Baca PDF (OCR): Sekar Melathi: antologi geguritan bengkel sastra Jawa 2005

116 halaman · 2 halaman diproses dengan OCR · 5.8 detik

Versi OCR mungkin terdapat kesalahan eja, ketik, tata letak, atau hal terkait tipografi. Untuk ketepatan hasil, silakan merujuk pada dokumen asli.

Daftar isi
  1. Gcg engkel S
  2. SEKAR MELATHI
  3. PURWAKA
  4. CECALA
  5. SAMPAH
  6. DHAFTARISI
  7. Amalia Nur Rachman, SMP Negeri 1 Depok
  8. Budi Susanto, SMP Negeri 2 Sleman
  9. Desi Siswanti Maharani, SMP Negeri 2 Sleman
  10. Devi Nugraheni, SMP Negeri Cangkringan ,
  11. Fani Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Depok
  12. Inda Jananti, SMP Negeri 3 Tempel
  13. Ingga Wulandaii, SMP Negeri 1 Depok
  14. Jodhi Arizal Nugroho, SMP Negeri 2 Sleman
  15. Kabul Budi Dwi Cahyo, SMP Negeri 1 Godean
  16. Kunthi Khusnun Insani, SMP Negeri 3 Godean
  17. Lintang Ayomi Sumargo, SMP Muhammadiyah 3 Depok
  18. Nadra Yunia Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Moyudan
  19. Nanik Hidayani, SMP Negeri 1 Mlati
  20. Nur LaUa DRH., SMP Muhammadiyah 3 Depok
  21. Nur Setyo Wahyuni, SMP Negeri 1 Depok
  22. Nur Susanty, SMP Negeri 1 "Riri
  23. Petra Adhi Pradhana, SMP Negeri 1 Berbah
  24. Rini Astuti, SMP Piri Ngaglik
  25. Rita Apriani, SMP Negeri 1 Depok
  26. Sesaria Kiki Tamara, SMP Negeri 4 Pakem
  27. Servatia Mayang Setyowati, SMP Negeri 1 Depok
  28. Tasza Firdhaningnim Dyah Arimbi, SMP Negeri 2 Sleman
  29. XJntung Riantoko, SMP Negeri 1 Sleman
  30. Wahyudi, SMP Negeri 2 Pakem
  31. Wulandari, SMP Negeri 2 Ngemplak
  32. MAKALAH
  33. NJALUK PANGAPURA
  34. SUJUD
  35. SANDHAL KULIT
  36. AMPUfflNG ILMU
  37. TETEPUNGAN
  38. BLANGE WELAS ASIH
  39. POLAHE MANUNGSA
  40. KORUPSI
  41. TSUNAMI
  42. ASMARA
  43. BULAN PURNAMA
  44. SANDHAL JEPIT
  45. SISWANTIMAHARANI !sMP ^ Negeri 11-^ 11^12 , _ Sleman __
  46. DONGANE IBU
  47. ANAKKU
  48. NEMU KLAMBI
  49. KULAWARGA
  50. DHUH GUSTI
  51. KANGGO NGAPA
  52. BOCAH DESA
  53. BENCANA
  54. TANGISE IBU PERTIWI
  55. PEKSI-PEKSIING KURUNGAN
  56. PRAJURIT SEJATI
  57. SANDHAL
  58. AGUNGE WAYAH WENGI
  59. GOLEK ILMU
  60. DESAKU MLANDHANGAN
  61. KEMBANG
  62. SANDHANG
  63. SEKAR MELATHI
  64. ORA NGERTI
  65. SAMPAH
  66. KASUR KAPUK
  67. GELAS PECAH
  68. KOMUNIKASI
  69. SEPATU
  70. YOGYA OH YOGYA
  71. POTONE MBAHKU
  72. BAL-BALAN
  73. SANDHAL JEPIT
  74. KUPU
  75. SMP Negeri 1 Godean
  76. ADHIKU
  77. ISTIGHFAR
  78. ANAKKU
  79. AKU BOCAH DESA
  80. ASMARA
  81. GUNANE SANDHAL
  82. BANJIR
  83. WONG ENOM
  84. TINGGAL DONYA
  85. WIT-WITAN
  86. KLUWUNG
  87. WARNANE SANDHAL
  88. GELA
  89. NDOSYUNINGTyAS ,Negeri 1 Moyndan
  90. TANGIS
  91. BANDHA
  92. WIT KLAPA
  93. GURU BASA JAWA
  94. SEKOLAH
  95. LAUT
  96. KATRESNAN
  97. KANCAKU
  98. ; \ NUR LAIIA DRH. , If iMP TVfiiViaTn-mafliYa'h a Depok
  99. ULAHE MANUNGSA
  100. KANGENKU
  101. BANJIR
  102. KADYA LINTANG
  103. CANDRA
  104. LAYANGMU
  105. SAMPUR ABANG
  106. PRIHATIN
  107. ESUK KANG ENDAH
  108. SEMUT
  109. SANDHAL
  110. GURU
  111. PETRA ADm PRADHANA mai , SMP Negeri 1 Berbah
  112. LINTANG
  113. ALAS
  114. PRAHARA
  115. SANDHAL
  116. KATRESNAN
  117. KESEL
  118. SINAU
  119. KUCING
  120. KUPING
  121. TAMAN
  122. KURSI
  123. LAMPU
  124. NGIMPI
  125. PANGESTUNE IBU
  126. KANGEN SLIRAMU
  127. SENIWATI
  128. PAK KEBON
  129. KIKITAMARA SMP Negeri 4 Pakem
  130. SEPI
  131. AKU
  132. SETYOWATI
  133. DESAKU
  134. ADZAN MAGHRIB
  135. SEGAWONKU SING ILANG
  136. SABUK
  137. SRENGENGE
  138. BANYU SEGARA
  139. TRDHSNINGRUM DYAH ARIMBI SMP Negeri 2 Sleman
  140. AYUNING REMBULAN
  141. WEKTU ESUK
  142. SANDHAL
  143. OMAHKU
  144. WONG CILIK
  145. PILKADA
  146. MERAPI BIRU
  147. IBUKU SING AYU
  148. Ibu
  149. LABETE SANDHAL
  150. TSUNAMI
  151. UDAN GERIMIS TENGAH WENGI
  152. SEKOLAHKU
  153. PIGUNANE SANDHAL
  154. MAWAR
  155. YUK. CIFTA GEGURFTAN
  156. A. Model SMS
  157. B. Model Yoga: Mencari Titik
  158. C. Model Bayangan: Energi Batin
  159. D. Model: Berguru pada Fenomena Alam
  160. E. Model Ramai-ramai
  161. YUK, BACA GEGURITAN
  162. B. Kebebasan Dihargai
  163. C. Mulai Tampil
  164. D, Menawarkan IModel Baca Geguritun
  165. E. Mari Latihan Olah Suara
  166. F. Berlatih Gerak
  167. G Bacalah Geguritan
  168. H. Kolaborasi Baca Geguritan
  169. GEGURITAN*'
  170. Dening; Drs. Dhanu Priyo Prabowo, M. Hum. Balai Bahasa Togyakarta
  171. 2. Maneka warna wujud geguritan
  172. (a) Epigram
  173. MRIPAT
  174. JAM TEMBOK
  175. ANGIN
  176. (b) Baladha
  177. BALADHA KLETING KUNING (Suripan Sadi Hutomo)
  178. (c) Geguritan Reportase
  179. Tuladha:
  180. KUTHA SURABAYA (Aming Aminoedin)
  181. (d) Odhe
  182. GENDHING SAMPAK PATHET SANGA
  183. BEBANTEN MAJAPAIT
  184. (Widodo Basuki)
  185. 3. Nulls geguritan iku kapriye?
  186. BUKU SUMBER
  187. SENI GEGURJTAN Oleh: Achmad Abidan HJL, S. Pd.
  188. 1. Mengolah Kata
  189. C. Mendpta Bermacam-macam Geguritan
  190. BIODATA INGKANG NDHEREK BENGKEL SASTRA JAWA TAHUN 2005

Gcg engkel S

"r> u -• iy»v

BALAIBAHASA YOGYAKARTA

Antologi Gegurilan Bengkel Sastra ]awa 2005

Balai Bahasa Yogyakarta

SEKAR MELATHI

Antologi Geguritan Bengkel Sastra Jawa 2005

Edhiton

Achmad Abidan HA.

PraptiRahayu

Pracetak:

Achmad Abidan HA., Prapti Rahayu, Kusratmini, Subadi

Penerbit:

Balai Bahasa Yogyakarta

Jalan 1 Dewa Nyoman Oka 34

Yf^akaita 55224

Pencetak:

Gama Media

Jalan Lowanu 55, Yogyakarta 55162

TelpyPaks. (0274) 384830

PURWAKA

Tiyang Jawi ing jaman sapunika ngraosaken bilih kabudayan Jawi sampun kenging pangaribawaning budaya manca. Kacihna wonten ing basa Ian sastra Jawi ingkang saya dangu saya dipuntebihi dening bebrayan agung Jawi.

Ngadhepi prakawis menika wonten (tiyang Jawi) ingkang nimaos limiah kemawon awit piyambakipun gadhah pamanggih bilih basa Ian sastra Indonesia Ian manca langkung sae. Nanging, kathah tiyang Jawi ingkang prihatos awit jatidiri Jawi sangsaya dangu sangsaya tipis. Menawi tiyang Jawi mboten estu anggenipun nyepengi Ian ngudi murih lestantunipun, mesthi basa Ian sastra Jawi namung wonten ing tradisi lisan. Pramila saking menika, Balai Bahasa minangka instansi pamaientah ingkang ngayahi tugas ningkataken mutu panganggenipun basa Ian ngindhakaken apresiasi sastra Indonesia Ian Jawi ngawontenaken maneka wami kagiatan ingkang jumbuh kalihan tugas kalawau, upaminipun panaliten basa Ian sastra Jawi, nyerat buku kangge pembinaan basa Ian sastra Jawi, Ian gladhen ekspresi sastra kados bengkel sastra Jawi kangge siswa SMP ingkang mapanipun ing SMP Negeri 1 Depok, Kabupaten Sleman. Siswa SMP kapilih kanthi alelandhesan bilih wiwit SMP siswa sampun nggadhahi apresiasi dhateng sastra Jawi, ing pangangkah mangkenipun saged dados peranganing masyarakat ingkang saged ngaosi dhumateng sastra Jawi.

Basa Ian sastra Jawi minangka peranganing jatidiri tiyang Jawi, kedah dipunpepetri. Panyengkuyung bab memetri basa Ian sastra Jawi kedah mboten namung wacana nanging ugi kedah tumindaknyata. Balai Bahasa minangka instansi pamaientah ingkang nggadhahi jejibahan ingkang wonten gegayutampun kaliyan basa Ian sastra Jawi kedah miwiti murih lestantunipun basa Ian sastra Jawi.

Kula nggadhahi pangajab mugi buku antologi geguritan anggitanipun para siswa menika wonten pigunanipun dumateng para pandhemen geguritan.

Yogyakarta, Agustus 2005 Kepala Balai Bahasa Yogyakarta

Drs. Syamsul Aiifin, M. Hum.

IV nRW luulnL—Antologi Geguriton Bengkel Jojtro Jowo 2005 j . ■ ■ ■ ■ . " ■ • ■ ■ ■ ' _ I

CECALA

Bengkel Sastra Jawa 2005 ingkang dipunadani dening Balai Bahasa Yogyakarta sampun lumampah kanthi sae nalika tanggal 27—30 Juni 2005, mapan ing SMP Negeri 1 Depok, Sleman. Gegladhen kasebat dipungelar sesambetan kaliyan ancas Balai Bahasa Yogyakarta anggenipun kepengin ngrembakakaken sastra Jawi ing madyaning masarakat, mligimpun siswa SMP Negeri saha swasta ing tlatah Sleman. Dene ingkang ndherek Bengkel Sastra Jawa sedaya gunggung wonlen selangkung siswa. Ingkang ngasilaken sawijining antologi geguritan. Bnku antologi kasebat kiranglangkung 159 judul geguritan yasan ingkang ndherek bengkel.

Metani sauntawis yasan geguritan anggitanipun para siswa ingkang ndherek bengkel, kanyata taksih ketingal nyleneh. Bab punika kelampahan amargi taksih kirangipun pangertosan tetembungan basa Jawi. Kados pethikan geguritan punika.

SAMPAH

Dening; Ingga Wulandari

SMP Negeri 1 Depok

Barang wis ora kanggo

Dibuang pinggir selokan

Saya suwe dadi gunungan

Ambune era karuwan

Sampah mandheg

Banyu megung

Gorong-gorong padha buntet

Ndadekake pikiran buntet

Judhul geguritan kasebat migunakaken tembung ingkang kirang trep. Saleresipun sampun wonten tembung Jawi uwuh. Sinaosamekaten, sampun wonten ugi setunggal kalih siswa ingkang sampun mumpum. Buku punika dipuntengeri mawi irah-irahan Sekar Melathi. Kanthi pangajab buku irah-irahan punika mengku wigatos supados yasan geguritan ing buku punika saged kangge sangu marsudi sastra Jawi dhumateng soksintena kemawon, langkunglangkung para siswa ing sekolahan.

Adhedasar bab sewau, katingal wucalan basa Jawi ing sekolah tasih kirang wekdalipun. Pramila, dipunwonteni bengkel minangka pambudi daya supados siswa saged tambah grengseng Ian majeng. Kajawi punika, panitia tasih gadhah pangajab bilih sasampunipun Bengkel Sastra Jawa 2005 lumampah, badhe ngudi amrih ingkang ndherek bengkel saha siswa ingkang nggadhahi kekajengan lelumban ing donyane kasusastra Jawi saged saiyegsaika kaptilumebet ing Sanggar Sastra KreatifSleman. Mugi Gusti Ingkang Maha Mirah Ian Asih ngijabahi Sanggar Sastra Kreatif Sleman ing tembenipun lumampah kanthi rancag tundhonipun nglairaken penyair utawi panyerat ingkang gamben.

Wusana dipunaturaken matur nuwun dhumateng soksintena ingkang sampun suka penyengkuyung amrih lumaihpahipun Bengkel Sastra Jawa, inggih punika Bapak Kepala Balai Bahasa Yogyakarta, Bapak Bupati Sleman, Bapak Kepala Dinas Pendidikan Kabupaten Sleman, Bapak Kepala Bidang SMP Kabupaten Sleman, Ibu Kepala SMP Negeii 1 Depok, Drs. Dhanu Priya Prabowo, M. Hum, saha Drs. Suwardi Endraswara (tutor), MGMP Sleman (Bapak Suparyadi, S, Pd.), sarta Kadang Panitia (Dra. Prapti Rahayu, Kusratmini, Ian Subadi.

Achmad Abidan H.A., S. Pd. Koordinator Bengkel Sastra Jawa 2005

DHAFTARISI

PURWAKA □ iii

CECALA O V

DHAFTARISI □ vii

Amalia Nur Rachman, SMP Negeri 1 Depok

Njaluk Pangapura □ 1

Sujud □ 1

Sandal Kulit □ 2

Ampuhing Ilmu O 2

Tetepungan □ 2

Ilange Welas Asih O 3

Polahe Manungsa □ 3

Budi Susanto, SMP Negeri 2 Sleman

• Korupsi CH 4

• Tsunami □ 4

• Asmara □ 5

• Bulan Pumama O 5

• SandhalJepit □ 6

Desi Siswanti Maharani, SMP Negeri 2 Sleman

• Dongane Ibu □ 7

• Anakku □ 7

• Nemu Klambi O 8

• Kulawarga □ 8

Devi Nugraheni, SMP Negeri Cangkringan ,

• Dhuh Gusti □ 9

• Kanggo Ngapa O 10

• Bocah Desa □ 10

• Bencana □ 11

• Tangise Ibu Pertiwi □ 11

• Peksi-Peksi ing Kurangan □ 12

• Prajurit Sejati □ 12

• Ibu Pertiwi □ 13

• Sandhal □ 13

Fani Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Depok

Agunge Wayah Wengi □ 14

Golekllmu □ 14

Desaku Mlandhangan n 15

Kembang □ 15

Sandhang O 15

SekarMelathi O 16

Inda Jananti, SMP Negeri 3 Tempel

• OraNgerti □ 17

Ingga Wulandaii, SMP Negeri 1 Depok

• Sampah □ 18

• Kasur Kapuk □ 18

• Gelas Pecah □ 19

• Komunikasi O 19

Jodhi Arizal Nugroho, SMP Negeri 2 Sleman

Sepatu □ 20

YogyaOhYogya □ 21

PotoneMbahku □ 21

Bal-Balan □ 21

Sandhal Jepit O 22

Kupu □ .22

Kabul Budi Dwi Cahyo, SMP Negeri 1 Godean

• Adhiku □ 23

• Istighfar □ 23

• Anakku □ 24

• Aku Bocah Desa □ 24

• Asmara □ 25

• Gunane Sandhal CH 25

• Banjir □ 26

Kunthi Khusnun Insani, SMP Negeri 3 Godean

• WongEnom □ 27

• Tinggal Donya □ 27

• Wit-Witan O 28

Lintang Ayomi Sumargo, SMP Muhammadiyah 3 Depok

• Kluwung □ 29

• Wamane Sandhal □ 29

• Gela □ 30

Nadra Yunia Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Moyudan

• Tangis n 31

• Bandha □ 31

• Wit Klapa O 32

• Guru Basa Jawa n 32

Nanik Hidayani, SMP Negeri 1 Mlati

• Ibu □ 33

• Sekolah n 33

• Laut □ 34

• Katresnan O 34

• Kancaku O 35

Nur LaUa DRH., SMP Muhammadiyah 3 Depok

• Ulahe Manungsa O 36

• Kangenku n 37

Nur Setyo Wahyuni, SMP Negeri 1 Depok

• Banjir □ 38

• Kadya Lintang □ 38

• Candra n 39

• Layangmu □ 39

• SampurAbang □ 40

Nur Susanty, SMP Negeri 1 "Riri

• Prihatin □ 41

• Esuk Kang Endah □ 42

• Semut □ 43

• Sandhal □ 44

• Guru □ 44

Petra Adhi Pradhana, SMP Negeri 1 Berbah

• Lintang □ 46

• Alas □ 46

• Prahara □ 47

• Sandhal □ 48

• Katresnan O 48

Rini Astuti, SMP Piri Ngaglik

• kesel O 50

• Sinau □ 50

• Kucing O 51

• Kuping O 51

• Taman □ 52

• Kursi □ 52

Rita Apriani, SMP Negeri 1 Depok

• Lampu □ 53

• Ngimpi □ 53

• Pangestune Ibu □ 54

• KangenSliramu □ 54

• Seniwati □ 55

• Pak Kebon □ 55

Sesaria Kiki Tamara, SMP Negeri 4 Pakem

• Sepi n 56

• Aku O 57

Servatia Mayang Setyowati, SMP Negeri 1 Depok

• Desaku □ 58

• Adzan Maghrib □ 58

• Segawonku Sing Hang O 59

• Sabuk □ 59

• Srengenge □ 59

• Banyu Segara □ 60

Tasza Firdhaningnim Dyah Arimbi, SMP Negeri 2 Sleman

Ayuning Rembulan n 61

Wektu Esuk O 61

Sandhal □ 62

Omahku n 62

Wong Cilik dl 63

XJntung Riantoko, SMP Negeri 1 Sleman

• Pilkada □ 64

Wahyudi, SMP Negeri 2 Pakem

• Merapi Biru □ 65

• Ibuku Sing Ayu □ 66

• Labete Sandhal □ 67

Wulandari, SMP Negeri 2 Ngemplak

• Tsunami □ 68

• UdanGerimisTengahWeiigi O 68

• Sekolahku □ 69

• Pigunane Sandhal □ 69

• Mawar □70

MAKALAH

Yuk, Cipta Geguritan □ 71 Drs. Suwardi Endraswara, M. Hum.

Geguritan □ 76 Drs. Dhanu Priyo Prabowo, M. Hum.

Sen! Geguritan □ 89 Achmad Abidan H.A., S. Pd.

BIODATA INGKANG NDHEREK BENGKEL SASTRA JAWA TAHUN 2005 □ 95 msnroR RACHMAN ^SMP Negeri 1 Depok

NJALUK PANGAPURA

dina iki, akeh sing padha njaluk pangapura

kaya barang linuwih gilir gumanti kaya iline banjir

saka ati kang gedhe

saka ati kang resik

dina iki, aku njaluk pangapura

apuranen kabeh kesalahanku

ilanging sipat meri Ian drengki

dina iki, raketna talining silaturahmi Ian p^eduluran

SUJUD

Sujud...

jeroning tengah wengi anggonku sujud

kanggo ndedonga marang Gusti

njaluk pituduh saka ngarsaning Gusti

njaluk keslametan saka ngarsaning Gusti

Dhuh Gusti kang Maha Agung

paringana pepadhang kagem gesang kawula

Dhuh Gusti kang Maha Agung

sedaya menika namung kacipta dening Gusti

SANDHAL KULIT

Sandhal kang dianggo lemek sikil kanggo nahan panasing lemah Ian aspal sanajan kowe mung cilik kabeh wong seneng karo sandhal Sandhal, kowe saiki dadi kancaku neng ngendi-endi kowe ngancani aku nanging, kowe ora betah banyu mesakake kowe, mesthi tak idak-idak

AMPUfflNG ILMU

SumiiT kang jero bisa diukur akehe ilmu ora bisa kanira langit dhuwur Ian lintang rembulan dadi penunggune banyu kang nyesep ing endi-endi iku ihnu kang mulya ilmu kanggo kabeh manungsa kang digladhi saka wiwit cilik supaya ndadekake Wong kang becik

TETEPUNGAN

Tetepungan kapisan, lungguhmeneng ora ana pitutur kang kaucap

tetepungan kapindho, kono dadi sumeh karo aku srawung karo aku, kaya-kaya wis akrab

Tetepungan katelu,

wis ora sumeh maneh

nanging, ngluwihi saka sumeh

Ian ngluwihi saka srawung

BLANGE WELAS ASIH

Wis pirang-pirang taun ora ketemu

ora ngrasakake welas asih

sing mesthine saben dina ketemu Ian ngrasakake welas asih

malah ora tau ngalami

amarga sawise rama Ian ibune seda

wiwit bayi namung melu sedulur

POLAHE MANUNGSA

Ngapa sujana kudu ing awake dhewe

ing alas kang karusak

bab kuwi dudu kanggo awake dhewe

nanging, kanggo wong-wong kang duwe kalungguhan

sawise kuwi padha ndhelik-ndhelik

negori wit-witan kang ora dosa

Ian ndadekake banjir kang ngelepi omah

ndadekake lemah kang cengkar

Korupsi,

KORUPSI

kuwi jalaran ora resiking ati

kang bisa ngrusak nagara

amarga kuwi korupsi kudu dibrantas

Moral kang bejad,

parapejabattinggi

kuwi bisa dadi tandha

rusaking nagara

Ing kono kene

korupsi kaya wis dadi budaya

budaya kang ala mungguhing bangsa iki

TSUNAMI

Teka Ian lunga tanpa tandha-tandha

nggoncangake bumi ngluberake segara

banyu segara mbludhag

nyilemake dharatan

ngrubuhake omah Ian wit-witan

Wong-wong padha wedi

amarga nggegirisi ati

manungsa mung kaya sampah

kang padha kali

Wis akeh kang kedadean

kayata Aceh Ian negara manca

kang kateijang tsunami punika

mayit-mayit padha geglimpangan

ing kono kene mung akeh mayit

Iku kanggo pepeling para manungsa

kang nglalekake akhirat

Ian mung mentingake donya

ASMARA

Gawe ati iki rasane mung gembira

asmara ngisi endhahing donya

para mudha Ian tuwa

mesthi nglakoni

Donya rasane kaya suwarga

kang bisa menehi kang dijaluk kita sedaya

ing kono kene mung tansah kelingan

widadari saka kayangan

kang dadi pepujaning ati

BULAN PURNAMA

Ing wengi iki

katon tentrem rasaning ati

kowe tumeka

ngancani aku kang lagi sepi

Cahyamu, manciarake katentreman nyunariatiiki kang nandhang kasusahan

Liirtang-lintang pating krelip saj^ arep nggodha nggodhaaku ing wengi kang endah iki

Ing kono Ian kene kabeh katon padhang jingglang amarga cahyamu nuntunlaku^ ing dalan kang padhang

SANDHAL JEPIT

Sliramu dianggo lemek suku Ian kanggo njaga supaya ora kena paku tanpa sliramu aku mesthi nesu amarga kowe diprelokake marang sapa wae Saben dina, saben wektu, sliraku diidak-idak Ian dijepit ananging awakmu ora nesu marang sapa wae kang tumindak kaya iku

Dhuh san(Uial sliramu pancen diperlokake

SISWANTIMAHARANI !sMP ^ Negeri 11-^ 11^12 , _ Sleman __

DONGANE IBU

Guritmu nyuwek sepi wengi karang pradesan. dadi kanca bence kang dadi tetembungan. Kidungmu dadi japa mantra nginthil laku jantraning duijana.

Ibu... tembang-tembang dolananmu. dadi cagak awak uripku. jumangkah wani, mecaki donya klawu.

Ibu ... dongamu sing ngengidung muga-muga sing mawa tetembungan dadi pengaji-aji munthes satruning dhiri.

ANAKKU

Anakku ... Pancen abot urip iki Mula kudu ngati-ati Ian setiti Aja mung nggugu karepe ati Anakku ... Pancen penak menawa beja Marga asihe Sing Kuwasa Mula kowe kudu waspada

Anakku...

Takajab kowe mukti

Marang wong tuwa uga bekti

Ian tetep duwe laku suci

NEMU KLAMBI

Bakal Ian bolah dadi dhasar nggawe klambi

gedhe cilik enom tuwa padha butuh kowe

dianggo saben dinane

era mbedakake tani Ian gubemur

Saka sing murah nganti sing larang kowe tetep aji

dibesut Ian didondomi dianggo nyandhang awake dhewe kabeh padha eman karo kowe

dikumbah sawise reged

KULAWARGA

Omah kang cilik

nyiptakake kahanan kang prasaja

tuladha kang becik

dadi conto awake dhewe

Kulawarga kang sakinah

ngarem-aremi atiku

bapa Ian ibu nuntun

urip kang kepenak

DHUH GUSTI

adhuh Gusti Ingkang Maha Asih

mugi karsa paring sih wilasa

mring kawula ingkang sekeng

sekeng ing budi luhur

ugi sekeng manah kang suci

ngrasuk tindak kanisthan

kelut tindak Input

kapilut murka durzika

andhap asor asih tresna dipun sirik

nguja karsa priyangga adhuh Gusti. menapa malih ingkang kedah ditindakke menapa malih ingkang kedah diaturke rikala bantala menika geger nalika janma manungsa sami kurang ajar

dhuh Gusti...

panjenengan ingkang ngertos wewadi

menapa inggih kedah ngaten niki

kahanan bumi kadya gabah den interi

jaman menika

mokal wonten pemimpin prasaja

napa malih jujur wicaksana

sedan ten sami mbujung bandha donya

dhuh Gusti... mbok inggiha paduka paring emut supados sedanten sami nurut ing margi ingkang leres

KANGGO NGAPA

Keprungu warta saka surat kabar

Undak culika sumebar Para duratmaka sesumbar Malang kadhak Marga darbe wong liya Bandha donya Kanggo ngapa Sira mbuwang tenaga

Kanggo ngapa ta

Iku kabeh ora ana guna

Yen sira mbujung bandha nganggo dalan nista

Bandhamu cepet muspra

Kanggo ngapa

Ra bakal digawa

Yen ajal wis teka

Mung kanggo tumindak duijana

BOCAH DESA

Aku bocah desa

Uripku papa cintraka

Ora darbe ngelmu Ian bandha

Uga kurang tata krama

Aku bocah desa

Ora ngerti sandhangane wong kutha

Kang kebak maneka wama

Nadyan aku bocah desa

Ojo sira banjur ngina Ian siya-siya

Marga aku uga manungsa

sak lumrahe duwe r^a

BENCANA

Teka tanpa sraba-sraba

Uga tanpa kandha-kandha

Apa maneh kulanuwun

Agawe manungsa pada bingung

Bencana

Sira soroh amuk

Nrejang omah, sawah, Ian gumuk

Ra perduli darbe priyayi

Apa buruh tani

TANGISE IBU PERTIWI

Menapa kita mboten wuninga

Bilih kita kados duijana

Ingkang darnel risaking negara

Menapa kita samenika kalimengan

Dhumateng para pahlawan

Ingkang magut Yuda kagem kamardikan

Menapa kita mboten mireng

Tangise ibu pertiwi kang gereng-gereng susah

Mirsani wukir tuwin wanadri

Ingkang samenika kita gundhuli

Tangise ibu pertiwi

Damel trenyuh tiyang ingkang tresna negari

PEKSI-PEKSIING KURUNGAN

Sumiliring bayu anggawa swaramu kang ngrerintih melas ati tumeka ing papan dunungku

Sira peksi-peksi sing aneng kurungan kanggo ngapa sira sungkawa rangsum ombenmu wis sumadya tingkah polahmu uga diuja

Peksi-peksi ing kurungan

nanging aku uga ngerti

sira darbe indriya merdika

luwar dhateng angkasa raya

gjrang-girang gumuyu

nyawang bawana

PRAJURIT SEJATI

Kumandhanging swara ati

anuntut sira wani mati

kanggo labuh negari

kanggo bela ibu pertiwi

Prajuritsejati

dudu watakira

mlajar sakapalagan

becikaluwungilang

Prajuritsejati

senajM panjenengan asring perang

estunipun man^ ugi kedlarung-dlarung

nyawang bebanten ing payudan mu PERTIWI

Wis akeh prajurit sing dadi banten ora sethithik bandha kang kawetu mung kanggo lelabuh sliramu ibu pertiwiku kang tansah ngiuipi awakku
ibu pertiwiku kang tansah ngiuipi awakku
kang tansah ngiuipi awakku Ibu pertiwi
Ibu pertiwi para taruna ngrilakake pawiyatan
amung kanggo perang
ngupadi kamenangan amrih negara aman
amrih negara aman

SANDHAL

Sira dianggep barang ora aji

marga papanmu neng ngisor driji

nanging sapa bakal nyangka

sira uga duwe piguna

Tanpa sira sandhal sikil lara ngidak krakal

Sandhal

marga sira

suku manungsa kejaga

saka sawijining bebaya

AGUNGE WAYAH WENGI

Ing wayah wengi katon padhang kaya rina sesawangan katon gemah ripah kadya langit kebak lintang gumerlap resik, apik sarwa temata Bungah ati tumrap sesawangan antarane lintang Ian rembulan adhem ayem, tata, titi tentrem ana ing kutha anggonku mapan Kanthi puji syukur kang era kendhat Hiring Gusti kang akarya jagad mugi sedaya saged manfaat

GOLEK ILMU

Adoh paran saka papan dak gayung kanthi rasa bungah golek ilmu sajroning sekolah supaya katurutan apa sing dak gadang Bungah susah bakal dak tampa angupaya welinge wong tuwa aja nganti besuke sengsara anggone urip neng alam donya

DESAKU MLANDHANGAN

Kaendahan dhusun Mlandhangan

katon asri dijaga kanthi becik

masyarakat kang sregep reresik

andadekake dhusun iki tetep apik

Adhem ayem tata titi tentrem

regeng langgeng anggone padha paseduluran

gotong-royong kang dadi tengarane

kanggo njaga endahe lingkungane

KEMBANG

Arum wangi gahdamu

maneka wama rupamu

sumunar ana ing plataran

kadya titi tata ing ndhuwur suketan

Tak sawang jroning papanmu

endhahing wama angrasuk sukma

anggawa rasa tekane kombang

kang dhahat saripatining kembang

SANDHANG

Esuk, awan, bengi, Ian sapitumte

kowe tak enggo ing awakku

mpamu wama-wama

nganti bingung aku milih kanggo lunga

Neng kana neng kene kowe digoleki Ian dipilihi

arep kanggo lelungan

reged tak kumbah, kumel tak setrika

supaya kapenak disawang uwong liya

SEKAR MELATHI

Sekar melathi tak tandur ing plataran kanthi permati dak rabuk Ian dak sirami amnh seger ijo royo-royo yen ana suket-suket sakiwa-tengene tak jabut kanthi tliti aja nganti ana bekicot kang nggrogoti pucuke wit sekar melathiku esuk Ian sore tak sawang endahe sekar melathiku kang ngrembuyung ngetokake sekar amrik putihkangsuci gandamu arum sedep ing irung ndadekake bungahe ati

Bengkel Sastra Jawa 2005 bisowa subur Ian r^aija kadya sekar melathiku kangputihmemplak menehi ganda arum tumrape sapadha-padha mbangun nusa Ian bangsa adilmringkawula

ORA NGERTI

Embuh aku ora ngerti

apa iku Bengkel Sastra Jawa

apa iku geguritan

ndadekake lakuku kandeg

ing tengah dalan

tan ana obor ing tangan

kang madhangi pikir

sikilku krasa abot

jumangkah menyang bengkel

ndadekake aku ora ngerti

ngrakit tembung-tembung

kang endah Ian edi peni

kang bisa nglipur ati buneg.

Pikirku peteng ndhedhet

kebak ampak-ampak

kang ngendheg lakuku

Muga Bengkel Sastra Jawa

bisoa menehi pepadhang

marang konco-konco

kang kanthi tekun

nggegulang kabudayan Jawa

kang adi luhung.

SAMPAH

Barang wis ora kanggo Dibuang pinggir selokan Saya suwe dadi gunungan Ambune ora karuan

Sampah mandheg Banyu megung Gorong-gorong padha buntet Ndadekake pikiran buntet

KASUR KAPUK

Kasur ... Papan kanggo nglindur Kapuk randu Asale kasur iku

Kasur ... Papan kanggo turn Nyelehke awak Ian pikir

Tangi turn ilang lungkrahku

GELAS PECAH

Pyaaar ... Dadi sawalang-walang Amarga tiba saka meja Putih bening maune Remuk raisa dadi gelas maneh Ambyar ora karuan Neng kana, neng kene Sumebar saparan-paran.

KOMUNIKASI

Kenthongan, bedug, canang, Ian omongan

Pirantine komunikasi jaman biyen

Jaman sansaya maju

Ana layang ditempleki prangko

Jaman tambah canggih, alate samono uga

Media cetak uga media elektronik

Iki brosur, iku selebaran, kae koran

Radio muni, TV mancar, kring-kring teleponku muni

Jaman saiki bocah seneng SMS

Irit, cepet, tur murah regane

Mesam mesem ngguyu dhewe

HP ... HP nyenengke atine dhewe

SEPATU

m.

Sepatuku

Sepatuku

Mangkat sekolah nganggo sepatu Saben dina nganggo sepatu

Sepatu lanang

Sepatu wadon

Kabeh uwong nganggo sepatu

Supaya ora lara yen midak paku

YOGYA OH YOGYA

Kutha sing aman berhati nyaman

Kutha pelajar Ian kabudayan

YogyaohYogya

Kota para seniman

Nggone mampir para wisatawan

YogyaohYogya

Jenengmu elok Ian edi

Nggone urip wong berbudi

POTONE MBAHKU

Kowe sing ngelingake sejarahe kulawargaku Kowe prasastiku Prasasti kulawargaku Dhek jaman semana

Poto ... Kowe sing dadi seksi Piye ayune simbahku Piye baguse bapakku Dhek jaman biyen

Poto ... Tanpa kowe aku rangerti piye rupane Pangeran Diponegara Piye rupane Ir. Soekamo Lan piye rupane mbahku.

BAL-BALAN

Bal-balan, olah raga kang wis misuwur Ora lanang ora wadon, Kabeh kenal sing jenenge bal-balan

Dolanan kang nganggo bal Ngalor ngidul ngoyak bal, Lan ngetan ngulon ya ngoyak bal

Yen ngegolke padha gegayengan Yen ora trima padha tawuran

Bal-balan, olah raga kang nganggo sikil Ian sirah Nanging, ora kena nganggo tangan, Mengko ndhak kena pelanggaran

Bal-balan Kowe sok dienggo tohtohan Ian panguripan Ugo karo kasenengan

SANDHAL JEPIT

Kowe dijepit Ian diapit nanging, kowe ora nesu malah njaga sikilku saka beling Ian paku

Sandhal...! jenismu wama-wama miturut kabutuhanku

Ana sandhal jepit ana sandhal sepatu lanugalia-liyane

KUPU

Ora awan ora bengi ngalor ngidul golek madu Apa kowe ora kesel? mencokkene, mencokkono ingtengahingdina

SMP Negeri 1 Godean

ADHIKU

Yen ngelingi cilikanmu yen ngelingi tindak-tandukmu aku dadi ngguyu Sanajan kowe mbiyen jambaki rambutku senengane njiwiti aku senengane nyuweki bukuku senengane ngganggu anggonku sinau

Nanging

kowe tetep adhiku adhi kandhungku Adhiku saiki kita padha wus gedhe padha-padha sekolah SMP mugo kowe adhiku pinter sekolahe

ISTIGHFAR

Akeh banget dosa-dosa ing awak iki kaya gesik sumebar sapinggire kali mula yen ngono aja nganti lali marang Gusti Kang Maha Suci Kanggo nyuda dosa-dosa iki salah sijine kanthi istighfar Ian tansah ngucap istighfar muga katurutan apa sing dikarepake

ANAKKU

Anakku... pancen abot urip ing donya mula kudu tansah waspada aja tumindak laku sing nistha

Anakku... urip iku mung mampir ngombe mula kudu gawe becik marang sapa wae aja mung nggugu sakarepe dhewe

Anakku... tak ajap kowe mukti marang wong tuwa ngabekti tansah mbangun turut ngajeni

AKU BOCAH DESA

Aku bocah desa

dudu bocah kutha

uripku ing desa

kabeh sarwa prasaja

Nanging,

urip ing desa iku kepenak

masarakate guyup rukun

duwe tata krama

duwe suba sita

kabeh prekara ditanggung bebarengan

Aku bocah desa

sabaku ing sawah Ian gunung

gaweyanku golek kayu

kanggo mbantu bapa biyungku

■ ■ • ■ . ■ - I I ■ ■ _ :

ASMARA

Sadina rasane saminggu apa iki sing jenenge asmara?

Embuh cilik, embuh gedhe embuh enom, embuh tuwa padha kataman asmara

Asmara, bisa gawe penggalih iki harsaya Hanging, bisa gawe ati iki lara lara yen ditinggal lunga

Asmara uga bisa gawe ati iki cilaka cilaka yen tumlndak laku nistha Apa bener wong ketaman asmara gampang kena panggoda? mula aja lali marang Sing Kuwasa

GUNANE SANDHAL

Sandhal, wamamu ana abang, biru, putih Ian liyane kowe didol ing ngendi wae toko, waning, Ian liyane Sandhal, gunamu iku akeh banget kanggo lemek sikil kanggo lelungan uga bisa, kanggo ngeneng-enengi bocah

Sandhal,

kowe digoleki wong akeh

dibutuhake wong akeh

marga kowe njaga sikile wong akeh

BANJIR

Tak sawang langit iki katon mendhung

thathit kelap-kelip

anginesumilir

gawe adheming ati

Angin sumilir sangsaya gedhe

udan ora terang-terang

Banyu kah katon mulak-mulak ngelebi sawah Ian blumbang

Nanging,

iki kabeh polahing manungsa dhewe

mbuang sampah sakarepe dhewe

negor wit-witan sakarepe dhewe

ning, manungsa dhewe ora eling

ya iki akibat tumindake arosNUN^msANi jyegeri 3 ^dean

WONG ENOM

Angin ngobahake godhong-godhong

Krasa adem Ian sumilir

Ing tengah sawah

Ana omah cilik saka pring

Gendheng godhong tebu

Jubine saka gedheg

Ing kono ana bocah

Bocah loro kang tunggal getih

Bocah sumringah akeh guyune

Dikancani swara prenjak

Kang gawe ayeming ati

Crita padha crita

Crita marang asmara

Asmara marang kanca

Ananging era lali ngibadah

Marang gusti Allah

Ingkang maha kuwasa

TINGGAL DONYA

Diwangkara ndhelik ing sisih kulon

Langit kang maune padhang

Hang kanthi alon-alon

Bedhug magrib wis kumandhang

Ana manungsa wadon

Kang nitih motor alon-alon

Mandheg ing sangarepe omahku

Takon kabare priya Priya jaka kang lagi raga Kanthi oradisangka-sangka Wong wadon man ngomong Marakake gawe udan tangis Priya kang isih jaka Lunga era pamit-pamit Lan era kandha-kandha Ninggalake biyung lan sedulur Kang padha tresna marang jaka Lan padha susah ninggalake Rasane bawana iki kiamat Pancen era ana kang bisa Mbedhek kuasa Gusti ingkang Maha Agung

WIT-WITAN

Saben dina nyawang gegodhongan kang ijo royo-royo abang kuning kembange gawe tentrem ing ati ijone gegodhongan nambah seger donya iki Ananging ora bakal ana ing tengah kutha gedhe aniarga tangan wong serakah kang mentingake karepe dhewe ora perduli karo akibate rSlTOTS'Om SUMARGO

KLUWUNG

Kowe njedhul sawise udan yen isih ana srengenge embuh esuk, awan, utawa sore nanging bengi era ana

Kluwung wamamu endah banget wamamu akeh banget abang, kuning, ijo biru, ungu, Ian liya-liyane

Yen aku ndelok kowe atiku dadi tentrem Ian dadi ayem

WARNANE SANDHAL

Kowe dienggo saben dina

dienggo ing sikil

supaya sikilku ora lara

yen midak apa-apa

Sandhal

digawe saka karet warnamu pepak-pepak ana putih, ireng, biru, Ian liya-liyane wamamu uga pepak-pepak ana sandhal lanang Ian wadon

Yen ora ana kowe sandhal sikilku isa lara Ian lecet-Iecet nierga midak paku utawa beling

GELA

Yen kelingan crita dhek semana pindha kebeler eri ing ati iki ah... nggriseni upama bisa tak belah upama bisa tak kumbah plas... satemah resik sumilah tanpatipak

Apa kowe bisa mbusak gelaku apa kowe bisa mbusak gelamu dak kira sengara kabeh mung disidhem ya ben gawe ati tatu njarem nganti kaya biru erem

Crita iki tambane lara crita iki tambane gela kanggo kowe mitra ayo nyingkiri laku nistha jmng njalari ati iki gela

NDOSYUNINGTyAS ,Negeri 1 Moyndan

TANGIS

Tangis bisa dumadi saka rong prekara,

bisa marga nemu sangsara,

uga bisa marga rasa mulya,

nanging bisa saka sangsara Ian mulya,

supaya ana wong peputra kang manjila,

sekolah bisa kajuwara nanging arep

nerusake ora ana srana,

kadadeane ana tangis marga mulya Ian sangsara,

mulya marga anak manjila,

sangsara jalaran anak arep nerusake sekolah

ora duwe srana.

BANDHA

Bandha iku bisa marakake begja,

nanging uga bisa njalari cilaka,

wong madad, madon iku racake wong

duwe bandha,

nanging bandha kang njurung cilaka,

bandha ya marakake minulya, disubya-subya,

dening sedulur Ian kanca,

dene wong tanpa bandha, mrana-mrene

tansah disiya-siya.

Moyudan, 16 Juni 2005

WIT KLAPA

Wit klapa kang tinandur ing pinggir kali

awoh mapirang-pirang janjangan

saka rasa trenyuh marang peparing Gusti Kang Murbeng Dumadi

andadekake ayem ati kaki nira

isa dadi pangupa

Wit klapa kang tinandur ing pingir sumur

awoh mapirang-pirang janjang

marakake lob kaki nira tumetes

Wit klapa kang tinandur ing saindenging gubug wus mapuluh taun dadi ratan kaki nira nerusake tumapaking bebrayan kaliyan nini

GURU BASA JAWA

Pawongan kang sarwa alus

guneme lakune Ian kabeh tindak-tanduke

marakake atiku tansah tentrem Ian

kumudu-kudu ben bisa ketemu

Pawongan kang bisa andadekake

aku tansah sregep sinau

amarga saka tuntunane

saka rasa asih sing dak tampa

Pawongan kang tansah njurungake aku

marang bab kang bisa andadekake aku

migunani marang wong tuwa loro Ian pribadiku

Ibu kang nglairake aku Kang ngupakara aku Wiwit aku bayi nganti saiki Uga ibu kang ngurusi

Mula aku kudu ngerti

Lan kudu bekti

Marang bapa uga ibu

Kang wis ngopeni aku.

SEKOLAH

Para siswa padha mangkat sekolah

Amarga padha arep sinau

Supaya dadi bocah kang nggenah

Lan dadi bocah kang pinter lan mituhu

Lanang wadon maju-maju

Tansah giat mangkat sekolah

Amarga arep maca lan nuntut ilmu

Uga arep dadi bocah kang sregep ibadah.

LAUT

Endahing ombak kang nentremake ati biruning banyu Ian manuk-manuk kang padha mabur nambahi endahing swasana

Lanang, wadon, tuwa, Ian mudha padhalunga menyanglaut kanggo nyenengake pikiran kang buneg

Ing kana padha dolanan dolanan banyu, gesik, kerang, padha peplayon, Ian liyane kanggo nyenengake ati

KATRESNAN

Mudha-mudhi kang lagi kasmaran

karasa donya kaya suwarga

kabeh-kabehe sinawang katon endah

era perduli ana wong kang ngalang-alangi

Rawe-rawe rantas

malang-malang putung

ya kuwi mau kekarepane

wong kang lagi kasmaran

sapa kang ngalang-alangi

bakal disimakake

KANCAKU

Sliramu ana wektu aku mbutuhake sliramu seneng Ian susah awake dhewe tansah bareng ora perduli apa omongane wong

Nanging,... ana ngendhi sliramu saiki rupa ra ana, swara wae ora krungu

Kanca ... aku kangen guyumu aku ngangenake wektu awake dhewe bebarengan

Sliramu ana sawektu aku butuh sliramu seneng Ian susah

; \ NUR LAIIA DRH. , If iMP TVfiiViaTn-mafliYa'h a Depok

ULAHE MANUNGSA

Jaman saiki akeh manungsa kang ora wedi marang dosa buktine neng kana-kene akeh wong sing tumindak ala Hanging malah nyedhak Ian nindakake kepriye ta karepe?

Akeh warta ing TV

nyritakake ulahe manungsa sing padha ra bener

contone wae

akeh wong, padha nganggo narkoba

Kahanane wis kaya ngene

era bisa dijagakake

apa era padha gela?

aku mumet mikirke ulahe manungsa

Rasane ndonya iki arep katekan kiamat yen ulahe manungsa padha kaya ngono wis era bisa dikandhani nggugu karepe dhewe.

KANGENKU

Biyen nalika simbah isih ana basa kang endah iku isih rinasa ngelus ati ngaras raga tumanem cles ing ati iki

Apa kang linuwih? embuh, aku ora ngerti Hanging saiki tansah ngreridhu nyandhung kabeh lakuku

Aku bingung tenan ca! bisane mung mandheg mangu kangen endahe basamu kayabiyen .... nalika simbah isih ana

Yaiku tandha kangenku kangene cah cilik sing durung pana kangene cah cilik sing durung bisa anane mung kangen kang kebak rasa

BANJIR

Banyu tawa diwutahake saka langit kali mbludag kasumpet larahan bandha donya kesapu banyu tanpa turah kuwi mau disebabake manungsa dhewe

Mbuwang larahan sageleme mung mikir olehe kepenak tanpa mikir akibate tanpa mikir besuke

KADYA LINTANG

Nyumet dahana ing satengahing dhiri wis suwe ngentekake dina kang peteng cahya kang ndadekake ayang-ayang dadi pletikan ing uwoh sajroning omah

Bapa, biyung... muga-muga sing dakjaluk supaya anakmu dadi bocah kang daksa lanorapolah dursila

CANDRA

Cahyamu sumunar anrajang pucuking cemara sinorot ing beninge banyu kali dadi seksi kahanan sepi ing wengi iki

Aku kangen wayah kaya ngene iki tentrem tanpa grudag-gruduge swara mobil Ian motor mung banyu kumricik Ian swara jangkrik sesautan sing ngancani krikkriikkriiik....

"Jangkrik apa kowe ngerti? wulan kae yen taksawang kok ngawe-awe, ya?"

LAYANGMU

Ing dluwang putih iku

kowe nggaritake bolpoinmu

kumpulan aksara ing layang iki

gawe laraning atiku

Wis rong sasi kowe ninggalake aku ing paran, ora ngira kowe ngiket janji ngapusi, bali sawise rampung urusan nyatane malah nunggu gendhuk ing kana

Wis! wis ora bisa nangis aku eluhmu luwih larang tinimbang lelakonmu matur nuwun, matur nuwun kanggo tatu batinku iki lawang kalbuku wis dak tutup rapet kanggo kowe!

SAMPUR ABANG

Ing rame unine gamelan

kowe dadi pangluwes obahku

wis wolung taun yen dak eling-eling

kowe setya karo aku

Aku eling saka astane ibu kowe teka

kidung-kidunge ibu ngiringi tekamu kanggo aku

sapa ngira yen kowe dadi kanca setyaku

muga-muga setyamu bisa tetep nganti tekane patiku

PRIHATIN

Lumrahe siswa saiki, sinau mung sakedheping netra kepara malah ora sinau yen nggarap senenge mung nyonto tumindak mangkana iku wong kang pikirane landhep ananging salandheping dhengkul amarga sepi kawruh

Nyata Ian ora, ananging menawa sugih polah polahe anteng kitiran besuk bakale ngemut driji

Yen dipituturi, guneme pating clemong wangsulane saur manuk ora ngrewes pituture wong tua

Pra kanca, kawula mudha iku sangganing Nagara yen para mudha asor arep digawa menyang ngendi Negara iki? jaman sangsaya tuwa sangsaya maju ngudi ilmu kalakone kanthi laku ora cukup njagakake endhoge si blorok

Pra kanca,

. ayo dipungkasi kabeh laku ala

aja mung nggegem tangan

ayo

ambuka babaran anyar

wekel anggone nggilud kawruh

Aja meneng wae

ibu pertiwi sungkawa

mati raga mring kawula mudha.

ESUK KANG ENDAH

Srengenge bang ing sisih wetan

cumlorote ing sakurebing langit

kanggo pangupajiwa

wong salumahing bumi

Kadang tani samya ngudi karya

ingsawah

bocah-bocah sumega

ngudi ilmu ing pawiyatan

golek kawruh kanthi taberi

kanggo sajeging urip

Bagaskara tumrontong

pari gumadhing ngawe

woh-wohan kumrujak

tumiyup sumiliring angin

katon ijo royo-royo

Dirgantara putih kapuk

thilang ngoceh paring cruwet

jago kluruk paring brengok

babon petok-petok

dara mbekur ing sajroning pagupon

kali bening kinclong-kinclong

paring sumladhang

mawar abang branang

sakabehe

nambahi endahing esuk

SEMUT

Kewan kang ngemu pitutur

sanajan wujude cilik

sagluguring kolang-kaling

ananging,

nduweni rasa kamanungsan

Semut beda karo manungsa

sepi ing panirih rame ing gawe

yen antuk pangan ora dipek dhewe

digawa bareng-bareng

uga dipangan bebarengan

Manungsa,

lumrahe awatak srakah

mung mikirake wudele dhewe

SANDHAL

Bathok bolu isi madu

sanajan saben dina diidak-idak

ananging,

durung mesthi barang kang asor

buktine,

sandhal kuwi dianggo marang sapa wae

Manawa ora ana sandhal

sikil mesthi kepanasen

utawa raged

kepiye wae,

sandhal mesthi dibutuhake

GURU

Wong tuwa ing sajroning pawiyatan digugulanditiru dadi panutamng pra siswa Minangka satriyaning pawiyatan kang nuduhake bener Ian Input kabeh siswa antuk pamulangan era kadang konang tembunge pait madu ngadhepi siswa kanthi dhadha longgar sepi ing panuih rame ing gawe Gawe urip luwih becik amarga piwulange siswa bodho dadi pinter amarga kawruhe, ora ngerti dadi ngerti amarga pitutUre siswa kesed dadi sregep

Kang dikarepake

bisa nyipta siswa taberi

Ian karoban manis

bisa mikul dhuwur mendhem jero

migunani kanggo bangsa Ian nagara

Gum,

becik bebudene kaya Prabu Darmakusuma

PETRA ADm PRADHANA mai , SMP Negeri 1 Berbah

LINTANG

Nalika rina gumanti ratri katon ana cahya satengahing wengi gumebyar ngebaki angkasa pindha lampu indah sinawang

Dhuh, lintang ing wayah wengi, apa kowe ngerti rasaning ati kang gumun ngungun marang Gusti kang ngripta jagad

ALAS

Alaska kang edi Ian asri sinawang indah pindha widadari ijo royo-royo jembar gilar-gilar

Ananging alasku saiki bubrah rusak ambyar kateijang angkaraning manungsa kang srakah Ian kebak polah

Alasku saiki gundhul lemah dadi garing aking umbul mati, kali asat Ian akeh kewan padha sekarat

He, manungsa padha elinga alas iku titipane anak putu kudu diopeni ben lestari amarga alas iku pani-paruning bum!

PRAHARA

Prahara kowe ana ing ngendi-endi kowe akeh nyilakakake manungsa polah kang tekun njalari cilaka nyedhot nyawa Ian bandhane manungsa

Akeh bocah kelangan wong tuwa akeh manungsa kelangan sahak sedulur omah-omah padha ajur bubrah ringseg bleseg

Mbokmenawa Gusti duka amarga mirsani pqlah kita kang srakah nguja hawa prahara kang dumadi isa uga kersane Gusti supaya manungsa mertobat saka tumindak kang kebak dosa

SANDHAL

Sandhal kowe dianggo lemek sikil taknggo mlayu Ian dolan sandhal nek ora ana kowe aku mlayu kecocok yen mlaku era kepenak Kowe kaya malaikat kang njaga sikilku ben ora midak belihg Ian tlusuben kowe dianggo kabeh wong O, sandhal kowe pancen penting Aku arep lunga nganggo kowe dolan nganggo kowe Ian apa wae sing neng njaba omah kowe dibutuhake kabeh wong

KATRESNAN

Katresnan iku bisa kagambarake kaya ombak samudra kadhang teka tanpa dinyana kadhang lunga tanpa cecala Katresnan iku kagambarake kaya maruta nadyan bisa dirasa Hanging angel dicandra Katresnan iku akeh sing nyandra wama-wama ananging kanggoku katresnan iku' suci awit ana sajroning katresnan ana pangorbanan ana katrentreman

uga ana kamulyan

Ian karaharjan

awit manawa manungsa wus ora duwe rasa txesna

donya bakal rusak Ian nemahi cilaka

KESEL

Awak lungkrah

Kesel ...

Lingguh ora jenak

Obah ora penak

Dadine mung sayah

Apa iki sing diarani kesel?

O ... kesel ... kesel!

Wong kesel paling kepenak ya ngringkel!

SINAU

Maca, nulis, ndeleng, nglakoni, Ian liyane

Wong padha ngarani iku sinau

Cethane seje wong seje kang ngarani

Apa sejatine sinau kuwi?

Apa bener manawa

Ora ngerti dadi ngerti

Ora isa dadi isa

Ora dhong dadi dhong

Iku sangertiku jenenge sinau

Bener salah aku ora ngrembug

Sing penting ayo padha sinau.

KUCING

meong, meong, meong ...?

Kucing ...?

cumlorot mripatmu

tikus padha lumayu

cukat trengginas tandangmu

putih, klawu, ireng wamamu

tekamu ndadekake

kagete tikus-tikus

kang padha mlayu

golek pandhelikan

KUPING

Kuping...

ana sirah kiwa, tengen papane

kaku turnjepiping

iku sebutane

maewu swara wus lumebu

sero, alon kok tampa

iku wus dadi gaweanmu

ora duwe kuping budheg dadine

TAMAN

Tamanku ...! esuk, sore tak sirami katon sumekar cahyamu ganda arum tan kendhat sumebar.

Tamanku ... abMg, ijo, kuning rupamu kombang, tawon nambah endahmu ati bungah dadi ilang sayah.

Tamanku...

maturnuwun

amarga sliramu

atiku dadi bungah

kabeh sarwa dadi endah.

KURSI

Kowe kabutuhane kabeh wong

am^ga wong-wong sing kesel mbutuhake kursi

wujudmu aneh-aneh Ian apik-apik

lucu banget yen disawang

Rupamu wama-wama

coklat, buru, kuning, kanthi wama sing apik

kowe digawe saka kayu Ian busa

dadine kowe dinggo lungguh kuwi empuk

Ian kepenak ing bokong

LAMPU

Omah kang maune peteng saiki padhang amarga lampu dalan kang maune ndhedhet saiki padhang njingglang amarga lampu

Lampu ... akeh wong kang butuh sliramu saka wong kang tuna aksara nganti pejabat kabeh padha butuh lampu.

Lampu ...

padhangana donya iki

Ian padhangana ati manungsa

supaya eling marang Gusti Kang Kuwasa

NGIMPI

Ati bungah, ati susah

kabeh campur adhuk dadi siji

kuwi kang tak rasakke ing wektu pepisahan

lagi wae aku arep pisahan marang bapak, ibu gum

aku digugah marang ibu.

Oh,... jebulna aku amung ngimpi kembange wong turu ing wayah wengi.

PANGESTUNE IBU

Esuk setengah pitu

aku nyuwun pangestu ibu

anggonku nuntut ilmu

menyang sekolah numpak sepedha

Panas udan tak lakoni

ati susah Ian bungah ngendhem ing ati

matur suwun ibu

dongamu Ian pangestumu agawe aku sregep sinau

KANGEN SLIRAMU

Esuk, awan, bengi, mung tansah eling sliramu

saka ora bisa mangan nganti turu

ora ana wong liya kajaba kowe sing ana ing atiku

wong sing tak puja-puji saben wektu

Yen pancen awake dhewe jodho

ora bakal mlayu neng ngendi

ananging awake dhewe kudu ngerti

jujur Ian tinarbuka iku kunci utama.

SENIWATI

Alusing suwaramu

ora ana sing nandhingi

tembang-tembang kang koknyanyekake

agawe bungahing ati

Kendhang, bonang, gong, saron Ian gender dadi pangiring lakune tembang

Kethoprak, wayang, Ian campursari

migunakake seniwati

kanggo nglelipur ati

saka ati kang nandhang branta

PAK KEBON

Saben esuk kowe nyapu ngresiki latar

rereged kang ana ing latar

kok sapu kanthi resik

rereged iku saka godhong-godhong alum Ian uwuh

Pak kebon ...

resikana rereged ing latar sekolahku

kaya manungsa

kang ngresiki reregeding ati.

KIKITAMARA SMP Negeri 4 Pakem

SEPI

Ing wengi iki... wengi kang suwung megakasilep mendhung angrembuyung sumilih wengi nggawa crita lamis crita kang gawe gregesing ati

Ing wengi iki... Atiku tansah bingung Aku ngawasake langit nanging sing ono ... mega ireng kang gawe atis

Angin wengi... tansah adhem Ian gawe gelaning ati swara kewan ... kayata nangis ing wengi iki

Ing wengi iki... Panglong saya kekes ati saya nggrantes Aku ngawasake langit maneh Megane kae ... mbuh kapan mega ireng sumilak terang kaya wingi maneh

AKU

Aku bocah kang urip ana sapinggiring dalan

tanpa sanak tanpa kadang

urip tanpa bapa biyung

ana ing donya kang jembar iki

Wayah esuk ...

cahyaning surya kang sumunar...

Aku wiwit makarya

Tembang-tembang kang nggrantes

kanggo njejaluk welas asih marang sapadha

Cahyaning rembulan kang sumunar

Sumilir angin wengi gawe kekesing raga

Aku ngeningke cipta

Dedunga ...

Muga-muga Sing Kuasa

paring kamulyan marang awakku iki...

SETYOWATI

DESAKU

Wektu cilik ing desaku, uripku tansah kepenak omah sing resik, kali sing bening Ian dalan sing sepi mangkat sekolah mlaku bebarengan karo kanca-kanca, dolan ing kali cebar-cebur awak teles kabeh

Nanging, saiki kahanan jaman metropolitan

akeh motor, mobil ngebaki dalan agawe regeding hawa

akeh kali sing butheg

kabeh wong duwe kepentingan dhewe-dhewe

ora padha mikirake lingkungan sing resik

Ayo kanca njaga lingkungan amrih resik, asri, Ian sehat gotong royong bebarengan

ADZAN MAGHRIB

Wektune adzan maghrib

swara adzan wis kumandhang

wong muslim padha ngibadah salat maghrib

ngaturake puji sukur marang sing maringi urip

Sajadah sing apik Ian resik digelar ing jobin

nganggo rukuh kanggo sing putri

Ian sarung kanggo sing kakung

ndedonga marang Gusti

SEGAWONKU SING ILANG

Segawon sing tak openi wiwit cilik saiki wis gedhe wulune ireng apik klimis Ian awak sing lemu segawonku nduwe buntut sing cilik

Nubu, iku jenenge segawonku nanging, saiki embuh ana ing ngendi ilang era ana tilase mbokmenawa saiki segawonku uwis diopeni karo wong liya utawa dibeleh

SABUK

Ireng iku wama sabukku sabuk sing dawa, njaga kathokku ben ora mlotrok agawe weteng singset Ian kenceng

SRENGENGE

Saben esuk tekan sore

kowe madhangi donya iki

mlethekmu tak tunggu, ngarepake dina-dinaku

panas ing kulitku ora dadi alangan kanggoku nyambut gawe

kanggo uripku ing donya iki

BANYU SEGARA

Banyumu tansah asin

obahmu gulung-gulung

ngebaki segara

agawe wong kepengin nyemplung adus

Menehi panguripan kanggo nelayan

kanggo golek iwak

nangiiig, saiki banyu segara dadi reged

akeh iwak padha mati

amarga dirusak dening wong sing era tanggung jawab

TRDHSNINGRUM DYAH ARIMBI SMP Negeri 2 Sleman

AYUNING REMBULAN

Ing pinggir dalan

Papan sikil iki mapan

Rasa keju ing sikil

Nalika awak iki lagi nggigil

Nalika ngrasakake kekarepan

Aku nyawang ayuning rembulan

sing padhang njingglang

gawe tentreming tiyang

WEKTU ESUK

Nalika jago kluruk

Aku eling iki wektu esuk

Ing wetan ana srengenge

sing padhang njingglang cahyane

Sing adhem awakku

Anget keclorot sunare srengenge

Atiku adhem

Nalika esuk iki mesem

SANDHAL

Sandhal sing mambu sing kita idak-idak saben dina sanajan mambu nanging akeh gunane ...

sandhal... bisa njaga aku saka ri, watu, Ian liya-liyane

Sandhal, kowe kerep dienyek wong amarga ... rupamu elek, mambu nanging, kowe lemek sikilku njaga keslametane sikilku

OMAHKU

Omahku kratonku saben dina, ngeyupi aku saka panas Ian udan era awan-ora bengi kowe tetep endah Ian asri rina wengi kowe njaga aku saka kewan-kewan liyane Ian saka adheme wengi

Rina wengi kowe njaga aku saka panase srengenge omahku kratonku warisane bapa Ian biyung sing kudu takjaga tekane besuk emben

WONG CILIK

Wong cilik ongklak-angklik kanggoku kuwi era masalah yenkonmilih... aku luwih seneng dadi wong kere Uwong jaman saiki padha kedanan bandha donya Ian ngalalake kabeh cara salah sawijine ya iku "korupsi" edan ...

tinimbang mbandha nanging kere tiban Saiki.... akeh wong sing sugih nanging, akeh sing kere tiban uwong jaman saiki padha milih bandha donya tinimbang iman kang dinggo sangu mati neng akerat

wong sugih iku mau dadi tikus kantoran kang mangan dhuwit asil nyambut gawene wong liya Yen kon milih aku tetep milih kere golek dhuwit mung sethithik nanging kalal Ian ora gawe dosa neng weteng rejekiku entuk ganjaran ora kaya koruptor sing wetenge njembluk amarga mangan duwite liyan

PILKADA

Umyeg swarane wong-wong

padha njagokake pilihane

calon bupati Ian wakile

kang gelem labuh labet

marang wong cilik

murih tata, tentrem

karta, Ian raharja.

Dudu dhuwit kang dirembug

nanging kawigaten kang tulus

Ibnu Subiyanto Ian Sri Pumama

kebak ing panyengkuyung

dadya pangembaning Sleman Sembada

kang murakapi mring kawula

nyengkuyung mring budaya Jawi

kebak kawigaten mring para mudha.

Ibnu Subiyanto Ian Sri Pumama

tetepa ing imane

jejek mantep mlaku kanthi permati

kalis ing panggodha

donya kang endah wamane

kadya pari kang wus wayah

tumungkul kanthi tulus

kebak ing pambudi.

iPf WAHYUDI ^MP Negeri 2 Pakem

MERAPI BIRU

Saka adoh rupane biru gedhe dhuwur kukuse metu yen lagi turn kabeh wong padha seneng mlaku-mlaku ing sikilmu sing lanang bagus sing wadon ayu kabeh suka padha gumuyu

Aja takon yen lagi nesu panas banget lahare lumayu kabeh kang ketabrak dadi awu kepara bareng karo udan watu

Mrapi biru banget anggonku nunggu nalika kowe turn senggar-senggur sajak kemayu mrapi biru mrapi ayu

IBUKU SING AYU

Ibu Wis suwe aku melu marang kowe Ibu momong aku nganti gedhe reged mambu ora digape marang anak banget tresnane

Ibu dinaikiakundonga kanggo kowe sing wis wiwit tuwa nggawa abet wis ora kuwawa pamirenge wis ora cetha

Ibu

ora lali anakmu iki njaluk donga Ian pangastuti muga-muga awan Ian bengi tansah antuk tentrem ing ati

LABETE SANDHAL

Banget gedhe labuh-labetmu
tanpa nggresula ngreksa ponang suku
saka watu Ian paku
Tatag tanggon minangkaganjel saenggon-enggon
minangkaganjel saenggon-enggon gedhung tingkat tembus kebon
sing nggitar, miyano, apa dene sing nyaron
Tampanen nasibmu aja nganti kawetu
aja nganti kawetu sanggan abot ing baumu

TSUNAMI

Polahmu anggegirisi Padha diwedeni Aku melu nyekseni Wong-wong kang padha mati

Amarga polahmu. Tsunami Bandha Ian nyawa era aji Kabeh padha keli

Ora pandhang bayi

Wong kang nganggo dasi

Tsunami, Iki pepeling saka Gusti supaya ngati-ati Lan duwe tindak suci.

UDAN GERIMIS TENGAH WENGI

Tengah wengi iki

Adheme ngedab-edabi

Gerimis riwis-riwis

Nelesi bumi pertiwi

Bledheg pating jledher

Angin tansaya santer

Udan gerimis wengi iki

Nelesi lemah bongkah ngrerintih

Warga padha seneng Ati susah dadi bungali Udan gerimis icngali u cngi Nekakake rejcki SakaGusti Kana Maha Sui^ i

SEKOLAHKU

riatahmu ;ina ing lengah desaku sliraniii kanggo nggayuli ilnn: latarmii sing resik Ian jeinbar kaya-kaya nggambarake murid kang sabar panggonanmu sing asri gawe tentreme ati iki amarga sliramu sekolahanku aku bisa kasil gegayuhanku matur nuwun kanggo sliramu muga-muga tetep mulya sadawane wektu

PIGUNANE SANDHAL

Ireng rupamu

Hanging gunamu luwih mulya tinimbang warnamu

sanajan dinggo lemek sikil

sanajan dinggo midak barang ora enak

Hanging sliramu tetep njaga

wong kang nganggo sliramu

supaya ora kena bebaya

kang bisa uga nggondhol nyawa

MAWAR

Abang, kuning, Ian biru

iku kabeh jeneng warnamu

gandamu kang arum Ian wangi

gawe tentreme ati

esuk Ian sore tak sirami

supaya tetep edi Ian peni

mawar ...

sliramu dadi tanda

para mudha kang nandhang asmara

YUK. CIFTA GEGURFTAN

Denimg: Drs. Suwaffdi Eaadbraswara, M. Huraa.

A. Model SMS

(1) Dengarkan dulu, ada nada apa

(2) Buka dulu. peian-pelan, pasti dag-dig-dug

(3) tinggal pencet. cet; jadilah f^cguritan: 10 menit tak sampai

(4) yang rhs-rhs terwadahi

(5) super singkat, bahasa simbol

(6) jika ada dialog, berarti geguriran komunikatif

(7) mari beria-ria

B. Model Yoga: Mencari Titik

Untuk memusatkan naluri. emosi, nalar Anda, mari kita belajar memusatkan diri kita. Kita menuju satu titik. Titik nol. Pertama, tariklah nafas dada. simpan di perut, pelan-pelan. Perhatikan aba-aba, jika Anda kurang mampu menahan, pejamkan mata. Tutuplah segala keinginan, kecuali satu, menyatukan titik. Kedua, lepaskan nafas yang kotor itu lewat desisan gigi. Saat ini Anda mulai terbuka wajah imajinatifmu. Maka, mulailah memusatkan diri. Jangan lupa, Anda hams sila tumpang, seperti ki dalang wayang kulit itu Iho! Ketiga, dengarkan aba-aba, timkan saya pelan-pelan. Mari, Anda perlu diam, diam, dan diam. sejenak. Dari diam, Anda akan menemukan "sesuatu", yang mungkin belum pemah Anda raba, belum pemah Anda dengar, belum pernah dan belum pemah. Dan, itulah sebenamya "dunung sejati". Itulah sebenamya dirimu ada. Keempat, cobarenungkan dulu yang Anda sedang alami. Lalu, goreskan lewat pena Anda, apa saja. Goreskan lagi, aye, apa saja. Tidak perlu Anda ragu. Nah, berarti kau telah jadi penggurit, bukan?

Jika kau masih bingung, syukur. Itu pertanda, kau sedang berproses. Kau sedang berdialog dengan "dunung". Kau sedang melakukan pencarian pada sebuah obyek garap. Maka, tolong, lakukan: (a) lihat dirimu dulu, ciumlah yang kau tak suka, rabalah yang kau benci: tulis yang paling aneh, (b) dongeng atau kisahkan pengalaman kecil, unik, anyel, ndongkol dll, (c) coba ingat bagian hidupmu yang paling berkesan selama hidup, tuliskan pelan-pelan, usahakan kau bebas tanpa tekanan, (d) kalau sudah, coba tatalah kata-kata itu hingga ada maknanya, berilah ruh, berilah vitamin agar kata itu lebih gemuk, lebih indah, dan lebih menawan.

C. Model Bayangan: Energi Batin

(1) Letakkan barang apa saja didepanmu, amati dengan jemih. Katakan saja galas yang berisi air tab atau air putih. Bayangkan, apakah hidup Anda tak bada atau bartolak balakang. Bayangkan tarus, asosiasikan (hubungkan) paijalanan hidupmu dangan air di galas itu

(2) Garuk kapalamu, sambil minum. Minumlah dangan kasadaran imajinatif, minum tiga sampai ampat kali clegukan. Rasakan, apa rasa air di galas itu, satalah masuk ka parut, adakah rasanya, dan apakah kau sadar bahwa itu hidup? Apakah kau talah sadar kalau air itu sabanamya hidupmu?

(3) Kalau kau sadar, coba coret-coret sesukamu tentang air dan hidup. Coba lukis air itu seakan-akan hidupmu juga seperti itu. Hidupmu juga sebagai air, bukan? Airmu juga hidup, bukan? Terus tubs, tulis, sekehendakmu saja, tak usah berpikir apa jadinya, yang panting tak bertentangan dengan batinmu.

D. Model: Berguru pada Fenomena Alam

Rasakan, apa yang sedang Anda tidak suka di sekitar ini. Kau pasti bisa menyukai apa saja kan? Suka dan benci adalah milikmu. Padahal, di sekitar kita hanya ada dua pilihan, menjengkelkan atau menyenangkan buat kau. Kalau begitu, pilihlah mana di antara dua itu.

Jika kau sebagai pemilih yang baik, tolong pertajam pilihanmu. Jika kau benci, bencilah 99 %. Kau pasti bisa melakukan. Terserah, mungkin kau benci pada bangku, pada kursi, pada kapur, pada tanaman, pada apa saja yang penting dari kebencian itu tolong rasakan. Kemudian tuliskan rasa Anda itu. Sambil menuliskan, kau lebihbaikbertanya-tanya, entahkepadasiapa.Untuk e i j® ' man kita keluar mangan ini. Coba, rasakan betul deoaun^ sekitannu itu. Perlu Anda renungkan; (1) mengapa daun itu jau, coklat, kemana hilang hijaunya, mengapa tiba-tiba jatuh, (2) mengapa tumbuhnya ke atas, samakah dengan dirimu, (3) mengapa ada yang layu, apakah dirimu juga begitu? (4) mengapa dia butuh air, dan setemsnya. Apa yang kau renungkan itu coba tuliskan.

E. Model Ramai-ramai

Nab, saya memiliki objek yang perlu direnunglwn. Sederhana saja, tolong perhatikan saya. Barulah kau cipt an geguritan dari objek ini. Kita buat kelompok saja. tiap kelompok haras melahirkan sebuah geguritan. Masing-masing mem^skan satu atau dua kata saja. Yang terakhir nanti bertugas memberikan ju u . Oke. Lalu tukarkan dengan kelompok lain, bacalah hasilnya.

YUK, BACA GEGURITAN

Mengusir Rasa Takut Baca puisi itu sekedar main-main, sebuah play art. ada yang takut? Tak pe-de? Ya, karena tak siap mental. Berarti mental

DCrill perlu ikutteijun llriit to-riiiri baca V\or»o puisi, miici VJl ya! 1 a-a n (1) Menghilangkan takut mudah, latihlah denganjalan di depan teman. Anda mesti senyum coba, mengangguk, ge eng geleng, dan dada.

(2) Marl belajar menjadi berani membaca, berani berlatih, anggap saja tak ada orang lain di sini.

(3) Sesekali berkaca, jalan ke sana-ke mari, suruh lihat orang lain.

(4) Berteriaklah sekeras-kerasnya.

B. Kebebasan Dihargai

(1) baca geguritan itu bebas, ekspresif

(2) larangan-larangan sebenamya tidak ada, semau Anda

(3) yang penting komunikasi teijaga

C. Mulai Tampil

(1) bacajudul dulu ya, lalu pengarangnya, atau dibalik.

(2) kertas rata-rata dada, kau bukan baca teks Pancasila kan?

(3) pegahg tangan kanan dulu, sering plndah ke kiri, penonton kacau Iho. Pegang dua tangan boleh kok.

(4) man baca berdiri atau duduk, hati-hati Iho tangan dan kaki. Mainkan mimik, terutama mata, lirikkan, pelototkan, tataplah laintai (bumi) dan langit.

(5) kalau selesai baca, tak harus hormat Iho, lari boleh, menjatuhkan tubuh boleh-tapi yang bermakna.

D, Menawarkan IModel Baca Geguritun

(1) baca judul dari duduk atau berdiri, lalu beijalan pelan-pelan: Yosi SA

(2) baca dengan kekuatan nafas, tak putus-putus: Hamid Jabar

(3) baca sambil singsot (bersiul), main-main gigi, efek suara mulut:Enes

(4) baca dengan membakar dupa, menggelar mori putih, tabur bunga; Budi Palopo, Suwardi Endraswara

(5) bacajoged dulu, baru ucapan: Muhanunad Yamin MS

(6) baca sambil berguling-guling:TrimanLaksana

(7) baca seperti melagukan macapat

(8) baca sambil menuding-nuding

(9) baca menjatuhkan kertas-kertas: Sri Haijanta Sahid

(10) baca teatrikalisasi puisi/gurit

(11) baca model menggurui: Taufik Ismail

(12) baca sambil ketawa: Remi Silado, Daniel Uto

(13) baca sambil pegang instrumen: Krishna Mihardja

E. Mari Latihan Olah Suara

(1) tirukan aba-aba saya: ngungggg, nginggg, ngenggg

(2) tirukan terns: nene nano nanino ninonano

(3) tirukan, anune-anune-anu-anu, anune-anune, anune-anune...

F. Berlatih Gerak

(1) letakkan tangan, ikuti aba-abaku

(2) ikuti gerakan kakiku

(3) ikuti gerakan kepala, bibir, gigi

(4) mari duduk, dengan aneka variasi

G Bacalah Geguritan

(1) per kelas ya, satu geguritan dibaca bertiga/berempat

(2) pilih sendiri yang cocok dengan keinginanmu

(3) ketika ada kelas yang maju, kelas lain menilai ya (5-10) nilainya

(4) yang paling bagus, nanti ada 'hadiahnya' (rhs)

(5) berembug dulu dengan kelompokmu

H. Kolaborasi Baca Geguritan

(1) kolaborasi itu sebuah seni baca geguritan

(2) ada penata laku

(3) ada orator

(4) penulis teks geguritan membayangkan audien

(5) para peraga disiapkan

(6) pengiring pun dapat sebagai pembaca

(7) pengiring terkadang ikut nimbrung suasana

(8) yang perlu dijaga, nuansa geguritan tidak hilang

(9) boleh menggunakan trik-trik dan improvisasi

(10) ada yang menyebut musikalisasi/gamelanisasi

(11) ada yang menyebut ketoprakisasi/wayangisasi

(12) yang penting kompak

GEGURITAN*'

Dening; Drs. Dhanu Priyo Prabowo, M. Hum. Balai Bahasa Togyakarta

l.Purwaka

Sastra Jawa umure wus atusan. Lan, wus atusan buku sastra Jawa sing ditulis dening para pujangga. Sastra Jawa kaperang dadi 4 babagan, yaiku (1) Sastra Jawa Kuno, (2) Sastra Jawa Tengahan, (3) Sastra Jawa Baru, lan (4) Sastra Jawa Gagrak Anyar (modem). Kejaba iku, sastra Jawa kaperang dadi 2 jinis, yaiku jinis gancaran (prosa) lan tembang/geguritan (puisi).

Mitumt sejarah kasusastran Jawa, guritan iku ana lore, yaiku geguritan tradhisional lan geguritan gagrak anyar (modhern).

Geguritan tradisioiial, yaiku puisi sing kaiket dening paugeran-paugeran tartamtu. Paugeran-paugeran kasebut, yaiku:

(1) cacahing gatra era katemtokake, nanging biyasane sathithike 4 gatra;

(2) cacahing wanda siji lan sijine ajeg padha wilangane;

(3) dhong-dhinge swara ing wekasane gatra kabeh kudu mntut, kudu nganggo purwakanthi gum swara;

(4) ing wiwitane geguritan, biyasane dibukani nganggo tembung sun nggegurit (tegese: aku ngarang/maca geguritan)',

(5) geguritan ditulis utawa dilesanake minangka pasemon (sindhiran) tumrap kaananing masarakat wektu iku. Kejaba iku, geguritan uga ngemu surasa pendhidhikan.

Tuladha geguritan tradhisional:

Sun nggegurit:

I. Kaanan jaman saiki

Sipat pemudha-pemudhi

Srawunge saya ndadi

Raket wewekane sepi Tan kadi dukjaman nguni Srawung sarwa ngati-ngati.

II. Yen manut wasiteng kuna Priya srawung Ian wanita Gampang ketaman panggodha Nerak ing laku susila Temah darbe jeneng ala Wasanane tibeng papa.

Geguritan gagrak anyar (modem), yaiku puisi sing era kaiket dening paugeran-paugeran tartamtu (kaya dene geguritan tradhisional). Geguritan modem uga bisa disebut minangka puisi bebas. Ciri-cirine geguritan modhem mitumt Moch. Nursyahid Poemomo (2005), yaiku:

(1) biyasane migunakake basa Jawa ngoko;

(2) basa Jawane komunikatif (dudu basa Jawa sing dakik-dakik sing akeh basa Jawa Kunane kaya dene tembang);

(3) cacahe larik (baris) Ian pada ora ajeg;

(4) tema-tema sing digarap/ditulis bebas;

(5) ora nganggo tembung sun nggegurit ing wiwitane geguritan.

Tuladha geguritan modhem: TUMENGA (j.f.x. hoery)

Kowe isih katrem, anaku jelungan, sumbar Ian gobag sodor angin Ian Untang oyak-oyakan dudu salahmu, anakku tekamu tanpa gayungan katungka bapak kaselak lunga banjur,....

Ah! apa kowe bakal narima tangiya gugahen konang-konang kang isih padha rerantan

(kapethik saka antologi geguritan Pagelaran, Penerbit Narasi 2003)

*) Makalah kanggo Bengkel Sastra Jawa murid-murid SMP sa-Kabupaten Sleman, 27-30 Juni 2005.

2. Maneka warna wujud geguritan

Geguritan ing sastra Jawa bisa kaperang dadi pirang-pirang wujud, upamane epigram, baladba; reportase; odbe, epos, Ian sapanunggalane.

(a) Epigram

Epigram, yaiku tetembungan sing wicaksana, ringkes, Ian padbet sing dilairake nganggo cara (gaya) sing alus. big geguntan, epigram tegese geguritan cekak sing ngemu ukara wicaksana, ringkes, Ian padbet.

Tuladba:

MRIPAT

(Mocb. Nursyabid Poemomo)

Cabyamu landbep kaya panab Nangingendab

JAM TEMBOK

(Mocb. Nursyabid Poemomo)

Ngetung lunga-tekane dina Kang kandbangkala kasatan tembung

ANGIN

(Moch. Nursyahid Poemomo)

Anggonmu nglembara turut kekayon Tiwas nggogrogake godhong Ian kembang alum Kowe apa ora keduwung?

(kapethik saka antologi geguritan Yen Aku Nyawang Mripatmu, karya Moch. Nursyahid Poemomo)

(b) Baladha

Geguritan sing dinyanyekake, basane prasaja, mbeberake crita sumbere saka crita rakyat nganggo antawacana Ian ana paraga-tamane. Tuladhane:

BALADHA KLETING KUNING (Suripan Sadi Hutomo)

sapa ta sing ra bakal ngmntuhake iki waspa yen si kleting tansah dipilara mbok randha yen si kleting tansah dipilara sedulur tuwa?

kleting kuning! kleting kuning! kenya ayu anak angkate mbok randha sambega Kenya ayu kasihane para jawata

wau ta si kleting kuning kinongkon ngumbah dandang tembaga nganti mencorong kaya teja wau ta si kleting kuning nyangking dandang ngener menyang kali bening nyangking dandang kambi nangis andrengiiiging endi dandangmu, nini aku bangothothong kang bakal ngumbah ana kali!

cinandhak dandang kakempit swiwine sang sekti kinumbah dandang mencorong kaya nalika lagi jinedhi iki dandangmu Ian iki sada lanang wasiat wesi aji tampanana nini Ian den-enggal kowe bali awit sedulurmu padha budhal nggah-unggahi andhe-andhe lumut ing dhukuh wuluhan desa pasirapan peni

wau ta si bangothothong ilang musna malih dewa suralaya bali makayangan ing swarga loka angin sumnbit anggonda cendhana

kagyat mbok randha dhadhapan mbok randha sambega dene si kuning ngempit dandang mencorong teja iki apa dandang saka swarga kang kok-tuku nganggo ngorbanake salira?

sang dyah ayu meneng ra suwala atine remuk kaya binanting ing sela wau ta sang dyah ayu kleting kuning mothah anyuwun palilahe mbok randha sambega arep melu nggah-unggahi sang bagus teruna kaya kleting biru, dhadhu, ungu sedulur tuwa

we la bocah ora kaprah rupamu elek kaya silit tampah ambumu banger kaya kembang bangah kowe arep nggah-unggahi jejaka bagus anake mbok randha wuluhan kang kementhus?

cinandhak sang dyah ayu kleting kuning pinupur telek pitik tinapih klaras gedhang setagen tampar memehan kinemben eri bandhotan o, langit biru cakrawala apa bener tindake iki mbok randha sambega? budhala kowe nek arep lunga ning poma aja bali ing omahku sigra jumangkah sang dyah ayu kleting kuning teka ing bengawan silugangga bengawan banjir prau tambang ora ana bingung si kuning arep nyabrang sigra

eeee, minggat kowe si kere budhugen aku yuyukangkang tukang tambang bengawan

eeee, si buron banyu aja ngadhang lakuku aku dudu wanita tunasusila add salira aku dudu bangsane buron kang kena kok mangsa rasakna yen kowe ra gelem tetulung sapadha-padha

wau ta sang dyah ayu kleting kuning angunus sada lanang saka kayangan sinabet banyu bengawan ilang banjir bandhang yuyukangkang mati njrekangkang bangke ilang bali makayangan wau ta sang dyah ayu anak sambega teka ing wuluhan pinapak jodheg Ian santa mitra rewzmge sang pekik andhe-andhe lumUt sulistya ginojek pari kena wau ta sang mbok randha wuluhan desa pasirapan mapagage si kuning irung tinutup kembang amrik angganda

eeee, gendhuk kowe njaluk apa sega kaak apa sega ketela?

adhuh nyai kula nyuwun pangaksama kula badhe nggah-unggahi kang putra kaget mbok randha wuluhan desa pasirapan krungu swara amandeng pucuke netra rupamu elek ambumu kelek kethek apa kowe bisa bakal katrima? wis ping pira para kenya kenya ajni dharah mbok randha dhadhapan mbok randha sambega tinampik ing sang pekik we la yen kowe ameksa dakjaluke palilane sang jejaka

angin sumribit angganda cendhana sumriwing ing kuping manuk ngoceh ing pakebonan apa kang bakal linakonan?

"putra ngger si andhe-andhe lumut tumuruna ana putri kang ngunggah-unggahi putrine kang elek rupane kleting kuning iku kang dadi asmane"

kaget mbok randha wuluhan mbok randha pasirapan si kleting rinangkul siniram banjm sendhang kencana badhar si kuning dadi dewi sekartaji dewi galuh candrakirana badhar si bagus dadi raden panji inu kertapati putra jenggala wau ta inbok randha dhadhapan mbok randha sambega kaget asemu gela dene wis milara sang dyah ayu kesuma ah, apa kang bakal tinampa keris apa pedhang anigas jangga?

Surabaya, Desember 1971 (kapethik saka Guritan: Antologi Puisi Jawa Modem (1940—1980), Balai Pustdka, karya Suripan Sadhi Hutomo, 1985)

(c) Geguritan Reportase

Geguritan reportase, yaiku geguritan sing isine mbeberake lelampahan sawijining panggurit anggone lungiai menyang sawenehing papan sing nengsemake (Moch. Nursyahid Poemomo, 2005).

Tuladha:

KUTHA SURABAYA (Aming Aminoedin)

ana ing mangsa ketiga apa sing daktulis babagan kutha Surabaya mung ana panas Ian sumuking swasana sadina-dina

dina-dinaliwat urip mung anane grusa-grusu sarwa kesusu panggone urip kayadene sempit yen era oleh kasebutkajepit

wayah awan panase panas tenan ana kene ewadene wayah wengi era kena kalong panase sumuk akeh nyamuke

Surabaya ing mangsa ketiga apa sing dakimpekke era ana tumuse

BBS, 15/2/2001 (kapetik saka antologi Kabar Saka Bendul Mrisi, karya Suharmono Kasiyun, Penerbit PPSJS, 2001)

(d) Odhe

Odhe yaiku geguritan kanggo mulyakake sawijining pawongan utawa kaanan sing dianggep penting. Ciri-cirine odhe ana ing irama, persajakan, Ian diksi. Ana ing sastra Jawa, odhe rada arang dianggo sacara nglegena. Nanging, saka wujude tandha-tandhane, isine, Ian wujude kalebu odhe. Tuladha:

GENDHING SAMPAK PATHET SANGA

GENDHING SAMPAK PATHET SANGA (KuslanBudiman)
donya kang edi endah tumraping penganten yen aku ball saka palagan ngrangkebi blegering giling dadi sawiji
tekane was sumelang Ian ing atine samangsa sing lanang pamit perang nguji aweting nyawa liwat gegaman
nguji aweting nyawa liwat gegaman baliku saka palagan bakal nggawa umbul-umbul kemenangan
amarga aku percaya urip iki dudu pacoban nanging mujudake kembanging pianyatan pianyataniing pribadh kang lelapis kamanungsan
pianyataniing pribadh kang lelapis kamanungsan yen aku bali saka palagan gigirku wis nggendhong kamenangan
yen aku bali saka palagan gigirku wis nggendhong kamenangan nanging ngertiya yayi dhadhaku wis ora kuwat nyangga dosa amarga gethihing mungsuh dadi utangku
dhadhaku wis ora kuwat nyangga dosa amarga gethihing mungsuh dadi utangku satekaku ing ngarepmu ora susah kokpapagake ati kang bungah subasitanen kanthi rasa trenyuh

yen aku ilang musna

iku pratanda panebus dosa

subasitane keuithi lugu gembira

gendhing sampak pathet sanga

sejatine aku gila marang parang, yayi

nanging rasa asihku kudu daksebar

marang bangsaku

Ian katresnanku bakal nyriunbahi donya

(Kapethik saka majalah bahasa iswkJaya Baya, No. 44, XIV, 3 Juli 1960)

(e) Epos . , , , , Geguritan (bisa uga gancaran) sing nyantakake bab kasatriy an Ian kaprawiran sing dicampur karo mitos/mithe, legende, crita rakyat, Ian sejarah. Epos uga asri katelah epik.

Hiladha;

BEBANTEN MAJAPAIT

(Widodo Basuki)

layang kumitir Ian layang seta

rebut rai

ing ngarsane sri ratu kencana

e thole, damarwulan

bocah paluhamba tukang ngarit

dadi satriya piningit

klakon nggandheng wanita,

bandha Ian panguwasa

merga wani lara lapa

gelem turn gedhogan, nganti

tuwuh welase dyah anjasmara langit Majapait siiiawur mendhung sapa sing gumedhung ngglundhung

wls dadi bejamu Minakjingga, sira diecap budi candhala, pengin njongkeng kawibawan

log lembarane mega klawu sirahmu dadi bebanten minangka bukti katresnan

NgindenKota, 1995

(kapethik saka antologi Layang Saka Tlatah Wetan, karya WidodoBasuki, 1999)

3. Nulls geguritan iku kapriye?

Geguritan iku sawijining kagunan (karya seni) sing didhapuk saka tembung-tembung pinilih. Mala, nulis geguritan iku ana saratsarate, upamane:

1. Sregep niteni, sinau, Ian seneng maca, tetakon karo sapa bae supaya bisa oleh idhe anggone arep nulis geguritan.

2. Sinau basa Jawa lumantar ngrungokake wayang, kethoprak, Isp. saka kaset/radhio/teve, nonton pagelaran.

3. Nulis geguritan (puisi) iku beda karo nulis gancaran (prosa). Nulis geguritan iku nganggo basa sing sinandhi, perlambang, utawa basa sing ora langsung (era sawantah). Basa gancaran iku panulise langsung (tanpa tedheng aling-aling) Ian asring tanpa lambang-lambang, utawa nglegena/lunu-ah. Tuladhane mangkene:

basa gancaran

Wiwit isih bocah cilik, (aku) tansah ngalanti ora kepenak, kerep nemu cilaka basa guritan (puisi)

basa guritan (puisi) Cilik mula, uripku tansah ketula-tula ketali
basa gancaran
Kekarepan kang ora becik, Manawa diuja, bisa njalari rusaking uripe basa guritan (puisi)
Sedya ala, yen den-uja, bisa mbabar dadi rabeda kang ngreribedi
basa gancaran Saiki wis tuwa, umurku wis luwih saka setengah tuwuh
basa guritan (puisi) Saiki aku wus tuwa, mungguha srengenge, wis adoh saka pletheke, cedhak marang surupe
basa gancaran Tiyang estri ingkang jembar wawasanipun.
adatipun saged nyukani wewarah
basa guritan (puisi) Watak wantoning pawestri sugih wawasan, wasis

basa gancaran

basa gancaran

basa guritan (puisi)

basa gancaran

basa guritan (puisi)

4. Ladhan nulis terus tanpa wedi kleru utawa disaruwe elek asiling tulisan.

5. Ngirimake geguritan menyang majalah basa Jawa.

Nulis geguritan iku nyenengake. Bisa kanggo ngasah pamikir, rasa, Ian jiwa. Bangsa sing seneng sastra, bisa kasebut wong sing kajen ing madyaning bangsa-bangsa liyane. Bangsa sing tuna sastra (seni) mesthi dadi bangsa sing ora kajen. Nyinau kasusastran Jawa, kalebu geguritan, iku kalebu ngajeni budayaning leluhur. Pujangga Raden Ngabehi Ranggawarsita, Mangkunagata IV, Pakubuwono FV, Ki Padmasusastra, Ian liya-liyane dieling-eling wong Jawa ora marga kasugihane bandha donya, nanging amarga gagasane bisa migunani marang pawongan liyane. Mula, aja nyepelekake kasusastran Jawa, kalebu geguritan. Sapa ngerti sesuk kowe kabeh dadi wong pinunjul sing nresnani kabudayan Jawa sing luhur. Dcu kuwajiban kita kabeh minangka bangsa Jawa.

BUKU SUMBER

Hoery, J.F.X. 2003. Antologi Geguritan Pagelaran. Yogyakarta: Narasi 2003. Hutomo, Suripan Sadi. 1985. Guritan: Antologi Puisi Jawa Modem (1940—1980). Jakarta: Balai Pustaka. Kasiyun, Suharmono. 2001. Kabar Saka Bendul Mrisi. Surabaya: PPSJS. Padmosoekotjo, Ki. 1963. Ngengrengan Kasusastran Jawi. Yogyakarta: Hien Hoo Sing. Poemomo, Moch. Nursyahid. 1981. Yen Aku Nyawang Mripatmu. Surakarta: Forum Sastra—Pusat Kebudayaan Jawa Tengah. Widodo Basuki. 1999. Layang Saka Tlatah Wetan. Surabaya.

SENI GEGURJTAN Oleh: Achmad Abidan HJL, S. Pd.

1. Mengolah Kata

Hdak sedikit orang yang mengeluh kesulitan untuk membaca bahkan membuat geguritan. Secara sederhana, mencipta puisi Jawa atau geguritan hanya menumpuk-numpuk kata. Bagaikan menumpuk batu bata, seperti orang membuat taman, perlu artistik. Unsur yang paling hams diperhatikan, adalah masalah estetika. Yakni, bagaimana kecermatan dan kelihaian mencari, memilih, dan menyusun kata indah adalah pores penciptaan puisi Jawa atau geguritan.

Menggurit, mencipta, memang tidak salah jika dikatakan "bermain kata". Karena itu, dalam menggurit, misalkan kita akan mencipta: kumpulkan dahulu kata-kata yang berhubungan dengan manuk. Jika sudah, bam diseleksi, mana kata yang bemilai rasa, mana kata yang ada tastenya, dan mana yang sekedar kata-kata biasa. Yang digunakan dalam geguritan, kata yang bemilai rasa itu. Misalkan, kita jajarkan kata-kata yang terkait dengan (ciri-ciri) manuk di bawah ini.

duwe cucuk

duwe cakar

duwe swiwi

yen mabur sok mencok ing pang

asring nucuk woh-wohan

asring cucuk-cucukan karo kancane

ana sing dikurung

anake jeneng cindhil

anak manuk beo, ababil, cangak awu, prenjak, garuda

Kata-kata tersebut masih sangat dangkal. Belum memiliki daya dan kekuatan. Kata itu masih telanjang, berdiri sendiri, belum tertata. bahkan juga belum bemilai rasa. Untuk lebih menajamkan lagi, di bawah ini disajikan kata-kata yang bersentuhan dengan mimuk.

Nucuk ngiberake

kdya gagak reraton

susuh manuk kurungan manuk

golek tapake kontul nglayang

manuk Jatayu

emprit abuntut bendhug

kekejera kayaa manuk branjangan

Kata-kata itu masih bisa dikembangkan lagi sampai sebanyak-banyaknya. Kalau belum tabu maknanya, sediakan kamus Bausastra Jawa. Kalau belum tahu, silakan tanya. Namun, bagi penyair, tidak hams tahu persis maknanya. Boleh tahu secara imajinatif saja.

Lebih baik, juga kategorikan berbagai kata di atas. Mungkin ada yang tergolbng katayang menjums pada; bumng cerdas, bumng takhayul, bumng religius, bumng patriotik, bumng epos, dll. Pengkategorian ini, akan membantu anda untuk mencipta geguritan bertema apa .

Kalau sudah yakin, marl kita mencoba mendongeng. Terserah, mau dongeng apa: cinta, politik, seks, anak malas, rajin sekolah, membolos, dan sebagainya-anda dapat segera menjajarkan kata-kata di atas.

Tentunya, kata-kata tadi dapat dipotong, ditambah, digunting, dilipat, dan setemsnya. Kata-kata di atas sekedar patokan awal, untuk memekarkan imajinasi. Nah, masalah cinta misalnya dapat diukir dalam geguritan berikut.

Manuk emas sing dakkurung ing jantung

saya kekejer nguber pencokan

golek susuh ing pojoking ati

Silakan, geguritan tersebut anda beri judul, apa? lya kan membuat geguritan judulnya belakangan, boleh. Sekali lagi untuk tahap awal, untuk tingkat lanjut, bermula dari judul, tidak dilarang.

Jika perlu, tambah lagi satu bait. Coba? Yang perlu diingat, hubungan antar bait harus logis.

Persoalan lain, boleh saja digambarkan melalui rnanuk.

Kemudian, sekedar contoh, akan lahir geguritan ini:

manuk-maniik iku pijer cucuk-cucukan

manuk tunggal sasusuh saya kelangan suh

tansah tetarungan

mung mburu woh-wohan tnawa wisa

Geguritan itu, dapat diangap belum selesai. Kira-kira, geguritan itu menggarap persoalan apa? Tebaklahl Tema apa yang muncul dari geguritan itu. Kalau saya sediakan judul ini cocok atau tidak; (1) Cucuk-cucukan, (2) Tetarungan, (3) Kelangan Suh, (4) Maniik-manuk Mabur, dan seterusnya. Jika kurang cocok, silakan buat judul lain.

Calon judul: (1), (2), dan (3) ada semua dalam bagian geguritan. Sekedar kata yang diambil dari kata-kata dalam geguritan. Jika ini disetujui, sah-sah saja. Hanya saja, judul harus mewakili kedalaman makna semua (total) geguritan. Bagaimana*?

Apakah judul itu tepat? Kalau belum pas, bagaimana dengan judul (4) yang hanya kata manuk saja yang diambil dari kata-kata dalam geguritan. Memang judul (4) ini terkesan lebih bemuansa puitis, mungkin juga simbolik. Namun, cocokkah dengan makna geguritannyal ini persoalan, kalau belum, mungkin geguritannva yang harus diubah atau ditambah-dikurangi. Maksudnya, saya hanya ingin mengatakan: (1) tentukan

dulu geguritan tadi akan menuju kemana, akan menyindir, atau ana (2) diperjelas dulu tema ^koknya, (3) memberi judul geguritan adalah penting, karena merupakan wajah geguritan, namun bukan hal yang terpenting.

B. Memberi Nuaiisa dim Robot GegurUan Nuansa sebuah geguritan, pcrlu dipikirkan juga. Agar anda tidak teijebak pada gegiirium yang hambar. Geguritan yang hambar biasanya tidak jelas, meskipun bening seperti air aqua, namun, rasanya kurang enak.

Dengan nuansa yang tajam, kita akan dapat menciptakan geguritan itu menjadi lebih menggigit. Anda dapat membangun msasageguritan: romantis, nylekit, ironis, profetik, kepahlawanan, religius, sakral, dan Iain-lain. Suasana geguritan akan menentukan pulapilihankata.

Kalau kita akan membuat geguritan yang bernuansa profetik, kata-kata yang dipilih harus yang berbau transendental, memiliki curahan moral, dan tetap estetis. Misalkan, anda dapat menggunakan kata-kata berikut menjadi sebuah geguritan profetik. Coba buatlah sendiri, pilih salah satu untaian kata di bawah ini:

Manuk-manuk ababil mencok ing pang garing

manuk jatayu ngudang pangimpen

manuk prenjak mbuka laWange swarga

manuk-manuk nggoleki susuhe angin

manuk-manuk ngudhari kurungane nepsu

manuk-manuk ngoyak tapake kontul nglayang

Nuansa geguritan yang kental, akan mempengaruhi bobot. Geguritan yang berbobot, tidak selalu ditentukan oleh penggunaan kata-kata yang arkais (kuna), tetapi banyak ditentukan membangun nuansa yang selaras dengan pemilihan kata. Estetika, akan menjadi ukuran terpenting dalam suatu geguritan.

Geguritan yang diberi muatan filosofi dan moral, belum tentu berbobot manakala diungkapkan dengan nada menggurui. Geguritan itu boleh memuat sebuah ajaran, namun tidak selamanya harus disampaikan dengan "doktrin". Bobot geguritan, tetap mempertimbangkan efektif maupun efisien tidaknya memainkan kata. Geguritan merupakan olah bahasa yang padat namun tetap cair.

C. Mendpta Bermacam-macam Geguritan

Sebelum mendpta, banyak-banyaklah memhaca geguritan karya penyair yang sudah ada. Calon penggurit yang malas membaca karya orang lain, jangan heran kalau akan kehilangan nafas. Namun, anda juga jangan sekali-kali "nyontek" karya orang lain. Kalau sudah curang ini dilakukan, akan merepotkan masa depan kalian. Kalau sekedar membaca untuk menghaluskan obsesi, tidak apa-apa. Ini memang "wajib".

Dengan membaca anda akan kenal dengan aneka ragam gcguriton yang temyata lebih dan sepuluh macam. i\nda dapat mengepigon (sementara) model geguritan yang telah ada. Misalkan, anda akan mencipta geguritan: (1) naratif, yaitu geguritan yang mengungkapkan cerita atau penjelasan penggurit, seperti balada-, (2) lirik, geguritan yang mengun^apkan gagasan pribadinya, seperti (a) elegi, geguritan yang mengungkapkan rasa duka, (b) ode, pujaan terhadap tokoh atau tempat atau keadaan; (3) deskriptif, yaitu geguritan dimana penggurit bertindak sebagai pemberi kesan terhadap keadaan atau peristiwa, benda, suasana yang diparidang menarik perhatian, seperti: (a) satirik, geguritan yang berisi ejekan atau sindiran terhadap sesuatu hal, (b) kritik sosial, politik, dan Iain-lain.

Sebenamya masih banyak lagi, namun, untuk anda yang baru "pemula" kiranya cukup tahu tiga macam dulu. Dari ketiga macam itu, silakan anda pilih salah satu, dan buatlah satu atau dua judul geguritan. Temanya bebas, sesuai dengan minat anda.

Cobalah beberapa kali. Kalau sudah jadi, jangan segera puas. Anda jadilah "pembaca perdana" dari karya anda sendiri. Maksudnya, kalau ada yang masih ragu kata-katanya tanyakan pada orang lain atau buka kamus. Betulkan beberapa kali, potonglah yang tidak sesuai, tambahkan dimana saja yang anda anggap kurang. Usahakan tidak bosan merevisi karya sendiri, sampai anda "puas".

Tahap akhir, sebelum karya anda dikumpulkan, silakan berikan orang yang paling dekat dengan anda. Biarlah mereka membaca kedua, setelah anda, nanti komentamya bagaimana. Anda tidak perlu berkecil hati atau bahkan sakit hati kalau ada kritikan karena saran dari orang terdekat anda itu dapat digunakan untuk memperbaiki lagi. Usahakan, tidak di niang tertutup kalau sedang meaAivatgeguritan. Lebih baik, di ruangan yang "plas", beijendela sehingga gagasan hisa mulur-mungkret.

Silakan anda coba, lalu berikan judul yang menurut anda tepat. Pilih di antara tiga macam diatas. Jangan lupa lagi, tema pokok hams ditentukan. Jangan lupa, tidak usah numn karya orang lain. Keluarkan yang anda rasakan saja. Entah wujudnya seperti apa, anda akan nikmat. Anda boleh memilih apa yang anda suka, yang paling dekat dengan anda, namun yang paling penting, hams yang "aneh". Ciptakan geguritan, dari keadaan "biasa" menjadi "tidak biasa". Sebaliknya, juga dapat dari "yang tidak biasa" menjadi hal yang "biasa". Bebas.

BIODATA INGKANG NDHEREK BENGKEL SASTRA JAWA TAHUN 2005

Amalia Nur Rachman, lair ing Yogyakarta, 30 Maret 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, JalanRasamala5Gejayaii,Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738. Alamat Omah : PlaosanRTOl/20,Tlogoadi,Mlad, Sleman, Telepon (0274) 866255.

Budi Susanto, Lair ing Sleman, 30 November 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah : SMP Negeri 2 Sleman, Macangan, Trihaijo, Sleman, Telepon (0274) 868330, Alamat Omah: Sawahan, Margomulyo, Seyegan, Sleman,

Desi Siswanti Maharani, Lair ing Sleman, 5 Desember 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Trihaijo, Sleman, Telepon 868330, Alamat Omah: Perum Sleman Permai I. HP 08179413330

Devi Nugraheni, Lair ing Sleman, 02 Mei 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah : SMP Negeri 1 Cangkringan, Watuadeg, Wukirsari, Cangkringan, Alamat Omah: Rejosari, Argomulyo, Cangkringan.

Fani Ayuningtyas, Lair ing Sleman, 21 Februari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon 881738, Alamat Omah: Jalan Greskap 1/ 05 Mlandangan, Minomartani, Sleman 55581, HP 08179437776.

Inda Jananti, Lair ing Sleman, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 3 Tempel, Pondokrejo, Tempel, Sleman, Telepon 0822749924.

InggaWulandari, Lair ing Sleman, 13 Januari 1993, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah, Jalan Wijayakusuma III/343, Perumnas, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 884274. HP 081328518350

Jodhi Arizal Nugroho, Lair ing Sleman, 22 Oktober 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Triharjo, Sleman, Telepon (0274) 808330, Alamat Omah: Jalan Kapt. Haryadi, Gang Nuri 1/2, Iropaten, Triharjo, Sleman.

Kabul Budi Dwi Cahyo, Lair ing Sleman, 6 Desember 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Godean, Sidoluhur, Godean, Sleman, Telepon 798097, Alamat Omah: Karangmalang, Sidomoyo, Godean, Sleman.

Kunti Khusnun Insani, Lair ing Sleman, 4 Maret 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 3 Godean, Sidoarum, Godean, Sleman, Telepon 798647, Alamat Omah: Potrowangsan, Sidoarum, Godean, Sleman.

Lintang Ayomi Sumargo, Lair ing Yogyakarta, 11 Februari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Muhammadiyah 3 Depok, Jalan Rajawali 10 Demangan Barn, Depok, Sleman, Telepon (0274) 560135, Alamat Omah: Karangmalang Blok E-19, Sleman, Telepon (0274) 548927. HP081578811295.

Nadra Yunia Ayuningtyas, Lair ing Sleman, 8 Juili 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Moyudan, Blendung, Sumbersari, Moyudan, Sleman, Telepon 793883, Alamat Omah, Kedungbanteng, Sumberagung, Moyudan, Sleman. HP 08132830148.

Nanik Hidayani, Lair ing Sleman, 3 November 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Mlati, Tirtoadi, Mlati, Sleman., Alamat Omah: Getas, Toragan, Tlogoadi, Mlati, Sleman..

Nur Laila DRH, Lair ing Bantul, 26 Januari 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Muhammdiyah 3 Depok, Jalan Rajawali 10 Demangan, Sleman, Telepon 560135, Alamat Omah: Jalan Janti Gg Sono 368 b. HP 08170427322

Nur Setyo Wahyuni, Jenis Kelamin: Perempuan, Tempat dan Tanggal Lahir: Sleman, 24 April 1992, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Rumah: Nanggulan RT/RW 15/19 Maguwoharjo, Depok, Sleman

Nur Susanty, Jenis Kelamin: Perempuan, Tempat dan Tanggal Lahir: Pontianak, 19 September 1991, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Turi, Donokerto, Turi, Sleman, Telepon 896673, Alamat Rumah: Ngemplak,Trimulyo, Sleman

PetraAdhiPradhana, Lairing Sleman, 1 Desember 1991, Agama: Kristen, Alamat Sekolah: SMP Negeri I Berbah, Tanjungtirto, Kalitirto, Berbah, Sleman, Alamat Omah: GKJ Tanjungtirto, Teguhan, Kalitirto, Berbah, Sleman..

Rini Astuti, Lair ing Sleman, 3 Februari 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Piri Ngaglik, Jalan Kaliurang Km 7,8, Telepon 881439, Alamat Omah: Jalan Piran H Raya 72.

RitaApriani, Lair ing Sleman, 16 April 1992, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman 55283, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah: Dayu, Jalan Kaliurang Km. 8,5, Sleman, HP 081802700314.

Sesaria Kiki Tamara, Tempat dan Tanggal Lahir: Sleman, 19 Juli 1991, Agama: Islam, Alamat Sekolah; SMP Negeri 4 Pakem, Sukunan, Pakembinangun, Pakem, Sleman, Alamat Rumah; Cawan, Widodomartani, Ngemplak, Sleman.

Servatia Mayang Setyowati, Lair ing Yogyakarta, 24 Januari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah; SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah; Jalan BabarsariTB 18/1 H, Depok, Sleman, Telepon 485458 HP 081578076994.

Tasza Firdhaningrum, DA, lair ing Sleman, 25 Juli 1991. Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Trihaijo, Sleman, Telepon (0274) 868330, Alamat Omah: Temon, Pendowoharjo, Sleman.

Untung Riantoko, Lair ing Sleman, 22 April 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Sleman, Jalan Bayangkara 27 Medari, Sleman, Telepon 868810, Alamat Omah: Sidomulyo, Trimulya, Sleman.

Wahyudi, Lair ing Sleman, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Pakem.

Wulandari, lair ing Kendal, 23 April 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Ngemplak, Macanan, Bimomartani, Ngemplak, Sleman. Alamat Omah: Macanan, Bimomartani, Ngemplak, Sleman.

Buku antologi geguritan punika dipuntengeri Sekar Melathi ingkang kapethik saking salah satunggaling judul geguritan yasan siswa. Irah-irahan punika mengku wigati supados yasan geguritan ing buku punika saged kangge sangu marsudi sastra Jawi dhumateng soksintena kemawon, langkung-langkung para siswa ing sekolahan.