop bobokong bisi airig rek ngajuru, jurig nMa idin turun heula sakeudeung" kersana jurig jonggrang kalapitung ngagugu kana kasauranana nu geulis atuh sirorot sumeot lir totono sumiripit tanding iprit tarik batan mimis bedil lepas batan kuda lumpat kenceng batan paser sorolok mani tiloklok serelek mani tileklek lar, gejlig lungsurna teh Iempengan pisan leuweung batu datar atuh sot dilesotkeun anu geulis di leuweung batu datar gulang-guling gulang gasahan bade babar ngan sorangan "deuh akang, kaniaya teuing teu buru-buru nyusul ka diri abdi ieu abdi dikantun di leuweung ngan sorangan" beuki ngangres heug bae ngajeletit parindikan ngajeletot tulang tonggong cop bobokong asa nulak kana angen "duh ibu, tulung abdi tulung, geuning ieu·geuning jauh di leuweung ngan sorangan nyuhunkeun paraji ti sawarga kahiangan" awas kangjeng ibu pangeran sunan ambu ratu agung pamuhunan raja di kahiangan ningali ka dunya putra anu bade babar gulang-guling di leuweung batu datar ngan sorangan atuh tuluy bae geuning nginditkeun paraji batin nyi mas pohaci robaning angin lungsur ka dunya s8ja marajian agan bungsu rarang kulupur paraji batin nyi mas pohaci robaning angin ka dunya sirorot, lar gapruk marajian ka agan bungsu rarang
geuning atuh k8rsaning nu kawasa j8brol agan bungsu rarang babar goar putrana teh ka luar · geus hiji j8brol hiji deui goar dua sak8mbaran pam8g8t 1 sadayana putrana teh
kocap jurig jonggrang kalapitung barang ningal murangkalih tinggaloar guyang getih wantu murangkalih t8rus ratu r8mbesing kusumah birigidig gilaeun ku murangkalih her lumpat kersana nyumput ka leuweung manjah
ngaberung mah lir kuda mabur lepas batan babalapan -- sugan -- lar, blus nyumput ngahekok di leuweung manjah jurig jonggrang kalapitung teh ngan sa8nggoning nyumput hatena ngag8rei:net bae ka nu geulis rumasa sono bogoh can kalakon hayang can kasorang ''kumaha ieuh ah, tinimbang sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang mah leuwih hade aing rek ngajadi oray wulung baris dilegleg nu .geulis ku aing"
atuh gedogkeun saliranana Ies leungit tampa Iebih ilang tampa karana janggelek geus ngajadi oray wulung gMe teu kira-kira calangap lir jayanamuk huntu roges lir ragaji gobed koloyor oray wulung ngajugjug leuweung batu datar buat ngal@gl@g anu geulis tea
nyorang leuweung sakeukeudeung nyorang l@bak sabengbatan ka mana jugjug purunna
atuh s!blak katingali ku nu geulis aya oray teuing ku gede Iempeng nyampeurkeun ka dieu "deuh akang, kaniaya teuing teu buru-buru nyusul ka diri abdi paur teuing akang itu oray teuing ku gedena Iemp@ng nyampeurkeun ka dieu"
beuki deukeut beuki deukeut geuning yen anu geulis men ta tulung, tulung ka saha lumpat, lumpat ka mana ku kersana nu kawasa pasti diri dilegleg oray wulung beuki deukeut beuki deukeut ana, gok gap ngegel sampeanana gap semet tuurna, geuning jerit nangisna maratan langit koceak kocecet d!ngek, 4!ngek kocecet kokoceakan nu geulisna enggeus semet puhu pingpingna geuningan nu geulis satungtung tiasa nyoara kokoceakan bae geuning anu geulis teh geuning geus semet parindikanana leg semet pinareupna Ies lantari teu bisa nyoara deui dilegleg ku oray wulung anu geulis teh barang parantos ngalegleg agan bungsu rarang eta oray wulung ku murangkalih mah keukeuh gilaeun her lumpat kersana nyumput deui kana urutna leuweung manjah tea atuh lar, blus, ngahekok di leuweung manjah katunda anu geulis di leuweung manjah jero beuteung oray wulung katunda anu geulis di leuweung jero beuteung oray wulung katunda murangkalih cing galoar guyang getih di leuweung batu datar sigeug ayeuna anu dicarita nya eta emban balik ceurik ngariringkik ti jam ban larangan "gusti, tiwas, tiwas gusti! agan bungsu rarang dibaan jurig jonggrang kalapitung geuwat susul, geuwat susul! heug nu ju bobot bulan alaeun" tereh mangsana babar" "ambu, rai bilai rai agan bungsu rarang dibawa ku jurig jonggrang kalapitung cenah ti jam ban larangan heug nuju bobot bulan alaeun tereh mangsana babar eh rai, calik-calik bae di kanoman akang baris nyusul nyuhunkeun akang panganggo pangsalinan jang murangkalih dua pangadeg jang ibuna sapangadeg" atuh tuluy bae geuning dipasihan ku ratu anom panganggo murangkalih dua pangadeg ibuna sapangadeg "nyuhunkeun pidu'a rai" "mangga, kang , salamet tilar salamet kelar pareng nemu kana rahayu ulah nyorang pancabaya" lugay mangkat prabu daiem panggung karaton buat nyusul saderekna lugay tina pangligaran -- sugan -- gingsirna mah tina pangcalikan gandeuang menak nu gandang hariring mantri anu ginding sorana mah milawung kancana daweung ngabudi dayeuh tungkulna mah satarimbang semu tanggahna mah satarimbang sembah beuki jauh beuki jauh mangkatna teh raden atuh ngeng ngareungeu hawar-hawar sora eta orok sing galoarna teh "emh na sora nahaon, sada-sada orok?" kebat mangkat raden teu eureun-eureun beuki tarik karunguna nu sing galoar sada orok tea
"na sora nahaon eta teh sada-sada orok?" atuh beh katingali ti kaanggangan ,,itu di leuweung batu datar jiga murangkalih nu singgaloar teh,, beuki deukeut beuki sidik sidik rupi murangkalih ana gok sidik rupi murangkalih singgaloar guyang g!tih keneh pisan "na anak nahaon ieuh? disebut anak barahala da rupa j818ma meureun aya indungna" ratu bingung teu ngalaku susah teu ngalampah ngamanahan rupi murangkalih guyang g@tih keneh pisan atuh tina kituna yen pr@bu dal!m panggung karaton nilas daun kole murangkalih g\lyang g@tih dibungkus ku daun kole tuluy tapakur mujasmedi nMa-nMa ka nu kawasa ny@pi diri nutup aji pancadria panca lima dria ang8n-ang8n kanyataanana pangrungu, panangan, paningali, pangangseu jeung pangucap r@p sidak@p siniku tunggal mad8p ka k!rsaning nu kawasa hoyong meunang kat@rangan naha ieu anak naon naha anak j@l@ma lamun anak j818ma ka mana indungna? muji dikir atina ka maha s,uci I nMa-nMa ka nu kagungan manusa
''la ilaha ilallah niuhammadurasulullah la ilaha ilallah muhammadurasulullah" teu dicarioskeun lamina parantos geuning jeujeuh pajeuh panjang emutan awas geuning kangj@ng ibu ti kahiangan putra anu nuju m@n@kung mujasmedi di leuweung .batu datar jol bae dikirim sora tan katingalan "oh prabu 'dal@m panggung karaton! ufah samar: sidik anak j@l@ma malah putra tuang saderek pisan anakna bungsu rarang · pang euweuh: bungsu rarang dilegl@g oray wulung nu ngajadi oray wulung jurig jonggrang kalapitung anu ngajadi oray wulung sabab sono bogoh teu kalakon hayang teu kasorang tuh aya di leuweung manjah! geus, geus hudang! ieu 8yang baris ngawasiatan ka murangkalih sap@rkawis j8n8ngan kalihna p8rkawis ngawasiatan jimat duhung jangeun nulungan ibuna nu . di jero beuteung oray wulung j@n8ngan ieu murangkalih nu kahiji: raden gagak karancang anu kadua: raden gagak lumayung tah ieu duhung hiji ewang jangeun parabot nyusul ibuna anu di j8ro beuteung oray wulung buat kudu dijait tina balai diangkat tina pancabaya ku palaputra raden gagak karancang raden gagak lumayung geus, geura hudang!" ' korejat I1rebu dalem panggung karaton lµak-lieuk aya sora tanpa wujud aya sora taya jirim nu nyora ,ana boh geus ngagaloler duhung dua luncat gabrug dirawu dipangku "emh anaking, teu nyana teuing sugan teh lain anak dulur aing" bari dibuka bungkusna daun kole nu matak daun kole salalawasna sok bareureum sasakala urut mungkus murangkalih guyang getih kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana barang dibuka: ber 'murangkalih lalumpatan "ujang, ulah sieun-sieun, cep! ua ieuh! ua ieuh, jang!" atuh her diudag-udag linghas temen eta murangkalih ting aracleng lir kutu anjing malulu geuning "ulah sieun-sieun cep, ua ieuh!" atuh prak bae dibeberik kek ku uana teh sapinterna murangkalih atuh tina kituna parantos kacepeng duanana ku uana teh
"ujang, ulah sieun-sieun, ua ieuh! ujang teh geus diwasiatan ku eyang ujang saperkawis jenengan kalihna perkawis diwasiatan jimat duhung dua hiji ewang ibu ujang teh aya di jero beuteung oray wulung tuh di leuweung manjah ujang geus diwasiatan ku eyang saperkawis jenengan jenengan ujang nu kahiji raden gagak karancang anu kadua raden gagak lumayung kalihna perkawis diwasiatan jimat duhung dua hiji ewang jangeun parabot nulungan ibu ujang tina jero beuteung oray wulung dawuh eyang ujang buat kudu dijait tina balai diangkat tina pancabaya ku ujang ieuh ujang geura tampi ieuh duhung hiji ewang" tam pi "nampi ua, ntihun sarebu suka salaksa" "man, geura tulungan ibu ujang jait tina balai diangkat tina pancabaya tina jero beuteung oray wulung" "nampi ua, nyuhunkeun kurnia pidu'a ua" "man didu 'akeun sing tinekanan hasil pamaksudan bisa nulungan nu jadi indung ngajait tina balaina ngangkat tina pancabayana" kocap murangkalih wantu t!rus ratu r8mb8sing kusumah lugay mangkat ngajugjug leuweung manjah buat nulungan kangj8ng ibu ti katuhu tanding ratu ,ti kenca tanding dewata higar manah purba k8mbang tetesan guriang domas seuweu putu bojong galuh seke seler langga lawe dip8ncar sapeuting ieu nMa agung nya paralun panjang pangampura titip diri sangsang badan bubuhan nu kumawula "tuh ayi, si kurang ajar! keur gulang-guling man rai ti buntutna akang ti huluna" atuh t!r818ng murangkalih muru ka eta oray wulung lar c!b ! den gagak karancang ti huluna gagak lumayung ti buntutna (geuning) dikeupit ku pahana oray wuIUng teu bisa daya eujeung upaya "ayi, cabut duhung wasiat eyang, ayi!" "mangga, kang" "g!rihan si kurailg ajar ieuh pek g!rih ! " atuh cabut duhung den gagak lumayung lar s!r!wig sere wig sere wig geus digerih opat kali "cekelan rai ti buntutna!" "mangga, kang" cekelan ku den gagak lumayung ti buntutna kocap raden gagak karancang eta oray tete caheum handap cekelcaheumluhur bebekkeun atuh berebet oray wulung ngajadi opat balangkeunana ber jieg!" ngajadi pasir ipis di madhap papat nu matak pasir ipis eta loba sasakala oray wulung ngajadi opat kitu eek catur galur nu kapungkur caturangga nu baheula nu ayeuna ngan sakadar bejana atuh tuluy bae eta geuning ibuna teh digarotong ku den gagak karancang den gagak lumayung buat sanggakeun ka uana tea atuh seblak katingali ku uana tuluy diburu yen sanggakeun ku den gagak karancang den gagak lumayung ibuna ka uana teh "emh ujang, nuhun sarebu suka salaksa, cep ujang bisa nulungan nu jadi indung ngajait tina balai ngangkat tina pancabayana" atuh tuluy bae geuning prebu daiem panggung karaton nyandak jimat cupu manik astagina eusina banyu panghurip seungit taya papadana seungit taya kuciwana seungitna lir ibarat kembang wijaya kusumah nu pangseungitna sapulo jawa barang kaambeuna bau dedes bau rase bau menyan kawalagar kuriling tujuh kuriling mepet bayu tujuh lengkah cundukkeun ti kidul bayuna datangkeun ti wetan akmana kepret ku banyu panghurip cabut buukna sakuren sup asup tina indung suku datang kanu mumuncangan meulit kana bitis malingping kana pingping keieter kana angen kerejet korejat gugah luak-lieuk rarat-reret pikir sangli asa ngimpi raraosan asa gundam "lah ieuh aya di mana, geuning?" atuh barang parantos eling "nyai, tah tuang putra anu nulungan nyai geus diwasiatan ku eyangna saperkawis jenengan kalihna perkawis diwasiatan jimat duhung dua hiji ewang jang parabot nulungan nyai jenengan nu kahiji raden gagak karancang nu kadua den gagak lumayung"
atuh seblak katingali ku ibuna gabrug dirawu dipangku digalentor dikalemot diciuman suka pacampur jeung sedih sedihna ngalakonan kadar salirana teh sukana nyeueung palaputra geus bisa nulungan nu jadi ir.dung ngajait tina balaina ngangkat tina pancabayana
atuh tina kituna yen "ayeuna alukmanan urang mulang komo meureun pisakumahaeun ramana pisukaeunana taya deui kareuwasanana geus kasalametan atuh tina kituna yen "ngiring sapangersa raka"
"geus nyai, ulah ditangisan" eek panggung karaton "alukmanan urang pada muji sukur ka yang agung tuluy tumuluy kasalametanana"
atuh tuluy bae raden gagak karancang digandong ku uana den gagak lumayung dikelek kuibuna mangkat mulang ka dayeuh manggung
gandeuang mah menak nu gandang hariring mah mantri nu ginding sora milawung kancana ti katuhu tanding ratu ti kenca tanding dewata jag lantung sumping ka tengah kota nagara cunduk di alun-aluri dangdeung di paseban ageung mener di lebah karaton dongkap ka lebeting datulaya kasondong kasampak aya ratu anom nujuna di kanoman tuluy dideuheusan
"hatur pangapunten, rayi"
jol ratu anom ka luar seblak ningali raka tuluy bae sanggakeun garwa kalayan putra dihaturkeun tina purwa daksina purwa ti wiwitanana daksina dugi ka wekasanana ti awal dugi ka lahir
"nuhun kang sarebu suka salaksa kersa akang belapati katarima lahir batin!"
atuh gabrug dirawu dipangku garwa kalayan putra suka bungah teu aya papadana kangjeng raja anom tadi kareuwasan ayeuna geus kasalametan
"o lengser ! " "lan ! " "ieuh, tadi dewek kareuwasan ayeuna geus kasalametan urang sakalian terus disalametkeun bae ieu murangkalih nyalametkeun den gagak karancang den gagak lumayung baris ngadeg pesta tujuh poe tujuh peuting bewarakeun kumpul para ponggawa panayagan sadayana kayaning dalang wayang tukang tembang topeng ronggeng degung calung angklung suling bangsing karinding kacapi reog rengkong hatong penca, nya!" "nun mangga!" "jig ka ituh!" korejat Mr lengser mangkat barang nepi geuning ka alun-alun takolbendenalarjebet!keung keung keung keung keung manihanan ngungkung bende kadenge ka kurung jangkung parentahkeun ku lengser: "kumpul ! para ponggawa panayagan sadayana kayaning dalang wayang tukang tembang topeng ronggeng degung calung angklung suling bangsing karinding kacapi reog rengkong hatong penca baris ngadeg pesta tujuh poe tujuh peuting nyaeta mestakeun nyalametkeun ngahurip murangkalih den gagak karancang den gagak lumayung saperkawis; kalihna perkawis: mestakeun patikahan uana ka agan sekar wangi" atuh pada ariatna ka pamarentah sadayana "mangga" "mangga" "mangga"
"mangga" eek sadayana bral pada marangkat ka tengah kota nagara para ponggawa panayagan sadayana teh atuh jag lantung kumpul pinuh di alun-alun para ponggawa panayagan sadayana jeung nu nyarambungan ti suklakna ti siklukna anu jauh anu deukeut urang tonggoh urang landeuh urang panyingkiran panyingkuran urang sepen urang regol urang ti para kanoman "hayoh pada cacawis ti peuting cacadang ti beurang baris ngadeg pesta tujuh poe tujuh peuting nyalametkeun hurip murangkalih den gagak karancang den gagak lumayung kalayan patikahan uana!" mangkat lengser ka paseban buat unjuk hatur ka nu jadi ratu
"hatur pangapunten, gusti!"
gMag-gedig mani gede birit sampoyong gede bobokong adat panakawan angkat jalan ditincak sisina tengahna mah pijajagaeun bisi pagahkeun nincak juru sinjang angkatna mah panakawan
"sayagi, pada ka pamarentah parantos pada cacawis ti peuting cacadang ti beurang" "nya ari geus sayagi mah geura sundut mariemna ngadeg pesta tujuh poe tujuh peuting mestakeun nyalametkeun hurip murangkalih ;den gagak karancang den gagak lumayung saperkawis; kalihna perkawis : nyalametkeun sakalian patikahan uana ka agan sekar wangi jig kaituh ! " "mangga" mangkat lengser teh atuh barang nepi ka alun-alun sundut mariemna ku lengser lar sut tek der! sut bajigur! sundut kalangtaka nu panggedena beunang ngobatan ti poe salasa obatna tujuh gantang sundut poe saptu sada poe ahad lar sut geleger! pesta geunjleung sajajagat ngaguruh lir ombaking sagara asa kaindit di dayeuh manggung surakna mah ngaindung Iembur ngabapa desa surakna teh ayeuh-ayeuhan surakna ngadahan cau surakna teh onggol-onggolan surak campuhna mah ginampuhan hahihuh hoyah horseh sugan geuning sada ketuk sada kendang sada nu nakol salendro sada nu nakol salendro ketuk sada ungku t-ungku t kendang geuning sada ciang-ciang (sugan) turungtung sada tamburna terengteng sada kendangna melas-melis sada suling ngadaringding sada karinding teretet sada tarompet bajidor geus ngadordoran atuh teu dicarioskeun lamina jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting "eh lengser! ayeuria jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting budalkeun para ponggawa panayagan geus carapeeun jig kaituh!" "mangga ! " mangkat lengser teh brul ka paseban "naon ngabrul-ngabrul ka <lieu?" "nun hoyong milu ngareusian cenah para ponggawa ka putra ratu pangabaran sabisana-sabisana ! " "sukur atuh "yap ka darieu! piligenti!"
barang nepi ka alun-alun "tutup pesta tujuh poe tujuh peuting budal para ponggawa panayagan sadayana tapi ke ayeuna samemeh budal bisi dek ngilu ngareusian heula ka putra ratu pangabaran sabisana sabisana!" heueuh atuh hayu!"
"kami heula batur!" "yap ka die uh!" atuh kieu : "munaroh muhammad tinggal ingsun ing datullah bumi langit bulan bentang sarangenge sumurup ka badan ingsun ret tungkeb teka welas teka asih wong asih ka den gagak karancang den gagak lumayung wong sajagat kabeh" "kami ayeuna, batur!" "pek kainyah ! " kieu pokna: "asihan aing tinu nagara mataram cengcelang herang cirebon harumu putih sumedang hareca putih haur paur ser serab ret tungkeb teka welas teka asih wong asih ka den gagak karancang den gagak lumayung wong sajagat kabeh" atuh geus pada ngareusian pangabaran ka putra ratu sabisana sabisana tuluy eta geuning murangkalih teh digalendot ku ibuna tea "higar manah geuning purba kem bang tetesan guriang domas seuweu putu bojong galuh seke seler langga lawe nelengnengkung eta nelengnengkung geura gede geura jangkung masing lulus panjang punjung darajatna ujang masing nanjung nelengnengkung nelengnengkung geura gede den geura ngamanglayung mun geus gede geura bisa ngawula ka indung masing mulus panjang punjung" atuh jejeg pesta tujuh poe tujuh peuting "budal para ponggawa panayagan, budal ! " bud al ka satempatna-satempatna teh rangkunang araning beurang nu ngancang dina cangkangna beurang rangkuning araning peuting anu nyungging dina kulitna peuting beurang kasambut ku peuting peuting kaheuleut ku beurang katunda lalakonna semet <lieu urang teundeun masing heubeul urang tunda masing lawas bisi aya para ratu nu teu kasebutkeun para raja nu teu kacaritakeun patih mantri anu teu dikawinkeun bisi nagara anu kaliwat nu heula dipandeurikeun nu pandeuri diheulakeun bisi selap gempilan neda agung nya paralun panjang pangampura titip diri sangsang badan bubuhan nu kumawula ngawulakeun kawulaaneunana nyuhunkeun kaMrkahanana nyuhunkeun dina kasalametanana salamet .anu mantun salamet nu dipangmantunkeunana saahli warisna saahli wajibna salamet nu dipake mantunna salamet nu nyaksianana salamet ka sadayana
urang pada cageur beuteungna waras badanna rapih balaina parek rejekina agung bagjana jem bar akalna katulak ku tulakbaya
bisi aya nu nyaksian: ti kidul pulang ka kidul ti kulon pulang ka kulon ti kaler pulang ka kaler ti wetan pulang ka wetan ti luhur pulang ka luhur ti handap pulang ka handap mulih ka jati mulang ka asal mulang ka satempatna satempatna asal tinu cupumanik lebet deui kana cupumanik
bul kukus aing mendung ka manggung ka manggung nMa suka ka pohaci neda suci ieu kuring rek diajar ngidung nya ngidung carita pantun ngahudang siloka wayang nyukcruk laku nu rahayu mapay pusaka nu bijaksana ku nu weruh di semuna ku nu terang bijaksana bisina kuring terus narutus bisina narajang alas megatkeun leuweung gumendeng motong catangna bisi papalingpang nepus bengkung ngadal meteng sing lulus dina karahayuanana lulus kasalametanana ratu agung pamuhunan rajah pamunah calik dina embun-embunan ratu sura pangersa ratu adil danarasa pangeran nata agama sang ratu ulang-aling oray laki datang numpi oray brahma ti wetan oray brahma ti kidul oray brahma ti kulon oray brahma ti kaler oray brahma ti luhur oray brahma ti handap ti tengah ku rajah pamunah kes pungkes kapungkes ku rajah pamunah ku ua purba galih pakuan nu ngageugeuh pajajaran lain samunah-munahna munah tanah katut imah munah bumi katut langit sarawuh jeung eusina munah beurang kalawan peutingna munah taun dalapan bulan duawelas poe tujuh dawuh lima munah badanna katut bandana munah ragana katut nyawana munah hartana katut caritana munah kayu katut batu munah awi katut beusi munah beusi katut sri sri wesi braja manusa dat ilat manjing ilat sup bayu ka kurungan allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking kidul allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ka rajah pamunah saking kulon allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking kaler allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking wetan allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking handap
allahuma rajah pamunah munah kayu munah batu munah bumi munah langit kapunah kapunih ku rajah pamunah saking luhur
tutulak bayu tutulak tulak tanggul tebeh kidul treng tengah ditawa ku rajah pamunah
tutulak bayu tutulak tulak condong tebeh kulon treng tengah ditawa ku rajah pamunah
tutulak bayu tutulak tulak sangkeh tebeh kaler treng tengah ditawa ku rajah pamunah
tutulak bayu tutulak tulak sungsang tebeh wetan treng tengah ditawa ku rajah pamunah
tutulak bayu tutulak tulak pandak tebeh handap treng tengah ditawa ku rajah pamunah tutulak bayu tutulak tulak bencul tebeh luhur treng tengah ditawa ku rajah pamunah allahuma puter bumi nu muter nabi muhammad putering sahadat tungguling iman
t a m a t
selesai ditranskripsi Mei 1971
PROYEK PENELITIAN PANTUN & SUNDA Jalan Asmi, 20 Bandung.-
I· 6 . Perpusakaan l Jendnl Kebl 398.5 AJI c )
"eh lengser?"
"sumuhun timbalan"
"kumaha geus kumpul para ponggawa panayagan?"