Serie No. 317Hargana

f 0.85 Wason

PL5454

H64

ASIA TJARITA POESAKA

KARANGANANA

Th. J. A. HILGERS.

OUITGAVE VAN DE COMMISSIE VOOR DE VOLKSLECTUUR

KALOEARANCE BALE POESTAKA

P. DUCRO. UITV.

PL5454

CORNELL UNIVERSITY

LIBRARY

CORNELUNIVERSIT

CORNE FRA

PL

5454.H64 Cornell UniversityLibrary Tjarita poesaka
.

31924 020 676 502 ech

DATE DUE

GAYLORD PRINTEDINU.S.A.

Hargana f0.85 Serie No. 317

TJARITA POESAKA

KARANGANANA

J. A.

KOE

K.
Goeroe

BANDOENG

KALOEARAN

BALE POESTAKA

DRUKKERIJ VOLKSLECTUUR WELTEVREDEN.

ROUCROS UITV. SLIERALY

EUSINA:

Katja

I.

II

III Kawinan aja kareuwas

IV

V. Ahli VI Tambah katjilakaan di Wangkal
VIIAkal VIIIPitoeloeng teu dinjana. IXBagdja teu disangka sangka

X. Kontrakan Rawa Tamtoe XI. Tiloe
XII

494108

&&

I.
MOESTARI.

Baheula di lemboer Wangkal bawahan Banjoewangi, aja hidji loerah,ngaranna Moestari, katjida dipikarěsěpna koe oerang dinja.Oepama aja noe boga niat,naon bae,teu koe hanteu koedoe nanja heula ka manehna sarta njoehoenkeun dinasehatan. Wantoening djéléma bageur ahli toetoeloeng, toeroeg-toeroeg lampar panjabaan, legok tapak genteng kadek, mindeng tjampoer djeung Walanda, djadi bisa pisan merean pitoedoeh teh. Teu kadoega nendjo noe měsoem-měsoem, tjeuk pikirna tangtoe eta djělěma keur manggih kasoesahan, ngan teu kadoegaeun ngomong bae. Lamoen aja noe boetoeh teu kadoegaeun ngomong, toeloej bae ngadjoeal parena atawa bakona ka Tjina atawa ka oerang Arab, teu njarita heula ka Moestari,eta Moestari sok ngamběk karana ngadjoealna sok moerah. Kitoe deui oepama aja oerang Arab atawa Tjina asoep ka lemboer rek barangbeuli,meuli naon bae,eta Loerah poesingeun katjida,sabab loba noe sok nipoe noe leutik. Da ari koe Moestari mah,lamoen aja oerang lemboer rek barangdjoeal,naon bae, saleuwihna tědaeunana,sok dipangdjoealkeun ka noe bageur, noe teu moponteng harga;sarta di mana geus dibajar,doeitna dibikeun ka noe boga bahan. Malah loba anoe heraneun, jen bahanna sakitoe pajoena Si somahan teh atoheun sarta katjida -. tarimaeunana. Sawareh mah sok aja panarimana ka loerah, tapi tara ditampa, omongna :,,Kami mah geus tjoekoep, entong make dibere koe maraneh; soepaja maraneh salamet bae, geus atoh.” Moestari estoe djělěma tjoekoep,bandana teh teges beunang běrěsih pisan. Waktoe oemoer 16 tahoen manehna waloerat pisan,ari kapintĕranana ngan bisa matja djeung noelis saeutik-eutikeun; nja ngamagang di toean Maarten,harita djadi Aspi- rant-Controleur.Tapi sanadjan djadi magang,ari digawena mah sadjongos bae,itoe tjokot ieu bawa. Sok radjeun oge noelis. saeutik-eutikeun, tapi tjarang. Ari kana gawe katjida saregěp- na djeung sagala oeroesan saběněrna. Toean Maarten njaaheun TJARITA POESAKA

CI

naker ti ari angkat ka mana sok ditjatjandak Gadjihna koe sok ditjengtjelengankeun tara tjara didjadjankeun ieu apik kana rědjěki teh; tjoekoep paparin ari aja semah dibeulikeun ka atawa njonja djadi Controleur,teu bidjil njonjana miara

leuwih ti tocanna teu titirah ka Nagri -Walanda ka loear ari ka Nagri Walanda taja pětana keur meuli imah djeung tatjan boga,ka Batawi bari Gantjang meunang tapi ingetanana di ti Nagri Walanda rek deui ka toean karana di Nagri Walandn mah Eta teh kadjadian Barang di Batawina hidji jen garwana; geuwat ka teu kira kira teh komo poetra-toean diadjak oelin tjaraTidinja pindah deui ka ka aja ka toean Maarten djadi Resident kito9 aja kĕrsana moelih ka Nagri Walanda njakolakeun sarta moal ka Djawa Djawa deui katjida ngahĕroekna djeung Tapi ajeuna keur meuli djeung moal deui di balik ka Wangkal bali mělik pamĕlaran Di dinja meuli njieun imah meuli djeung keur Anakna si Wirio harita kakara baris Teu lila tina kapilih djadi di dinja Atoeh tanina teh ajeuna

atawa Koe di dinja ka kana tani moekti djadi desa Wangkal teh Banjoewangi Pare ti dinja nja kitoe miarana dinja mah Wangkal pangngeunahna leuwih ti di sedjen

Moestari lila-lila kolot, datang ka djadi aki-aki koendang iteuk. Oerang Wangkal kabeh geus salempang bac,nilik sareat,loerahna

tereh pigantieunana ari si Ardjo di Wirio pertjekana djeung tjara tapi leutik keneh moal didjieun Kĕrsa Allah Anoe Kawasa kasieun djeung Wangkal teh kadjadian kaboekti leuwih tereh ti gering pajah ganti beuki ganti beuki ganti euweuh tapakna kasakitna beuki ka nja- markeun Wangkal djoeldjol tjeurik Koemaha atoeh da djělěma ka ka teh njampeurkeun si Wirio ti dinja saoer Moestari kieu : ti teh tara matak kolot teh Koe Ari di imah nja kĕris ti aki dina bilik Maparinkeunana waktoe rek lahirna teu aja deui titinggal ka maneh kĕris koedoe ingětkeun ieu teh ieu keris aja di imah maneh Ampihan hade rek didjoeal karana ka loear ti imah hikmatna " Eta piwoeroek aki tapi ari malarat tatjan Ajeuna eta pihan sing apik djieun ngingětkeun tanda ti ingětkeun joean djeung kabagjaan ieu koe keris ieu kĕris parěk rědjěki " kitoe tajohna bawaning reup peureum teu Wirio bari nendjo ka bapana tjipanonna moenggah Kawas keneh biwirna tapi taja tangan teu pok.Ditjabak Wirio leungeunna tiis Amběkanana beuki kĕndor beuki kěndor kěrělěk Moestari ladjéng Moestari Loerah Wangkal tilar Gěr tjareurik ditinggalkeun maot koe

prihatin Harita keneh něrěkab lemboer Wangkal Djoeldjol ngaralajad

lalaki toer sakitoe

ka djědjěl djalan hajang djadjap ka. mawa baki

Teu lila di Wangkal deui rah gantina pangdipikolot-

Ari radjakajana ka Wirio

si Wirio djělěma pisan harita kira kira

djeung prak komo kana djeung lampah Tjitjingna imah pamadjikan loeloes tara anak tiloe lalaki hidji Doeit titinggal dibeulikeun kana sarakit roda weuteuh hidji njawah djeung djabati niatna rek njawah kitoe njieun leuit keur

Wirio djadi toekang tani digawe ti ka apik sawah djeung teh lamoen teu atjan meudjeuhna tatjan prak Di sadjero Wangkal teu aja noe noeroeban matak euweuh nanding loba Loba dina ka Wirio Koe manehna da tjara ahli teh tararimaeun Ma'loem teu pati tjampoer tjara Wirio ari Wirio mah kawawoeh to sok mimiloe deui Komo ajeuna matjakal bisa tjampoer djeung Eropa Arab Tjina kanjahona pěrtjekana teh beuki maot ari Wangkal Wirio Di Wiriona deui

pakarĕpan dina pikirna watek keris titinggalti Lain Wirio kitoe di Wangkal jen kĕris kasiatna kieu tjaritana tjeuk pribadi: Baheula, kira kira leuwih kĕris hidji Wirio Rah-Dina hidji mangsa angkat njandak pangiring měntjěk ti di leuweung keur Barang keur diiring koe Rahman di tengah leuweung Aproek tea teu njeungeut njeungeut djeung tjotjorowakan wěleh Ti dinja boerit katjida kai Rahman tina rada watireun saeutik tapi loepoet ti mah tjai ngotjor tjeuk pikirna Tah dinja " kitoe saliara Ari lebak leutik di tjai Sisi Gantjangna Rahman arasak geuwat boeroe balik ka djoera-; tjeuk teuing katarimana Keur kitoe Dina hate Rahman kitoe ? Aja" Atawa njaloekan koe? Teu pikirannana Geuwat ka tempat bari tjeuk pikirna Aja di dinja teh ? Aja kitoe ? kitoe dirontok ?" Rahman ka taki taki gilig euweuh kasieun njilakakeun ka djoera-Tjoetjoek tjoetjoek teh teu tea Barang teh kari kèrisna geuwat ditjokot tinoe bala aja matak gila katjida, tetela tjara angin Rahman ka dinja Ari beh teh keur njakětěm rek dihakan Tapi maoeng teh geus raheut saeutik Rahman tapi bědil teu

Pangeran,Rahman

tangkal kai bari kĕris teh ditěwěk boeka kelekna teu Ti dinja Rahman

Kaběněran ,kakara harita keur Rahman Gantjang Raheut raheutna teh euweuh dina geus deui Rahman tarima katjida euweuh teh dihakan Ari kĕrisna tea bae dipaparinkeun Atoeh Rahman katjida Djawa kapĕrtjajaan kĕris lamoen Noe matak Rahman katjida Barang Rahman keris teh ka anakna ka Wirio Eta teh kapĕrtjajaan panjinglar watekna matak matak Eta Wirio sagala kasalametan kabagjaan teh angkeuhna pěrwatěk keris ieu ka tjaritaannana matak beuki kapërtjajaannana teh (')

agama

K.

II.

SOEKAN-SOEKAN.

Di lémboer Wangkal kaběnéran keur oesoem diboeat, oenggal isoek ngabroel awewe-lalaki,kolot-boedak,ka sarawah rek diboeat. Garětol pisan diboeatna,sakitoe poë bangětna teh,kana beungeut moenggah asa direrab,teu dihiding, abong-abong geus taroeman. Moen oerang,moal koeat lila,ari ieu mah kawas anggoer raresepeun,malah tarimaeun kana panas kitoe teh,sabab njarahoëun, jen panas teh matak hade kana pěpělakan,kana piboe- ateun. Dina oesoem dadaharan,broel kabeh ka saoeng oeroet ngagĕbahan manoek. Gek sarila ngalingkoeng, ngareunaheun pisan daladaharanana. Estoe katjida pikeun oerang Priboemi mah ana diboeat teh, saroeka atina, pada ngarasa asa pangbeungharna,asa pangbagdjana bae ti antero machloek. Komo oerang Wangkal mah,noe tjaroekoepna, ngagalědekeunana soekan-soekan, palohara. Ari sore, bada asar,baralik bari marawa eundan. Ti kadjaoehan keneh geus kadenge sora gamelan di lemboer,beuki deukeut beuki tetela,matak résěp. Ari djol datang, rep tatabeuhan teh sakeudeung, sihoreng rek ganti lagoe, kěbodjiro, ngabageakeun. Noe marĕntas diboeat teh toeloej nareundeun eundanna geus kitoe pek marandi di waloengan,ari mentas mandi, toeloej dangdan, papakean běrěsih,těroes kana soekan-soekan. Di dinja roepa-roepa aja noe njarita, aja noe seuseurian, saroeka ati. Teu lila, djol baroedak awewe tarěgép, ngabagikeun roko djeung kadaharan. Kitoe bae oerang lemboer teh, pepestaan sababaraha peuting. Sanggeus pare ngampih kabeh djeung bako dina leuit djeung di goedang sababaraha toempang, aja noe dihear-hear keneh dina kadjang, sawareh,eta oerang lemboer mah geus,bae : asa pangbagdjana bae, di alam doenja teh. Teu salempang inggis kakoerangan,sabab diboeat sakitoe parengna,malah loba leuwihna tina baris dahareun,sarta didjarceal. Wiriooge nja kitoe. Meh salawasna diboeatna oentoeng Pamadjikanana djeung anak-anakna tjalageur.haroerip,komo Wiriona mah, djagdjag, daek.Tjeuk

Pangeran,Rahman

tangkal kai bari kĕris Barang teh ditěwěk boeka kelekna teu deui Ti dinja Rahman pinoeh Kaběněran pangiring pangiringna loba riab ,kakara harita keur koe Rahman Gantjang ka dajeuh Raheut teh dina geus katjida 1 Rahman tarima euweuh mah teh dihakan Ari kĕrisna tea bae dipaparinkeun Atoeh Rahman katjida taja hinggana Da Djawa kapĕrtjajaan kěris

matak Rahman katjida Barang Rahman keris teh ka anakna ka Wirio Eta teh kapěrtjajaan pakarang panjinglar atawa panoelak watekna matak matak Eta Wirio sagala kasalametan kabagjaan pěrwatěk keris tea ieu ka hareup tjaritaannana matak beuki parageuh teh ( ')

agamati ka Toehan teh

K.

II.

SOEKAN-SOEKAN.

Di lemboer Wangkal kaběněran keur oesoem diboeat, oenggal isoek ngabroel awewe-lalaki,kolot-boedak,ka sarawah rek diboeat. Garetol pisan diboeatna,sakitoe poë bangětna teh,kana beungeut moenggah asa direrab,teu dihiding, abong-abong geus taroeman. Moen oerang, moal koeat lila,ari ieu mah kawas anggoër rarĕsépeun,malah tarimaeun kana panas kitoe teh,sabab njarahoëun, jen panas teh matak hade kana pěpělakan,kana piboe- ateun. Dina oesoem dadaharan,broel kabeh ka saoeng oeroet ngagĕbahan manoek. Gek sarila ngalingkoeng, ngareunaheun pisan daladaharanana. Estoe katjida pikeun oerang Priboemi mah ana diboeat teh, saroeka atina, pada ngarasa asa pangbeungharna,asa pangbagdjana bae ti antero machloek. Komo oerang Wangkal mah,noe tjaroekoepna, ngagalědekeunana soekan-soekan, palohara. Ari sore,bada asar,baralik bari marawa eundan. Ti kadjaoehan keneh geus kadenge sora gamelan di lemboer,beuki deukeut beuki tetela,matak rěsěp. Ari djol datang, rep tatabeuhan teh sakeudeung, sihoreng rek ganti lagoe, kebodjiro, ngabageakeun. Noe maréntas diboeat teh toeloej nareundeun eundanna geus kitoe pek marandi di waloengan,ari mentas mandi, toeloej dangdan, papakean beresih,téroes kana soekan-soekan. Di dinja roepa-roepa aja noe njarita, aja noe seuseurian,saroeka ati. Teu lila, djol baroedak awewe tarěgép, ngabagikeun roko djeung kadaharan. Kitoe bae oerang lemboer teh, pepestaan sababaraha peuting. Sanggeus pare ngampih kabeh djeung bako dina leuit djeung di goedang sababaraha toempang, aja noe dihear-hear keneh dina kadjang, sawareh,eta oerang lemboer mah geus,bae : asa pangbagdjana bae,di alam doenja teh. Teu salempang inggis kakoerangan, sabab diboeat sakitoe parengna,malah loba leuwihna tina baris dahareun,sarta didjarceal. Wiriooge nja kitoe. Meh salawasna diboeatna oentoeng Pamadjikanana djeung anak-anakna tjalageur.haroerip, komo Wiriona mah, djagdjag, daek.Tjeuk

bisa aing makaja antekna aing nja teu tapi aing : kaja. .Tjeuk katjida garětol makaja rarikrik rědjěki deui djadi kitoe bae anak anakna Eta kitoe teh kana watěk kĕris tea bae Malah batoer Wangkal mah njangkana teh kasiat kĕris Dina hidji kira kira geus doea minggoe ti mentas Wirio djeung keur djol ti Katjida salaki dibawa ajana cukeur lapar deui běk teu Keur ditanja koe Wirio atjeuk?" Djawab Isla aja Akang ka dieu Mingkěm geus aja noe nanjaan rek dikawinkeun ka; waktoena deui ti Atoeh aja niat hajang Mimiti

teh Kakara leuit parinoeh kitoe Tjeuk Wirio,,Soekoer naker pirang pirang Di dieu meureun ka " Djeung deui ka dieu teh teu " Tjeuk Wirio Taksiran ajeuna mah narik ka ari leumpang tajati dieudjeung barocdak lalemboet. kitoe koering" Anak Wirio teh lalaki kolotna njarita kitoe djeung ieu Isla Wirio baris tadina teu getol tea tara ingkah ti imah ari lain kana mah dalahar Wirio djeung Isla aroedoed pamadjikanana Tjeuk Isla Akang saeutik Isoek rek ka dajeuh balandja keur djeung wawoeh "

Wirio rek pěrkara " Tjeuk Isla : " Njaritana kitoe Wirio Isla isoek Bari teh Wirio Tahoen ieu teu aja reureuhna ngan Mimiti di njalametkeun mani sababaraha Ajeuna rek ngawinkeun Mingkěm; kitoe kamari rek njalametkeun intjoe " Tjeuk Isla waktoe kah ? Akang mah sieun pisan teu kana kawinan Mingkem teh " Tjeuk Wirio Entong mah aja kitoe ieu ka Hajoe bral ka bisa balik poë " Tjeuk Isla " arindit ka dajeuh Ari ka Isla meuli dina kawinan teh anak Ari Wirio meuli totopong samping keur ka kawinan

balandja Isla teu balik harita Wirio Isoekna jen Wirio dina ngawinkeun kakara Isla moelang ka Ti Isla Wirio leuwih gětol karana ka teh opat poë mah bawaeun ka keur njadiakeun kitoe ka kebon keur mělak

dika kari tjěh Wirio niatna isoek isoek anak arindit ka pikirna euweuh karingrang Koe Wirio katjipta kawangwang dina ari tjara anak mah ladjret bakating koe atoh kana pirěsĕpeun

III.

KAWINAN AJA KAREUWAS.

Isoekna di imah Wirio sarakit kadjangna anjar mokaha koe atawa koe Di diamparan, Wirio anakna tjaringin djeung kěmbang dina beulit dina teu Gantjangna pamadjikanana Wirio ngais ti heula bari mawa anakna leutik kitoe mararenahkeun maneh di djero roda ari Wirio di indit mimitina njorang djalan rada teu aja dina kikipingna tigidjleg kana lombang djlag djlig aja pamadjikanana reuwaseun tapi Wirio tjitjing dioek Harita Wirio katjida dipokek batik aloes laken ngistrika diběndo rapat njoren keris si Wirio njoren keris Tadina kana kawinan si Mingkem teh moal kitoe wonna kĕrisna moal karana ngagantoeng dina loehoereun wadah doeit djeung ka dinja pikiranana euweuh teu lian ti di imah Wirio koe si pikiranana si tea dibawa matak tadina mah eta dina rek Tapi harita kĕris ditjokot kawawa napsoera hajang ka di ari doeit teu dibawa

Pamadjikanana anak

djam djol ka djalan sisina tangkal keur Tjeuk pamadjikan Wirio teh djalan Toeh geuning djalan Lah atoh koe djlag djlig djalan " kawas ka djalan mani djiga ngagorolong djalan datar ngaliwat kitoe njimpang ka djalan lain ieu djalan djol ka Roda teh nandjak kawantoe teh leuwih ti kaki Di eureun ,dina Ari Wirio roedjak meunang indit deui Kira kira ka Ti kadjaochan keneh geus dipapag lan kana kaboengahan Wirio,,Tah ? Eta jen karia djeung Tjoba katja katjana dipoetjoek kertas harajangeun kana karia Tjeuk anakna si bari ngarameus bawaning

da di kariaan loba ngareunah seuri lila kana katja katja hareupeun imah Isla pisan Di djero imah mah leuwih ti dina katja katja laleutik mani reutjeum tihang Kertas beureum kertas didjarieunan kěkěmbangan warna warna diterapkeun dina bilik Loba lampoe keur njaangan Dina barang Wirio boes ger teh ditabeuh ka Wirio Isla djeung pamadjikanana tjida darioek dina samak Ari Wirio djeung Isla njoetjoelan djeung darioek boengahWirio njarita di djalan Isla tjarita rek karia Teu lila sor Ari djol tjikopi kawoeng djeung gamelan di ngeunah ka lemboer jen di Isla keur soekan

kawinan,sarta ka kaoemna sore eta.Moenggah moeroedoel ondangan-ondangan djeung noe rek laladjo,wani teu salabar, hajang geura nendjo bidjilna panganten beunang ngahiasan. Noe dagang kadaharan pirang-pirang, naragog sisi pager; djělěma-djělěma,kolot-boedak maui heurin oesik, pada resep laladjo teh,kawantoe mentas diboeat oentoeng, pada baroga doeit. Poekoel tiloe, djol kareta,aloes katjida kagoengan djoeragan mantri,saosan panganten,koedana sapasang, garinding tarěgép, diobeng koe doea djéléma, darědég, bangoen hareseeun pisan nahanna koeda teh,sina eureun hareupeun Isla. Saban-saban gamelan ditabeuh,teu tjitjing, bangoen rek kalaboer. Poekoel opat, djol panganten kaloear. Boeroeboel ondangan-ondangan djeung djělěma-djělěma noe laladjo, pada hajang tegěs. Doeanana didangdanan papakean panganten,araloes katjida, sa- loearna djiga dikěpoet koe emas bae; samping songket,saboek patah-těboe ěmas. Mingkem make siger, badjoe tarate, kangkaloeng, geulang,ki- latbahoe,kabeh emas,ditaretes koe intěn. Ari awakna diatal koneng, beungeutna diwědakan bodas,halisna dikeningan,biwirna beureum. Lalakina make makoeta, geulang,kilat bahoe, tjara Mingkěm bae.Soep arasoep kana kareta, ger tatabeuhan djeung pěpětasan, moenggah kaindit.Djoeng kareta teh lalaoenan,baris ka kaoem. Boeroedoel djělěma ratoes-ratoes noetoerkeun. Anak-anak Wiriooge mariloe. Kakara saoemoerna manggih ka- rěsěp kitoe, nepi ka teu njaho,naon bakoena noe koedoe ditendjo teh, aja ka noe didangdanan araloes tea, aja ka djělěma loba, ka noe tingběrěbět,baroedak, népi ka pinoeh djalan gede. Barang geus dilapalan, di masigit,kareta teh balik deui, toeloej panganten ditoeroenkeun tina kareta, diaping koe para istri,noe beunang maridang,kawantoe kaondangan. Berebet pajoengna tiloe araloes, gén narangtoeng dina lawang ka balandongan tea,woer disawer.Toekang njawerna geus ngaleu- ngaleu bae,sorana ngeunah, pokpokanana paham, piwoeroek ka panganten djeung ka sakoer noe nongton;nasehat araloes pisan, bari teu eureun ngawoer-ngawoer beas,make doeit. Amboe baroedak. sawareh mah lain boedak-boedak teuing,kolot oge miloe, paboro-boro kana doeit.Tampolana mah nepi ka aja noe tigoeling, bawaning pasěděk-sěděk. Sanggeus disawer, toeloej asoep kana balandongan, pek direndengkeun,darioek dina korsi,estoe tjaritjing, djiga teu oesik-oesik atjan, tjara artja, djeung teu ngomong deui; dilaladjoan koe tatamoe-tatamoe ondangan djeung koe sakoer noe laladjo. Beak karep soekana Isla djeung pamadjikanana, nendjo panganten, mani ragragan tjimata. Geus kitoe, ger sidekah; ondangan-ondangan dalahar leuent,noe oedoel,noe njarita, roepa-roepa. Arigeus boerit ngawajang,biasa wajang koelit, tjarita rame, geuslain di kieuna bae djělěma rarěsěpeunana kana wajang,

mani kana ger sareuri ngabarakatak katadji. mani euweuh sakěmek kana wajang pikiranana lalakonna ditjaritakeun Keur kitoe laladjo teh boeriak njingraj; aja imah Isla toetoeroeboen tina djalan rek ka dipihapekeun ka laladjo,mani tina iroengna diloempatkeun satarik- tarikna Barang djol ka aja di aja bari. Ari Wirio njampeurkeun harita Wirio keur dioek di keur ngarěgépkeun kana wajang Barang ret teh ka ka manehna Aja " Saleh Aja katjilakaan ditjarioskeun" Wirio ka ngaliwatna teh bawaning heurin laladjo; těgtěganana Tapi ari kana katjilakaan matak ka djeung ka Wangkal teu pisan njangka Tjeuk Wirio : ,,Aja Saleh ?" Djawabna kahoeroean kabeh " Wirio teu kira kira " kitoe bari langit, tanpawilangan. Ti dinja pok nanja ka imah pisan" leuit djeung" ,,Seep Malah teh teu

Tjeuk Wirio,,Sieun eta titipan batoer " Tjeuk titipan teh teu ditjandak ?" dina pěti djati,deukeut énggon ,,Atoeh tjilaka teh Ari ditjandak Waktoe kadoeroek rek keris bari tjeuk Loerah keris ditjandak; sareng jen artos titipan ditjandak sareng keris ari keris teh disimpen Wangkal njimpen di jen njinglar" Tjeuk Wirio : kitoe Ieu keris dibawa sakalian

kana ieu kariaan Atawa njanjabaan keris didjaga koe keris dibawa dibawa ieu mah Koemaha ka " kitoe Wirio deui ka teu pati Ari masih teu narendjo Wirio djoldjol njangka aja katjilakaan Wirio njampeurkeun ka pamadjikanana katjilakaan nakĕr toeltělna tjarita ka Wirio djeung ka pamadjikanana Kasoekaan kariaan teh Kabeh pada njeboet karoenja ka oerang Wangkal aja tjotjoba Tjeuk Wirio ka Akang balik ajeuna ka WangkalAri di dieu djeung Lilana tatjan Tangtoe loba Di " Isla pamadjikanana ngarawatan pamadjikan Wirio Koe kitoe Wirio Wirio ngindjeum loerah dinja aramit harita djeung ka Wangkal katjilakaan

wajang tapi teu pati ati tjara teu pati teu lila kitoe damar Tina naker kana teh pamadjikan Wirio teu Isoekna barintit tjeurik

IV.

KAHOEROEAN.

Wirio djam Wirio dieureunkeun sarta deui ditjandět kitoe Ajeuna disina Tjeuk Wirio tjing tjaritakeun mimitina eta teh ?" Djawab,,Ngawitanana ti Loerah; dikintěn aja ari keur Kintén imah Loerah Rehna angin kana teu atjan tina teu Angin tingbělěwěr kana imah sanes deui mani teh geus teu aja ingetan kana mareuman euweuh pikirna djol teu agengAri imah mah teu aja Ladjěng imah imah dareukeut kana tjai katahan teh aja imah djeung leuit leuit " Wirio Pohara djeung bako woengkoel adjen kitoe doeit titipan deui; dina

Pikeun aing teu tapi

tjilaka énja aing ieu." Tjeuk,,Keun noe ĕnggeus

Hal katjilakaan lima hareup deui bisa deui tjara Tjeuk koering kĕris ti ditjatjandak ingkeun sina pĕrtjaja jen eta kĕris nangtajoengan watekna rědjěki Eta ka Wirio leungeunna teh kěk ditjabakkeun kana kĕrisna dina Tjeuk oge waktoe rek nja kitoe jen di lemboer Wangkal moal kĕris imahna Ahgeus katjida rek indit ka Galagah pikiran katendjo oerang Pohara hoekoeman radja kajana djeung doeit batoer deui lapoer Eta neumbleuh ka Wirio bae lantaran keris dibawa ti imah Koemaha nja ka pertjaja ka Wirio noe nandang ngagantian Ti dinja Wirio ka lain mi perak Tapi ĕntong leutik keun rek digantian ieu mah keris ditinggalkeun moal ka di moal pohara kitoe Akang pěrtjaja jen ieu kĕris ka tina " Tjeuk Wangkal pertjaja mawi ganti teh ka tina njandak kĕris lain di tjilaka katingal jen ka djělěma noemawi pirakoe aja koerang tarima ka wani menta ganti ka sakitoe kasaean Barina oge kapan djeung teh kantoen moending Ti keur Entong Entong aja kitoe teh ka margi dipokkeun teh teu kana " Tjeuk Wirio tapi rek rek

Pikarěpeun kieu Pabrik Wědi

heun lahan keur tiwoe Sawah akang rek disewakeun ka dinja tiloe bahoeeun rek dipenta ajeuna sakali f keur simpěnan batoer " tapi akang nja dahar ari sawah ditjěkěl pabrik" sarakit bisa cent dina " Rek pabrik Baroedak barisaeun ngaritti keur ketip keur leutik mah " Kabeh " Tjeuk mangarti batan noe mawi sok Koering pĕrtjantěn bae jasa " Tjeuk Wirio kitoe pěrtjaja kataksir baris Tapi pĕrtjaja ieu keris mawa kana " Bari kitoe lalakon beuki deukeut beuki deukeut ka Wangkal Katendjo ti kawas djarempling keur harees tibra djiga euweuh tjara ditinggalkeun Wirio tadi Barang kana katja katja aja tjektjok Baroedak mah tibra awewe keur nalaheur tjai lalaki lalaki keur digawe Aja awi noear ti deukeut Sawareh aja noe meulahan awi dina balandongan Awewe-lalaki riab marawa damar tingkaroreh dina leboe barang leungit aja dina lebak Wirio tjimata ajeuna djadi roehak Kabeh djadjaran beak koe tjilaka ieu Karoenja koe djělěma djeung anak kapaksa njiroeroek di imah Ngan, Wangkal ajeuna sakieu peutingna Moal lila njarieun deui imah anjar" Waktoe Wirio keur deukeut imahna bari kitoe dina njarita ka deukeut ka jen doeit titipan di Wirio miloe Tjarita gantjang nakěr ka kabeh djělěma Wangkal Mimitina

katjida teu Teu kaharti Wirio

dibawa keris teh Kabeh djělěma marihapekeun doeitna ka Wirio taja lian tina pěrtjaja kana kĕris si poesaka mah moal leungit Nadjan Wirio kitoe Tapi barang lělěr karoenjaeun pisan ka Wirio katarendjoëun keur ngeloek bari nangtoeng Tangtoe moal čnja Wirio kana Djeung manehna mah, pisan djeung imah eutikeun Wirio mah Tjarek lain Keur kitoe djol hidji mawa doeit tea aja eusina teu kabeuleum kabeh laloempatan Tapi beh torombolna paretjat patrina ari braj teh kěrětasna atjan.perak ngan saeutik djadi perak oge mah Wirio barang keun koe akang rek digantian" Tjeuk Barina djiga menta ganti Ieu ngan koe ati ati keris dibawa ti imah deui kĕris dibabawa ti Moal ĕnja Wirio dihadja digĕbroes- keun kana Wirio ka matak moal aja noe menta ganti " Tjeuk Wirio :,,Kieu Geus ditjaritakeun pandjang da tjilaka kaoela katjida Ajeuna hajoh Kaoela katjida

mitjeun waktoe Di dieu njieun imah mah imah laleutik kitoe njieun Hajoh katjilakaan" Ieu Wirio katjida teurakna ka Kabeh Waktoe bidjil teh geus di sisi sisi lahanna beunang deui Ti dinja areureun djol awewe-' awewe marawa tjikopi lalawoehna ger Ari Wirio tatjan mikiran katjilakaan Keur kitoe djol Loerah kolot

oge imahna kadoeroek, gek dioek deukeut Wirio, ngomong anoe baris kaharti Eta toeloengan gěde, djělěma-djělěma teh geus djamak teu pohara teuing ngagoegoeloeng kana kasoesahna,barang arenggeus ngaropina, toeloej bae digarawe deui, djeung Wirio. oge,teu lila miloe digawe tjara kapoengkoer bae.

V.

AHLI TOETOELOENG DJEUNG KABAGEURAN.

Aja riboet

mani djiga beurang peuting katjida Wangkal ahli toetoe-Njieunna imah laleutik tea,dina Djělěma bandana kabeh teu kapoeloek ajeuna tjitjing Ngan pamadjikan Wirio waktoe dilongok koe Wirio djangdjina baris Nja kitoe deui leuit Wangkal Wirio

Anoe leuit leuit tea parinoeh mokaha moal reun Komo leuit Wirio di Galagah Di keur Ngan imah titinggal pisan Ajeuna Wirio mikir rek ngala pamadjikanana di imah rédjěki keur anak-rabi Wirio teu ngeunah nadjan noe ngame- tea Wirio nitahan ka, jen isoek rek pamadjikanana Poë Ahadna Wirio ka kantor pabrik di Wědi Poekoel sawělas ka dinja leuwih ti keur tjaringogo rek ngadeuheus rek njewakeun sawah ka pabrik Wirio lila Barang kagiliran Hormat njampeurkeunana Di, aja toean tjaralik dina korsi

Barang deukeut tjong njěmbah

toean teh Ardjo Wirio ti lěmboer Wangkal ?"

,, Soemoehoen.

,,Koe kami sawah maneh geus dioekoer běněr, legana gěněp ?" ,,Moal lěpat aja mah " djaoeh ti pabrik koe kitoe teu majar Dibikeun f 180.-" ,,Teu ka pabrik disewakeunana f teh f₂₄₀ Rehna sawah abdi těbih

" pabrik" disewa tiloe majarna sakali " teh ngabarakatak Tara menta kitoe teu jen langka pisan mělak tiwoe tiloe kali dina hidji těmpat ? sok radjeun teh taneuhna katjida" Ieu tjaina ti tjěkap " Pěrtjaja katjida matak hajang katampa ajeuna ? Eta " koe Wirio dioendjoekkeun jen měntas katjilakaan rek batoer pabrik katjida teh Hajang tjara Aing hajang tapi ari perak mah teu tiloe. Ajeuna rek dibajar perak

dji jen baris pikeun pabrik teh ka " Koe Wirio kaharti jen leuwih ti sakitoe

Pek toean deui njieun perdjangdjian ari koe Wirio kitoe heg dibajar 600 Wirio doeit indit ti pabrik Eta doeit baris lila di djeung sawahna lapoer tiloe moal Aloem katjida Wirio Estoening teh matak di Wangkal toekang ari ajeuna djadi koeli koeli ka sarta taja pimahieun pikeun Lain dipangnjieunkeun imah toer teu aja Djeung leuitna baraja

Naon kabogana?

Euweuh deui, ngan doea moending djeung keris tea, poesaka ti Ari baris keur anak pamadjikanana Ari keris teh Wirio teh meureun. pěrtjajaeun katjida jen keris leuwih përtjajaeunana, jen matak Eta kapërtjajaan kana keris matak kana hatena woewoeh kadaekna Ingetanana Wirio rek diheulakeun doeit titipan tea ka kitoe ngala pamadjikanana ti dinja njanghareupan tiloe taoen

Sisi djalan deukeut pabrik aja waroeng Wirio jimpang dioek di dinja karana liwat poekoel ari péta ti isoek tatjan kararaban Ti kakara harita ngeunah djeung ajeuna mah henteu pati kabeubeurat baris katjotjokan djeung anak rabi aja tjadangna pikirna Tapi tjara katoekang henteu Koe njalo mah djol djol katembong njorang teh ka Wangkal poekoel opat pek doeit titipan ari sipat barang saperti ali geulang digautianana barang Katjida karageteunana barang Wirio datang mawa doeit loba, komo barang nendjo Wirio majaran djéléma nareundeun docit di manehna mah mani euweuh teu kabajar Eta-djéléma teu aja pikirna saeutik eutik atjan jen baris katampa deui docitna djeung deui dina teu moal kitoe kieu ati atina apikna djeung ijatnana Wirio doeit batoerna djeung pibisaeun ngaraksa ? Hanas si dibawa ka eta mah tina mokaha djeung jen pang keris dibawa ka Galagah teh lain tjilaka kabeh

Loba narima kana doeit tapi Wirio maksa nitah jen moal teu atjan dipoelangkeun teh Nja lila lila mah daraekeun nampa titipanana teh tapi djarangdji jen rek kà Wirio di

teh ti Wirio doeit tapi Wirio teu ditjatoerkeun jen njewakeun 3 teu ditampa

Ngan ka si henteu dirasiahkeun tapi ipat ipatan pisan teu Barang dibajar kabeh kakara ditjaritakeunti mana Wirio, teh beuki karoenjaeun ka Wirio dami baris Wirio dinja karoenjaeun pisan neuleu Wirio koedoe digawe tjara koeli di pabrik Harajangeun langkeun deui ka Wirio tapi katimbang jen moal ditampa sarta Wirio jen pikeun manehna leuwih rek lantaran katjilakaan djeung loba teuing narima ti Wirio ka bisi kadatangan patjeklik lamoen djadina ampihan doeit teh keur pikahareupeun monjah" Isoekna Wirio indit ka Galagali djikanana djeung anakna Padatina di Galagah keneh djadi lampahna matak indit teh hajangeun isoek keneh ka Di djalan mikir pitjaritaeun ka pamadjikanana hal sawah tahoen tatjan Kira kira ka Galagah Pamadjikanana djeung anak anakna malah kana tjilaka teh atjan mimitina pamadjikan Wirio teh tjeurik kalah dihantěm koe pamadjikanana dilělédjar djeung digědean nja lila lila bear Tjeuk Isla Entong dipikir perkara tjilaka lila gantina Imah keur moal ka teu akang djeung sobat-Wirio moal taregaeun Wirio meureun sawahna lamoen mah, kagantian sakali parinoch saleuwihna dahareun didjoeal; wah " Wirio mělak sing sok tina teh pisan djeung " Koe pamadjikan Wirio kapikir jen Isla teh ajeuna balik rek ka salakina Atoeh djol salakina kira teu disangka harita pidjoleunana Tapi Wirio njarita jen sawahna tiloe sarta doeitna titipan-titipan djělěma pamadjikan Wirio

Tjeuk Wirio :,,Kami ajeuna senang katjida hate ngarasa hegar pisan,koe geus moelangkeun titipan-titipan djělěma. ” Pamadjikan Wirio teh,teu ingěteun kana titipan-titipan djělěma. Naha atoch wet matak nambahan katjilakaanana teh.Tapi, barang dipikir-pikir,teu lila ge manehna toeloej panoedjoeeun ka salakina, doemeh sakitoe hadena ka djělěma-djělěma. Komo, barang diterangkeun, jen moal leungit doeit teh,lamoen si poesaka ditinggalkeun mah di imah. Isla djeung pamadjikanana,teu panoedjoeeun,Winio boeroe-boeroe moelangkeun doeit teh ka djělěma djělěma. Moal aja noe baris maksa,koedoe moelang-moelangkeun eta doeit titipan,sabab estoe teu dihadja leungitna teh.Oepama emboeng ngaroegikeun djělěma-djělěma mah,atoeh engke bae ari aja rědjěki ka hareup digantianana, djeung senangna mah malah, ditoengtoet majarna oge, lainngagebloeg kitoe. Djawab Wirio : Bisa naker moen dikitoekeun teh; tapi kaoela meureun koedoe nahoen-nahoen ngandoeng kabeubeurat, tangtoe moal senang bae, nja hate. Ari ajeuna pikiran senang ngahĕnang- ngahěning,kaoela bisa soehoed digawe keur maraban anak pamadjikan. Sakitoe bae hiroep mah, ngarah naon deui." Pamadjikan Wirioboengaheun katjida, ngadenge salakina ngomong kitoe teh, toeloej njoesoetan tjimatana bari omongna: ,,Ariakang ngeunah hate mah, koering oge ngeunah.Ajeuna mah oerang arindit bae, oerang pĕpěta tea." Sabot Isla djeung Wiriongadangdanan roda, pamadjikan Isla njadiakeun dahareun. Geus sadia pek dalahar. Kira-kira tengah poë,Wiriosanggeus nganoehoenkeun kana pitceloengna djeung pangakoena Isla,bral maroelang ka Wangkal.

VI.

TAMBAH KATJILAKAAN DI WANGKAL.

Wirio anak ka Wangkal boerit Pamadjikanana imahna noe anjar Teu tapi imahna dikapoer dipalisir Ari ieu dina bilik teh euweuh randjang awi djeung hidji kalasar Parabot imah djati papakean piring tjatjangkir di sarta sok isoek di Ngan dioek dina bangkoe awi teh bari tjipanon imah Damar tjěmpor kakalintjesan salakina njeungeut pisan djeung mah perlak teh imah Kitoe deui ti Henteu aja jen

tempat tidoer kai sarta euweuh ka dina randjang awi sasiki di imah Baroedak naranja ka teu tjara kamarina Djawab bari ajeuna djadi malarat masakat " Tapi teh teu ngartieun ari malarat teh teu aja malarat Ngan naranjana teu Bawaning tjarapeeun teu lila dina randjang awi teh tareuasna talibra Wirio harita dika bari ka

imah kanjahoan salakina tjeurik tapi teu boeroeng katjiri parangi prihatin sarta kadjoedi salakina teh Koe kitoe teu ditjarita tjarita pěrkara Barang Wirio top njokot rek njangoe.Barang kareret

Wirio Entong Njai bieu dahar di ka ka djeung" Pamadjikan Wirio heula tibra tibrana; geus tetela talibra salakina ka imah Saleh Teu kira kira balear djadi lipoer ari djol teh sangoe tapi dalaharna teu pek awewe ari lalaki bakona ngeunah djeung seungit njara- ti nja meunang doeit teh kitoe kabeh na maksakeun maneh kitoe toer ajeuna koedoe enja lilana njotjokan kawadjiban lantaran batoer Koe koering ditjaritakeun ka tapi euweuh hidji hajang Na aja bageur dibeakkeun teuing koe Tjenk Wirio dipandjangkeun tjarita,mah tjeuk kitoe Akang ajeuna ngeunah hate, hegar kari mikir pikahareupeun Tapi tjeuk moal deui djeung pikasoesaheun ka hareup dala ngan sabar Si ka akang ten sjak deni akang isoek mimitina rek ” ,,Loba matak singer djeung rantjingas Ajeuna mah Nochoen dahar ngeunah !" Tjeuk Saleh djeung pamadjikanana : aja atawa kakirangan ieu berkah " ti naker laksa!" Teu lila Wirio djeung pamadjikanana deui ka imahna Isoekna mělétek Wirio ka kandang jadiakeun baris digawe Pamadjikanana miroen rek Poekoel teu make Wirio teu pati hajangeun tapi pek maksakeun

poë rek ka těngah

Pamadjikanana merean indit djeung moendingna aja baris sarta

Kira kira toekang ngaloris ka Wirio ngilikan pagaweanana. pisan kana Wirio Wirio beuki kahoedang kadackna Wantji mantjěran diiring-keun anakna tjikal kira kira tahoen anakna nganteuran Ajeuna noedoehan djalan Pek dipoerak teh kai anoe ioeh Aringagiring ka waloengan,disina děroem; kitoe sina njatoean di sisi djalan Keur teh Wirio njarita tadi keur waktoe dilongok

djadi meureun bisa balik beurang Bisa njabak kapan loba pisan pigaweeun di imah teh pamadjikan Wirio baralik ka anakna noe laleutik nadjan dipihapekeun teu lila lila ninggalkeun Poekoel Wirioanggens atoch ka imahna teh beurang keneh pisan ngampihkeun bari sina digawekeun loba ari ngala,ditambah deui dibere Wirio, parabot njawah roeksak lantaran kahoeroean tea Aritna paragi anakna ngarit mintoel, Ari boerit,kakara eureun digawe woengkoel Atoeh tjapeeun poharaAri teh Isoek isock tjara kitoe Euweuh deui kalakoean digawe Tapi Wirio teh djeung,komo geus teh tjoekoep keur hiroep mendjeuhna Toeroeg di pabrik njaoerkeun jen kamanah deui matak beuki soehoed kana teh Biasana ka imahna di dinja pek deui Tatangkalan gararing koe tea pek didjieunan; atoeh teu

pek koe

dipělakan deui Estoe radjin teu kana pikahareupeun Henteu lilana geus di tatangkalan djadina Di njieun kebon digěmoek Djaba ti ka di pabrik

dikapoer Ti dinja pek njieunan njieun djang kai atawa awi Atoeh beuki matak

Tanahna pabrik diberesan ka tempona tjěb Tiwoena djaradi ka katendjona djiga tegal diampar alkětip hedjo jen di dinja ti antara kontrak koe Wirio Wirio ngaliwat ka dinja tiwoe ka pabrik sawareh aja lalakon ajeuna Kawantoe nakĕr sangkilang djeung kira kira ngamomotana-

na Barang mimitina mah narik tiwoe ka pabrik jen ditimbang djeung katjida teu kaharti Tjeuk batoernaroda deui Padjoekeun ka ditoe kana itoe " bari ditoendjoekkeun kana hidji těmpat tapi teu dinja dinja teh timbangan,,,Pek sina tjitjing roda maneh di dinja" Heg Wirio gantjang ngarti jen teh timbangan naker tiwoe katoet moendingna,kabeh ditimbang Pikirna Wirio bari ngabongkar tiwoe : tiwoena Padahal kapan beuratna tiwoe woengkoel dibajar. Ari kitoe deui teu

Tjeuk balik ngaliwat deui timbangan Euh kaharti ajeuna Eta dina timbangan djol kanjahoan beuratna tiwoe " Si teh djeung ditimbang pek ditjang- kolongkeun kana ti tiwoena Tapi " tjeuk Wirio,,,Dina pikoel tjěnah tjeuk pabrik, tjotjog pikiran djadi teu aja"

Witio beurang peuting euweuh deui ngan ngoendjalan tiwoe

bae pagaweanana.Moendingna semoena hareseeun pisan Sawareh mah ti djalan gede beurat moal djalan djalanna loba noe matak tipětěk kikiping Ngan reureuh lila pabrik Dina keur kitoe sok koe Wirio. sina djeung loba laleur reungit Wirio sok kai Teu aja ka Wirio karoenjaeun ka hasilna koe lantaran moending Kaharti nakĕr Wirio tarima ka nja matak tjara tara bae meupeuh atawa soentar- sentor Ari sabalikna teuing itjeus teh rantjoeng bae tjeulina ari tjaritjing njodorkeun Dina hidji Wirio keur mawa tiwoe di pabrik djeung kawawoehanana njarita jen di ti dinja aja kasakit sasalad Tjeuk Wirio ti dinja ?" Djawab malah deukeut ti lěmboer " ,,Bo" tjeuk Wirio sina njatoe Eta kasakit gantjang Kaběnĕran tapi kitoe ari kakara atawa katĕrapna aja toeloenganana ka matih nakĕr Ti " kitoe kagiliran ditimbang ti dinja teu lila indit rek tiwoe deui Balikna tjara sasari opat diampihkeun teu euweuh Keur kitoe djol hidji Tjina nakěr Li A ti dajeuhdagang sok meulian ti Wirio. Kang Wirio ieu teh meulian ti tapi euweuh ka ,tina keur di sawah Engkang teh kira kirana ka ieu " Tjeuk Bajaranana leuwih tipabrik " Pikir Wirio,kawas kawas ieu pika- njělang pabrik ajeuna loba djeung deui moal paamprok djeung kasakit "

Djawab Wirio Bah

isoek isoek rek ngamimitian mimiti ti isoek Bah ?" Tjina pisan pek ka Wirio kitoe tjlak kana kahar balik ka Teu lila Wirio eureun njampeurkeun tatang- gek dioek dina njaritakeun tjarita tadi jen aja kasakit,bari kasakit di geuwat bebedja ka kaoela karana tatjan lila mah " Geus kitoe amit ka ka di imah njampak pamadjikanana keur dioek ari Wirio djeung pamadjikanana Wirio njarita jen geus pasini djeung rek ngoendjal.Tjeuk Wirio : Kami mah meunangti Tjina tedjana di ajeuna kasakit djadi bisa njing- kiran teu tjampoer djeung moendingti deui majarna leuwih ti di pabrik " kitoe Wirio tjapeeun katjida digawena Pamadjikanana dahar noetoerkeun ka Tapi peuting kakara djam Wirio tarik nakěr Tjeuk pikirna teh kitoe katerap panjakit atawa naon ?" ngagisik tina deui Ari pek teh tina kandang Geuwat manehna pek ari teh narendjo ka Wirio Wirio beuki kěkětěgan pikirna njorotjod bawaning reuwas Angin ngahiliwir kana kana barina Tjeuk pikir Wirio kasakit Moal ieu teh kasakit tadi di pabrik weu anjar Tjoba itoe wareuteuh bae tjilaka moending aing katepaan panjakit moal sak deui matak njaliara sasalad teh di lemboer Pikiranana lantaran keneh lalawora kĕrisna dibawa ti lemboerna ka Lah, teu beak iraha diganti koe deui tjara ieu ari ajeuna garĕring teh tereh deui! Wirio tjimata bari balik ka rek njaloekan pamadjikanana Pamadjikanana bari mawa tjempor.

Wirio diilikan, letahna ", Wirio ka pamadjikanana Ajeuna mah geura. Raratjikna Bapa geuning kali matih nakěr Pek " Gantjang pamadjikanana miroen naheur tjai dina teko Wirio njokotan raratjikan dikana

Teu lila teh imah Kira ditiiskeun dina njaian kitoe tiis diinoemkeun Peuting harita tiloe kali diinoemanana Teu ngoeroes Wirio mah teu ingět ingět atjan kana ngan noenggoean bari diomongan tjara ka djělěma ngingětkeun nja pilampaheun Ari dipake teh Wah tjilaka Ngan meureun ari teh dina rek diawoeran djeung rek Tapi ĕnja ti matih naker ari ieu barang katě ap pirakoe Djeung deui kapan ngaraksa pisan kana Moestahil rek bakal ditilar si Wirio ari ka dinja pek

Kitoe ka isoek Langit pinoeh tjahajana teu kawas miloe ka Wirio Tatangga Wirio sedjen ti sasari Biasana isoek isoek teh marěta di ari ieu katendjo tjitjing bae di istal bari kitoe ? Ah meureun di istal " Ti dinja Wirio Wirio " Wirio njampeurkenn ka Tjeuk tatanggana Panjana teh " Walonna mah " ?" ,,Enja Geuning koering kamari njarita jen oesoem aja panjakit Ajeuna koering Ti peuting mimitina Hadena ajeuna " karoenjaeun ka Wirio bari marawa arindit ka Sawareh mah aja rek ka Wirio Tapi tjeuk Wirio Ieu mah aja toeloenganeunana tjageur deui ”

Kana ka tiwoe tapi ingět ka moen- teu lila toeloej balik deui Babah Li A Sie ka imah Wirio nanjakeun tjidra Barang nendjo Tjina Wirio nitah kanana ka njampak Lie A Sie keur njěnjěkěl keris si ditjokot tina bari Naha Wirio dalang rek teh ?" Djawabna bari teu kana kĕris Bah koering peuting tadi gering heula kira kira tiloe " Tjeuk teh teu miara rakit? " ,,Teu, Bah !" ,,His Malaoer euweuh

di imah rek " Moal Bah keris mah kawantoe ti " ,,Ah mawatna ajeuna pek deui Mending kami dibeuli f 100.-ieu ” Wah Bah f " kitoe Wirio teuing boetoeh keur meuli deui moending Kami mah rek njieun ka wirio rek dibajar ajeuna ieu keris teh ftapi leuwih Moal aja wani kana kami " Taja pangintěn Bah koering teu kedjoëun wiwilanganana " kitoe Wirio ,,Nja handjakal bae ĕngkena kami nawar leuwih ti keris Barina kami ka dieu teh lain rek meuli keris Iraha kira kira bisa pare teh?" tjageur" pitjageureunana ?" teuing temah lila lila Tjoba Ajeuna kinten ti koering ngamimitian mawa pare ka "

kakara rek ngamimitian ? Bo hareup kapal ari teh baris diiangkeun kana kapal"

tjageur

dieu moal tatjan tjageur Ari Eta Tjina kitoe Wirio Rada inditna Tjina teh ti imahna Wirio Pikiranana bari toempak kahar aja pěrtjaja pěrtjaja teuing kana Djawa Panjana digarewol wět Keun da Rek nitahan si Kromo sina paling moal aja " Wirio ka istal pek koe djeung Tjina teh matak nambahan Koe Tjina teh njabit njabit katjilakaan Barang beuki tjenghar djeung mimiti deui Wirio kitoe ka imahna pek Kakara ti isoek boerit teh beuki Tetela teh matihna Peuting Wirio tapi keukeuh tengah peuting djanari ka

Isoekna pisan Pamadjikanana ari Wirio indit ka tegal rek Ingětanana njadiakeun baris bisi aja deui Wantji pětjat deui Mani mawa sakaroeng leutik beuki tjageur ti, njalampeurkeun ka Wirio matih Wirio madjoe kana pagaweanana tapi teu mawa rek sina. reureuh heula Tangtoe moal tapi teu naon keur dahareun narima saeutik tjalageur deui lila isoek rek indit pisan ka rek pokna,,Wirio ka dieu tendjoan bět kitoe teu tjara" Wirio Djoldjol ras kana njalahkeun lantaran teh

asalna meunang meunang panjakit ti pabrik, geus kitoe dibawa ka

lemboerna, panjakit teh tepa ka sato batoer. Tjeuk Wirio ngilikan lilana ieu kieuna ?" Djawab aja saeutik pisan Ari panjana teh Ngan teuing " tjeuk Wirio Katjida ieu geringna Keun rek njokot ka imah " Wirio teu kandang kandang wet ring Pamadjikanana mani sakantjah Ari Wirio

Sateka teka gering mawa panjakit Isoekna djeung di lěmboer Wangkal garĕring Katjida teh saroesaheunana Eta njambcet sawah Katjida Wirio ajeuna leuwih riboet ti katoekang Digawe di pabrik mah Malah rek ngoendjal ka Tjina teu bisa waktoena Tapi Wirio komo pertjaja jen panjakit panjakit djadi lantaran noe kaboeroe nja tjalageur deui Tapi teu Wirio ka ělat teuing Ari di djěro tjalageur Sarta tarimana Wirio mah teh Kitoe matak Wangkal mah tarima kana Wirio Barang tjalageur Wirio kakara narik tea Tjina teh nakěr mimiti teh Gantjangna ka Tjina anggeus rek njanghareupan deui pabrik djangdji djeung toean kawasa Tapi ka Li A, nja sok mindeng mawaan pare meulian kawantoe ti bareto majarna teu deui kana Tjatjakan aja pibakaleun gantjang asak Tapi priboemi djeung hajang teh ngětjrěk Mani peuting

pisan.

Hoedjan ngětjrěk sok ngaroegikeun ka noe tani,sabab matak goreng kana pare di sawah djeung kana bako oge goreng,noe matak toekang-toekang tani,dina oesoem diboeat mah ngarep-ngarěpna teh kana halodo bae.Digějěr koe hoedjan mah,beuki roeksak bae, pare djadi nanajeumeun,lila-lila mah boeroek. Soesoekan-soesoekan tjaraah, toengtoengna, ger bae bandjir,atoeh leb bae kana pare,tambah roeksak,deui Beu,beda katjida djeung oesoem panen katoekang-toekang! Harita mah,awewe lalaki djeung baroedak,isoek-isoek teh geus arindit ka sawah, bari karakawihan,rek dibaroeat; beubeunanganana pek pek dibareungkeutan. Ari ajeuna djělěma-djělěma teh ngan narendjo ka langit bae,něda-něda entong hoedjan, tapi teu dimakboel. Sawah-sawah kabeh bangoen aloem, djeung tja- lěbrek, pělak bako lolobana roeksak,balas kahoedjanan teuing, poetjoekna ngarěloek. Pangharepan kana oentoeng teh, geus euweuh taksiran. Waktoe panonpoë bengras deui, mega-mega njaringkah, pare noe hade,kari aja saparo deui mah. Bako,meh euweuh poeloekeunana. Komo di lemboer Wangkal mah,saeutik pisan beubeunanganana diboeat teh.Oerang lemboer noe karolotna ngarasa kakara, katjilakaan tjara harita. Estoe ngan saoekoer hakaneun satahoen, kitoe oge biheung mahi, biheung moal. Bako teu barisaeun ngadjoeal. Kaběněran, aja oge saoerang-oerangeun anoe boga pĕpěrěnian, sesa diboeat taboen toekang,ari lolobana mah geus bareak. Oerang Priboemi,teu barisaeun neundeun; tjara boedak bae : dina keur oentoeng,sok awoer- awoeran,tara mikir pikahareupeun. Ari dina oesoem patjěklik teh, djol bae handjakal handeueul. Oerang Wangkal oge, nja karitoe. Tjeuk Wirio ka pamadjikanana: „ Na, aja kaběněran,taoen toekang doeit-doeit batoer dipoelangkeun! Běněr harita teh arĕm- boengeun, pikiranana da baleunghar. Ariajeuna barobah. Kama- laratan nampeu,lamoen seug bareto teu dipoelangkeun teh doeitna, tjěnah meureun Wirio teu bageur. Sabab, nadjan sakoemaha ditembong-tembongkeunana kaběrěsihan oerang, tangtoe bae loba noe nětěpkeun, jen salah oerang.Djeung ari koe kitoe tea mah, ĕnja maranehanana běněr. Kĕris si Poesaka bareto koe kami tara dibawa ka mana-mana,ka loear ti ieu lěmboer,sabab djěnatna bapa, basa rek poepoes ngalahir kieu :,, Sapandjang ieu kĕris aja mah, ngagantoeng di imah maneh, tangtoe baragdja djeung aroentoeng bae oerang Wangkal teh." Kari doea tahoen deui, oerang nja noenggoe,katěboes deui sawah oerang;koe mětakeun kadaek mokaha, ngan oelah kadatangan bahla bae. Něpi ka waktoe ieu oerang teh koedoe atoh, rědjěki saka- darna tjoekoep.Moegi-moegi bae noe tiloe tahoen koerat-karet teh, digantian koe kasoegihan kabagdjaan. Maneh leuwih njaho: gěde pangharepan teh,matak hoerip.'

VII.

AKAL BANGSAT.

Si Wirio teh matak karoenja! Ti isoek nepi ka boerit koedoe

hakaneun anak kanana tapi wěkěl teh balik teh kawas Dina djero pikeun kahi- malah leuwihan Pamadjikanana mah bisa meuli imah saeutik eutikeun teuing djeung leutik leutik Wangkal tjoekoel Harga Wirio teu ka leuitna dieusi kawas njaramboet teu dina tiloe koeli teh teu dipake meuli beas Nja bisa meuli Teu lila patjěklik dina ka Wirio di Wangkal atawa baraja bolampar mere keur maranehna biheung mahi ka Wirio teu koeli teh keur hakan bolampar inget kana atawa imah Tapi Wirio ripoehna.tara pisan njarita wonna Ingětanana pikeun ka mindeng jen ka hareup moal teu aja keur ka hareup teh sarta pageuh moal salah deui pisěnangeu- nepi kana waktoena teh prihatin Karoenja pisan Wirio Naha katjilakaanana teh koerang keneh ? Naha djeung Wangkal ajeuna

koedoe tiloe tahoen keur Eta teh kakara tiloe měntas biasana Wangkal eusi imah ati,ari djadi Si Wirio digawena dina deukeut post Katapang deukeut sisi ti imahna lalakon sadjam ka měkěl

Dina kahidji mimiti njampak doeapoeloeh djoel leuwih ti gal ari ditanjakeun Wirio roeriang Harita kakara ingět jen Katapang teh kasohor tempat hawana kitoe teu hatena Naha teu ingětti meureun di Tjeuk pikirna Paingan geus ari ti peuting sok rieut " Harita ka imahna dingan kanjahoan jen aja kasoe- tapi keukeuh bae Katendjo Wirio panonna tjarě- long djeung teu pati ngomong tara ti Toeloej nanja bari ,,Koe kang gĕring ?"

Wirio ditanja kitoe Tjeuk pikirna geus kitoe Djeung kahajang"ngadjawab pokna ieu rieut di Lamoen peuting tibra leungit " tjai tiis teh djeung teu Wirio geus ka .Tapi teu tibra lilir djeung Isoekna ari hoedang teh beuki Tapi isoek isoek indit ka Katapang rek dilawan teh keur digawe bidjil Barang kana njarita jen peuting tadi Priboemi digarawe di Katapang Enja djělěma jen Katapang hawana lila lila euweuh Ari Wirioajeuna di dinja dina ieu aing ka dieu teh Lamoen aing gering anak pamadjikan ?" Kira kira Gantjang Wirio idin Tjeuk ,,Aja Wirio ?"

Wirio, moal bisa digawe deui di dieu katjida koering di- deui pamadjikan Tjeuk toean teh dina brek deui " Djawabna Handjakal pisan Wirio Tadina pikir pantar

Nja katjida hawa Katapang teh Tina toekang dina tinggal tjalageur Nja tiwoe di dieu " kitoe Wirio keur isoekan tea těroes deui Wirio kadaek harita, hajang djěgkeun teh Rieut euweuh awak mangkilang meak naker balik imahna pikirna bari peuting moal isoek rek di teh " Tapi Wirio kasakitna leuwih ti Peuting teu pati kalah ka impian djeung walahwah weuleuhweuh ka pamadjikanana njaring Koe?" Wirio ngimpi matak pigilaeun pisan tjalawak,rek Teu kitoe ngimpi nendjo ngarontok moendingna ka leuweung ngimpi Leuh reuwas, nakěr digeuingkeun teh djeung ieu aja rieut di Menta tjai ka dieu hajang mani " Pamadjikanana njokot kěndi ditotor Barang geus seubeu- sirahna ditjabak pamadjikanana Pamadjikanana bawaning akang teh moeriang mani njěbretna Tjeuk Wirio sakieu teu Katapang ti dinja kitoe Teu lila malah djeung teu poegoeh Aja teu goendam lah Pamadjikanana teu tjabak něpi ka teu bisa deui Pek koe soegan bidjil kesang Tapi awakna tonggoj sarta teu aja djeung teh koe Wirio

Barang braj Wirio rek hoedang rek digawe

tjara mawa ka sawah Tapi katjida lieurna djeung laleuleus teu taja tanaga brěk kitoena leuwih saminggoe pamadjikanana mah soesaheun katjida pikiran palangsiang Wirio geus deukeut kana adjalna Dina tiloe doeit keur tapi liwat tina kasakit di lěmboer Wangkal katjida karoenjaeunana ka Wirio ka pamadjikanana Kabeh pada tapi lolobana keur sadirieunana Wirio teu waloerat deui Nadjan jen ka pamadjikanana keneh ti batoer keur " Tapi Wirio pikirna pamadjikanana Ari doeitna Isoekna geus deui laken kitoe Wirio Ti dinja samping kanana Ari gěringna masih keneh Lila lila kasakitna tapi awakna euweuh dina Leumpang di imah iteuk Wirio ngěněseun beak kabeh toer ngan minangka tanda mata waktoe Ari ajeuna Wirio tjageur, moal rědjěki pimahieun keur něboesan ari doeitna ngan kari sakětip Wirio geus sisip akalna pamadjikanana aja pikiran rek deui tapi titinggal teu tapi harita geus Hadena aja Dina hidji Wirio keur dina pamadjikanana dioek gigireunana bari keur, djol TjinaLi A ka djěro imahna Doemeh njěkěl pakgade jen Wirio pikirna hiri teh Ieu koe doeit Ajeuna kĕrisna keun rek akal " Gantjang nitah kaharna rek ka Wangkal ka imah Wirio Barang nendjo Wirio tjarélong djeung katjida pikir Tjina teh ari kieu ka " Li A Sie Koe Wirio teh Handjakal nakěr aja gawean Kami meuli ti Litjin tadina rek nitah ditjokot":