BAHAN DIBACA BA ANA SD
Ruslan Ajileo KELAS 4 - 6
KEMENTERIAN PENDIDIKAN, KEBUDAYAAN, RISET, DAN TEKNOLOGI REPUBLIK INDONESIA 2022
NTAU NEGARA
WATI DILANDA
KAPEMPE, KASANTO, LABO KAKO SUTRA
Penulis Ruslan Ajileo
KANTOR BAHASA PROVINSI NUSA TENGGARA BARAT
KAPEMPE, KASANTO, LABO KAKO SUTRA
Penulis : Ruslan Ajileo
Penerjemah : Agus Setiawan
Penyunting : Zamzam Hariro
Ilustrator : Dian dan Hary
Penata Letak : Lalu Ade
La terbit Kai na tahun 2022 ba
Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi
Jalan Jenderal Sudirman, Senayan, Jakarta Pusat
Hak Cipta Lindung ba Undang-undang
Isi ba buku ake, Sarunde na ato sara’ana ma wara di buku Ake, wati loa dikamboto ade bentuk au-au wati si wara izin dari dou ma katerbitna, kecuali warasi kutipan ru’u punti artiek ato karangan ilmiah.
KATA PENGANTAR KEPALA KANTOR BAHASA NTB
Tusangayap rasa sukur kita lako Neneq Koasa Latala lantaran rahmat ke berkat ade kabeang lako kita, hingga Kantor Bahasa Prov. NTB bau yapinaq buku cerita tawa todeq atawa anak-anak kita pang Tana Samawa. Cerita ta yanansi cerita ade dadi juara dalam saembara ade kayasangadaq leng bagian Penerjemahan Kantor Bahasa Prov. NTB.
Program ta yasangadaq tawa tusapenôq bahan ade bau baca leng tode SD ke PAUD pang Tana Samawa. Sala sopoq ciri cerita balông yanansi harus menarik ma bau yatingkatkan rasate tau maca. Selen ke nan, ada ciri has cerita dalam buku ta yanansi ada nilai kearifan lokal ade ada pang dalam katelas tau Samawa.
Buku ta yanansi sala sopoq usaha Kantor Bahasa Provinsi NTB dalam yasalengkap bahan bacaan literasi tawa rama penôq, husus pang dunia pendidikan ke komunitas literasi pang Provinsi Nusa Tenggara Barat. Ada selupu cerita ade kayatules dalam basa daera ten ta, yaitu 5 cerita basa Sasak, 3 cerita basa Samawa, ke 2 cerita basa Mbojo. Cerita nan yanansi, Kalembo Ade (bahasa Mbojo, Siti Mariyam), Tutir Aji Deris (bahasa Samawa, Hadrianti), Nyale Leq Tian Manusie (bahasa Sasak, Wasilatul Jannah), Kenjarian Sengak Sili (bahasa Sasak, Rohimah), Kapempe Kasato Labo Kako Sutra (bahasa Mbojo, Ruslan Ajileo), Gegandek Sakti Umar Maye (bahasa Sasak, Abdul Latief Apriaman), Keleang-keleang Gunung Sempiak (bahasa Sasak, Lalu Mungguh), Denta ke Beker Subu (bahasa Samawa, Ria Saputri), Dende Mirah Buaq Ate Kembang Mate (bahasa Sasak, Yulia Isfandiari Mahardhan), dan Cung Kamuru (bahasa Samawa, Mahyut Z.A. Dawari). Sarea cerita nan kayaartikan lako basa Indonesia leng sepulu penerjema, yanansi Persahabatan Ali dan Emo (Nurul Fadilah), Cerita Haji Deris (Ritha Nur Oktovika), Nyale di Perut Manusia (Nur Ipadatul Amili), Parah Karena Merah (Lalu Abdul Fatah), Kupu, Belalang, dan Ulat Sutra (Agus Setiawan), Tas Sakti Umar Maye (Lalu Muhammad Gitan Prahana), Elang-Elang Bukit Sempiak (Muhammad Shubhi), Denta dan Beker Subuh (Nensy Suarti Sartika), Denda Mirah si Buah Hati (Arianto Adipurwanto), dan Cung Si Pencemburu (Wildan Nurhayatun).
Cerita dalam buku nan tuarap bau sanatang imajinasi ke kompetensi berpikir kritis, serta bau yasatingi kreativitas ke satayam intusi, yanansi komunikasi ke kolaborasi ade dadi prasyarat kecakapan hidup abad ke-21. Sakeran tusanapat lako Kepala Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa ke pihak ade kabeang kuntribusi sampe buku ta berhasel tupinaq, yammara penulis, penerjemah, penyunting, ke panitia Kantor Bahasa Provinsi NTB. Tuarap buku ta bau dadi sumber bacaan ade bau beang mampaat tawa siswa jenjang PAUD, SD, ke rama penôq pang Nusa Tenggara Barat ke sarea masyarakat Indonesia. Bau gama buku ta beang mampaat tawa tusarea budaya literasi ke sanadiq anak-anak kita pintar sesue ke Profil Pelajar Pancasila. Silamô tubaca!
Dr. Puji Retno Hardiningtyas, S.S., M.Hum.
SEKAPUR SIRIH
Kasanto labo Kapempe ededu ibara kai kasoba angi ma wancuku taho. La sia doho dua, laina londo ra mai ma sama. Pala kasoba angi la sia doho naradaku sa’e labo ari ma sabua loko. Kapempe namapu ro alu, wati tenggo ro walena bune Kasanto. Ade ndede kaina, Kasanto namade kaiku inga ro bantuna Kapempe rakasi susa ro darura.
Mpama dei ade buku to’i ake, nakatada podaku di samenana ndai, sapodakaina mori ndai di dunia ake wati wa’uba kese. Bune be wali hebata, ndai tantu wara ne’eta di dou makalai. Bunesi ntika rambei ibara kai Kasanto matenggo ro kante’e sarumbuna. Pala wati wa’una lo’i ro kataho wea kalete Kapempe manci’i, ramabuna dei talaga wunga maina angi ro fode. Ba daloa bandaina, Kasanto raho kaina bantu di sobana makalai. Maloana nempa ro nda’u samenana manci’i ededu Kako Sutera.
Kamboa ba ade mada ma ratunti buku ake, simpa-simpa wara to’i ao ro onena diru’u ba samenana weki ma baca ncau, inampu’una diru’uba ana toto’i ndaita ma wunga sakola, ngupa loa ro bade. Kombi naloampa weha ibara mataho di ade mpa’a ro rewo menana. Kacumpu kaina, nawarasi mancara ro kancaru di ade mpama ake, mboto kangampu, mai takancihi samaku.
Penulis
Daftar Isi
Kata Pengantar Kepala Kantor Bahasa Provinsi NTB ...... iii Sekapur Sirih .................................................................. iv Daftar Isi ........................................................................ v 1 Kapempe, Kasato, Labo Kako Sutra ............................... Biodata Penulis .............................................................. 24 Biodata Penyunting ....................................................... 25 Biodata Ilustrator ........................................................... 26
v
Kapempe, Kasanto, labo Kako Sutra
Di kengge nggaro lembo, kawawa ba doro mantika jao, wara kaiku sabua talaga to'i. Oina manoa macaru busi. Mboto uta ro si oi ma ngoja ro ma liwa. Siadoho mori sana cua bantu angi. Wati wara ma cua musu angi.
Di kengge talaga, mpende kai ba fu'u haju ma'ili ro ma kanggawona. Sela kaisi fu'u haju, wara wali bunga mamboto pahu . Wara ma kala, jao, ro wara wali ma monca. Wancuku ntika dintanda ro tio
Di sanga haju kengge talaga, mori kai mboto pahu mangemo. Bune si ntika kapempe ro kasanto. Labo mbotopu mangemo ro mantu'u makalai wali.
3
Ade mboto kai weki ma ngge'e di kengge talaga, wara kaiku mpama Kasanto labo Kapempe. La sia doho dua wancuku meci angina. Konde inggena wati sama ramai kaina, pala la sia doho bune sa'e labo ari.
Kasanto sarumbuna mpore ro ngiri. Isi madana nakancilo bune bola kaca. Ese wawo tutana wara antena mancangga dua. Rima ro edina woko kai ba rui. Kasanto didahu kai ba lenga na, pala kasanto wati sombona.
Kapempe sarumbuna wancuku mapuna. Kaletena wancuku ntikana. Nangemosi kapempe di kompe talaga, sara'ana ma wara natio mena. Dihi adena eda ntika kalete kapempe. Pala konde na ntika, kapempe wati sombona. Edeku dimeci menakai ba lenga na.
6
Di sabua ainaina, liro nawa'ura teka. Sena di ro'o haju nawa'ura toro. Tolo ro nggaro nawa'u menara taroa. Uta ro isi talaga wunga seke liwa ro ngojana. Samenana ma ngge'e di kompe talaga nawa'ura losa mena, lao ngupa ngaha ro ngupa lenga.
Pala wati wara ma raka bae kai ade. Wunga mpa'a ro kadihi menana ade, mai lalompa angi fode mawancu kente. Sanga haju nawa'ura mpoi kanggado.
Samenana ma wara di hidi ede nawa'ura dahu mena. Wara ma ncimi di hela ro'o haju. Wara ma rai lu'u dei karombo dana. Wara ja ma lao ngepa aka pita wadu, ro hidi ma kalai-lai wali.
8
Ndede wali ja diru'u ba Kasanto labo kapempe. Kasanto roci lalo nenti kaciana sanga haju. Di ade nenti kaina haju ede, madana ma tio salaho, tabe ku liri sobana Kapempe. Sobana ede wunga seke nenti kaciana sanga bunga rantu'u kaina
Nggao kaina Kapempe ba kauna nenti kacia. Kapempe coba nenti kacia kaina sanga bunga. Pala rima kapempe na'ipiku mapuna. Wati tenggona bune rima kasanto. Angi nanaha na'e. Samenana ma wara nanaha ipi dahu sa'idana.
Ntoi-ntoina Kapempe naha rome. Cumpu kaina watidu wa'una taha. Hori kaina rimana di
Angi fode nawa'ura dengga. Samenana ma ngemo ncau nawa'ura mai mbali mena di kengge talaga. Ngupa ro tio kaina, kombi wara weki ma moda. Paresa mena kaina dei oi ro di wombo haju.
Edempara eda lalo mena kaina Kapempe ma wau'ra mabu dei talaga. Ngango mena kai samenana ma eda. Wara ma nangi, wara ma kanggica ou lengana di ma bantu ro horu Kapempe ma wa'ura mbeca. Wara ma ne'e lao babu dei
11
Ntau lalo aka Kasanto. Weha kaina sanga haju to'i ma mango. Kasanto lo'o kaina sanga haju ede dei ade woha talaga, di kompe hidi kapempe. Sumpuna ma sabae nenti ba ndai Kasanto. Ngoa kaina Kapempe kau nenti sumpu haju.
Coba kai ba kapempe nenti ao sanga haju Sawa'u ba ede hinti kanari-nari ba Kasanto sampe rongga kai kapempe ari kengge talaga. Samenana ma eda, neo mena adena. Kapempe nawa'ura losa ari kengge talaga. Sarumbu Kapempe nawa'ura
Haba darura ma boha kapempe nawa'ura mbou. Weki ma mai tio Kapempe nanaha ndiha. Coba mena kaina bantu Kapempe. Kalei wa'a mena kaina Kapempe aka hidi ma toro ro ma mango, naloakura roci ngemo mbalina.
Ake sarumbu Kapempe nawa'ura mango. Karuku nari-nari kaina kaletena. Coba kaina ngemo nari-nari, pala ntumampa da wa'una hanta weki.
Coba mboda kaina ngemo. Samporo tekana, pala ntumampa mabu mbalina. Kapempe naha ncoki adena. Wati wa'una taha iuna. Wati rakana bade mboho oi madana. Samenana ma'eda ncau naha ipi kasi mena adena di Kapempe.
Nggahira Kasanto, aina pana ruku ka'ipi. Paresa tio kai ba Kasanto, kombi wara sarumbuna ma roco atao mancuwu. Poda kaina, palasi kalete Kapempe wara ma nci'i. Kombi wara ma rahina wunga mabuna dei talaga.
Samenana weki mamai tio, rere mena kau lembo ade Kapempe. Cua raho mena di Ruma, kombi warampa kane'e Ruma diloa kaina ngemo mbali soba menana ake. Kapempe watidu loana nggahi ro eli, malaisi kamidi weki, kede'e diru'u.
Sampro wa'uba ede, Kasanto kawara kaina lengana mangge'e aka fu'u haju murbei. Fu'u haju ede di sabua nggaro ma lembo. Lengana ede, ededu Kako Sutra. Kako Sutra naloa ndawi lolu, ngarana lolu Sutra. Lolu ede dindawi kai kani ro lombo
Lao ngemo kai Kasanto aka nggaro murbei, hidi wara kai Kako Sutra. Rongga kaira Kasanto aka nggaro murbei. Kako Sutra wunga seke karawina, ndawi lolu Sutra. Wento adena edana mai lengana ma wa'ura ntoi da'eda.
Sodi kaina haba. Kako Sutra ro lenga dohona taho menampa. Caha mena karawi ndawi lolu Sutra kai oi fela malosa di asana. Kako Sutra sodi ja babau ipi kai penti mai lumba nggaro ai marai kangata.
Edempara carita kaina angi fode. Sampe raka kaina carita Kapempe ma nci'i kalete, wati du loana ngemo. Kombisi loaku nda'u ro nempa, naloakura ngemo mbali.
O 19
HHH
Wati konde fiki kantoina, Kako Sutra ngawa lalona lao bantu Kapempe. Kasanto ipiku neo adena. Te'e lalona kontuna,kauna ne'e Kako Sutra ese wawo derina.
Rongga kaira aka talaga. Kako Sutra kalosa kaina oi felana, ndadi lalo kaina lolu Sutra. Wa'uba ede, nda'u ro nempa lalo kaina kalete Kapempe.
Nggori nda'una, kaura coba ngemo. Mpurnana Ruma, Kapempe wa'ura loa ngemo mbali. Samenana weki ma wara, roi menana loa Kako Sutra. Ake wa'ura sana mena adena, Kapempe wa'ura loa ngemo
Wati wara disabandikai neo ade ro tarima kasi Kapempe ro Kasanto diru'u Kako Sutra. Ndede wali ja Kako Sutra rau wati kamboana ufa. Cua bantu angi di ade susa ro darura ede mapenti. Mori di duniake wara susa wara sana. Mai si susa kalembo ade kapaja sara. Maisi sana aina nefa ro mbure. Kawarapu ruma ma rakandadi ndai ta.
Raka kaira wakatu dilao dula rombali kaina Kako Sutra. Nalao mbalira aka nggaro murbei.
Salama-lama laomu sobae, kombi ta'edampa angi warasi ru'u ma inga. Sama-sama cua kalembo ade, kana'e doa. Angi ro fode, supu ro mabua ai to'ina mai mbalina. Aamiin'.
TH C 23
BIODATA PENULIS
Ruslan Ajileo : Rangganakai na tanggal 5 April 1960. Sakola SD, SMP, labo SPG aka dana ra wara kaiana Kabupaten Bima (Mbojo) Nusa Tenggara Barat. Kanggorina S-1 aka Universitas Muhammadiyah Mataram, labo S-2 aka Universitas Negeri Surabaya. Tampu’u kai ndadina guru SD mba’ana 1983. Pansio kaina Pengawas Pendidikan mba’ana 2020. Arimaiba ndadina guru ro pengawas sakola, naca’u tunti buku, inampu’una buku mpama diru’uba dambe to’i. Ra tunti ncauna ma wa’ura ndadi kai buku ededu: Melinjo Pohon Serbaguna (2 002), Firdaus Pelopor Budidaya Ikan Air Tawar (2002), Surat Terakhir (2010), Kesatria Lendang Kuripan (2012), Cici Rindu Ibu (2012), Terima Kasih Osa dan Osi (2012), Pangeran Sumbing (2013), Mutiara Pulau Cemara (2013), Mimpi Anak Tambora (2017), Anak Laut Elang Samudera (2019), Nyanyian dari Balik Bukit (2019), La Barasi (2021), labo Bara si Kaki Ajaib (2022).
Ade ca’u kaina tunti buku, raka kaina penghargaan bunesintika : 1) Juara Harapan I Tingkat Nasional, Sayembara Penulisan Naskah Buku Bacaan, Pusat Perbukuan tahun 1999, (2) Juara Harapan II Tingkat Nasional, Lomba Menulis Naskah Cerita Dirjen Dikdasmen tahun 2000, (3) Juara I Tingkat Nasional, Lomba Menulis Cerita Dirjen Dikdasmen Tahun 2001, (4) Pemenang Nasional Sayembara Penulisan Cerita Bergambar Dirjen Dikdasmen tahun 2003, (5) Juara II Tingkat Nasional Sayembara Penulisan Naskah Buku Bacaan Pusat Perbukuan tahun 2006, (6) Juara I Tingkat Nasional, Sayembara Penulisan Naskah Bacaan, Pusat Perbukuan tahun 2009, (7) Penulis Buku Terpilih Sayembara Penulisan Bahan Bacaan Literasi GLN, Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa tahun 2017, (8) Penulis Buku Terpilih Sayembara Penulisan Bacaan Literasi Kantor Bahasa NTB tahun 2018, (9) Juara II Tingkat Provinsi Sayembara Penulisan naskaah bacaan Dinas pendidikan NTB, (10) Pemenang I Sayembara Penulisan Cerita Anak untuk Kategori Bahasa Mbojo tahun 2022, (11) Penulis terpilih, Seleksi Penulis Buku Bacaan Literasi dalam Rangka Gerakan Literasi Nasional Tahun 2022.
Dou di umana Hj. Siti Mariam, S.Pd., nawa’ura mbei ba Ruma upa douna ana, labo sabua dou ompu.
BIODATA PENYUNTING
Zamzam Hariro, M.Pd ra-nggana aka Pringgajurang, 5 Februari 1978. Sia ke na-stafku aka Kantor Bahasa Provinsi NTB tampu’u 2007 sampe sa ake. Sia ra-weha-na S2 Applied Linguistics, Pascasarjana, aka Universitas Negeri Yogyakarta. Sa’at ake, sia ndadi Penerjemah Ahli Muda aka Kantor Bahasa Provinsi ma wara aka Jalan dokter Sujono, Kampo Jempong Baru, Kacamatan Sekarbela, Kota Mataram, Provinsi Nusa Tenggara Barat.
Zamzam Hariro na-ngge’e aka Pajang Timur-ku, Kampo Mataram, Kacamatan Mataram, Kota Mataram. Sia loa dibungi aka email [email protected] ato nomor ponsel 081339887795. Sia rau wau-ra iu-na sunting wewaran judul-na Hindarjaya (2021), Kenjarian Jari Sili (2022) labo Cerita Rakyat Mbojo (2021). Sia ke waura iu-na batu Pelatihan Penyuntingan Cerita Anak (2022).
BIODATA ILUSTRATOR
Dian labo Herry. Siadoho ngee’e aka Gunung Sari Lombok Barat. Sakola kai la Dian ma bou ake ederu S-1 ndawi komunikasi visual aka universitas Bumi Gora. Mba’a ake umu la Dian 23 mba’a, Edru Herry S-1 Tehnik Informatika Universitas Bumi Gora, mba’a ake umu la Herry 33 mba’a. Tertarik kai siadoho di gamba na runggiku siadoho di ma ntau ncau karya edru carita ru’u ba dambe to’i. Siadoho loa dihubungi aka Dian.
Kementerian Pendidikan, Kebudayaan, Riset, dan Teknologi Jalan Jenderal Sudirman, Senayan, Jakarta Pusat Laman: www.kemdikbud.go.id