Gcg engkel S
"r> u -• iy»v
BALAIBAHASA YOGYAKARTA
Antologi Gegurilan Bengkel Sastra ]awa 2005
Balai Bahasa Yogyakarta
SEKAR MELATHI
Antologi Geguritan Bengkel Sastra Jawa 2005
Edhiton
Achmad Abidan HA.
PraptiRahayu
Pracetak:
Achmad Abidan HA., Prapti Rahayu, Kusratmini, Subadi
Penerbit:
Balai Bahasa Yogyakarta
Jalan 1 Dewa Nyoman Oka 34
Yf^akaita 55224
Pencetak:
Gama Media
Jalan Lowanu 55, Yogyakarta 55162
TelpyPaks. (0274) 384830
PURWAKA
Tiyang Jawi ing jaman sapunika ngraosaken bilih kabudayan Jawi sampun kenging pangaribawaning budaya manca. Kacihna wonten ing basa Ian sastra Jawi ingkang saya dangu saya dipuntebihi dening bebrayan agung Jawi.
Ngadhepi prakawis menika wonten (tiyang Jawi) ingkang nimaos limiah kemawon awit piyambakipun gadhah pamanggih bilih basa Ian sastra Indonesia Ian manca langkung sae. Nanging, kathah tiyang Jawi ingkang prihatos awit jatidiri Jawi sangsaya dangu sangsaya tipis. Menawi tiyang Jawi mboten estu anggenipun nyepengi Ian ngudi murih lestantunipun, mesthi basa Ian sastra Jawi namung wonten ing tradisi lisan. Pramila saking menika, Balai Bahasa minangka instansi pamaientah ingkang ngayahi tugas ningkataken mutu panganggenipun basa Ian ngindhakaken apresiasi sastra Indonesia Ian Jawi ngawontenaken maneka wami kagiatan ingkang jumbuh kalihan tugas kalawau, upaminipun panaliten basa Ian sastra Jawi, nyerat buku kangge pembinaan basa Ian sastra Jawi, Ian gladhen ekspresi sastra kados bengkel sastra Jawi kangge siswa SMP ingkang mapanipun ing SMP Negeri 1 Depok, Kabupaten Sleman. Siswa SMP kapilih kanthi alelandhesan bilih wiwit SMP siswa sampun nggadhahi apresiasi dhateng sastra Jawi, ing pangangkah mangkenipun saged dados peranganing masyarakat ingkang saged ngaosi dhumateng sastra Jawi.
Basa Ian sastra Jawi minangka peranganing jatidiri tiyang Jawi, kedah dipunpepetri. Panyengkuyung bab memetri basa Ian sastra Jawi kedah mboten namung wacana nanging ugi kedah tumindaknyata. Balai Bahasa minangka instansi pamaientah ingkang nggadhahi jejibahan ingkang wonten gegayutampun kaliyan basa Ian sastra Jawi kedah miwiti murih lestantunipun basa Ian sastra Jawi.
Kula nggadhahi pangajab mugi buku antologi geguritan anggitanipun para siswa menika wonten pigunanipun dumateng para pandhemen geguritan.
Yogyakarta, Agustus 2005 Kepala Balai Bahasa Yogyakarta
Drs. Syamsul Aiifin, M. Hum.
IV nRW luulnL—Antologi Geguriton Bengkel Jojtro Jowo 2005 j . ■ ■ ■ ■ . " ■ • ■ ■ ■ ' _ I
CECALA
Bengkel Sastra Jawa 2005 ingkang dipunadani dening Balai Bahasa Yogyakarta sampun lumampah kanthi sae nalika tanggal 27—30 Juni 2005, mapan ing SMP Negeri 1 Depok, Sleman. Gegladhen kasebat dipungelar sesambetan kaliyan ancas Balai Bahasa Yogyakarta anggenipun kepengin ngrembakakaken sastra Jawi ing madyaning masarakat, mligimpun siswa SMP Negeri saha swasta ing tlatah Sleman. Dene ingkang ndherek Bengkel Sastra Jawa sedaya gunggung wonlen selangkung siswa. Ingkang ngasilaken sawijining antologi geguritan. Bnku antologi kasebat kiranglangkung 159 judul geguritan yasan ingkang ndherek bengkel.
Metani sauntawis yasan geguritan anggitanipun para siswa ingkang ndherek bengkel, kanyata taksih ketingal nyleneh. Bab punika kelampahan amargi taksih kirangipun pangertosan tetembungan basa Jawi. Kados pethikan geguritan punika.
SAMPAH
Dening; Ingga Wulandari
SMP Negeri 1 Depok
Barang wis ora kanggo
Dibuang pinggir selokan
Saya suwe dadi gunungan
Ambune era karuwan
Sampah mandheg
Banyu megung
Gorong-gorong padha buntet
Ndadekake pikiran buntet
Judhul geguritan kasebat migunakaken tembung ingkang kirang trep. Saleresipun sampun wonten tembung Jawi uwuh. Sinaosamekaten, sampun wonten ugi setunggal kalih siswa ingkang sampun mumpum. Buku punika dipuntengeri mawi irah-irahan Sekar Melathi. Kanthi pangajab buku irah-irahan punika mengku wigatos supados yasan geguritan ing buku punika saged kangge sangu marsudi sastra Jawi dhumateng soksintena kemawon, langkunglangkung para siswa ing sekolahan.
Adhedasar bab sewau, katingal wucalan basa Jawi ing sekolah tasih kirang wekdalipun. Pramila, dipunwonteni bengkel minangka pambudi daya supados siswa saged tambah grengseng Ian majeng. Kajawi punika, panitia tasih gadhah pangajab bilih sasampunipun Bengkel Sastra Jawa 2005 lumampah, badhe ngudi amrih ingkang ndherek bengkel saha siswa ingkang nggadhahi kekajengan lelumban ing donyane kasusastra Jawi saged saiyegsaika kaptilumebet ing Sanggar Sastra KreatifSleman. Mugi Gusti Ingkang Maha Mirah Ian Asih ngijabahi Sanggar Sastra Kreatif Sleman ing tembenipun lumampah kanthi rancag tundhonipun nglairaken penyair utawi panyerat ingkang gamben.
Wusana dipunaturaken matur nuwun dhumateng soksintena ingkang sampun suka penyengkuyung amrih lumaihpahipun Bengkel Sastra Jawa, inggih punika Bapak Kepala Balai Bahasa Yogyakarta, Bapak Bupati Sleman, Bapak Kepala Dinas Pendidikan Kabupaten Sleman, Bapak Kepala Bidang SMP Kabupaten Sleman, Ibu Kepala SMP Negeii 1 Depok, Drs. Dhanu Priya Prabowo, M. Hum, saha Drs. Suwardi Endraswara (tutor), MGMP Sleman (Bapak Suparyadi, S, Pd.), sarta Kadang Panitia (Dra. Prapti Rahayu, Kusratmini, Ian Subadi.
Achmad Abidan H.A., S. Pd. Koordinator Bengkel Sastra Jawa 2005
DHAFTARISI
PURWAKA □ iii
CECALA O V
DHAFTARISI □ vii
Amalia Nur Rachman, SMP Negeri 1 Depok
Njaluk Pangapura □ 1
Sujud □ 1
Sandal Kulit □ 2
Ampuhing Ilmu O 2
Tetepungan □ 2
Ilange Welas Asih O 3
Polahe Manungsa □ 3
Budi Susanto, SMP Negeri 2 Sleman
• Korupsi CH 4
• Tsunami □ 4
• Asmara □ 5
• Bulan Pumama O 5
• SandhalJepit □ 6
Desi Siswanti Maharani, SMP Negeri 2 Sleman
• Dongane Ibu □ 7
• Anakku □ 7
• Nemu Klambi O 8
• Kulawarga □ 8
Devi Nugraheni, SMP Negeri Cangkringan ,
• Dhuh Gusti □ 9
• Kanggo Ngapa O 10
• Bocah Desa □ 10
• Bencana □ 11
• Tangise Ibu Pertiwi □ 11
• Peksi-Peksi ing Kurangan □ 12
• Prajurit Sejati □ 12
• Ibu Pertiwi □ 13
• Sandhal □ 13
Fani Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Depok
Agunge Wayah Wengi □ 14
Golekllmu □ 14
Desaku Mlandhangan n 15
Kembang □ 15
Sandhang O 15
SekarMelathi O 16
Inda Jananti, SMP Negeri 3 Tempel
• OraNgerti □ 17
Ingga Wulandaii, SMP Negeri 1 Depok
• Sampah □ 18
• Kasur Kapuk □ 18
• Gelas Pecah □ 19
• Komunikasi O 19
Jodhi Arizal Nugroho, SMP Negeri 2 Sleman
Sepatu □ 20
YogyaOhYogya □ 21
PotoneMbahku □ 21
Bal-Balan □ 21
Sandhal Jepit O 22
Kupu □ .22
Kabul Budi Dwi Cahyo, SMP Negeri 1 Godean
• Adhiku □ 23
• Istighfar □ 23
• Anakku □ 24
• Aku Bocah Desa □ 24
• Asmara □ 25
• Gunane Sandhal CH 25
• Banjir □ 26
Kunthi Khusnun Insani, SMP Negeri 3 Godean
• WongEnom □ 27
• Tinggal Donya □ 27
• Wit-Witan O 28
Lintang Ayomi Sumargo, SMP Muhammadiyah 3 Depok
• Kluwung □ 29
• Wamane Sandhal □ 29
• Gela □ 30
Nadra Yunia Ayuningtyas, SMP Negeri 1 Moyudan
• Tangis n 31
• Bandha □ 31
• Wit Klapa O 32
• Guru Basa Jawa n 32
Nanik Hidayani, SMP Negeri 1 Mlati
• Ibu □ 33
• Sekolah n 33
• Laut □ 34
• Katresnan O 34
• Kancaku O 35
Nur LaUa DRH., SMP Muhammadiyah 3 Depok
• Ulahe Manungsa O 36
• Kangenku n 37
Nur Setyo Wahyuni, SMP Negeri 1 Depok
• Banjir □ 38
• Kadya Lintang □ 38
• Candra n 39
• Layangmu □ 39
• SampurAbang □ 40
Nur Susanty, SMP Negeri 1 "Riri
• Prihatin □ 41
• Esuk Kang Endah □ 42
• Semut □ 43
• Sandhal □ 44
• Guru □ 44
Petra Adhi Pradhana, SMP Negeri 1 Berbah
• Lintang □ 46
• Alas □ 46
• Prahara □ 47
• Sandhal □ 48
• Katresnan O 48
Rini Astuti, SMP Piri Ngaglik
• kesel O 50
• Sinau □ 50
• Kucing O 51
• Kuping O 51
• Taman □ 52
• Kursi □ 52
Rita Apriani, SMP Negeri 1 Depok
• Lampu □ 53
• Ngimpi □ 53
• Pangestune Ibu □ 54
• KangenSliramu □ 54
• Seniwati □ 55
• Pak Kebon □ 55
Sesaria Kiki Tamara, SMP Negeri 4 Pakem
• Sepi n 56
• Aku O 57
Servatia Mayang Setyowati, SMP Negeri 1 Depok
• Desaku □ 58
• Adzan Maghrib □ 58
• Segawonku Sing Hang O 59
• Sabuk □ 59
• Srengenge □ 59
• Banyu Segara □ 60
Tasza Firdhaningnim Dyah Arimbi, SMP Negeri 2 Sleman
Ayuning Rembulan n 61
Wektu Esuk O 61
Sandhal □ 62
Omahku n 62
Wong Cilik dl 63
XJntung Riantoko, SMP Negeri 1 Sleman
• Pilkada □ 64
Wahyudi, SMP Negeri 2 Pakem
• Merapi Biru □ 65
• Ibuku Sing Ayu □ 66
• Labete Sandhal □ 67
Wulandari, SMP Negeri 2 Ngemplak
• Tsunami □ 68
• UdanGerimisTengahWeiigi O 68
• Sekolahku □ 69
• Pigunane Sandhal □ 69
• Mawar □70
MAKALAH
Yuk, Cipta Geguritan □ 71 Drs. Suwardi Endraswara, M. Hum.
Geguritan □ 76 Drs. Dhanu Priyo Prabowo, M. Hum.
Sen! Geguritan □ 89 Achmad Abidan H.A., S. Pd.
BIODATA INGKANG NDHEREK BENGKEL SASTRA JAWA TAHUN 2005 □ 95 msnroR RACHMAN ^SMP Negeri 1 Depok
NJALUK PANGAPURA
dina iki, akeh sing padha njaluk pangapura
kaya barang linuwih gilir gumanti kaya iline banjir
saka ati kang gedhe
saka ati kang resik
dina iki, aku njaluk pangapura
apuranen kabeh kesalahanku
ilanging sipat meri Ian drengki
dina iki, raketna talining silaturahmi Ian p^eduluran
SUJUD
Sujud...
jeroning tengah wengi anggonku sujud
kanggo ndedonga marang Gusti
njaluk pituduh saka ngarsaning Gusti
njaluk keslametan saka ngarsaning Gusti
Dhuh Gusti kang Maha Agung
paringana pepadhang kagem gesang kawula
Dhuh Gusti kang Maha Agung
sedaya menika namung kacipta dening Gusti
SANDHAL KULIT
Sandhal kang dianggo lemek sikil kanggo nahan panasing lemah Ian aspal sanajan kowe mung cilik kabeh wong seneng karo sandhal Sandhal, kowe saiki dadi kancaku neng ngendi-endi kowe ngancani aku nanging, kowe ora betah banyu mesakake kowe, mesthi tak idak-idak
AMPUfflNG ILMU
SumiiT kang jero bisa diukur akehe ilmu ora bisa kanira langit dhuwur Ian lintang rembulan dadi penunggune banyu kang nyesep ing endi-endi iku ihnu kang mulya ilmu kanggo kabeh manungsa kang digladhi saka wiwit cilik supaya ndadekake Wong kang becik
TETEPUNGAN
Tetepungan kapisan, lungguhmeneng ora ana pitutur kang kaucap
tetepungan kapindho, kono dadi sumeh karo aku srawung karo aku, kaya-kaya wis akrab
Tetepungan katelu,
wis ora sumeh maneh
nanging, ngluwihi saka sumeh
Ian ngluwihi saka srawung
BLANGE WELAS ASIH
Wis pirang-pirang taun ora ketemu
ora ngrasakake welas asih
sing mesthine saben dina ketemu Ian ngrasakake welas asih
malah ora tau ngalami
amarga sawise rama Ian ibune seda
wiwit bayi namung melu sedulur
POLAHE MANUNGSA
Ngapa sujana kudu ing awake dhewe
ing alas kang karusak
bab kuwi dudu kanggo awake dhewe
nanging, kanggo wong-wong kang duwe kalungguhan
sawise kuwi padha ndhelik-ndhelik
negori wit-witan kang ora dosa
Ian ndadekake banjir kang ngelepi omah
ndadekake lemah kang cengkar
Korupsi,
KORUPSI
kuwi jalaran ora resiking ati
kang bisa ngrusak nagara
amarga kuwi korupsi kudu dibrantas
Moral kang bejad,
parapejabattinggi
kuwi bisa dadi tandha
rusaking nagara
Ing kono kene
korupsi kaya wis dadi budaya
budaya kang ala mungguhing bangsa iki
TSUNAMI
Teka Ian lunga tanpa tandha-tandha
nggoncangake bumi ngluberake segara
banyu segara mbludhag
nyilemake dharatan
ngrubuhake omah Ian wit-witan
Wong-wong padha wedi
amarga nggegirisi ati
manungsa mung kaya sampah
kang padha kali
Wis akeh kang kedadean
kayata Aceh Ian negara manca
kang kateijang tsunami punika
mayit-mayit padha geglimpangan
ing kono kene mung akeh mayit
Iku kanggo pepeling para manungsa
kang nglalekake akhirat
Ian mung mentingake donya
ASMARA
Gawe ati iki rasane mung gembira
asmara ngisi endhahing donya
para mudha Ian tuwa
mesthi nglakoni
Donya rasane kaya suwarga
kang bisa menehi kang dijaluk kita sedaya
ing kono kene mung tansah kelingan
widadari saka kayangan
kang dadi pepujaning ati
BULAN PURNAMA
Ing wengi iki
katon tentrem rasaning ati
kowe tumeka
ngancani aku kang lagi sepi
Cahyamu, manciarake katentreman nyunariatiiki kang nandhang kasusahan
Liirtang-lintang pating krelip saj^ arep nggodha nggodhaaku ing wengi kang endah iki
Ing kono Ian kene kabeh katon padhang jingglang amarga cahyamu nuntunlaku^ ing dalan kang padhang
SANDHAL JEPIT
Sliramu dianggo lemek suku Ian kanggo njaga supaya ora kena paku tanpa sliramu aku mesthi nesu amarga kowe diprelokake marang sapa wae Saben dina, saben wektu, sliraku diidak-idak Ian dijepit ananging awakmu ora nesu marang sapa wae kang tumindak kaya iku
Dhuh san(Uial sliramu pancen diperlokake
SISWANTIMAHARANI !sMP ^ Negeri 11-^ 11^12 , _ Sleman __
DONGANE IBU
Guritmu nyuwek sepi wengi karang pradesan. dadi kanca bence kang dadi tetembungan. Kidungmu dadi japa mantra nginthil laku jantraning duijana.
Ibu... tembang-tembang dolananmu. dadi cagak awak uripku. jumangkah wani, mecaki donya klawu.
Ibu ... dongamu sing ngengidung muga-muga sing mawa tetembungan dadi pengaji-aji munthes satruning dhiri.
ANAKKU
Anakku ... Pancen abot urip iki Mula kudu ngati-ati Ian setiti Aja mung nggugu karepe ati Anakku ... Pancen penak menawa beja Marga asihe Sing Kuwasa Mula kowe kudu waspada
Anakku...
Takajab kowe mukti
Marang wong tuwa uga bekti
Ian tetep duwe laku suci
NEMU KLAMBI
Bakal Ian bolah dadi dhasar nggawe klambi
gedhe cilik enom tuwa padha butuh kowe
dianggo saben dinane
era mbedakake tani Ian gubemur
Saka sing murah nganti sing larang kowe tetep aji
dibesut Ian didondomi dianggo nyandhang awake dhewe kabeh padha eman karo kowe
dikumbah sawise reged
KULAWARGA
Omah kang cilik
nyiptakake kahanan kang prasaja
tuladha kang becik
dadi conto awake dhewe
Kulawarga kang sakinah
ngarem-aremi atiku
bapa Ian ibu nuntun
urip kang kepenak
DHUH GUSTI
adhuh Gusti Ingkang Maha Asih
mugi karsa paring sih wilasa
mring kawula ingkang sekeng
sekeng ing budi luhur
ugi sekeng manah kang suci
ngrasuk tindak kanisthan
kelut tindak Input
kapilut murka durzika
andhap asor asih tresna dipun sirik
nguja karsa priyangga adhuh Gusti. menapa malih ingkang kedah ditindakke menapa malih ingkang kedah diaturke rikala bantala menika geger nalika janma manungsa sami kurang ajar
dhuh Gusti...
panjenengan ingkang ngertos wewadi
menapa inggih kedah ngaten niki
kahanan bumi kadya gabah den interi
jaman menika
mokal wonten pemimpin prasaja
napa malih jujur wicaksana
sedan ten sami mbujung bandha donya
dhuh Gusti... mbok inggiha paduka paring emut supados sedanten sami nurut ing margi ingkang leres
KANGGO NGAPA
Keprungu warta saka surat kabar
Undak culika sumebar Para duratmaka sesumbar Malang kadhak Marga darbe wong liya Bandha donya Kanggo ngapa Sira mbuwang tenaga
Kanggo ngapa ta
Iku kabeh ora ana guna
Yen sira mbujung bandha nganggo dalan nista
Bandhamu cepet muspra
Kanggo ngapa
Ra bakal digawa
Yen ajal wis teka
Mung kanggo tumindak duijana
BOCAH DESA
Aku bocah desa
Uripku papa cintraka
Ora darbe ngelmu Ian bandha
Uga kurang tata krama
Aku bocah desa
Ora ngerti sandhangane wong kutha
Kang kebak maneka wama
Nadyan aku bocah desa
Ojo sira banjur ngina Ian siya-siya
Marga aku uga manungsa
sak lumrahe duwe r^a
BENCANA
Teka tanpa sraba-sraba
Uga tanpa kandha-kandha
Apa maneh kulanuwun
Agawe manungsa pada bingung
Bencana
Sira soroh amuk
Nrejang omah, sawah, Ian gumuk
Ra perduli darbe priyayi
Apa buruh tani
TANGISE IBU PERTIWI
Menapa kita mboten wuninga
Bilih kita kados duijana
Ingkang darnel risaking negara
Menapa kita samenika kalimengan
Dhumateng para pahlawan
Ingkang magut Yuda kagem kamardikan
Menapa kita mboten mireng
Tangise ibu pertiwi kang gereng-gereng susah
Mirsani wukir tuwin wanadri
Ingkang samenika kita gundhuli
Tangise ibu pertiwi
Damel trenyuh tiyang ingkang tresna negari
PEKSI-PEKSIING KURUNGAN
Sumiliring bayu anggawa swaramu kang ngrerintih melas ati tumeka ing papan dunungku
Sira peksi-peksi sing aneng kurungan kanggo ngapa sira sungkawa rangsum ombenmu wis sumadya tingkah polahmu uga diuja
Peksi-peksi ing kurungan
nanging aku uga ngerti
sira darbe indriya merdika
luwar dhateng angkasa raya
gjrang-girang gumuyu
nyawang bawana
PRAJURIT SEJATI
Kumandhanging swara ati
anuntut sira wani mati
kanggo labuh negari
kanggo bela ibu pertiwi
Prajuritsejati
dudu watakira
mlajar sakapalagan
becikaluwungilang
Prajuritsejati
senajM panjenengan asring perang
estunipun man^ ugi kedlarung-dlarung
nyawang bebanten ing payudan mu PERTIWI
| Wis akeh prajurit sing dadi banten ora sethithik bandha kang kawetu mung kanggo lelabuh sliramu ibu pertiwiku kang tansah ngiuipi awakku |
| ibu pertiwiku kang tansah ngiuipi awakku |
| kang tansah ngiuipi awakku Ibu pertiwi |
| Ibu pertiwi para taruna ngrilakake pawiyatan |
| amung kanggo perang |
| ngupadi kamenangan amrih negara aman |
| amrih negara aman |
SANDHAL
Sira dianggep barang ora aji
marga papanmu neng ngisor driji
nanging sapa bakal nyangka
sira uga duwe piguna
Tanpa sira sandhal sikil lara ngidak krakal
Sandhal
marga sira
suku manungsa kejaga
saka sawijining bebaya
AGUNGE WAYAH WENGI
Ing wayah wengi katon padhang kaya rina sesawangan katon gemah ripah kadya langit kebak lintang gumerlap resik, apik sarwa temata Bungah ati tumrap sesawangan antarane lintang Ian rembulan adhem ayem, tata, titi tentrem ana ing kutha anggonku mapan Kanthi puji syukur kang era kendhat Hiring Gusti kang akarya jagad mugi sedaya saged manfaat
GOLEK ILMU
Adoh paran saka papan dak gayung kanthi rasa bungah golek ilmu sajroning sekolah supaya katurutan apa sing dak gadang Bungah susah bakal dak tampa angupaya welinge wong tuwa aja nganti besuke sengsara anggone urip neng alam donya
DESAKU MLANDHANGAN
Kaendahan dhusun Mlandhangan
katon asri dijaga kanthi becik
masyarakat kang sregep reresik
andadekake dhusun iki tetep apik
Adhem ayem tata titi tentrem
regeng langgeng anggone padha paseduluran
gotong-royong kang dadi tengarane
kanggo njaga endahe lingkungane
KEMBANG
Arum wangi gahdamu
maneka wama rupamu
sumunar ana ing plataran
kadya titi tata ing ndhuwur suketan
Tak sawang jroning papanmu
endhahing wama angrasuk sukma
anggawa rasa tekane kombang
kang dhahat saripatining kembang
SANDHANG
Esuk, awan, bengi, Ian sapitumte
kowe tak enggo ing awakku
mpamu wama-wama
nganti bingung aku milih kanggo lunga
Neng kana neng kene kowe digoleki Ian dipilihi
arep kanggo lelungan
reged tak kumbah, kumel tak setrika
supaya kapenak disawang uwong liya
SEKAR MELATHI
Sekar melathi tak tandur ing plataran kanthi permati dak rabuk Ian dak sirami amnh seger ijo royo-royo yen ana suket-suket sakiwa-tengene tak jabut kanthi tliti aja nganti ana bekicot kang nggrogoti pucuke wit sekar melathiku esuk Ian sore tak sawang endahe sekar melathiku kang ngrembuyung ngetokake sekar amrik putihkangsuci gandamu arum sedep ing irung ndadekake bungahe ati
Bengkel Sastra Jawa 2005 bisowa subur Ian r^aija kadya sekar melathiku kangputihmemplak menehi ganda arum tumrape sapadha-padha mbangun nusa Ian bangsa adilmringkawula
ORA NGERTI
Embuh aku ora ngerti
apa iku Bengkel Sastra Jawa
apa iku geguritan
ndadekake lakuku kandeg
ing tengah dalan
tan ana obor ing tangan
kang madhangi pikir
sikilku krasa abot
jumangkah menyang bengkel
ndadekake aku ora ngerti
ngrakit tembung-tembung
kang endah Ian edi peni
kang bisa nglipur ati buneg.
Pikirku peteng ndhedhet
kebak ampak-ampak
kang ngendheg lakuku
Muga Bengkel Sastra Jawa
bisoa menehi pepadhang
marang konco-konco
kang kanthi tekun
nggegulang kabudayan Jawa
kang adi luhung.
SAMPAH
Barang wis ora kanggo Dibuang pinggir selokan Saya suwe dadi gunungan Ambune ora karuan
Sampah mandheg Banyu megung Gorong-gorong padha buntet Ndadekake pikiran buntet
KASUR KAPUK
Kasur ... Papan kanggo nglindur Kapuk randu Asale kasur iku
Kasur ... Papan kanggo turn Nyelehke awak Ian pikir
Tangi turn ilang lungkrahku
GELAS PECAH
Pyaaar ... Dadi sawalang-walang Amarga tiba saka meja Putih bening maune Remuk raisa dadi gelas maneh Ambyar ora karuan Neng kana, neng kene Sumebar saparan-paran.
KOMUNIKASI
Kenthongan, bedug, canang, Ian omongan
Pirantine komunikasi jaman biyen
Jaman sansaya maju
Ana layang ditempleki prangko
Jaman tambah canggih, alate samono uga
Media cetak uga media elektronik
Iki brosur, iku selebaran, kae koran
Radio muni, TV mancar, kring-kring teleponku muni
Jaman saiki bocah seneng SMS
Irit, cepet, tur murah regane
Mesam mesem ngguyu dhewe
HP ... HP nyenengke atine dhewe
SEPATU
m.
Sepatuku
Sepatuku
Mangkat sekolah nganggo sepatu Saben dina nganggo sepatu
Sepatu lanang
Sepatu wadon
Kabeh uwong nganggo sepatu
Supaya ora lara yen midak paku
YOGYA OH YOGYA
Kutha sing aman berhati nyaman
Kutha pelajar Ian kabudayan
YogyaohYogya
Kota para seniman
Nggone mampir para wisatawan
YogyaohYogya
Jenengmu elok Ian edi
Nggone urip wong berbudi
POTONE MBAHKU
Kowe sing ngelingake sejarahe kulawargaku Kowe prasastiku Prasasti kulawargaku Dhek jaman semana
Poto ... Kowe sing dadi seksi Piye ayune simbahku Piye baguse bapakku Dhek jaman biyen
Poto ... Tanpa kowe aku rangerti piye rupane Pangeran Diponegara Piye rupane Ir. Soekamo Lan piye rupane mbahku.
BAL-BALAN
Bal-balan, olah raga kang wis misuwur Ora lanang ora wadon, Kabeh kenal sing jenenge bal-balan
Dolanan kang nganggo bal Ngalor ngidul ngoyak bal, Lan ngetan ngulon ya ngoyak bal
Yen ngegolke padha gegayengan Yen ora trima padha tawuran
Bal-balan, olah raga kang nganggo sikil Ian sirah Nanging, ora kena nganggo tangan, Mengko ndhak kena pelanggaran
Bal-balan Kowe sok dienggo tohtohan Ian panguripan Ugo karo kasenengan
SANDHAL JEPIT
Kowe dijepit Ian diapit nanging, kowe ora nesu malah njaga sikilku saka beling Ian paku
Sandhal...! jenismu wama-wama miturut kabutuhanku
Ana sandhal jepit ana sandhal sepatu lanugalia-liyane
KUPU
Ora awan ora bengi ngalor ngidul golek madu Apa kowe ora kesel? mencokkene, mencokkono ingtengahingdina
SMP Negeri 1 Godean
ADHIKU
Yen ngelingi cilikanmu yen ngelingi tindak-tandukmu aku dadi ngguyu Sanajan kowe mbiyen jambaki rambutku senengane njiwiti aku senengane nyuweki bukuku senengane ngganggu anggonku sinau
Nanging
kowe tetep adhiku adhi kandhungku Adhiku saiki kita padha wus gedhe padha-padha sekolah SMP mugo kowe adhiku pinter sekolahe
ISTIGHFAR
Akeh banget dosa-dosa ing awak iki kaya gesik sumebar sapinggire kali mula yen ngono aja nganti lali marang Gusti Kang Maha Suci Kanggo nyuda dosa-dosa iki salah sijine kanthi istighfar Ian tansah ngucap istighfar muga katurutan apa sing dikarepake
ANAKKU
Anakku... pancen abot urip ing donya mula kudu tansah waspada aja tumindak laku sing nistha
Anakku... urip iku mung mampir ngombe mula kudu gawe becik marang sapa wae aja mung nggugu sakarepe dhewe
Anakku... tak ajap kowe mukti marang wong tuwa ngabekti tansah mbangun turut ngajeni
AKU BOCAH DESA
Aku bocah desa
dudu bocah kutha
uripku ing desa
kabeh sarwa prasaja
Nanging,
urip ing desa iku kepenak
masarakate guyup rukun
duwe tata krama
duwe suba sita
kabeh prekara ditanggung bebarengan
Aku bocah desa
sabaku ing sawah Ian gunung
gaweyanku golek kayu
kanggo mbantu bapa biyungku
■ ■ • ■ . ■ - I I ■ ■ _ :
ASMARA
Sadina rasane saminggu apa iki sing jenenge asmara?
Embuh cilik, embuh gedhe embuh enom, embuh tuwa padha kataman asmara
Asmara, bisa gawe penggalih iki harsaya Hanging, bisa gawe ati iki lara lara yen ditinggal lunga
Asmara uga bisa gawe ati iki cilaka cilaka yen tumlndak laku nistha Apa bener wong ketaman asmara gampang kena panggoda? mula aja lali marang Sing Kuwasa
GUNANE SANDHAL
Sandhal, wamamu ana abang, biru, putih Ian liyane kowe didol ing ngendi wae toko, waning, Ian liyane Sandhal, gunamu iku akeh banget kanggo lemek sikil kanggo lelungan uga bisa, kanggo ngeneng-enengi bocah
Sandhal,
kowe digoleki wong akeh
dibutuhake wong akeh
marga kowe njaga sikile wong akeh
BANJIR
Tak sawang langit iki katon mendhung
thathit kelap-kelip
anginesumilir
gawe adheming ati
Angin sumilir sangsaya gedhe
udan ora terang-terang
Banyu kah katon mulak-mulak ngelebi sawah Ian blumbang
Nanging,
iki kabeh polahing manungsa dhewe
mbuang sampah sakarepe dhewe
negor wit-witan sakarepe dhewe
ning, manungsa dhewe ora eling
ya iki akibat tumindake arosNUN^msANi jyegeri 3 ^dean
WONG ENOM
Angin ngobahake godhong-godhong
Krasa adem Ian sumilir
Ing tengah sawah
Ana omah cilik saka pring
Gendheng godhong tebu
Jubine saka gedheg
Ing kono ana bocah
Bocah loro kang tunggal getih
Bocah sumringah akeh guyune
Dikancani swara prenjak
Kang gawe ayeming ati
Crita padha crita
Crita marang asmara
Asmara marang kanca
Ananging era lali ngibadah
Marang gusti Allah
Ingkang maha kuwasa
TINGGAL DONYA
Diwangkara ndhelik ing sisih kulon
Langit kang maune padhang
Hang kanthi alon-alon
Bedhug magrib wis kumandhang
Ana manungsa wadon
Kang nitih motor alon-alon
Mandheg ing sangarepe omahku
Takon kabare priya Priya jaka kang lagi raga Kanthi oradisangka-sangka Wong wadon man ngomong Marakake gawe udan tangis Priya kang isih jaka Lunga era pamit-pamit Lan era kandha-kandha Ninggalake biyung lan sedulur Kang padha tresna marang jaka Lan padha susah ninggalake Rasane bawana iki kiamat Pancen era ana kang bisa Mbedhek kuasa Gusti ingkang Maha Agung
WIT-WITAN
Saben dina nyawang gegodhongan kang ijo royo-royo abang kuning kembange gawe tentrem ing ati ijone gegodhongan nambah seger donya iki Ananging ora bakal ana ing tengah kutha gedhe aniarga tangan wong serakah kang mentingake karepe dhewe ora perduli karo akibate rSlTOTS'Om SUMARGO
KLUWUNG
Kowe njedhul sawise udan yen isih ana srengenge embuh esuk, awan, utawa sore nanging bengi era ana
Kluwung wamamu endah banget wamamu akeh banget abang, kuning, ijo biru, ungu, Ian liya-liyane
Yen aku ndelok kowe atiku dadi tentrem Ian dadi ayem
WARNANE SANDHAL
Kowe dienggo saben dina
dienggo ing sikil
supaya sikilku ora lara
yen midak apa-apa
Sandhal
digawe saka karet warnamu pepak-pepak ana putih, ireng, biru, Ian liya-liyane wamamu uga pepak-pepak ana sandhal lanang Ian wadon
Yen ora ana kowe sandhal sikilku isa lara Ian lecet-Iecet nierga midak paku utawa beling
GELA
Yen kelingan crita dhek semana pindha kebeler eri ing ati iki ah... nggriseni upama bisa tak belah upama bisa tak kumbah plas... satemah resik sumilah tanpatipak
Apa kowe bisa mbusak gelaku apa kowe bisa mbusak gelamu dak kira sengara kabeh mung disidhem ya ben gawe ati tatu njarem nganti kaya biru erem
Crita iki tambane lara crita iki tambane gela kanggo kowe mitra ayo nyingkiri laku nistha jmng njalari ati iki gela
NDOSYUNINGTyAS ,Negeri 1 Moyndan
TANGIS
Tangis bisa dumadi saka rong prekara,
bisa marga nemu sangsara,
uga bisa marga rasa mulya,
nanging bisa saka sangsara Ian mulya,
supaya ana wong peputra kang manjila,
sekolah bisa kajuwara nanging arep
nerusake ora ana srana,
kadadeane ana tangis marga mulya Ian sangsara,
mulya marga anak manjila,
sangsara jalaran anak arep nerusake sekolah
ora duwe srana.
BANDHA
Bandha iku bisa marakake begja,
nanging uga bisa njalari cilaka,
wong madad, madon iku racake wong
duwe bandha,
nanging bandha kang njurung cilaka,
bandha ya marakake minulya, disubya-subya,
dening sedulur Ian kanca,
dene wong tanpa bandha, mrana-mrene
tansah disiya-siya.
Moyudan, 16 Juni 2005
WIT KLAPA
Wit klapa kang tinandur ing pinggir kali
awoh mapirang-pirang janjangan
saka rasa trenyuh marang peparing Gusti Kang Murbeng Dumadi
andadekake ayem ati kaki nira
isa dadi pangupa
Wit klapa kang tinandur ing pingir sumur
awoh mapirang-pirang janjang
marakake lob kaki nira tumetes
Wit klapa kang tinandur ing saindenging gubug wus mapuluh taun dadi ratan kaki nira nerusake tumapaking bebrayan kaliyan nini
GURU BASA JAWA
Pawongan kang sarwa alus
guneme lakune Ian kabeh tindak-tanduke
marakake atiku tansah tentrem Ian
kumudu-kudu ben bisa ketemu
Pawongan kang bisa andadekake
aku tansah sregep sinau
amarga saka tuntunane
saka rasa asih sing dak tampa
Pawongan kang tansah njurungake aku
marang bab kang bisa andadekake aku
migunani marang wong tuwa loro Ian pribadiku
Ibu kang nglairake aku Kang ngupakara aku Wiwit aku bayi nganti saiki Uga ibu kang ngurusi
Mula aku kudu ngerti
Lan kudu bekti
Marang bapa uga ibu
Kang wis ngopeni aku.
SEKOLAH
Para siswa padha mangkat sekolah
Amarga padha arep sinau
Supaya dadi bocah kang nggenah
Lan dadi bocah kang pinter lan mituhu
Lanang wadon maju-maju
Tansah giat mangkat sekolah
Amarga arep maca lan nuntut ilmu
Uga arep dadi bocah kang sregep ibadah.
LAUT
Endahing ombak kang nentremake ati biruning banyu Ian manuk-manuk kang padha mabur nambahi endahing swasana
Lanang, wadon, tuwa, Ian mudha padhalunga menyanglaut kanggo nyenengake pikiran kang buneg
Ing kana padha dolanan dolanan banyu, gesik, kerang, padha peplayon, Ian liyane kanggo nyenengake ati
KATRESNAN
Mudha-mudhi kang lagi kasmaran
karasa donya kaya suwarga
kabeh-kabehe sinawang katon endah
era perduli ana wong kang ngalang-alangi
Rawe-rawe rantas
malang-malang putung
ya kuwi mau kekarepane
wong kang lagi kasmaran
sapa kang ngalang-alangi
bakal disimakake
KANCAKU
Sliramu ana wektu aku mbutuhake sliramu seneng Ian susah awake dhewe tansah bareng ora perduli apa omongane wong
Nanging,... ana ngendhi sliramu saiki rupa ra ana, swara wae ora krungu
Kanca ... aku kangen guyumu aku ngangenake wektu awake dhewe bebarengan
Sliramu ana sawektu aku butuh sliramu seneng Ian susah
; \ NUR LAIIA DRH. , If iMP TVfiiViaTn-mafliYa'h a Depok
ULAHE MANUNGSA
Jaman saiki akeh manungsa kang ora wedi marang dosa buktine neng kana-kene akeh wong sing tumindak ala Hanging malah nyedhak Ian nindakake kepriye ta karepe?
Akeh warta ing TV
nyritakake ulahe manungsa sing padha ra bener
contone wae
akeh wong, padha nganggo narkoba
Kahanane wis kaya ngene
era bisa dijagakake
apa era padha gela?
aku mumet mikirke ulahe manungsa
Rasane ndonya iki arep katekan kiamat yen ulahe manungsa padha kaya ngono wis era bisa dikandhani nggugu karepe dhewe.
KANGENKU
Biyen nalika simbah isih ana basa kang endah iku isih rinasa ngelus ati ngaras raga tumanem cles ing ati iki
Apa kang linuwih? embuh, aku ora ngerti Hanging saiki tansah ngreridhu nyandhung kabeh lakuku
Aku bingung tenan ca! bisane mung mandheg mangu kangen endahe basamu kayabiyen .... nalika simbah isih ana
Yaiku tandha kangenku kangene cah cilik sing durung pana kangene cah cilik sing durung bisa anane mung kangen kang kebak rasa
BANJIR
Banyu tawa diwutahake saka langit kali mbludag kasumpet larahan bandha donya kesapu banyu tanpa turah kuwi mau disebabake manungsa dhewe
Mbuwang larahan sageleme mung mikir olehe kepenak tanpa mikir akibate tanpa mikir besuke
KADYA LINTANG
Nyumet dahana ing satengahing dhiri wis suwe ngentekake dina kang peteng cahya kang ndadekake ayang-ayang dadi pletikan ing uwoh sajroning omah
Bapa, biyung... muga-muga sing dakjaluk supaya anakmu dadi bocah kang daksa lanorapolah dursila
CANDRA
Cahyamu sumunar anrajang pucuking cemara sinorot ing beninge banyu kali dadi seksi kahanan sepi ing wengi iki
Aku kangen wayah kaya ngene iki tentrem tanpa grudag-gruduge swara mobil Ian motor mung banyu kumricik Ian swara jangkrik sesautan sing ngancani krikkriikkriiik....
"Jangkrik apa kowe ngerti? wulan kae yen taksawang kok ngawe-awe, ya?"
LAYANGMU
Ing dluwang putih iku
kowe nggaritake bolpoinmu
kumpulan aksara ing layang iki
gawe laraning atiku
Wis rong sasi kowe ninggalake aku ing paran, ora ngira kowe ngiket janji ngapusi, bali sawise rampung urusan nyatane malah nunggu gendhuk ing kana
Wis! wis ora bisa nangis aku eluhmu luwih larang tinimbang lelakonmu matur nuwun, matur nuwun kanggo tatu batinku iki lawang kalbuku wis dak tutup rapet kanggo kowe!
SAMPUR ABANG
Ing rame unine gamelan
kowe dadi pangluwes obahku
wis wolung taun yen dak eling-eling
kowe setya karo aku
Aku eling saka astane ibu kowe teka
kidung-kidunge ibu ngiringi tekamu kanggo aku
sapa ngira yen kowe dadi kanca setyaku
muga-muga setyamu bisa tetep nganti tekane patiku
PRIHATIN
Lumrahe siswa saiki, sinau mung sakedheping netra kepara malah ora sinau yen nggarap senenge mung nyonto tumindak mangkana iku wong kang pikirane landhep ananging salandheping dhengkul amarga sepi kawruh
Nyata Ian ora, ananging menawa sugih polah polahe anteng kitiran besuk bakale ngemut driji
Yen dipituturi, guneme pating clemong wangsulane saur manuk ora ngrewes pituture wong tua
Pra kanca, kawula mudha iku sangganing Nagara yen para mudha asor arep digawa menyang ngendi Negara iki? jaman sangsaya tuwa sangsaya maju ngudi ilmu kalakone kanthi laku ora cukup njagakake endhoge si blorok
Pra kanca,
. ayo dipungkasi kabeh laku ala
aja mung nggegem tangan
ayo
ambuka babaran anyar
wekel anggone nggilud kawruh
Aja meneng wae
ibu pertiwi sungkawa
mati raga mring kawula mudha.
ESUK KANG ENDAH
Srengenge bang ing sisih wetan
cumlorote ing sakurebing langit
kanggo pangupajiwa
wong salumahing bumi
Kadang tani samya ngudi karya
ingsawah
bocah-bocah sumega
ngudi ilmu ing pawiyatan
golek kawruh kanthi taberi
kanggo sajeging urip
Bagaskara tumrontong
pari gumadhing ngawe
woh-wohan kumrujak
tumiyup sumiliring angin
katon ijo royo-royo
Dirgantara putih kapuk
thilang ngoceh paring cruwet
jago kluruk paring brengok
babon petok-petok
dara mbekur ing sajroning pagupon
kali bening kinclong-kinclong
paring sumladhang
mawar abang branang
sakabehe
nambahi endahing esuk
SEMUT
Kewan kang ngemu pitutur
sanajan wujude cilik
sagluguring kolang-kaling
ananging,
nduweni rasa kamanungsan
Semut beda karo manungsa
sepi ing panirih rame ing gawe
yen antuk pangan ora dipek dhewe
digawa bareng-bareng
uga dipangan bebarengan
Manungsa,
lumrahe awatak srakah
mung mikirake wudele dhewe
SANDHAL
Bathok bolu isi madu
sanajan saben dina diidak-idak
ananging,
durung mesthi barang kang asor
buktine,
sandhal kuwi dianggo marang sapa wae
Manawa ora ana sandhal
sikil mesthi kepanasen
utawa raged
kepiye wae,
sandhal mesthi dibutuhake
GURU
Wong tuwa ing sajroning pawiyatan digugulanditiru dadi panutamng pra siswa Minangka satriyaning pawiyatan kang nuduhake bener Ian Input kabeh siswa antuk pamulangan era kadang konang tembunge pait madu ngadhepi siswa kanthi dhadha longgar sepi ing panuih rame ing gawe Gawe urip luwih becik amarga piwulange siswa bodho dadi pinter amarga kawruhe, ora ngerti dadi ngerti amarga pitutUre siswa kesed dadi sregep
Kang dikarepake
bisa nyipta siswa taberi
Ian karoban manis
bisa mikul dhuwur mendhem jero
migunani kanggo bangsa Ian nagara
Gum,
becik bebudene kaya Prabu Darmakusuma
PETRA ADm PRADHANA mai , SMP Negeri 1 Berbah
LINTANG
Nalika rina gumanti ratri katon ana cahya satengahing wengi gumebyar ngebaki angkasa pindha lampu indah sinawang
Dhuh, lintang ing wayah wengi, apa kowe ngerti rasaning ati kang gumun ngungun marang Gusti kang ngripta jagad
ALAS
Alaska kang edi Ian asri sinawang indah pindha widadari ijo royo-royo jembar gilar-gilar
Ananging alasku saiki bubrah rusak ambyar kateijang angkaraning manungsa kang srakah Ian kebak polah
Alasku saiki gundhul lemah dadi garing aking umbul mati, kali asat Ian akeh kewan padha sekarat
He, manungsa padha elinga alas iku titipane anak putu kudu diopeni ben lestari amarga alas iku pani-paruning bum!
PRAHARA
Prahara kowe ana ing ngendi-endi kowe akeh nyilakakake manungsa polah kang tekun njalari cilaka nyedhot nyawa Ian bandhane manungsa
Akeh bocah kelangan wong tuwa akeh manungsa kelangan sahak sedulur omah-omah padha ajur bubrah ringseg bleseg
Mbokmenawa Gusti duka amarga mirsani pqlah kita kang srakah nguja hawa prahara kang dumadi isa uga kersane Gusti supaya manungsa mertobat saka tumindak kang kebak dosa
SANDHAL
Sandhal kowe dianggo lemek sikil taknggo mlayu Ian dolan sandhal nek ora ana kowe aku mlayu kecocok yen mlaku era kepenak Kowe kaya malaikat kang njaga sikilku ben ora midak belihg Ian tlusuben kowe dianggo kabeh wong O, sandhal kowe pancen penting Aku arep lunga nganggo kowe dolan nganggo kowe Ian apa wae sing neng njaba omah kowe dibutuhake kabeh wong
KATRESNAN
Katresnan iku bisa kagambarake kaya ombak samudra kadhang teka tanpa dinyana kadhang lunga tanpa cecala Katresnan iku kagambarake kaya maruta nadyan bisa dirasa Hanging angel dicandra Katresnan iku akeh sing nyandra wama-wama ananging kanggoku katresnan iku' suci awit ana sajroning katresnan ana pangorbanan ana katrentreman
uga ana kamulyan
Ian karaharjan
awit manawa manungsa wus ora duwe rasa txesna
donya bakal rusak Ian nemahi cilaka
KESEL
Awak lungkrah
Kesel ...
Lingguh ora jenak
Obah ora penak
Dadine mung sayah
Apa iki sing diarani kesel?
O ... kesel ... kesel!
Wong kesel paling kepenak ya ngringkel!
SINAU
Maca, nulis, ndeleng, nglakoni, Ian liyane
Wong padha ngarani iku sinau
Cethane seje wong seje kang ngarani
Apa sejatine sinau kuwi?
Apa bener manawa
Ora ngerti dadi ngerti
Ora isa dadi isa
Ora dhong dadi dhong
Iku sangertiku jenenge sinau
Bener salah aku ora ngrembug
Sing penting ayo padha sinau.
KUCING
meong, meong, meong ...?
Kucing ...?
cumlorot mripatmu
tikus padha lumayu
cukat trengginas tandangmu
putih, klawu, ireng wamamu
tekamu ndadekake
kagete tikus-tikus
kang padha mlayu
golek pandhelikan
KUPING
Kuping...
ana sirah kiwa, tengen papane
kaku turnjepiping
iku sebutane
maewu swara wus lumebu
sero, alon kok tampa
iku wus dadi gaweanmu
ora duwe kuping budheg dadine
TAMAN
Tamanku ...! esuk, sore tak sirami katon sumekar cahyamu ganda arum tan kendhat sumebar.
Tamanku ... abMg, ijo, kuning rupamu kombang, tawon nambah endahmu ati bungah dadi ilang sayah.
Tamanku...
maturnuwun
amarga sliramu
atiku dadi bungah
kabeh sarwa dadi endah.
KURSI
Kowe kabutuhane kabeh wong
am^ga wong-wong sing kesel mbutuhake kursi
wujudmu aneh-aneh Ian apik-apik
lucu banget yen disawang
Rupamu wama-wama
coklat, buru, kuning, kanthi wama sing apik
kowe digawe saka kayu Ian busa
dadine kowe dinggo lungguh kuwi empuk
Ian kepenak ing bokong
LAMPU
Omah kang maune peteng saiki padhang amarga lampu dalan kang maune ndhedhet saiki padhang njingglang amarga lampu
Lampu ... akeh wong kang butuh sliramu saka wong kang tuna aksara nganti pejabat kabeh padha butuh lampu.
Lampu ...
padhangana donya iki
Ian padhangana ati manungsa
supaya eling marang Gusti Kang Kuwasa
NGIMPI
Ati bungah, ati susah
kabeh campur adhuk dadi siji
kuwi kang tak rasakke ing wektu pepisahan
lagi wae aku arep pisahan marang bapak, ibu gum
aku digugah marang ibu.
Oh,... jebulna aku amung ngimpi kembange wong turu ing wayah wengi.
PANGESTUNE IBU
Esuk setengah pitu
aku nyuwun pangestu ibu
anggonku nuntut ilmu
menyang sekolah numpak sepedha
Panas udan tak lakoni
ati susah Ian bungah ngendhem ing ati
matur suwun ibu
dongamu Ian pangestumu agawe aku sregep sinau
KANGEN SLIRAMU
Esuk, awan, bengi, mung tansah eling sliramu
saka ora bisa mangan nganti turu
ora ana wong liya kajaba kowe sing ana ing atiku
wong sing tak puja-puji saben wektu
Yen pancen awake dhewe jodho
ora bakal mlayu neng ngendi
ananging awake dhewe kudu ngerti
jujur Ian tinarbuka iku kunci utama.
SENIWATI
Alusing suwaramu
ora ana sing nandhingi
tembang-tembang kang koknyanyekake
agawe bungahing ati
Kendhang, bonang, gong, saron Ian gender dadi pangiring lakune tembang
Kethoprak, wayang, Ian campursari
migunakake seniwati
kanggo nglelipur ati
saka ati kang nandhang branta
PAK KEBON
Saben esuk kowe nyapu ngresiki latar
rereged kang ana ing latar
kok sapu kanthi resik
rereged iku saka godhong-godhong alum Ian uwuh
Pak kebon ...
resikana rereged ing latar sekolahku
kaya manungsa
kang ngresiki reregeding ati.
KIKITAMARA SMP Negeri 4 Pakem
SEPI
Ing wengi iki... wengi kang suwung megakasilep mendhung angrembuyung sumilih wengi nggawa crita lamis crita kang gawe gregesing ati
Ing wengi iki... Atiku tansah bingung Aku ngawasake langit nanging sing ono ... mega ireng kang gawe atis
Angin wengi... tansah adhem Ian gawe gelaning ati swara kewan ... kayata nangis ing wengi iki
Ing wengi iki... Panglong saya kekes ati saya nggrantes Aku ngawasake langit maneh Megane kae ... mbuh kapan mega ireng sumilak terang kaya wingi maneh
AKU
Aku bocah kang urip ana sapinggiring dalan
tanpa sanak tanpa kadang
urip tanpa bapa biyung
ana ing donya kang jembar iki
Wayah esuk ...
cahyaning surya kang sumunar...
Aku wiwit makarya
Tembang-tembang kang nggrantes
kanggo njejaluk welas asih marang sapadha
Cahyaning rembulan kang sumunar
Sumilir angin wengi gawe kekesing raga
Aku ngeningke cipta
Dedunga ...
Muga-muga Sing Kuasa
paring kamulyan marang awakku iki...
SETYOWATI
DESAKU
Wektu cilik ing desaku, uripku tansah kepenak omah sing resik, kali sing bening Ian dalan sing sepi mangkat sekolah mlaku bebarengan karo kanca-kanca, dolan ing kali cebar-cebur awak teles kabeh
Nanging, saiki kahanan jaman metropolitan
akeh motor, mobil ngebaki dalan agawe regeding hawa
akeh kali sing butheg
kabeh wong duwe kepentingan dhewe-dhewe
ora padha mikirake lingkungan sing resik
Ayo kanca njaga lingkungan amrih resik, asri, Ian sehat gotong royong bebarengan
ADZAN MAGHRIB
Wektune adzan maghrib
swara adzan wis kumandhang
wong muslim padha ngibadah salat maghrib
ngaturake puji sukur marang sing maringi urip
Sajadah sing apik Ian resik digelar ing jobin
nganggo rukuh kanggo sing putri
Ian sarung kanggo sing kakung
ndedonga marang Gusti
SEGAWONKU SING ILANG
Segawon sing tak openi wiwit cilik saiki wis gedhe wulune ireng apik klimis Ian awak sing lemu segawonku nduwe buntut sing cilik
Nubu, iku jenenge segawonku nanging, saiki embuh ana ing ngendi ilang era ana tilase mbokmenawa saiki segawonku uwis diopeni karo wong liya utawa dibeleh
SABUK
Ireng iku wama sabukku sabuk sing dawa, njaga kathokku ben ora mlotrok agawe weteng singset Ian kenceng
SRENGENGE
Saben esuk tekan sore
kowe madhangi donya iki
mlethekmu tak tunggu, ngarepake dina-dinaku
panas ing kulitku ora dadi alangan kanggoku nyambut gawe
kanggo uripku ing donya iki
BANYU SEGARA
Banyumu tansah asin
obahmu gulung-gulung
ngebaki segara
agawe wong kepengin nyemplung adus
Menehi panguripan kanggo nelayan
kanggo golek iwak
nangiiig, saiki banyu segara dadi reged
akeh iwak padha mati
amarga dirusak dening wong sing era tanggung jawab
TRDHSNINGRUM DYAH ARIMBI SMP Negeri 2 Sleman
AYUNING REMBULAN
Ing pinggir dalan
Papan sikil iki mapan
Rasa keju ing sikil
Nalika awak iki lagi nggigil
Nalika ngrasakake kekarepan
Aku nyawang ayuning rembulan
sing padhang njingglang
gawe tentreming tiyang
WEKTU ESUK
Nalika jago kluruk
Aku eling iki wektu esuk
Ing wetan ana srengenge
sing padhang njingglang cahyane
Sing adhem awakku
Anget keclorot sunare srengenge
Atiku adhem
Nalika esuk iki mesem
SANDHAL
Sandhal sing mambu sing kita idak-idak saben dina sanajan mambu nanging akeh gunane ...
sandhal... bisa njaga aku saka ri, watu, Ian liya-liyane
Sandhal, kowe kerep dienyek wong amarga ... rupamu elek, mambu nanging, kowe lemek sikilku njaga keslametane sikilku
OMAHKU
Omahku kratonku saben dina, ngeyupi aku saka panas Ian udan era awan-ora bengi kowe tetep endah Ian asri rina wengi kowe njaga aku saka kewan-kewan liyane Ian saka adheme wengi
Rina wengi kowe njaga aku saka panase srengenge omahku kratonku warisane bapa Ian biyung sing kudu takjaga tekane besuk emben
WONG CILIK
Wong cilik ongklak-angklik kanggoku kuwi era masalah yenkonmilih... aku luwih seneng dadi wong kere Uwong jaman saiki padha kedanan bandha donya Ian ngalalake kabeh cara salah sawijine ya iku "korupsi" edan ...
tinimbang mbandha nanging kere tiban Saiki.... akeh wong sing sugih nanging, akeh sing kere tiban uwong jaman saiki padha milih bandha donya tinimbang iman kang dinggo sangu mati neng akerat
wong sugih iku mau dadi tikus kantoran kang mangan dhuwit asil nyambut gawene wong liya Yen kon milih aku tetep milih kere golek dhuwit mung sethithik nanging kalal Ian ora gawe dosa neng weteng rejekiku entuk ganjaran ora kaya koruptor sing wetenge njembluk amarga mangan duwite liyan
PILKADA
Umyeg swarane wong-wong
padha njagokake pilihane
calon bupati Ian wakile
kang gelem labuh labet
marang wong cilik
murih tata, tentrem
karta, Ian raharja.
Dudu dhuwit kang dirembug
nanging kawigaten kang tulus
Ibnu Subiyanto Ian Sri Pumama
kebak ing panyengkuyung
dadya pangembaning Sleman Sembada
kang murakapi mring kawula
nyengkuyung mring budaya Jawi
kebak kawigaten mring para mudha.
Ibnu Subiyanto Ian Sri Pumama
tetepa ing imane
jejek mantep mlaku kanthi permati
kalis ing panggodha
donya kang endah wamane
kadya pari kang wus wayah
tumungkul kanthi tulus
kebak ing pambudi.
iPf WAHYUDI ^MP Negeri 2 Pakem
MERAPI BIRU
Saka adoh rupane biru gedhe dhuwur kukuse metu yen lagi turn kabeh wong padha seneng mlaku-mlaku ing sikilmu sing lanang bagus sing wadon ayu kabeh suka padha gumuyu
Aja takon yen lagi nesu panas banget lahare lumayu kabeh kang ketabrak dadi awu kepara bareng karo udan watu
Mrapi biru banget anggonku nunggu nalika kowe turn senggar-senggur sajak kemayu mrapi biru mrapi ayu
IBUKU SING AYU
Ibu Wis suwe aku melu marang kowe Ibu momong aku nganti gedhe reged mambu ora digape marang anak banget tresnane
Ibu dinaikiakundonga kanggo kowe sing wis wiwit tuwa nggawa abet wis ora kuwawa pamirenge wis ora cetha
Ibu
ora lali anakmu iki njaluk donga Ian pangastuti muga-muga awan Ian bengi tansah antuk tentrem ing ati
LABETE SANDHAL
| Banget gedhe labuh-labetmu |
| tanpa nggresula ngreksa ponang suku |
| saka watu Ian paku |
| Tatag tanggon minangkaganjel saenggon-enggon |
| minangkaganjel saenggon-enggon gedhung tingkat tembus kebon |
| sing nggitar, miyano, apa dene sing nyaron |
| Tampanen nasibmu aja nganti kawetu |
| aja nganti kawetu sanggan abot ing baumu |
TSUNAMI
Polahmu anggegirisi Padha diwedeni Aku melu nyekseni Wong-wong kang padha mati
Amarga polahmu. Tsunami Bandha Ian nyawa era aji Kabeh padha keli
Ora pandhang bayi
Wong kang nganggo dasi
Tsunami, Iki pepeling saka Gusti supaya ngati-ati Lan duwe tindak suci.
UDAN GERIMIS TENGAH WENGI
Tengah wengi iki
Adheme ngedab-edabi
Gerimis riwis-riwis
Nelesi bumi pertiwi
Bledheg pating jledher
Angin tansaya santer
Udan gerimis wengi iki
Nelesi lemah bongkah ngrerintih
Warga padha seneng Ati susah dadi bungali Udan gerimis icngali u cngi Nekakake rejcki SakaGusti Kana Maha Sui^ i
SEKOLAHKU
riatahmu ;ina ing lengah desaku sliraniii kanggo nggayuli ilnn: latarmii sing resik Ian jeinbar kaya-kaya nggambarake murid kang sabar panggonanmu sing asri gawe tentreme ati iki amarga sliramu sekolahanku aku bisa kasil gegayuhanku matur nuwun kanggo sliramu muga-muga tetep mulya sadawane wektu
PIGUNANE SANDHAL
Ireng rupamu
Hanging gunamu luwih mulya tinimbang warnamu
sanajan dinggo lemek sikil
sanajan dinggo midak barang ora enak
Hanging sliramu tetep njaga
wong kang nganggo sliramu
supaya ora kena bebaya
kang bisa uga nggondhol nyawa
MAWAR
Abang, kuning, Ian biru
iku kabeh jeneng warnamu
gandamu kang arum Ian wangi
gawe tentreme ati
esuk Ian sore tak sirami
supaya tetep edi Ian peni
mawar ...
sliramu dadi tanda
para mudha kang nandhang asmara
YUK. CIFTA GEGURFTAN
Denimg: Drs. Suwaffdi Eaadbraswara, M. Huraa.
A. Model SMS
(1) Dengarkan dulu, ada nada apa
(2) Buka dulu. peian-pelan, pasti dag-dig-dug
(3) tinggal pencet. cet; jadilah f^cguritan: 10 menit tak sampai
(4) yang rhs-rhs terwadahi
(5) super singkat, bahasa simbol
(6) jika ada dialog, berarti geguriran komunikatif
(7) mari beria-ria
B. Model Yoga: Mencari Titik
Untuk memusatkan naluri. emosi, nalar Anda, mari kita belajar memusatkan diri kita. Kita menuju satu titik. Titik nol. Pertama, tariklah nafas dada. simpan di perut, pelan-pelan. Perhatikan aba-aba, jika Anda kurang mampu menahan, pejamkan mata. Tutuplah segala keinginan, kecuali satu, menyatukan titik. Kedua, lepaskan nafas yang kotor itu lewat desisan gigi. Saat ini Anda mulai terbuka wajah imajinatifmu. Maka, mulailah memusatkan diri. Jangan lupa, Anda hams sila tumpang, seperti ki dalang wayang kulit itu Iho! Ketiga, dengarkan aba-aba, timkan saya pelan-pelan. Mari, Anda perlu diam, diam, dan diam. sejenak. Dari diam, Anda akan menemukan "sesuatu", yang mungkin belum pemah Anda raba, belum pemah Anda dengar, belum pernah dan belum pemah. Dan, itulah sebenamya "dunung sejati". Itulah sebenamya dirimu ada. Keempat, cobarenungkan dulu yang Anda sedang alami. Lalu, goreskan lewat pena Anda, apa saja. Goreskan lagi, aye, apa saja. Tidak perlu Anda ragu. Nah, berarti kau telah jadi penggurit, bukan?
Jika kau masih bingung, syukur. Itu pertanda, kau sedang berproses. Kau sedang berdialog dengan "dunung". Kau sedang melakukan pencarian pada sebuah obyek garap. Maka, tolong, lakukan: (a) lihat dirimu dulu, ciumlah yang kau tak suka, rabalah yang kau benci: tulis yang paling aneh, (b) dongeng atau kisahkan pengalaman kecil, unik, anyel, ndongkol dll, (c) coba ingat bagian hidupmu yang paling berkesan selama hidup, tuliskan pelan-pelan, usahakan kau bebas tanpa tekanan, (d) kalau sudah, coba tatalah kata-kata itu hingga ada maknanya, berilah ruh, berilah vitamin agar kata itu lebih gemuk, lebih indah, dan lebih menawan.
C. Model Bayangan: Energi Batin
(1) Letakkan barang apa saja didepanmu, amati dengan jemih. Katakan saja galas yang berisi air tab atau air putih. Bayangkan, apakah hidup Anda tak bada atau bartolak balakang. Bayangkan tarus, asosiasikan (hubungkan) paijalanan hidupmu dangan air di galas itu
(2) Garuk kapalamu, sambil minum. Minumlah dangan kasadaran imajinatif, minum tiga sampai ampat kali clegukan. Rasakan, apa rasa air di galas itu, satalah masuk ka parut, adakah rasanya, dan apakah kau sadar bahwa itu hidup? Apakah kau talah sadar kalau air itu sabanamya hidupmu?
(3) Kalau kau sadar, coba coret-coret sesukamu tentang air dan hidup. Coba lukis air itu seakan-akan hidupmu juga seperti itu. Hidupmu juga sebagai air, bukan? Airmu juga hidup, bukan? Terus tubs, tulis, sekehendakmu saja, tak usah berpikir apa jadinya, yang panting tak bertentangan dengan batinmu.
D. Model: Berguru pada Fenomena Alam
Rasakan, apa yang sedang Anda tidak suka di sekitar ini. Kau pasti bisa menyukai apa saja kan? Suka dan benci adalah milikmu. Padahal, di sekitar kita hanya ada dua pilihan, menjengkelkan atau menyenangkan buat kau. Kalau begitu, pilihlah mana di antara dua itu.
Jika kau sebagai pemilih yang baik, tolong pertajam pilihanmu. Jika kau benci, bencilah 99 %. Kau pasti bisa melakukan. Terserah, mungkin kau benci pada bangku, pada kursi, pada kapur, pada tanaman, pada apa saja yang penting dari kebencian itu tolong rasakan. Kemudian tuliskan rasa Anda itu. Sambil menuliskan, kau lebihbaikbertanya-tanya, entahkepadasiapa.Untuk e i j® ' man kita keluar mangan ini. Coba, rasakan betul deoaun^ sekitannu itu. Perlu Anda renungkan; (1) mengapa daun itu jau, coklat, kemana hilang hijaunya, mengapa tiba-tiba jatuh, (2) mengapa tumbuhnya ke atas, samakah dengan dirimu, (3) mengapa ada yang layu, apakah dirimu juga begitu? (4) mengapa dia butuh air, dan setemsnya. Apa yang kau renungkan itu coba tuliskan.
E. Model Ramai-ramai
Nab, saya memiliki objek yang perlu direnunglwn. Sederhana saja, tolong perhatikan saya. Barulah kau cipt an geguritan dari objek ini. Kita buat kelompok saja. tiap kelompok haras melahirkan sebuah geguritan. Masing-masing mem^skan satu atau dua kata saja. Yang terakhir nanti bertugas memberikan ju u . Oke. Lalu tukarkan dengan kelompok lain, bacalah hasilnya.
YUK, BACA GEGURITAN
Mengusir Rasa Takut Baca puisi itu sekedar main-main, sebuah play art. ada yang takut? Tak pe-de? Ya, karena tak siap mental. Berarti mental
DCrill perlu ikutteijun llriit to-riiiri baca V\or»o puisi, miici VJl ya! 1 a-a n (1) Menghilangkan takut mudah, latihlah denganjalan di depan teman. Anda mesti senyum coba, mengangguk, ge eng geleng, dan dada.
(2) Marl belajar menjadi berani membaca, berani berlatih, anggap saja tak ada orang lain di sini.
(3) Sesekali berkaca, jalan ke sana-ke mari, suruh lihat orang lain.
(4) Berteriaklah sekeras-kerasnya.
B. Kebebasan Dihargai
(1) baca geguritan itu bebas, ekspresif
(2) larangan-larangan sebenamya tidak ada, semau Anda
(3) yang penting komunikasi teijaga
C. Mulai Tampil
(1) bacajudul dulu ya, lalu pengarangnya, atau dibalik.
(2) kertas rata-rata dada, kau bukan baca teks Pancasila kan?
(3) pegahg tangan kanan dulu, sering plndah ke kiri, penonton kacau Iho. Pegang dua tangan boleh kok.
(4) man baca berdiri atau duduk, hati-hati Iho tangan dan kaki. Mainkan mimik, terutama mata, lirikkan, pelototkan, tataplah laintai (bumi) dan langit.
(5) kalau selesai baca, tak harus hormat Iho, lari boleh, menjatuhkan tubuh boleh-tapi yang bermakna.
D, Menawarkan IModel Baca Geguritun
(1) baca judul dari duduk atau berdiri, lalu beijalan pelan-pelan: Yosi SA
(2) baca dengan kekuatan nafas, tak putus-putus: Hamid Jabar
(3) baca sambil singsot (bersiul), main-main gigi, efek suara mulut:Enes
(4) baca dengan membakar dupa, menggelar mori putih, tabur bunga; Budi Palopo, Suwardi Endraswara
(5) bacajoged dulu, baru ucapan: Muhanunad Yamin MS
(6) baca sambil berguling-guling:TrimanLaksana
(7) baca seperti melagukan macapat
(8) baca sambil menuding-nuding
(9) baca menjatuhkan kertas-kertas: Sri Haijanta Sahid
(10) baca teatrikalisasi puisi/gurit
(11) baca model menggurui: Taufik Ismail
(12) baca sambil ketawa: Remi Silado, Daniel Uto
(13) baca sambil pegang instrumen: Krishna Mihardja
E. Mari Latihan Olah Suara
(1) tirukan aba-aba saya: ngungggg, nginggg, ngenggg
(2) tirukan terns: nene nano nanino ninonano
(3) tirukan, anune-anune-anu-anu, anune-anune, anune-anune...
F. Berlatih Gerak
(1) letakkan tangan, ikuti aba-abaku
(2) ikuti gerakan kakiku
(3) ikuti gerakan kepala, bibir, gigi
(4) mari duduk, dengan aneka variasi
G Bacalah Geguritan
(1) per kelas ya, satu geguritan dibaca bertiga/berempat
(2) pilih sendiri yang cocok dengan keinginanmu
(3) ketika ada kelas yang maju, kelas lain menilai ya (5-10) nilainya
(4) yang paling bagus, nanti ada 'hadiahnya' (rhs)
(5) berembug dulu dengan kelompokmu
H. Kolaborasi Baca Geguritan
(1) kolaborasi itu sebuah seni baca geguritan
(2) ada penata laku
(3) ada orator
(4) penulis teks geguritan membayangkan audien
(5) para peraga disiapkan
(6) pengiring pun dapat sebagai pembaca
(7) pengiring terkadang ikut nimbrung suasana
(8) yang perlu dijaga, nuansa geguritan tidak hilang
(9) boleh menggunakan trik-trik dan improvisasi
(10) ada yang menyebut musikalisasi/gamelanisasi
(11) ada yang menyebut ketoprakisasi/wayangisasi
(12) yang penting kompak
GEGURITAN*'
Dening; Drs. Dhanu Priyo Prabowo, M. Hum. Balai Bahasa Togyakarta
l.Purwaka
Sastra Jawa umure wus atusan. Lan, wus atusan buku sastra Jawa sing ditulis dening para pujangga. Sastra Jawa kaperang dadi 4 babagan, yaiku (1) Sastra Jawa Kuno, (2) Sastra Jawa Tengahan, (3) Sastra Jawa Baru, lan (4) Sastra Jawa Gagrak Anyar (modem). Kejaba iku, sastra Jawa kaperang dadi 2 jinis, yaiku jinis gancaran (prosa) lan tembang/geguritan (puisi).
Mitumt sejarah kasusastran Jawa, guritan iku ana lore, yaiku geguritan tradhisional lan geguritan gagrak anyar (modhern).
Geguritan tradisioiial, yaiku puisi sing kaiket dening paugeran-paugeran tartamtu. Paugeran-paugeran kasebut, yaiku:
(1) cacahing gatra era katemtokake, nanging biyasane sathithike 4 gatra;
(2) cacahing wanda siji lan sijine ajeg padha wilangane;
(3) dhong-dhinge swara ing wekasane gatra kabeh kudu mntut, kudu nganggo purwakanthi gum swara;
(4) ing wiwitane geguritan, biyasane dibukani nganggo tembung sun nggegurit (tegese: aku ngarang/maca geguritan)',
(5) geguritan ditulis utawa dilesanake minangka pasemon (sindhiran) tumrap kaananing masarakat wektu iku. Kejaba iku, geguritan uga ngemu surasa pendhidhikan.
Tuladha geguritan tradhisional:
Sun nggegurit:
I. Kaanan jaman saiki
Sipat pemudha-pemudhi
Srawunge saya ndadi
Raket wewekane sepi Tan kadi dukjaman nguni Srawung sarwa ngati-ngati.
II. Yen manut wasiteng kuna Priya srawung Ian wanita Gampang ketaman panggodha Nerak ing laku susila Temah darbe jeneng ala Wasanane tibeng papa.
Geguritan gagrak anyar (modem), yaiku puisi sing era kaiket dening paugeran-paugeran tartamtu (kaya dene geguritan tradhisional). Geguritan modem uga bisa disebut minangka puisi bebas. Ciri-cirine geguritan modhem mitumt Moch. Nursyahid Poemomo (2005), yaiku:
(1) biyasane migunakake basa Jawa ngoko;
(2) basa Jawane komunikatif (dudu basa Jawa sing dakik-dakik sing akeh basa Jawa Kunane kaya dene tembang);
(3) cacahe larik (baris) Ian pada ora ajeg;
(4) tema-tema sing digarap/ditulis bebas;
(5) ora nganggo tembung sun nggegurit ing wiwitane geguritan.
Tuladha geguritan modhem: TUMENGA (j.f.x. hoery)
Kowe isih katrem, anaku jelungan, sumbar Ian gobag sodor angin Ian Untang oyak-oyakan dudu salahmu, anakku tekamu tanpa gayungan katungka bapak kaselak lunga banjur,....
Ah! apa kowe bakal narima tangiya gugahen konang-konang kang isih padha rerantan
(kapethik saka antologi geguritan Pagelaran, Penerbit Narasi 2003)
*) Makalah kanggo Bengkel Sastra Jawa murid-murid SMP sa-Kabupaten Sleman, 27-30 Juni 2005.
2. Maneka warna wujud geguritan
Geguritan ing sastra Jawa bisa kaperang dadi pirang-pirang wujud, upamane epigram, baladba; reportase; odbe, epos, Ian sapanunggalane.
(a) Epigram
Epigram, yaiku tetembungan sing wicaksana, ringkes, Ian padbet sing dilairake nganggo cara (gaya) sing alus. big geguntan, epigram tegese geguritan cekak sing ngemu ukara wicaksana, ringkes, Ian padbet.
Tuladba:
MRIPAT
(Mocb. Nursyabid Poemomo)
Cabyamu landbep kaya panab Nangingendab
JAM TEMBOK
(Mocb. Nursyabid Poemomo)
Ngetung lunga-tekane dina Kang kandbangkala kasatan tembung
ANGIN
(Moch. Nursyahid Poemomo)
Anggonmu nglembara turut kekayon Tiwas nggogrogake godhong Ian kembang alum Kowe apa ora keduwung?
(kapethik saka antologi geguritan Yen Aku Nyawang Mripatmu, karya Moch. Nursyahid Poemomo)
(b) Baladha
Geguritan sing dinyanyekake, basane prasaja, mbeberake crita sumbere saka crita rakyat nganggo antawacana Ian ana paraga-tamane. Tuladhane:
BALADHA KLETING KUNING (Suripan Sadi Hutomo)
sapa ta sing ra bakal ngmntuhake iki waspa yen si kleting tansah dipilara mbok randha yen si kleting tansah dipilara sedulur tuwa?
kleting kuning! kleting kuning! kenya ayu anak angkate mbok randha sambega Kenya ayu kasihane para jawata
wau ta si kleting kuning kinongkon ngumbah dandang tembaga nganti mencorong kaya teja wau ta si kleting kuning nyangking dandang ngener menyang kali bening nyangking dandang kambi nangis andrengiiiging endi dandangmu, nini aku bangothothong kang bakal ngumbah ana kali!
cinandhak dandang kakempit swiwine sang sekti kinumbah dandang mencorong kaya nalika lagi jinedhi iki dandangmu Ian iki sada lanang wasiat wesi aji tampanana nini Ian den-enggal kowe bali awit sedulurmu padha budhal nggah-unggahi andhe-andhe lumut ing dhukuh wuluhan desa pasirapan peni
wau ta si bangothothong ilang musna malih dewa suralaya bali makayangan ing swarga loka angin sumnbit anggonda cendhana
kagyat mbok randha dhadhapan mbok randha sambega dene si kuning ngempit dandang mencorong teja iki apa dandang saka swarga kang kok-tuku nganggo ngorbanake salira?
sang dyah ayu meneng ra suwala atine remuk kaya binanting ing sela wau ta sang dyah ayu kleting kuning mothah anyuwun palilahe mbok randha sambega arep melu nggah-unggahi sang bagus teruna kaya kleting biru, dhadhu, ungu sedulur tuwa
we la bocah ora kaprah rupamu elek kaya silit tampah ambumu banger kaya kembang bangah kowe arep nggah-unggahi jejaka bagus anake mbok randha wuluhan kang kementhus?
cinandhak sang dyah ayu kleting kuning pinupur telek pitik tinapih klaras gedhang setagen tampar memehan kinemben eri bandhotan o, langit biru cakrawala apa bener tindake iki mbok randha sambega? budhala kowe nek arep lunga ning poma aja bali ing omahku sigra jumangkah sang dyah ayu kleting kuning teka ing bengawan silugangga bengawan banjir prau tambang ora ana bingung si kuning arep nyabrang sigra
eeee, minggat kowe si kere budhugen aku yuyukangkang tukang tambang bengawan
eeee, si buron banyu aja ngadhang lakuku aku dudu wanita tunasusila add salira aku dudu bangsane buron kang kena kok mangsa rasakna yen kowe ra gelem tetulung sapadha-padha
wau ta sang dyah ayu kleting kuning angunus sada lanang saka kayangan sinabet banyu bengawan ilang banjir bandhang yuyukangkang mati njrekangkang bangke ilang bali makayangan wau ta sang dyah ayu anak sambega teka ing wuluhan pinapak jodheg Ian santa mitra rewzmge sang pekik andhe-andhe lumUt sulistya ginojek pari kena wau ta sang mbok randha wuluhan desa pasirapan mapagage si kuning irung tinutup kembang amrik angganda
eeee, gendhuk kowe njaluk apa sega kaak apa sega ketela?
adhuh nyai kula nyuwun pangaksama kula badhe nggah-unggahi kang putra kaget mbok randha wuluhan desa pasirapan krungu swara amandeng pucuke netra rupamu elek ambumu kelek kethek apa kowe bisa bakal katrima? wis ping pira para kenya kenya ajni dharah mbok randha dhadhapan mbok randha sambega tinampik ing sang pekik we la yen kowe ameksa dakjaluke palilane sang jejaka
angin sumribit angganda cendhana sumriwing ing kuping manuk ngoceh ing pakebonan apa kang bakal linakonan?
"putra ngger si andhe-andhe lumut tumuruna ana putri kang ngunggah-unggahi putrine kang elek rupane kleting kuning iku kang dadi asmane"
kaget mbok randha wuluhan mbok randha pasirapan si kleting rinangkul siniram banjm sendhang kencana badhar si kuning dadi dewi sekartaji dewi galuh candrakirana badhar si bagus dadi raden panji inu kertapati putra jenggala wau ta inbok randha dhadhapan mbok randha sambega kaget asemu gela dene wis milara sang dyah ayu kesuma ah, apa kang bakal tinampa keris apa pedhang anigas jangga?
Surabaya, Desember 1971 (kapethik saka Guritan: Antologi Puisi Jawa Modem (1940—1980), Balai Pustdka, karya Suripan Sadhi Hutomo, 1985)
(c) Geguritan Reportase
Geguritan reportase, yaiku geguritan sing isine mbeberake lelampahan sawijining panggurit anggone lungiai menyang sawenehing papan sing nengsemake (Moch. Nursyahid Poemomo, 2005).
Tuladha:
KUTHA SURABAYA (Aming Aminoedin)
ana ing mangsa ketiga apa sing daktulis babagan kutha Surabaya mung ana panas Ian sumuking swasana sadina-dina
dina-dinaliwat urip mung anane grusa-grusu sarwa kesusu panggone urip kayadene sempit yen era oleh kasebutkajepit
wayah awan panase panas tenan ana kene ewadene wayah wengi era kena kalong panase sumuk akeh nyamuke
Surabaya ing mangsa ketiga apa sing dakimpekke era ana tumuse
BBS, 15/2/2001 (kapetik saka antologi Kabar Saka Bendul Mrisi, karya Suharmono Kasiyun, Penerbit PPSJS, 2001)
(d) Odhe
Odhe yaiku geguritan kanggo mulyakake sawijining pawongan utawa kaanan sing dianggep penting. Ciri-cirine odhe ana ing irama, persajakan, Ian diksi. Ana ing sastra Jawa, odhe rada arang dianggo sacara nglegena. Nanging, saka wujude tandha-tandhane, isine, Ian wujude kalebu odhe. Tuladha:
GENDHING SAMPAK PATHET SANGA
| GENDHING SAMPAK PATHET SANGA (KuslanBudiman) |
| donya kang edi endah tumraping penganten yen aku ball saka palagan ngrangkebi blegering giling dadi sawiji |
| tekane was sumelang Ian ing atine samangsa sing lanang pamit perang nguji aweting nyawa liwat gegaman |
| nguji aweting nyawa liwat gegaman baliku saka palagan bakal nggawa umbul-umbul kemenangan |
| amarga aku percaya urip iki dudu pacoban nanging mujudake kembanging pianyatan pianyataniing pribadh kang lelapis kamanungsan |
| pianyataniing pribadh kang lelapis kamanungsan yen aku bali saka palagan gigirku wis nggendhong kamenangan |
| yen aku bali saka palagan gigirku wis nggendhong kamenangan nanging ngertiya yayi dhadhaku wis ora kuwat nyangga dosa amarga gethihing mungsuh dadi utangku |
| dhadhaku wis ora kuwat nyangga dosa amarga gethihing mungsuh dadi utangku satekaku ing ngarepmu ora susah kokpapagake ati kang bungah subasitanen kanthi rasa trenyuh |
yen aku ilang musna
iku pratanda panebus dosa
subasitane keuithi lugu gembira
gendhing sampak pathet sanga
sejatine aku gila marang parang, yayi
nanging rasa asihku kudu daksebar
marang bangsaku
Ian katresnanku bakal nyriunbahi donya
(Kapethik saka majalah bahasa iswkJaya Baya, No. 44, XIV, 3 Juli 1960)
(e) Epos . , , , , Geguritan (bisa uga gancaran) sing nyantakake bab kasatriy an Ian kaprawiran sing dicampur karo mitos/mithe, legende, crita rakyat, Ian sejarah. Epos uga asri katelah epik.
Hiladha;
BEBANTEN MAJAPAIT
(Widodo Basuki)
layang kumitir Ian layang seta
rebut rai
ing ngarsane sri ratu kencana
e thole, damarwulan
bocah paluhamba tukang ngarit
dadi satriya piningit
klakon nggandheng wanita,
bandha Ian panguwasa
merga wani lara lapa
gelem turn gedhogan, nganti
tuwuh welase dyah anjasmara langit Majapait siiiawur mendhung sapa sing gumedhung ngglundhung
wls dadi bejamu Minakjingga, sira diecap budi candhala, pengin njongkeng kawibawan
log lembarane mega klawu sirahmu dadi bebanten minangka bukti katresnan
NgindenKota, 1995
(kapethik saka antologi Layang Saka Tlatah Wetan, karya WidodoBasuki, 1999)
3. Nulls geguritan iku kapriye?
Geguritan iku sawijining kagunan (karya seni) sing didhapuk saka tembung-tembung pinilih. Mala, nulis geguritan iku ana saratsarate, upamane:
1. Sregep niteni, sinau, Ian seneng maca, tetakon karo sapa bae supaya bisa oleh idhe anggone arep nulis geguritan.
2. Sinau basa Jawa lumantar ngrungokake wayang, kethoprak, Isp. saka kaset/radhio/teve, nonton pagelaran.
3. Nulis geguritan (puisi) iku beda karo nulis gancaran (prosa). Nulis geguritan iku nganggo basa sing sinandhi, perlambang, utawa basa sing ora langsung (era sawantah). Basa gancaran iku panulise langsung (tanpa tedheng aling-aling) Ian asring tanpa lambang-lambang, utawa nglegena/lunu-ah. Tuladhane mangkene:
basa gancaran
Wiwit isih bocah cilik, (aku) tansah ngalanti ora kepenak, kerep nemu cilaka basa guritan (puisi)
| basa guritan (puisi) Cilik mula, uripku tansah ketula-tula ketali |
| basa gancaran |
| Kekarepan kang ora becik, Manawa diuja, bisa njalari rusaking uripe basa guritan (puisi) |
| Sedya ala, yen den-uja, bisa mbabar dadi rabeda kang ngreribedi |
| basa gancaran Saiki wis tuwa, umurku wis luwih saka setengah tuwuh |
| basa guritan (puisi) Saiki aku wus tuwa, mungguha srengenge, wis adoh saka pletheke, cedhak marang surupe |
| basa gancaran Tiyang estri ingkang jembar wawasanipun. |
| adatipun saged nyukani wewarah |
| basa guritan (puisi) Watak wantoning pawestri sugih wawasan, wasis |
basa gancaran
basa gancaran
basa guritan (puisi)
basa gancaran
basa guritan (puisi)
4. Ladhan nulis terus tanpa wedi kleru utawa disaruwe elek asiling tulisan.
5. Ngirimake geguritan menyang majalah basa Jawa.
Nulis geguritan iku nyenengake. Bisa kanggo ngasah pamikir, rasa, Ian jiwa. Bangsa sing seneng sastra, bisa kasebut wong sing kajen ing madyaning bangsa-bangsa liyane. Bangsa sing tuna sastra (seni) mesthi dadi bangsa sing ora kajen. Nyinau kasusastran Jawa, kalebu geguritan, iku kalebu ngajeni budayaning leluhur. Pujangga Raden Ngabehi Ranggawarsita, Mangkunagata IV, Pakubuwono FV, Ki Padmasusastra, Ian liya-liyane dieling-eling wong Jawa ora marga kasugihane bandha donya, nanging amarga gagasane bisa migunani marang pawongan liyane. Mula, aja nyepelekake kasusastran Jawa, kalebu geguritan. Sapa ngerti sesuk kowe kabeh dadi wong pinunjul sing nresnani kabudayan Jawa sing luhur. Dcu kuwajiban kita kabeh minangka bangsa Jawa.
BUKU SUMBER
Hoery, J.F.X. 2003. Antologi Geguritan Pagelaran. Yogyakarta: Narasi 2003. Hutomo, Suripan Sadi. 1985. Guritan: Antologi Puisi Jawa Modem (1940—1980). Jakarta: Balai Pustaka. Kasiyun, Suharmono. 2001. Kabar Saka Bendul Mrisi. Surabaya: PPSJS. Padmosoekotjo, Ki. 1963. Ngengrengan Kasusastran Jawi. Yogyakarta: Hien Hoo Sing. Poemomo, Moch. Nursyahid. 1981. Yen Aku Nyawang Mripatmu. Surakarta: Forum Sastra—Pusat Kebudayaan Jawa Tengah. Widodo Basuki. 1999. Layang Saka Tlatah Wetan. Surabaya.
SENI GEGURJTAN Oleh: Achmad Abidan HJL, S. Pd.
1. Mengolah Kata
Hdak sedikit orang yang mengeluh kesulitan untuk membaca bahkan membuat geguritan. Secara sederhana, mencipta puisi Jawa atau geguritan hanya menumpuk-numpuk kata. Bagaikan menumpuk batu bata, seperti orang membuat taman, perlu artistik. Unsur yang paling hams diperhatikan, adalah masalah estetika. Yakni, bagaimana kecermatan dan kelihaian mencari, memilih, dan menyusun kata indah adalah pores penciptaan puisi Jawa atau geguritan.
Menggurit, mencipta, memang tidak salah jika dikatakan "bermain kata". Karena itu, dalam menggurit, misalkan kita akan mencipta: kumpulkan dahulu kata-kata yang berhubungan dengan manuk. Jika sudah, bam diseleksi, mana kata yang bemilai rasa, mana kata yang ada tastenya, dan mana yang sekedar kata-kata biasa. Yang digunakan dalam geguritan, kata yang bemilai rasa itu. Misalkan, kita jajarkan kata-kata yang terkait dengan (ciri-ciri) manuk di bawah ini.
duwe cucuk
duwe cakar
duwe swiwi
yen mabur sok mencok ing pang
asring nucuk woh-wohan
asring cucuk-cucukan karo kancane
ana sing dikurung
anake jeneng cindhil
anak manuk beo, ababil, cangak awu, prenjak, garuda
Kata-kata tersebut masih sangat dangkal. Belum memiliki daya dan kekuatan. Kata itu masih telanjang, berdiri sendiri, belum tertata. bahkan juga belum bemilai rasa. Untuk lebih menajamkan lagi, di bawah ini disajikan kata-kata yang bersentuhan dengan mimuk.
Nucuk ngiberake
kdya gagak reraton
susuh manuk kurungan manuk
golek tapake kontul nglayang
manuk Jatayu
emprit abuntut bendhug
kekejera kayaa manuk branjangan
Kata-kata itu masih bisa dikembangkan lagi sampai sebanyak-banyaknya. Kalau belum tabu maknanya, sediakan kamus Bausastra Jawa. Kalau belum tahu, silakan tanya. Namun, bagi penyair, tidak hams tahu persis maknanya. Boleh tahu secara imajinatif saja.
Lebih baik, juga kategorikan berbagai kata di atas. Mungkin ada yang tergolbng katayang menjums pada; bumng cerdas, bumng takhayul, bumng religius, bumng patriotik, bumng epos, dll. Pengkategorian ini, akan membantu anda untuk mencipta geguritan bertema apa .
Kalau sudah yakin, marl kita mencoba mendongeng. Terserah, mau dongeng apa: cinta, politik, seks, anak malas, rajin sekolah, membolos, dan sebagainya-anda dapat segera menjajarkan kata-kata di atas.
Tentunya, kata-kata tadi dapat dipotong, ditambah, digunting, dilipat, dan setemsnya. Kata-kata di atas sekedar patokan awal, untuk memekarkan imajinasi. Nah, masalah cinta misalnya dapat diukir dalam geguritan berikut.
Manuk emas sing dakkurung ing jantung
saya kekejer nguber pencokan
golek susuh ing pojoking ati
Silakan, geguritan tersebut anda beri judul, apa? lya kan membuat geguritan judulnya belakangan, boleh. Sekali lagi untuk tahap awal, untuk tingkat lanjut, bermula dari judul, tidak dilarang.
Jika perlu, tambah lagi satu bait. Coba? Yang perlu diingat, hubungan antar bait harus logis.
Persoalan lain, boleh saja digambarkan melalui rnanuk.
Kemudian, sekedar contoh, akan lahir geguritan ini:
manuk-maniik iku pijer cucuk-cucukan
manuk tunggal sasusuh saya kelangan suh
tansah tetarungan
mung mburu woh-wohan tnawa wisa
Geguritan itu, dapat diangap belum selesai. Kira-kira, geguritan itu menggarap persoalan apa? Tebaklahl Tema apa yang muncul dari geguritan itu. Kalau saya sediakan judul ini cocok atau tidak; (1) Cucuk-cucukan, (2) Tetarungan, (3) Kelangan Suh, (4) Maniik-manuk Mabur, dan seterusnya. Jika kurang cocok, silakan buat judul lain.
Calon judul: (1), (2), dan (3) ada semua dalam bagian geguritan. Sekedar kata yang diambil dari kata-kata dalam geguritan. Jika ini disetujui, sah-sah saja. Hanya saja, judul harus mewakili kedalaman makna semua (total) geguritan. Bagaimana*?
Apakah judul itu tepat? Kalau belum pas, bagaimana dengan judul (4) yang hanya kata manuk saja yang diambil dari kata-kata dalam geguritan. Memang judul (4) ini terkesan lebih bemuansa puitis, mungkin juga simbolik. Namun, cocokkah dengan makna geguritannyal ini persoalan, kalau belum, mungkin geguritannva yang harus diubah atau ditambah-dikurangi. Maksudnya, saya hanya ingin mengatakan: (1) tentukan
dulu geguritan tadi akan menuju kemana, akan menyindir, atau ana (2) diperjelas dulu tema ^koknya, (3) memberi judul geguritan adalah penting, karena merupakan wajah geguritan, namun bukan hal yang terpenting.
B. Memberi Nuaiisa dim Robot GegurUan Nuansa sebuah geguritan, pcrlu dipikirkan juga. Agar anda tidak teijebak pada gegiirium yang hambar. Geguritan yang hambar biasanya tidak jelas, meskipun bening seperti air aqua, namun, rasanya kurang enak.
Dengan nuansa yang tajam, kita akan dapat menciptakan geguritan itu menjadi lebih menggigit. Anda dapat membangun msasageguritan: romantis, nylekit, ironis, profetik, kepahlawanan, religius, sakral, dan Iain-lain. Suasana geguritan akan menentukan pulapilihankata.
Kalau kita akan membuat geguritan yang bernuansa profetik, kata-kata yang dipilih harus yang berbau transendental, memiliki curahan moral, dan tetap estetis. Misalkan, anda dapat menggunakan kata-kata berikut menjadi sebuah geguritan profetik. Coba buatlah sendiri, pilih salah satu untaian kata di bawah ini:
Manuk-manuk ababil mencok ing pang garing
manuk jatayu ngudang pangimpen
manuk prenjak mbuka laWange swarga
manuk-manuk nggoleki susuhe angin
manuk-manuk ngudhari kurungane nepsu
manuk-manuk ngoyak tapake kontul nglayang
Nuansa geguritan yang kental, akan mempengaruhi bobot. Geguritan yang berbobot, tidak selalu ditentukan oleh penggunaan kata-kata yang arkais (kuna), tetapi banyak ditentukan membangun nuansa yang selaras dengan pemilihan kata. Estetika, akan menjadi ukuran terpenting dalam suatu geguritan.
Geguritan yang diberi muatan filosofi dan moral, belum tentu berbobot manakala diungkapkan dengan nada menggurui. Geguritan itu boleh memuat sebuah ajaran, namun tidak selamanya harus disampaikan dengan "doktrin". Bobot geguritan, tetap mempertimbangkan efektif maupun efisien tidaknya memainkan kata. Geguritan merupakan olah bahasa yang padat namun tetap cair.
C. Mendpta Bermacam-macam Geguritan
Sebelum mendpta, banyak-banyaklah memhaca geguritan karya penyair yang sudah ada. Calon penggurit yang malas membaca karya orang lain, jangan heran kalau akan kehilangan nafas. Namun, anda juga jangan sekali-kali "nyontek" karya orang lain. Kalau sudah curang ini dilakukan, akan merepotkan masa depan kalian. Kalau sekedar membaca untuk menghaluskan obsesi, tidak apa-apa. Ini memang "wajib".
Dengan membaca anda akan kenal dengan aneka ragam gcguriton yang temyata lebih dan sepuluh macam. i\nda dapat mengepigon (sementara) model geguritan yang telah ada. Misalkan, anda akan mencipta geguritan: (1) naratif, yaitu geguritan yang mengungkapkan cerita atau penjelasan penggurit, seperti balada-, (2) lirik, geguritan yang mengun^apkan gagasan pribadinya, seperti (a) elegi, geguritan yang mengungkapkan rasa duka, (b) ode, pujaan terhadap tokoh atau tempat atau keadaan; (3) deskriptif, yaitu geguritan dimana penggurit bertindak sebagai pemberi kesan terhadap keadaan atau peristiwa, benda, suasana yang diparidang menarik perhatian, seperti: (a) satirik, geguritan yang berisi ejekan atau sindiran terhadap sesuatu hal, (b) kritik sosial, politik, dan Iain-lain.
Sebenamya masih banyak lagi, namun, untuk anda yang baru "pemula" kiranya cukup tahu tiga macam dulu. Dari ketiga macam itu, silakan anda pilih salah satu, dan buatlah satu atau dua judul geguritan. Temanya bebas, sesuai dengan minat anda.
Cobalah beberapa kali. Kalau sudah jadi, jangan segera puas. Anda jadilah "pembaca perdana" dari karya anda sendiri. Maksudnya, kalau ada yang masih ragu kata-katanya tanyakan pada orang lain atau buka kamus. Betulkan beberapa kali, potonglah yang tidak sesuai, tambahkan dimana saja yang anda anggap kurang. Usahakan tidak bosan merevisi karya sendiri, sampai anda "puas".
Tahap akhir, sebelum karya anda dikumpulkan, silakan berikan orang yang paling dekat dengan anda. Biarlah mereka membaca kedua, setelah anda, nanti komentamya bagaimana. Anda tidak perlu berkecil hati atau bahkan sakit hati kalau ada kritikan karena saran dari orang terdekat anda itu dapat digunakan untuk memperbaiki lagi. Usahakan, tidak di niang tertutup kalau sedang meaAivatgeguritan. Lebih baik, di ruangan yang "plas", beijendela sehingga gagasan hisa mulur-mungkret.
Silakan anda coba, lalu berikan judul yang menurut anda tepat. Pilih di antara tiga macam diatas. Jangan lupa lagi, tema pokok hams ditentukan. Jangan lupa, tidak usah numn karya orang lain. Keluarkan yang anda rasakan saja. Entah wujudnya seperti apa, anda akan nikmat. Anda boleh memilih apa yang anda suka, yang paling dekat dengan anda, namun yang paling penting, hams yang "aneh". Ciptakan geguritan, dari keadaan "biasa" menjadi "tidak biasa". Sebaliknya, juga dapat dari "yang tidak biasa" menjadi hal yang "biasa". Bebas.
BIODATA INGKANG NDHEREK BENGKEL SASTRA JAWA TAHUN 2005
Amalia Nur Rachman, lair ing Yogyakarta, 30 Maret 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, JalanRasamala5Gejayaii,Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738. Alamat Omah : PlaosanRTOl/20,Tlogoadi,Mlad, Sleman, Telepon (0274) 866255.
Budi Susanto, Lair ing Sleman, 30 November 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah : SMP Negeri 2 Sleman, Macangan, Trihaijo, Sleman, Telepon (0274) 868330, Alamat Omah: Sawahan, Margomulyo, Seyegan, Sleman,
Desi Siswanti Maharani, Lair ing Sleman, 5 Desember 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Trihaijo, Sleman, Telepon 868330, Alamat Omah: Perum Sleman Permai I. HP 08179413330
Devi Nugraheni, Lair ing Sleman, 02 Mei 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah : SMP Negeri 1 Cangkringan, Watuadeg, Wukirsari, Cangkringan, Alamat Omah: Rejosari, Argomulyo, Cangkringan.
Fani Ayuningtyas, Lair ing Sleman, 21 Februari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon 881738, Alamat Omah: Jalan Greskap 1/ 05 Mlandangan, Minomartani, Sleman 55581, HP 08179437776.
Inda Jananti, Lair ing Sleman, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 3 Tempel, Pondokrejo, Tempel, Sleman, Telepon 0822749924.
InggaWulandari, Lair ing Sleman, 13 Januari 1993, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah, Jalan Wijayakusuma III/343, Perumnas, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 884274. HP 081328518350
Jodhi Arizal Nugroho, Lair ing Sleman, 22 Oktober 1990, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Triharjo, Sleman, Telepon (0274) 808330, Alamat Omah: Jalan Kapt. Haryadi, Gang Nuri 1/2, Iropaten, Triharjo, Sleman.
Kabul Budi Dwi Cahyo, Lair ing Sleman, 6 Desember 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Godean, Sidoluhur, Godean, Sleman, Telepon 798097, Alamat Omah: Karangmalang, Sidomoyo, Godean, Sleman.
Kunti Khusnun Insani, Lair ing Sleman, 4 Maret 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 3 Godean, Sidoarum, Godean, Sleman, Telepon 798647, Alamat Omah: Potrowangsan, Sidoarum, Godean, Sleman.
Lintang Ayomi Sumargo, Lair ing Yogyakarta, 11 Februari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Muhammadiyah 3 Depok, Jalan Rajawali 10 Demangan Barn, Depok, Sleman, Telepon (0274) 560135, Alamat Omah: Karangmalang Blok E-19, Sleman, Telepon (0274) 548927. HP081578811295.
Nadra Yunia Ayuningtyas, Lair ing Sleman, 8 Juili 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Moyudan, Blendung, Sumbersari, Moyudan, Sleman, Telepon 793883, Alamat Omah, Kedungbanteng, Sumberagung, Moyudan, Sleman. HP 08132830148.
Nanik Hidayani, Lair ing Sleman, 3 November 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Mlati, Tirtoadi, Mlati, Sleman., Alamat Omah: Getas, Toragan, Tlogoadi, Mlati, Sleman..
Nur Laila DRH, Lair ing Bantul, 26 Januari 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Muhammdiyah 3 Depok, Jalan Rajawali 10 Demangan, Sleman, Telepon 560135, Alamat Omah: Jalan Janti Gg Sono 368 b. HP 08170427322
Nur Setyo Wahyuni, Jenis Kelamin: Perempuan, Tempat dan Tanggal Lahir: Sleman, 24 April 1992, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Rumah: Nanggulan RT/RW 15/19 Maguwoharjo, Depok, Sleman
Nur Susanty, Jenis Kelamin: Perempuan, Tempat dan Tanggal Lahir: Pontianak, 19 September 1991, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Turi, Donokerto, Turi, Sleman, Telepon 896673, Alamat Rumah: Ngemplak,Trimulyo, Sleman
PetraAdhiPradhana, Lairing Sleman, 1 Desember 1991, Agama: Kristen, Alamat Sekolah: SMP Negeri I Berbah, Tanjungtirto, Kalitirto, Berbah, Sleman, Alamat Omah: GKJ Tanjungtirto, Teguhan, Kalitirto, Berbah, Sleman..
Rini Astuti, Lair ing Sleman, 3 Februari 1991, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Piri Ngaglik, Jalan Kaliurang Km 7,8, Telepon 881439, Alamat Omah: Jalan Piran H Raya 72.
RitaApriani, Lair ing Sleman, 16 April 1992, Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman 55283, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah: Dayu, Jalan Kaliurang Km. 8,5, Sleman, HP 081802700314.
Sesaria Kiki Tamara, Tempat dan Tanggal Lahir: Sleman, 19 Juli 1991, Agama: Islam, Alamat Sekolah; SMP Negeri 4 Pakem, Sukunan, Pakembinangun, Pakem, Sleman, Alamat Rumah; Cawan, Widodomartani, Ngemplak, Sleman.
Servatia Mayang Setyowati, Lair ing Yogyakarta, 24 Januari 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah; SMP Negeri 1 Depok, Jalan Rasamala 5 Gejayan, Condongcatur, Depok, Sleman, Telepon (0274) 881738, Alamat Omah; Jalan BabarsariTB 18/1 H, Depok, Sleman, Telepon 485458 HP 081578076994.
Tasza Firdhaningrum, DA, lair ing Sleman, 25 Juli 1991. Agama: Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Sleman, Morangan, Trihaijo, Sleman, Telepon (0274) 868330, Alamat Omah: Temon, Pendowoharjo, Sleman.
Untung Riantoko, Lair ing Sleman, 22 April 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 1 Sleman, Jalan Bayangkara 27 Medari, Sleman, Telepon 868810, Alamat Omah: Sidomulyo, Trimulya, Sleman.
Wahyudi, Lair ing Sleman, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Pakem.
Wulandari, lair ing Kendal, 23 April 1992, Agama Islam, Alamat Sekolah: SMP Negeri 2 Ngemplak, Macanan, Bimomartani, Ngemplak, Sleman. Alamat Omah: Macanan, Bimomartani, Ngemplak, Sleman.
Buku antologi geguritan punika dipuntengeri Sekar Melathi ingkang kapethik saking salah satunggaling judul geguritan yasan siswa. Irah-irahan punika mengku wigati supados yasan geguritan ing buku punika saged kangge sangu marsudi sastra Jawi dhumateng soksintena kemawon, langkung-langkung para siswa ing sekolahan.