Serie No. 318 Hargana f0.30

Wason

PL5454

A665D6

DONGENG PALOEKNA ASIA

TINA

SPROOKJES HANS ANDERSEN

diwoewoehan anggitan

D. K. ARDIWINATA

djeung

R. MEMED

ON UITGAVE VAN DE COMMISSIE VOOR DE VOLKSLECTUUR

KALOEARANC BALE-POESTAKA

P DUCRO, UITV.

Wason

PL5454 A665 D6

CORNELL UNIVERSITY

LIBRARY

CORNELL

OUNDED

Cornell University Library PL 5454.A665D6 Dongeng paloeknatina sprookjes Andersen

3 1924 023 411 212 ech

Serie No. 318 Hargana f 0.30

DONGENG PALOEKNA

TINA

SPROOKJES HANS ANDERSEN

DIWOEWOEHAN ANGGITAN

D. K. ARDIWINATAdjeung R. MEMED.

KALOEARAN BALE-POESTAK A.

:-: DRUKKERIJ VOLKSLECTUUR WELTEVREDEN 1932.

!

?

I.

Poetri sadjati.

hidji katjida kameumeut sarta dinangna tina taja deui bakal djadi ganti dimana andjeunna wapat Tapi koe diadjenan koe radja pisan

ka Kawasa joeswana Barang dipariksa bisi Lahir ajeuna meudjeuhna boga rabi malah ari kahajang Pěrkara dipikahajang" Radja Anom henteu pidjawabeun Teu lila pók „ Soemoehoen pariksa han kahartos Sakalintang Goesti nja nampi lahiran tina isin rehing kahajang kalaksanakeunana Kangdjeng lintang tingali radja timbang kaadilan teu deui djalan ngeujeuk bilih baring milik tiasa Kadjabina pikeun prameswari pěrjogi soepados kaasih niten- na kana prameswari gampil djoek miloe kana lakoe teu Hawatos teuing Koe margi diwi- dian tebih njaba ngilari sadjati radja Radja lahirna : karep kitoe pisan

Bra bae ajeuna mah, geura miang, moega Goesti Maha Soetji maparin rahmat, hasil noe dimaksoed!" Radja Anom soedjoed njioem sampean ramana,moelih ka kapoetran, njandak panganggo djeung pisangoeeun di djalan. Isoekna djěngkar, njalira bae angkat sakaparan-paran.Pirang ngambah nagara; kampoeng taja noe dilaroeng, padesan kabeh disorang, tapi wěleh, poetri sadjati mah henteu mendak,teu koe hanteu pada aja koetjiwana, tandaning lain saestoena. Toedjoeh taoen Radja Anom ngalalana,henteu atjan aja ke- kengingan.Toengtoengna ngaraos bosen, toeloej bae moelih.Tjek dina manahna : „ Geus pirang tahoen lilana aing njaba, ninggal- keun nagara, neangan noe moal kapanggih.Ajeuna mah leuwih hade balik bae, masing henteu diteangan oge djodo,mah tara. kanjahoan, geus aja oge datang sorangan. " Henteu katjatoer di djalanna, kotjapkeun geus népi bae ka boemi. Iboe-rama taja hinggana boengah manahna, poetra soemping deui. Dasar panteg panedjana,Goesti Maha Soetji henteu samar nga- gandjar ka abdina noe běněr. Dinahijipeuting ger hoedjan angin, gelap dordar. Sora goe- goer geus taja dengekeuneunana,kilat tingboerinjaj. Di djěro dajeuh djemprek tiiseun, taja djalma noe ngoelampréng. Radja sapoetra garwa keur tjalik di kamar, ngadangoe noe ngětrokan panto. Ari diboeka, aja istri geulislir widadari,ram- boetna ngaroendaj, panganggona tjaliproek.Dipariksa koe Radja : „ Saha ieu,rek ka mana, aja naon ?" Istri teh soedjoed bari oendjoekan,sasaoeran beres perlente, matak loetjoe noe ngadangoe : „ Soemochoen pariksa Goesti,manawi dipěrtjantěn, poen bapa teh jadi radja. Anoe mawi dongkap ka dieu, kasaroeng,nalika ngiring matjangkrama di leuweung. Manawi aja sih piwělas Goesti, njoehoenkeun widi sawengi ieu ngarĕrěh di dieu !" Radja, garwa djeung poetra teu kira-kira kageteunana;henteu njangka eta teh poetra radja. Malah mimitina mah henteu pĕr- tjantěneun; moal enja poetra radja sakitoe nistana, soemping tengah peuting keur hoedjan riboet, panganggo baroetoet djalibrěg. Tapi barang katingali parangina, boedi manis,tata hoermat. taja tjawadeunana, Radja, garwa djeung poetra henteu salamar deui, tangtoe eta teh poetra radja.Toeloej miwarang gandek njokot panganggo noe barérésih baris salin. Radja anom ratoeg manahna, ningali istri sakitoe geulisna. Kakara ajeuna mendak istri noe panoedjoe djeung manah. Barang geus peuting Nji poetri dipěrnahkeun dina hidji kamar, toeloej koelem. Isoekna ngadeuheusan ka Radja Sépoeh;lahir Radja : Koemaha Njai,tibra sare teh ?"

Walon Poetri mawi teh henteu tiasa teh aja kana njĕrina Radja dina Di singkoer njarios ka lahirna ,,Kadenge tadi tjarita Nji Poetri ? Ama geus teu nja poetri sadjati dipikahajang poetri sadjati Anoe kana teh pira katjang sasiki arek ngadodja teuna anak koeritjakan mah moal karasaeun meureun komo tjapena Ari katjang teh diteundeunna dina kasoer lapis" Radja Anom langkoeng reh maksoed kalak-

Henteu heuleut nikah pisan Abdi pada ati Radja Anom Radja Radja lajeutlir djeung peneut taja Barang Radja Anom Nagara tambah hardja koering maroekti menak baleunghar njiar kahiroepan

II.

Papatah.

Hindoestan ka

Ari matak njamoer kitoe palaj niten di kitoe teh mindeng pisan Radja Anom ningali miskin měndak Barang ka hidji ningali hidji aki keur dioek sisi nawarkeun Radja Anom kageteun kakara ngadangoe aki- aki teh dipariksa,,Papatah naon aki?" Walon aki Papatah pisan dilampahkeun matak redjeki ari hargana teu kenging ditawar deui " Koe Radja Anom dimanah aki aki dipaparin lahirna : Tjik tjaritakeun patah " Walon aki Papatah kahidji njaba ati di teu wawoeh iatna keur dina waka beak,ihtiar kaloear tina Katiloe : ka salaki hajang ginding " Kaopat rek migawe hidji pagawean teuing kana batoer " Sadjalan Radja Anom henteu pegat

ka njarios ka Radja lahirna teuing ditipoe meuli teh pamilih Bral indit boektikeun teh nintjak ka " Radja Anom hidji nagara.

Heuleut saminggoe,kira wantji magrib, soemping ka hidji lemboer, ngareréb di hidji waroeng.Toekang waroeng teh bageur pisan, boedi parangina manis, soesoegoehna perjoga, pangkoelě- man běrěsih. Memeh koelem, Radja Anom njileuk bae,emoet kana papatah tea. Dina manahna : „ Naha aja djělěma akoean teuing,toerta kakara wawoeh,boa ajeuna aing koedoe ati teh !" Kira waktoe djanari,keur meudjeuhna sepi, andjeunna ngadangoe noe ngérétek; braj panto kamar pangkoeleman teh moeka. Teu kira bae reuwasna ningali aja noe asoep, njěkěl sekin beunang maték. Ariditégés-tégés, toekang waroeng tea.Radja Anom ras emoet kana papatah noe kadoea; miris risi teh leungit, toeloej ngadĕg, henteu pisan goegoep,sasaoeran tatag,lahirna : „, Ke heula,kaoela aja pitjaritaeun. " Toekang waroeng kageteun, nendjo tata Radja Anom sakitoe rintihna, taja sieun,euweuh semoe risi. Dina pikirna :„ Ieu djělěma kawas lain sabongbrong, tangtoe aja djadjatenna. " Lahir Radja Anom :,, Sampeanteh tangtoe pisan rek ngarah banda kaoela. Lamoen sampean hajang oentoeng,henteu perloe kaoela dipaehan; ngariboet-riboet bae,sababna moal aja paedahna; bisi tjara dongeng andjing.Djělěma noe koerang pariksa teh sok kadoehoeng ahirna!" Tembal toekang waroeng : „Andjing naon ?" Saoer Radja Anom: ,,Geura dengekeun,kaoela rek njarita."

Dongeng Radja Anom.

mangarti dititah tjaraKi ka tara Hidji katjilakaan ka djadi miskin Kaběněran karoenjaeun, Salim Ki teh dibere pikeun indit ka rek njoba² meunang Ari andjingna dititip- keun ka ki Salim ki soedagar njaba ki Salim kabongkaran dipaling taja Taja hinggana ngagilintjing pisan Keur soesah andjing titipan teh njampeurkeun njaba ki Salim digegel ka loear Ki pisan nendjo andjing kitoe ngartieun Andjing balik deui bari ngagogog kawas noe nga-djakan indit Tjek pikir ki Salim Ieu andjing

soedna."Toeloej noetoerkeun ka loear.Andjing teroes leumpangna bari ngegel doedoekoej, ngadjoegdjoeg hidji roejoek sisi leuweung. Barang datang ka dinja, andjing teh eureun bari tjatjakar. Beh pěti doeit djeung barang2 teh kapanggih. Ki Salim atoheun pisan,doeit djeung barang teh gantjang dikoendjal ka imahna. Bawaning koe soeka sarta tarima kana kabelaanana andjing, hoetang sobatna teh rek diloenaskeun bae, itoeng pamoelang tarima.Toeloej njieun soerat njaritakeun katjilakaän sarta kabelaan andjing, nja kitoe deui kasoekaan,doemeh barang kapi- milik deui djeung ngaloenaskeun pihoetang tea. Eta soerat di- gantelkeun kana kongkorong andjing. Koe sabab katjida ma- ngartina,henteu hese deui,maksoed ki Salim koe andjing ka hartieun, toeloej indit ka nagara tempat doenoenganana." Radja Anom eureun njariosna, boengah ningali toekang waroeng ngaregěpkeunana teh mani teu oesik. Oeroet tadi rek maehan teh ajeuna mah resep noe aja,kairoet koe tjarita. Sekinna disělapkeun dina bilik.Omongna: „ Mangga těraskeun, hajang terang toengtoengna,noen!" Radja Anom neroeskeun, njarios : ,, Meunang doea poë di djalan, andjing tehdatang ka doenoenganana.Barang nendjo andjing datang,ki soedagar reuwaseun; ras inget kana hoetang, atjan boga keur naoer,tina sangkana, andjing datang teh,dititah nagih.Tjek dina pikirna: „ Leuwih hade ieu andjing dipaehan bae, soepaja aing bisa nganglés henteu ka- datangan." Teu pandjang dipikir, gědak bae andjing teh ditarok,hoeloena remoek, paeh harita pisan. Soerat tina kongkorong ragrag, toeloej koe ki Soedagar ditjokot. Aridibatja,broek bae soedagar ngaroempoejoek, handjakal sagede goenoeng maehan anoe sakitoe boemelana,lantaran koerang pariksa. Kisoedagar tjeurik sẽségroek kawas boedak; andjing dioesapan. Tah bisi kitoe noe matak oelah roesoeh teh !" Barang tamat Radja Anom njarios,manoek di loear letjet disarada, hajam raong kongkorongok,nandakeun geus beurang. Toekang waroeng reuwaseun pisan,sieun dilaporkeun ka nagara. Toeloej soedjoed ka Radja Anom bari totobatan, soempah,moal ngalakoekeun deui djahat. Radja Anom toeloej djengkar deui, ngalahir djéro manahina : " Geus doea.papatah teh kaboektian. " Ajeuna andjeunna palaj ngaboektikeun noe katiloe.Angkatna ngadjoedjoeg nagara raka-istri noe dipigarwa koe hidji radja.Barang soemping ka sisi kota, Radja Anom njamoer oelama, ngoetjel tasbe. Harita keneh teroes ka karaton bae.ngadeg dina sisi koeta deukeut lawang.

Teu koengsi lila lar aja gandek Radja ngaliwat; lahir Radja

Anom : „Oendjoekkeun ka Radja Istri,raka bade népangan!" Ieu teh wari kitoe " Radja Anom " Entong tjarita geuwat bae oendjoekkeun lain raka Radja Istri " tapi Radja Anom keukeuh miwarangna Gandek teh indit „ Keun sia geura aja karasana !" Barang Radja Istri taja hinggana lingsěm dihina Dina manahna těrkaan ka raka Bawaning kaliwat dipariksa deui Radja Anom ditimbalan ka pandjara Tapi Radja Anom, njaoer nahna : „ Běněr katiloe " Meunang tiloe boelan kakara dika angkat nagri Barang ka hidji deukeut katja hidji nagara di tjeurik bari Kahajang sing mikahajang lain. lajak hidji hidjina !" Radja Anom mariksa ka keur tjeurik Wangsoel Emh ki koering teh anak lalaki keur Ajeuna indit ka hajang poetri radja Tapi woengkoel anak koering radja maroelih " Radja Anom : matak kitoe ?" Djawab Radja keur taan wadal hidji teu radja istri djadi wadal Bawaning njaah ka dědemit Tapi bisa teu atjan aja sakti komo deui anak koering Lah " Radja Anom teuing bibi bisa " Toekang Radja Anom : piwarang balik anak mah !" Radja Anom angkat,mariksa ka noe ngadjaga, djeung idin

, boedjang keur dioek bae nangkeup harigoe,soesah memeh pek. Saoer Radja Anom Koela teh dititah koe berhala keun reuwas " Kipisan bari njěkěl ka Radja Anom Koela lain teu wani bieu keur mikir pingalawaneun" Kotjapkenn peutingna Radja Anom djeung ki taraki taki Teu lila Radja Anom di taneuh; lini Ari ki teu loba tjarita ka loear ti kamar balik ka indoengna kop Tapi Radja ditinggalkeun teh henteu gimir kana lamoen rek migawe hidji batoer Ret ningali kana bilik aja tjandak bari Di didjieunna tina emas tjahjana Sora dina taneuh beuki Braj taneuh teh Radja Anom ningali kawas beuki deukeut beuki sidik teh katjida tjalawak, Radja Anom kasima digorok Oraj bari taneuh amboe-Pědang teh mani tapi Radja Anom henteu dilesotkeun beuki kana Lila leuleus tina soengoetna Radja Anom teu kira gětih teh tina Isoekna loempat ka Radja Radja garwa ningali diiring koe Radja mariksa ka Radja Anom, anak ti bari wělěh Pok Radja Anom njarios ti awal ahir.Radja teu kira radja wawanen Heuleut nikahkeun Radja Anom ka poetri rame pisan peuting henteu Barang sawatara Radja Anom amitan ka ka iboe Garwana ditjandak diiring Tjatoerkeun ka Radja Anom gantjang njarios ti sadjengkarna nepi ka deui ka

teu Radja Sepoeh deui mawa rabi katjida anak pikeun Ti ka moal njawad hidji tatjan

Barang ramana Radja Anom radja radja

III.

Panganggo weuteuh.

baheula, teu djamak ka ka kana atawa ngoeroes pikeun kana kaloeli Děmi kana ningali kamidi kana iring iringan ti Pikeun hidji hidji : paranti kieu paranti kana pesta kieu djeung njětana kana teh alah istri Djeung deui teu

deui ari kana onaman djamak ieu Ngan di sok teh kitoe lain boeroek joe sěkar Dika-manakeun teu teh ? Naha ka menak menak ka pakir kin ? Henteu : raksoekan aja koedangna mani njajeud manan di toko Ningali teh djadi kani'matan ka Koe lantaran kana panganggo-

-di tjoel ka

wadjib woengkoel ka dinja Ana keur tjalik

naon anoe tatjan kalaksanakeun nepi ka Ngahadja njadiakeun hidji kamar paranti kamar " Di dinja teh eunteung paranti nilik andjeun kenr njoeroep Ari biasana di radja radja aja nanjakeun di Kangdjěng Radja didjawabna Kangjeng Radja keur magelaran salian ti Tapi ari di Radja

lain kitoe keur di kamar atawa keur " Katjaritakeun Radja kana djalma ti rek atawa kahiroepan hidji ka jen adatna Kangdjĕng Radja teh teu djamak djeung Toeloej ka karaton Dipariksa Radja ti mana nja pikarěpeun Ari njembahkeun ,laksa wirehing larapan marék ka awit ti Anoe mawi marek ka manawi dampal Goesti nimbalan teu kintěn tara katingal djalma anoe sakalang- teu kana. " Kangdjeng Radja koeng sarta dina Euleuh hajang teuing aing kitoe lamoen teh aing bisa kana " kitoe Kangdjeng Radja ngadawoeh ,,Atoeh poegoeh dipangnjieunkeun prak njieun aing moal ditawar sing tjarita " Pioendjoek giringsing Teu pindo mioendjoek eta teu kamanah njembahkeun djiwa Nanging awon sok kanteh ĕmas kenging itjal " Radja pisan aing hajang menta mah ka djoeroe. " Tjatoerkeun giringsing geus dipaparin djeung pirang pirang keur djeung Radja ieu moal tjekap saeutik saeutik Tidinja prak njadiakeun pakara rek nganteh djeung ninoen Nja kitoe njadiakeun ranti njieun Tapi teh ngan woeng.

koel parabot bae,teu aja noe dipigawena;ari doeit tea mah djeung emas arasoepan bae kana kantong kitoekang ngagiringsing. Děmi pětana djiga noe enja naker, leungeunna paboeis, tjara noe keur digawe;dina keur mihane,koear-kier,boelak-balik bari njěkélan andir. Abdi-abdi oerang nagara eta geus loba noe njarahoëun, jen Kangdjeng Radja keur nimbalan ngadamel panganggo aheng; kabeh pada kawaraneun, pada hajang geura njaho boektina.Tjeuk palikiranana: lamoen eta panganggo geus anggeus, tangtoe aing bisa njaho tatangga-tatangga aing atawa batoer-batoer aing noe pinter djeung noe bodo. Katjatoerkeun Kangdjeng Radja geus garo-mengmengan bae, palaj geura ningali boektina, palaj geura nganggo, geus dila- moenkeun bae sarta dina manahna njangka, jen eta panganggo teh moal gagal aloesna.Andjeunna palajeun pisan ningali anoe keur digawe, keur koemaha, naha tangeh keneh atawa geus tereh anggeus,sabab kérésana-dimana geus anggeus, andjeunna rek ngadamel pesta iring-iringan, soepaja iasa ngahělarkeun panganggo aheng djeung ambeh abdi-abdi tarĕrangeun, jenan- djeunna ngaleuseuhan panganggo aheng.Tapi oepama rek ningali, bisi ngagokan, toeroeg-toeroeg kagoengan manah seber meueusan, sieun koe andjeunna teu katingali, heug bae engke kanjahoan, jen andjeunna djělěma bodo. Koe sabab eta tjek manahna : Leuwih hade aing nitahan bae patih,anoe geus katangen djělěma běněr atina, hade koemawoe- lana, toeroeg-toeroeg njahoëun kana atoeran tinoen noe hade noe goreng. Gantjanging tjarita djoeragan Aria Patih geus djoeng angkatna ka tempat noe keur njieun panganggo tea,ditimbalan koe Kangdjěng Radja. Barang geus soemping andjeunna ka dinja,teu kira-kira bae kagetna, doemeh anoe madjar maneh keur ninoen teh,bět teu katingali kantehna atawa běnangna, ngan pakarana bae ngabaragoeg, tapi ari polahna eta toekang ninoen djiga ěnja keur digawe tjakah-tjikih,koear-kier pěta noe keur mihane; noe saoerang djiga noe keur ninoen.Andjeunna sasaoeran dina manahna : „ Na koemaha ieu noe digawe teh,bět teu kadeuleu noe dipigawena. Naha mata aing lamoer atawa aing djělěma bodo.Palangsiang enja aing bodo. Beu era těměn lamoen aing katangar nja kabodoan." Koe sabab andjeunna kagoengan manah kitoe,teu kersaeun ngedalkeun, jen eta tinoen koe andjeunna teu katingali. Toekang ninoen noe saoerang eureun digawena, toeloej mědě kan ka djoeraganAria,bari oendjoekan : „ Noehoen pisan dampal gamparan soemping, mangga geura tingalian ieu boeboeatan

djisim tebih keneh kana kedah

kantehna Ieu pakara pakara nanging pakara hikmat deui tingali sakieu pakara mali moal kenging di- tinoen tingali matak Ieu teh raksoekan tjobi tingali " Aria Patih teu di djéro ari tinoen bari toetoendjoek djiga tapi weleh teu katingali; tjoer bae bidjil tjikaseer manan katingali

Koemaha pikatingalieun Tapi andjeunna teu kĕrsaeun waktja mah pok bari Ieu mah estoening lain di kieuna Lamoen dewek tjara kieu těměn Kangdjeng Radja ningali piraksoekaneun sakieu " Toekang tinoen bari imoet kamanah " Aria Patih moelih ti dinja rek ka Kangjeng Radja Barang pok hatoeran njarioskeun piraksoekaneun dioendjoekkeun djeung salian ti tapi tinoen katingali Kangdjeng Radja pertjantén kana ki Patih kawantoe geus kaoeninga jen Patih teh Toekang tina ngarasa njoehoenkeun djeung pokna mah keur njieun deui teu mahi Kangdjěng Radja teu pisan teu manah kapalajna tereh Heuleut lima marios Ari rarajna tapi kawantoe joeswa ngadjěgir tampir Ana angkat sok ngadjingdjing

ka tempat teu tjara Aria Patih katingali tjatjakan nganggo

di manahna Na ieu teh noe matak teu Naha teh kitoe ? Ari kawentar njěboetkeun ka aing. pinter karangan kitab kitab Pathoelkarib geus katalar paranti Kana elmoe aing geus maher paranti ngawariskeun rek aing teh koerang bisa kana Tapi moestahil Ngan mah aing bisa teuing boektina henteu.Tapi kitoe, kanjahoan Koe leuwih aing rek katendjo bae saeutik mah mokaha wiwirang. Tjek toekang ngagiringsing tingali ieu djisim kakiranganana ? djisim tjekap pisan tingali ieu keur ieu keur sindjangna keur lantjinganana Latarna sareng tina raksoekan kana ka teu teh koe Kangdjeng Radja ” Ari ahli ahli njiar pikaseurieun Barang pihatoer kitoe, Astagpiroellah halalim naha ieu teh teuing manis teuing Rasa dewek euweuh Kangdjeng Radja ka teu kamanah! Keun dewek " djoeragan moelih ka Kangjeng Radja Kangdjĕng Radja manahna sarta beuki pertjantenna Djalma-djalma eundeur njaritakeun, jen Kangdjěng Radja ajeuna bakal katjida sarta kitoe kitoe kawaranan tina pikir kieu „Ah ajeuna aing bakal bisa njaho atawa atawa teu kana Katjatoerkeun Kangdjeng Radja palajeun ningali andjeun keur dina Dina hidji angkat ka keur ninoen diiring koe Aria Patih panakawan Barang ka dinja kira kira Kangdjeng Radja tina teu katingali

teu kanteh djiga keur Patih sili tjarita bari kana Kangdjěng Radja ningali teh Kangdjěng Radja di manahna Teu kaharti katjida naha ari aing teu kadeuleu Naha aing teh bodo kitoe atawa teu bisa kana Era aing katangar sagalaAh leuwih rek njěboet keun." ka Patih, Patih katjida ieu kami katjida kakara kana tjara ajeuna " Pioendjoek Patih : dawoel Goesti dina waktos Dampal pěrjogi katjida arak arakan tiasa ningal kana kasaeanana Dampal kantenan ngiring bingah Kadjawi ti eta iasa di antawis atanapi pangkat alit teu tiasa kana " Radja pisan Hade ti ajeuna koe Patih njieun iring iringan rame katjida pikeun njoekakeun" Tidinja Kangdjeng Radja deui ka toekang Ieu di lima deui aing rek iring iringan kana Koemaha sanggoep Toekang ninoen kadjeun wengi " !" Patih Ieu paparin sing lobaRadja ti diangkat djadi mantri tinoen ” kitoe toeloej Kangdjéng Radja saponggawana Katjatoerkeun ninoen ti harita digawena peuting ti peuting hibar koe jen énja keur keun Radja Nja kitoe deui jen dina Kangdjeng Radja baris iring iringan larkeun weuteuh. Atoeh teu kira kira istri istri njadiakeun keur teu andjoek

Dina po piisoekaneun iring iringan tea djoeraganAria Patih para ponggawa geus tatan-tatan,keur

helaran karasmenan djeung gawa baris ngiring aja dina dina kareta ngiring kareta Kangdjéng Radja Ieu iring iringan Aria Patih arek leuwih ti bari mestakeun. Radja Nja kitoe deui rek laladjo deui teh abring-abringan djalan pasisian hajang geura teh Katjatoerkeun piïsoekaneun iring iringan teh njieun Tinoenanana dikeureut pirak- pilantjinganeun prak dikapoet sakali salian ti Keur waktoe bati teu aja ngan keur ngagoenting djiga tapi euweuh keur ka ka teu tembong Tapi djalma balem kawas koe pada sieun kanjahoan jen teu nendjo kana gawe meureun, djadi patoekangan koeli aja ngoelikeun Gantjanging tjarita ka Kang-Radja baki

Barang kasampak Kangdjeng Radja keur menak Kangdjěng Radja „Koemaha Mantri kami ?" Pioendjoekna " baki ditjokot tina baki tim-Ieu kinten ka teh teu Menak-menak di dinja piligenti kana mah ningali ari atina teh taja kadjaba ti ngan Kangdjěng Radja jen andjeunna teu ningali kana

sieun katjida

kana Toekang ninoen Ieu perkawis aja lintang ti abdi Goesti" Radja euweuh

isoek di pikeun kami " Kotjapkeun isoekna giringsing teh aja di karaton djiga noe keur nganggoan Kangdjěng Radja kamar bari biwirna Radja nja katjida tatakrama tapi Kangdjeng Radja harita teu aja manahna koe teu katingali teu atjan ningali kana mani teu raraj awahing koe tapi ari rek njarios teu djadi Radja djeung njangka jen koe batoer batoer mah teuing enja katarendjoeun Gantjangna Aria Patih joekkeun iring iringan Ladjeng Kangdjeng Radja angkat ka loear njěta kenging sataker djiga palaj mantri ngiring ti njěta njěkélan tjara Astina para tjeti tapi ditjěkělanana teh angin Eta giringsing Tidinja tjlak Kangdjeng Radja nitih kareta iring-iringan Barang naringal jen sidik Kangdjeng

sarta di atina Na mata aing teu atawa Radja Wah palangsiang mah aing atawa ” Mimitina mah aja hidji wani lantaran sieun kanjahoan jen Tidinja tjew Naha teuing " Tjek katjida" Tidinja ger tjek tjek deui salian ti

Geus kitoe Kangdjeng Radja ngalangkoeng kana hidji goendoekan

baroedak,anoe keur meudjeuhna togmol, geta-gěto.Tjek hidji Ilih Kangdjěng Radja ditarandjang ?" Tembal Enja padjar geuning ditarandjang" Tidinja beuki teh ditaran- " awewe-awewe : leuna kami Radja " Tjek sahidji lalaki kami nja kitoe " Ari dimimitian koe mah kolot kolot ger jen Kangdjěng Radja Kangdjeng Radja kana kolot kolot tingharewos katingali Radja dina jen njarěboetkeun Radja Koe Kangdjěng Radja dina beuki Tapi dilawan pertjajana Wah teu teh,ari palinterna " Sanadjan andjeunna kitoe kiat lami- lami Iring iringan teh dipiwarang Kangdjĕng Radja moelih ka karaton tina karěta weudeu njěta panganggo

A.

IV.

Awewe hade panarima.

dina di lěma-salaki kolot leuwih ti tengah

Imahna tihangna kai hateupna eurih sarta geus iris bilikna loba Di imahna leuit tajoh tara Nja kitoe deui jeng kawasna geus langka Deukeut lisoeng aja istal hidji Ngan awahing lantaran njaah kana kawantoe ti ngongora kana teh Tapi harita da tara mangngaritkeun teu meuli teu sisi djalan atawa di tegal koe atawa Tapi ti ari lantaran salaki lajeut tara patjektjokan rèdjéki- euweuh rědjěki narima kana aja pamadjikanana tara pisan ka salaki sakira matak djadi dibikeun salakina ditarimakeun dipangmeulikeun tara teuing aja pikirna di pamadjikan Tedakna Paing " meureun dilakonan teh dipikir heula Eta matak salaki djadi Dina hidji pamadjikanana Paing atawa toekeurkeun ka noe leuwih teu miara Paing teu mangngaritkeun ari meuli dibeulina; meuli djeung geus gendjer ti sawah Ari diangon, lah kami teu toeroen

kamari mani dina lengan Djeung mah teu ka dajeuh tjarang taja patjarian; geuning teh teu kaoer koe ngindjeum bae mani geus " Toekeurkeun kana " Kana leuwih kana ka miarana " Ah tapi kawasna didjoeal ngariripoeh make ingon " nja Paing" Lamoen beulikeun kana?" ,,Mangsa Paing leuwih njaho kana kapantiPaing sok bisa nitimoekeun djikan " hade ari kitoe kami rek ka ” Isoekna kira wantji haneut mojan nginoem tjikopi Paing indit dihakanan beurit ditjalana komprang bari njěkělan Paing teh ti bisa tjarita sarta djeung batoer matak pikaseurieun Harita djan tatjan aki aki pisan koemisna geus halisna oge widjen djadi matak loetjoe ka pamadjikanana tjitjing " Walon Maing bari ngadilak ,,Wah, njaba ka atjan " Eta pamadjikanana salakina di Katjaritakeun Paing ti imahnaprok djeung hidji djalma ngagiringkeun sapi bikang kawantoe keur anakan Barang ret Paing di atina Leuh ieu koeda ditoekeurkeun dinja meureun oentoeng Bener ngoeroesna tapi isoek botol mah Heug deukeut ka Loerah aja toean kontrak isoek Ajeuna njarandakanana ti lamoen aing meureun ka aing deukeut aing lima ketip

Tidinja ka ngagiringkeun teh : tjing liren rek ditjandak ka?" Anoe koering rek dibawa ka dinja ka tegal rek diangon "

" Noe kana ngilikan koekoelintjiranana Tjik pikirna Ieu koe ari Lamoen koe aing dipiara dilintoehan meureun lakoe f mah " ka Paing : „Sabaraha wani? make noempang da teu " !" toetoekeuran teh Paing balik tapi ari rek ka pasar,ki pikirna Kapalang rek kalian indit ti imah, ari deui sok "

Beuki deukeut ka beuki loba noe lalar liwat balik kawantoe Atoeh kira kira matak poesingna Paing mani teu loeoet kawas mandi kawalahan Lar aja djělěma bikang Tah," tjek Paing di atina rek ditoekeurkeun ka dinja matak teuing mawana di lemboer njatoena henteu djalan Paing Tjisoesoena nadjan teu loba tjara tapi tjek oerang Arab mah leuwih matak koeat kana tinimbang djeung tji- sapi Maing leuwih embe ti batan awakna tangtoe da " Pok ka mawa toekeuran ieu sapi

teh teu mikir deui djol bae; atoeh ditoekeuran Paing neroeskeun rek ka dajeuh Beuki deukeut ka dajeuh beuki liwota Embe teh mimitina ngitjlik teh teu matak tapi nendjo mimiti népi ka Paing kapaksa koedoe katambah kalikiben Paing rada beuki mani samar

Lar mawa Lah kieu kieu teuing mah rek ditoekeurkeun bae kana soang meureun moal teuing teuing noekeurkeun ka teh di mah kawantoe kolot teh hasil aja tapi ti ngongora kari Gantjangna ditoekeurkeun kana soang Paing neroeskeun lalampahanana ka dikelek aja wang wang bari ladak lodok hajangeun njatoean Paing nadjan teu beuratna koemaha atoeh lapar tikoro mani hajang nginoem Deukeut katja katja gek dioek bari meuli tjendol ari dahar tjek pikirna di waroeng djeung kadaharana- ngareunah Tidinja deui indit dikelek deui ka dajeuh malěntjrong bae ka Paing hariwang taja

Barang ka waroeng Paing kira kira Keur kitoe teh taranja koe djeung noe ti mana nang Paing teu kaoer ngahoeap dahar pek ti

Barang indit bari pipah dikelek niatna rek ka Tiina tokona di nja ti imahna rek Barang datang ka dinja njampak hidji keur balandja Paing tina kalilaan teu Ret Paing ka bet nendjo koeměli tjarangka lobana kawasna mah pamilihan Paing di pikirna, Ah teh leuwih rek ditoekeurkeun ka dinja ieu mawana mah sakitoe ti ka lemboer deui Maing leuwih atoh dikirim koeměli ti batan dikirim soang teu djeung kabeukina kana koeměli teh " Barang njaritakeun Paing ngomong ngadjak djeung koeměli Babah katjida pok nanja matak pikiran kitoe tiPaing njarita-

mawa ditoekar toekeur ditoekar teker ka Babah tanah tea mani akej akéjan tjarita Paing Atoeh tina asal soekoe ka doea Tidinja teh ari datang ka imah teu djeung pamadjikan teu teu indit mawa ari balik mawa koeměli " Wah koering mah ti ngongorana leuwih ti ka pamadjikan koering " Wah pirakoe deui nepi ka teu mah wani " ?" pamadjikan lima perak tapi di moal " " miwarang njaloekan tjlak doeaan Paing tjarangka dibawa nepi ka Paing di Maing eureun di ka loear Barang ret Paing reureudjeungan djeung teu kira kira atina njorodtjod, Paing meunang pěrkara Tapi teu lila deui pikiran boa rek meuli harita teu kadeuleu; rada lěmpĕr Paing tina Paing bari mawa tjarangka sok diteundeun di Maing kawawa hajang nanjakeun koeda pok ngomong Na ka ari Paing ?" "Kegeura"tjek Paing,bari njangareup ka „ari teh koe kami ditoekeurkeun kana tjek pikiran kami

Loerah " Atoeh djaba ti teh lintoeh awak kami " nja teh bet kami ditoekeurkeun deui kana bikang" Euleuh koemaha teu ka Paing ?” ari "

Alah Mana hasil kapan diala djeung teu hese miarana " nja ari teh kami ditoekeurkeun kana " Alah ajeuna,kami ti kami kabita ajeuna kalaksanakeunana " Ari teh matak pisan dibawana teu ditoekeurkeun kami tah ka dinja ” Paing ieu miara kari Mana tjek kami Paingti nitimoekeun kapan kabeuki kami " Toean tanah tjarita Maing teh bari aja teuing panarima ka salaki Paing ati katjida tjarita Paing djeung sarta Maing katjida laki ti ngongora ka kolot Ajeuna Maing ka salaki ieu kaoela

f at piběkěleun

Maing kolot "

A.

V.

Batoer ngalalana.

Ki liwat atina lantaran

pajah kawas kawas deukeut kana Ari imahna teu pisan hilang Barang dina hidji kira wantji keur meudjeuhna tjěmpor kakalintjesan kawas geus koerang minjak ki Djahim digeuingkeun ditjaloekan ki him neuteup kana ki Djahim bari pok bari asih taja hinggana katarima pisan kanja- ka rek tapi leutik Insja Allah bakal ti Maha Soetji wawales hade ka kolot " kitoe ki Djahim toeloej teu lila kěrělěk hilang KiDjahim dirampa bět geus tiis kawas Ti dinja ki Djahim jen bawaning reuwas Barang inget deui ka deui tjeurik bari Saking teu lilir teu ari rek ki Djahim ten wanieun samar kolojoh Awahing ki Djahim tina kawantoe ki Djahim ti leuleutik kana disina tinggal waktoe lěkět lain alim njantri Barang sarta ka Tidinja awahing Naha ari bět ngimpi katjida Di hilang tjara geretjek bari Ti dinja djol poetri geulis kawanti wanti moebjar singsarwa sarta makoeta inten nja kitoe inten dina pinggělna panitihna dina mani brojan kawas

Poetri deui Poetri nanja ka ki Djahim bari teh ?" Diwalon

Teu kira kira ki Djahim ras kageuingkeun rek ka tjaraiKiDjahim jen Kawantoe Djahim

tjatjakan Djahim mah biasa elih tjeurik katinggal hilang teh taeun nja lemboer teh

Waktoe dibawa ka teu ti nintjak henteu hidji hidjina Waktoe taneuh keur Dina keur waktoe teu koe dihoeit Komo keur waktoe matja ngarti tjeurikna beuki aing matjana ngawoerkeun tjandana djeung tjai tina kendi Kawasna ti tadi ki Djahim bakal kanjenjerian

-boektina harita sarta kolot kolot dititah diteukteuk ki Djahim Neukteuk leukeur nja ki Djahim

,

tambah nja matak kétir tingärěngkoet siit oentjoeirg

lila tjek Poetri Henteu !"

Keur atoh teh ngan tjarektjok ka tjai bari tjarita ka

bageur sarta ahli ibadah ka nja malarat ari hilangna Ari ki Djahim taja deui dipikir ti njeri pika nja pipě- baris njelap lieuk lieuk

ki Djahim tapi rara-

ngalanteurkeun teu poegoeh

kana ka dikamatan mah deui tjeurik nadjan

talkin enja henteu pikirna nja ajeuna dirioeng Ba- talkin ki Djahim koe ditjitjian koe

jen ditinggalkeunteh- ten kaharti leukeur dititah dibeulah leukeur bari parantjahna tjas kantjas paria djawa " atawa

kana atina sitsitan taja kawas

Eta radja pipamadjikaneun ”

KiDjahim pirang-pirang manoek

keur ngadalikiran bapana,tikoekoer ngelak dina tangkal tjaringin,

sémoe-semoe mapatahan ka ki Djahim: 27Meugeus.Djahim, mon- kamelang rahmat di " KiDjahim nendjo laleutik kajaning piit manoek manoek halibĕran tina kana bari retjet kawas jen montong dipake katinggal koc alam

sarta di djero atina Lamoen aing tjara manoek hiběr alam " Tjatoerkeun ka imahna ger kolot tanah tapi ki Djahim mah teu daekeun koe kolot kolot weleh pikirna ingět ka sarta hajang ngambah beuki tjitjing dinja ka sidekah ki Djahim nawarkeun imahna ka tatanggana Ari ditaranja djawabna Koering rek njaba koering" Gantjangna aja noe wanieun meuli kana imah lima ringgit gotjrak dibajar Barang ki Djahim aja ari doeitna lima ringgit Tidinja indit rek tapi njimpang heula ka rek nerapkeun bari rek amitan Barang ka dinja pek meuli imah diterapkeun kitoe pok pokna koering amit arek koering sing" Ti dinja indit teu leumpang beuki beuki ti Manelina pisan ngawaskeun kana pataka ret deui ret deui ti kelar ingét sok salat djeung dina masigit

kitoe ka loear ti dajeuh njorang pasawahan lemboer katjida wantoe kakara nendjo patempatan di pasisian Barang aja dina hidji tempat ka Kabénĕran manehna ka dinja rek Tapi teu pisan

atawa harita langit lengiang katendjona djiga tingkaritjeup tingkarětip djiga inten dina alkětip Tjek pikiranana minangka lampoena langit ibarat matak salempang Atoch teh tibra katambah tjape leumpang;lilir kageuingkeun retjet kawas inget ka ki Djahim : teh Djahim ieu geura ka Maha " KiDjahim indit rek lalakonna Barang hidji Kabénéran harita loba noe rek ka masigitKi Djahim euweuh wawoeh atjan Di masigit ki Djahim kana kolotna lila teu ka dinja

djeung ka ahli aing ha'at tjara kana ieu " Barang kaloear tina masigit aki aki mani KiDjahim karoenjaeun lima pitjis Noe teh katjida sarta

Barang ki Djahim indit rek lalakonna kaloear ti pakemitan beuki djaoeh beuki rek langit kilat tingbaroerinjajKiDjahim beuki gagantjangan pikiranana di hareup keur ngioehan harita teu pisan bala

hidji wakap geuwat ka dinja tapi harita sarta barang Ki Djahim di djoeroe harita mah teu rada keueung djeung tapi kitoe boektina kieu kieu měrěkětkeun maneh Tapi awahing koe tjape teu lilana keueungna reup Lilir kira geus tengah peuting raat ngebrak djadi di tadjoeg tjaang.

Aneh di teh tjiri majitan Mimitina ki Djahim sarta sieun teu kira tapi dipikir deui : aing sieun majit mah geus teu teu koe geuning sok tjitjing kieu kieu ka aing barina oge sanadjan walakaja teuing njieun deui pidorakaeun kawoela njantong kana siksaan tea Aridjarahat tea lain nja keur hariroep sok aja maling salian ti " Koe lantaran ki Djahim kitoe kasieunna leungit Teu lila lalaki ka kawas amběk bari kieu teu majar keur hiroep ditagih modar sakali majar Ajeuna ka sina dihakan andjing palidkeun ka waloengan " Tidinja kerewěk majit teh ditjékél KiDjahim teu kawawa awahing koe watir ka majit norodjoltinjampeurkeun ka sarta Rek majit Ingkeun; djéléma ieu teh ?" Kageteun katjida teh Ieu teh kabeubeurat ka lima matak rek dipitjeun ka keur hiroep majar" ,,Aeh keun koering majarkeun ieuh koering kari kitoena deui rek keur ari top keur majit dikaniaja" ari arek dipangmajarkeun " nampanan gédjlig

Ari ki Djahim lalakonna

ka beuki beuki aja di leuweung beuki ngebrak keur leuleuweunganKiDjahim leuweung keur nareangan kanan taja ka ki Djahim malah karoenjaeun jen ki Djahim teh djělěma lěma ka kolot katalajah

Anoe aja keur aroelin bae dina bari kakarawihan, kětjit teh leutik ngan tjoeroek Euleuh aja dina tjiiboen tjii- poejar njoerakan koe Aja lantjah inten tjatan tina kana ramatna keur njieun karaton mangnjieunkeun kětjit tea Eta karaton katjida geus tjiiboen mani djiga Kětjit djeung lantjah téroes ka bidjil Barang ketjit teh kana tidinja toeloej kětjit karaton djeung teh angin kari ramat lantjahna katěbak Kotjapkeun ki Djahim ka loear ti djero leuweung njorang aja ti,,Euj rek ka " Barang dilieuk lalaki Tjek ki Djahim : rek leum- teu " ari kitoe tjotjog kaoela nja kitoe kaoela rek; ajeuna mah reureudjeungan djeung manis " KiDjahim Atoeh ari

Ti dinja beuki lila beuki roekět

sarta beuki silipikanjaah Tapi kanjahoan ki Djahim jen teh leuwih pintěr leuwih loba lampar tjaritana něpi ka ki Djahim leungit pikirna woet teh

kai rek Keur kitoe djol aja hidji nini-nini mani bongkok iteuk Eta nini nini ti leuweung toeoer ti teh leupeutkeun tiloe waroe Barang nini nini ki Djahim mani; inget tjeurik Ari pikir ki Djahim harita

geuwat bae moro,rek digandong, rek dianteurkeun ka imahna,

batoerna tea : „ Montong. Keun bae oerang " bari pek njokot hidji dieusi sarta ka nini nini nini tjageur kara tiloe samping nini " Tjek nini nini bari matak pikaseurieun : teuing euleuh teuing " Tjek batoer Djahim :, Kadjeun ari tjageur" Gantjangna sok nini nini dibikeun tinimbang djeung di dinja leuwih batoer ki Djahim harita tjageur teu aja malah leumpangna leuwih kamatihanana lain lain beunang meuli ti Tjek ki Djahim Keur naon " Walonna Hih keun ” Ti dinja teh indit Barang tjek ki Djahim : Euleuh itoe langit mani moal ka nja?" Ari tjek Hih lain mendoeng poentjakna koe Engke dina poentjakna tapi katjida tirisna keur teh dinja mah tiris Hajoe sing gantjang teh tereh "

Ti dinja ki Djahim mani

awahing hajang teu jen teh sok gélor beuki nandjak sarta kentja mani

Kakara djalan raripoeh ki kawantoe kakara nandjak nětěkna Kaběněran manggih ka rek bari rek lakoe Ari teh ka dinja di pipir keur ti di teh kawantoe tanah kontrakan KiDjahim batoerna oge dalahar Arilaladjo dioekna

dina korsi lintoeh dioek dina korsi bari ngagigirkeun andjing andjingna kana tjemen matak gila teu ditalian Barang tjemen keur kaloear koeta tina tjemen dirontok andjing mani Atoeh teh sirikna teu tjeurik awahing koe matak ka harita Barang djělěma ki Djahim ngomong ka Keun teuing pěrkara tjemen " bari njokot baloer tina tea pek dibaloerkeun kana radja tjemen teh Enja harita waloeja tjara tadi aja tambalina ajeuna hiroep koe teu kalawan biasa Atoeh teu kira kira noe tjemen teh nja kitoe deui sakabeh hiroep Tjatoerkeuntipeutingna kakara poekoel teh di kawantoe noe ngaradon tjarapeeun Barang kira wantji tjemen lantaran tjeurik tjeurik njĕri njëri teuing koe Bet tjeurik teh tjemen hidji Pek manehna dideukeutan tetela tjemen tjeurik bari pokna ,,Koering hajang dihiroepan kabita radja

Atoeh tjemen teh batoer ki bari Tjing koering piwelas sampean itoe tjemen koering hidji kawawa koering koe watir ari tadi keur " Ari tjek batoer kiDjahim kaoela teu hajang doeit menta koe." Tina koe bawaning watir ka tjemen sok bae pedang dibikeun Batoer ki Djahim tjemen koe baloer Noe tjemen nitah batoerna njeungeut paranti tjemen djeung nitah Barang prak teh tjemen radjana hariroep Atoeh nendjokeun sarta Awahing mimitina kitoe toekang rondok lain djělěma

hihid siwoer tjoetjoekil tingäratjléng kawas anoe miloe Atoeh sapeuting harita eak ka braj Tjatoerkeun ki Djahim djeung indit rek lalakonna deui rek nandjak ka poentjak Kira aja di poentjakna Teu kira kira ki Djahim wararaas tangkal kiara aja di sahandapeun Ka awas marakbak katendjona ngĕndat kamalir sisi langit beuki ti ratok sora kalotok moending keur ngelak ka- kawihan teu kira-kira ki Djahim moedji ka Allah kitoe maparin ni'matna harita Nja kitoe deui batoer ki bari ka leuweung ka nagara anoe katodjo mikir kieu „ Ieu matak heranna djeung matak resmina kana pikir djadi Allah ta'ala wadjib koe aing kalawan peuting. "

Keur kitoe kitoe aja radjawali gělik radjawali di awang Tapi teh beuki lila beuki beuki laoen ketjlik batoer ki Djahim; geus Emh, karoenja teuing teu Tjoba " njokot tjemen diteukteuk kana endongna

kitoe ki Djahim rek ka noe katemborg ti dinja Teu katjatoer di sanggeus lilana leum-, djol nepi ka Eta teuing koe gede sarta Di tengah aja karaton radja, kěntengna perak hibar marakbak marmer marmer ngeplak Ki Djahim teu wanieun ka djakan ka heula di loear kota

hajang ngareureuhkeun tjape heula djeung hajang ngaganti papa-

kean; toeloej bae asoep ka hidji waroeng pamondokan. ki Djahim batoerna darioek dina di hareupeun wa- njarita, njaritakeun radja di dinja katjida adil tjěgikan Andjeunna kagoengan istri hidji kitoena keur meudjeuhna geulis lain Radja palajeun pisan tapi kersaeun, nanjaan para poetra radja Ari kapalajna kana Andjeunna

koe andjeunna teu pilih kadjeun tjatjah kopak koeritjakan kadjeun tjek wiwilanganana nadjan andjing boedoegti djarian bakal dipitjaroge ti Tapi sabalikna ari prak teu bakal harita atawa diteukteuk Ajeuna aja baraha oerang lantaran teu nimoekeun radja ari nimoekeun tatjan Kana kitoe Kangdjeng Radja katjida teu panoedjoeeunana tapi di- ,ari rek teu kawantoe kameumeutna Djadi teh ajeuna peuting ka Allah tjaritana andjeunna peuting salat ta'at sok ka Sjech Abdoel Kadir nja kitoe djamhoer koe andjeunna dipiwarang tirakat nirakatan poetri Tjek ki Djahim aja teuing koering mah djadi radja anak kitoe njokot talaga mati awewe ka kana " keur kitoe di djalan tjektjok itoe poetri itoe poetri " imah tingtarorodjol Tjek noe waroeng naringali ” Toeloej tiloeanana Teu lila lar ka poetri tea nitih dileumpangkeun-moebjar ari poetri sing poek inten koe keur mani matak Nja kitoe deui tjamětina ditaretes inten dioelangkeun teh ngaboerinjaj kawas kilat Di poengkoereun

poetri, ngabroel doeabelas parawan-parawan noe keur mareu- djeuhna, taroenggang koeda hideung, panganggona soetra bodas, make pita beureum. Tipoengkoereunana leugeudeut deui lalaki-lalaki, bangsa panakawan,kabeh taroempak koeda. KiDjahim djeung batoerna liwat saking bengongna, nendjo poetri sakitoe geulisna, djadi kawasna djalma-djalma teh,lamoen geus nendjo roepa poetri,lat bae kana kagorenganana teh. Ari noe pangänehna paningal kiDjahim,eta bět koe tjĕples tjara poetri anoe kaimpikeun koe manehna tea basa bapana hilang,teu dipitjeun sasieur. KiDjahim ngomong di djero atina sarta oedjoeb, pokna : „ Wah nja ieu pipamadjikaneun aing teh, nja aing anoe pibisaeun něgoeh toetoeroetjinganana teh."Toeloej ngomong ka toekang waroeng : Keun, koering sanggoep nimoekeun toetoeroetjinganana." Walon toekang waroeng : Soekoer,ari sanggoep mah; hade, isoekan geura ngadeuheus bae ka djoeragan patih, da eta poerah nampana noe rek negoeh." Tjatoerkeun isoekna djoengki Djahim indit sorangan bae ka djero dajeuh rek ngadeuheus ka djoeragan Patih.Barang geus datang sarta geus oendjoekan,naon anoe dimaksoed,ki Djahim ditjandak koe Patih ka karaton,rek dideuheuskeun ka Kangdjěng Radja.Barang Patih geus didawoehan asoep, toeloej ngadeuheus sarta maksoed ki Djahim tea dioendjoekkeun. Ki Djahim disaoer. Barang Kangdjeng Radja ningali ka ki Djahim, ngalimba tina watirna,boedak ngora toer roepana djadjar pasar,bet rek sasanggoepanan; ningal kana roepana mah taja taksiran kana pibisaeun ngabade, atoeh meureun djol gělentjěng bae diteukteuk beu-heungna, karoenja těměn,boedak bakal keneh. Toeloej ngadawoeh ka ki Djahim: „ Djahim,naha maneh geus njaho kana atoeranana,anoe matak sasanggoepanan? Djeung naha maneh geus tega kana pati ?" Walon ki Djahim : „ Soemoehoen dawoeh Goesti, parantos. Manawi aja hibar Dampal Goesti bae." „ Heueuh, dido'akeun sing salamět. Patih, tjig bawa ka pata- mananNji Poetri !" Toeloej Patih djeung ki Djahim kapatamanan. Ari djol teh,ki Djahim mani mělěngěk, nendjo majit rantoej dina dahan-dahan kai, sawareh mah ngan kari rorongkongna bae. Dina djambangan-djambangan parentoel tangkorek djělěma ditan- tjěb-tantjěbkeun make gagang, tingbarěgeg, tingsarerengeh. Mimitina mah ki Djahim moeringkak boeloe poendoekna, tapi datang deui pikiran oedjoeb tea : „ Ah, aing mah moal nepi ka kitoe,da geus tangtoe ieu poetri teh pimilikeun aing. ” Keur kitoe ngan goeroetak bae Poetri soemping ka patamanan, diiring koe ěmban-emban, beunang nganggo basadjan anoe

baloekboek tea.Barang ningali ka Patih, toeloej njampeurkeun bari naros : Keur ngadamél naon émang teh?" „Ieu ngabantoen djalma anoe bade ngiring saembara. " KiDjahim diteuteup koe poetri, nepi ka kalamas-kelemes, awahing koe isin,naha aja pentjrong matak serab-serab teuing.

Ari poetri mimitina mah keroeng ningali ka ki Djahim teh, da poegoeh djělěma boedjigdjrig matak geuleuh, tapi dimanah deui : „ Ah mana kitoege djéléma hajangeun paeh,da moal énja. bisaeun negoeh. noe kitoe-kitoe patoetna koe bisa,noe karasep oge, poetra radja teu bisaeun. "Toeloej bae dipaparin boedi manis, dipariksa. Atoeh ki Djahim mani geus samar polah,asa noe dipikabogoh.Toeloej poetri miwarang njokot keur soesoe- goeh sarta semah ditjandak tjalik dina korsi patamaran. Ari soesoegoehna teh koeel anoe ngareunah tapi teu loba, toeloej ngaraleueut tiloean ngarioeng.Djoeragan Patih njandak koeehhidji, pek ditoeang,bet ngan goetjal-gitjěl bae dina goegoesi,da poegoeh geus teu waosan, toengtoengna diheungheum, diarah tjaina. Ari koe poetri dihantěm bae ditjandak sasaoeran; ana rek ngadjawab ngan gědjlok bae kana tikoro,atoeh kagělong,mani geus eueuleugeugan bae. Koe poetri ditingali koe djoeroe sotja. Tina běrboedina iasa mengkěk pigoemoedjengeun, toeloej bae njandak sasaoeran ka ki Djahim. Barang geus lila,saoer Patih ka ki Djahim :„ Hajoe atoeh, ajeuna mah oerang moendoer bae heula,isoekan ka dieu deui."

„Enja," saoer Poetri, „ isoekan poekoel sapoeloeh koedoe geus aja di dieu. Isoekan teh tangtoe hakim djeung rengrenganana koempoel baris njaksian benĕr-henteuna něgoeh. Lamoen bisa něgoeh isoek, koedoe něgoeh doea kali; tapi ari noe ĕnggeus2 mah tara ngadoea-kalian, toeloej bae dipaehan.” Walon ki Djahim: Mangga." Toeloej bae boebar.

KiDjahim teu pisan miris ngadenge kasaoeran

Nji Poetri kitoe,sabab pikiranana teh geus tangtoe Allah ta'ala maparin pitoeloeng ka manehanana, tangtoe toeroetjingna teh katimoe. Pendekna eta mah geus teu dipikir saeutik-eutik atjan, pěrkara gampang tjěnah. Ari noe dipikaingět teh taja deui ngan kageu- lisanana poetri bae,koemaha pirasaeunana boga pamadjikan sakitoe geulisna. Barang datang ka pangandjrekanana,dérékdek njarita ka batoerna njaba tea ti awal nepi ka ahir. Pakarepanana mah dina keur njaritakeun kageulisan poetri hajang pandjang katjida hajang tetela, soepaja kahartieun énja,koemaha geulisna teh, tapi manehna teu timoe pipokeun, toengtoengna mah ngan oeh-ěh bae atoeh da lain tjaritakeuneun, ngan koedoe ditendjo bae koe sorangan,kakara kaharti.

Ari batoer ki Djahim barang ngadenge tjarita sobatna kitoe, gawena teh ngan ngahoeleng bae bari semoe aloem, pok ngomong : Eh, Djahim,kami teh katjida pisan njaahna,beuratna, ka maneh; koe paniatan mah hajang lila keneh reureudjeungan djeung maneh teh,ari ajeuna maneh bet kitoe, napsoe ngadoe- doed,kawas geus népí kana titis toelis maneh.Nja dalah dikoemaha,da manoesa mah teu daja teu oepaja. Mistina mah ajeuna kami koedoe tjeurik élah-élih, tapi moal,rek dipengkek bae,sabab lamoen kami tjeurik, tangtoe moal bisa ngomong djeung maneh, padahal peuting ieu teh peuting panoengtoengan. Isoekan bae dimana maneh geus indit,kami rek tjeurik meakkeun karep. Ajeuna mah anggoer oerang soekan-soekan bae,sosonoan. Barang geus peuting batoer ki Djahim ger njieun bandrek. Ari geus asak, pok ngomong :Djahim, hajoe oerang ngarinoem bandrek,tamba tiris, heg peuting sakieu tiisna, deungeunna mah ieu bae pisang goreng,da euweuh deui, oerang minangka pes- tana, pesta sosonoan. " Gěr ngarinoem. Ari ki Djahim barang kira geus beak satengah tjatjangkir nginoemna,bět ngan leng bae toendoeh, lentjong, lentjong, reup bae sare dina korsi.Toeloej koe batoerna dipangkoe, dipindah- keun ka enggonna. Tjatoerkeun barang geus peuting batoer Djahim njokot endongna, toeloej ngodok djangdjang manoek radja wali tea,anoe beunang neukteuk di loehoer goenoeng,ditalikeun kana lebah ke- lekna, djeung regang waroe noe panggědena pamere nini-ninį noe laboeh tea, diselapkeun kana beubeurna, toeloej ka loear, gělěběr hiběr moeloek pisan,morona ka boemi Nji Poetri tea.Barang datang ka dinja kaběněran njampak taja noe njaring saoerang-oerang atjan, tjombrek tiiseun, toeloej njoempoet di noe boeni bari matek adji halimoenan, soepaja oelah aja noe nendjo ka manehna. Barang saparapat deui ka poekoel doea welas peuting, braj djandela pangkoeleman moeka,teu lila lol Nji Poetri bidjil,dirak- soekan pandjang, géléběr hiber. Geuwat diboeroe koe batoer Djahim, toeloej ditoetoer-toetoerkeun,teu didjaoehan,bari hantem dipěrěk pěk diteunggeulan koe regang waroe bawana tea.Nji Poetri teu kira-kira kageteunana, ditingalian taja djělěma taja naon,da boelan mah harita teh tjaang ngěbrak, tapi karaosna asa aja noe neunggeulan mani mérékpék sarta njerina teu kira-kira. Koe Nji Poetri dikawawakeun bae,téroes hiber sataker tanaga, tarik alah manan dadali, lepas alah manan panah, tapi koe batoer Djahim dikoentit bae. Geus kitoe djol něpi kana hidji goenoeng; Nji Poetri ngetrokan.Barang diketrokan, ngan gělégér bae aja sora tarik alah manan mariem, batoer Djahim nepi ka ngagěběg. Tidinja braj goenoeng teh engab, soep Nji Poetri asoep,ditoetoerkeun koe batoer Djahim.

Mimiti pandjang harita sisi goeha tea pirang pirang leunjaj tjika njaangan Nji Poetri kitoe djol kana hidji pangkeng bilikna lalangitna djeung ti handapna perak diadoe maniskeun djeung Di dinja tjaang nja koe sok bidjil tjahja di noe poëk di sisi bilik tangkal tjahajana Kana taja wani njabak tangkalna. matih ari bidjil tina oraj Lalangitna leunjaj lalaj anoe paoel kawas langit kikiplikan katjaangan tjahja leunjaj tea katjida di aja pang- tjalikan karadjaan didjieunna gelas bodas tjara tjisoesoe gělna dina beurit lalangitna ramat lantjah ka djigaAri dioek dina hidji tjětaan radja teuing Barang Poetri dinja tjalik koe karadjaan ngarendeng Ti dinja nitah nabeuh Ari gaměla- lain djeung salian ti tapi katjida Aja deui djoerig tjara ketjit laleutik di pajoeneun teu kira kira kawas Tapi ari ka batoer Djahim mah euweuh noe nendjo atjan Poetri djadi bisa kana bisa ka sakoer ditjaritakeun Poetri Awewe karaton katendjona gareulis tapi ari matana lain djělěma dihiroepan sarta Katjatoerkeun lila eureun Nji Poetri njarios jen baris aja deui rek kana sarta naros dielingkeun koe tanjakeuneun ka tea Tjek : Ajeuna toeroetjing babari tapi taja katimoe Poetri kana toeroetjingkeun Nji Poetri katjida atohna kana piwoeroek- na

Ti dinja Poetri amit moelih ka loear

deui Poetri Batoer Djahim teu tinggaleun hiběr Poetri bari meupeuhan Poetri beuki njĕrina teh da ari djin ka katingali Barang ka kapoetren Batoer Djahim balik ka njampak Djahim keur tibra Ari isoekna keneh Djahim Batoerna sarta njarita jen ti peuting ngimpi poetri keur keun kana Djahim Djadi Djahim dielingkeun koe poetri" Eta ti koe tina impian bae

Ari tjek ki Djahim koering katjida pěrtjajana ka Allah jen bakal ka koering impian kawas leuwih Ajeuna nja piwoeroek rek Tapi nadjan kitoe teu koering rek indit koering djadi djeung Koe koering bisi lahir batin,kawantoe lila reureudjeungan koering hatoer kana piwelas djeung sing balai parek rédjéki " kitoe ki bari Nja kitoe deui pitjeurikeun tji- bari Djahim koering menta ti ka aherat djeung koe koe-sing Ti dinja ki Djahim indit ka karaton ka dinja njampak pirang pirang ti kamarina jen baris rek Kabeh Barang ka ki Djahim kieu Atjah ngalalakianan kitoe miloe " Ari tjek deui,,Euh karoenja teuing keur nja teu reun kalakoean masing " Ki ka bari kana njampak hakim

nja kitoe menak menak anoe tjaralik dina korsi Kangdjěng Radja linggih Barang ki Djahim dinja hormat ki Djahim didioekkeun dina korsi AriKangdjeng Radja ningali ki Djahim tina watirna ngalahir dina Karoenja ieu sakieu lantaran ti anak Allah ta'ala nimoekeun kana anak ka ieu " Kangdjeng Radja teh ti kamarina ka Allah Maha Soetji sipat rahman rahim geura aja kana tina nja bět ti peutingna ta'at masigit diiring Eta mah dara- djatna ki Djahim dipikanjaah ka kolot Katjaritakeun sadjongdjongan ki Djahim dinja djol Poetri soemping mani montjorong tjahajana maparin hormat ka aja. Ti dinja mariksa ka ki Djahim.. Djahim,...naon keur .. .diingětkeun... na?" Walon Djahim: keur kana djisim " Barang Nji Poetri djawaban ki Djahim pameunteuna wani kawas majit salirana awahing koe reuwas katorah tjalik andjeun kana korsi bari ka hakim jen ki Djahim Atoeh teh djalma aja di dinja mani asa kaindit. Poetri deui ka ki Djahim jen deui kali kitoe koempoelan ki Djahim balik ka bari Barang amprok Djahim njaritakeun lalampahanana teu nehna pribadi teh Ari ki Djahim toeloej salat ka Ra- bari kali deui masing ditimoekeun Tjatoerkeun ti peutingna barang Djahim deui indit Nji Poetri rek ka tjara kamari tea bari Nji Poetri leuwih

ti kamari harita mah mawa

teh mani Ka euweuh hidji djalma tapi ari jen Nji Poetri keun sarta ka KiDjahim ari tjara kamari tea padjar ilapat tina impian Atoeh prak dipiwarang Nji Poetri djeung karaton rama Nji Poetri teu Nji Poetri teh lir kembang dina. teu Ajeuna kari milikna ki Djahim katiloe kalina bakal pamadjikan poetri sarta radja djadi gantina Tapi balik Piisoekaneun katiloe kalina ki ka reup Ari Djahim geus kanjahoan hiběr waroe tea harita ka Nji Poetri Peuting harita poëk radjin tjoeroek² atjan lantaran langit tatangkalan tea mani katěbak kilat boerinjaj Teu lila lol Nji Poetri bidjil hiber lantaran tapi andjeunna ningali peuting matak teh teu kawěgah saeutik eutik atjan djalanan teh koerang Koe-

lajar dina kapal Batoer Djahim ngoentit ngoentit ka Nji Poetri bari

nepi ka Nji Poetri bidjilan gětih kiat hiběr tina dipak nja teu

Na " saoer Nji Poetri tatjan njaba keur " Ari tjeuk Lamoen deui "

Poetri deui djadi andjeunna ka mětakeun Eta andjeunna handjakal dipikasedih Walon Toekang Ah moal isoekan nimoekeun keun ajeuna koering rek mikir keuneun sakira pikatimoeeun lamoen hoereun koering Tapi keun " Tidinja gër deui Kětjit kětjit bari marawa obor lantjah tingäladjret měri leunjaj njoelingna simeut simeut lain dikieuna Barang lila Nji Poetii amit rek moelih Tjek Toekang koering hajang nga- djadjapkeun haliběr bidjil tina Djahim bari Barang kana lawang amit rek balik bari ka Nji Poetri wos Isoekan andjeunna kedah sirah Sanadjan Djahim dideukeutan mani teu ka kitoe Nji Poetri lěbět ka Děmi tea barang rek balik kěrĕwěk didjambak batoer Djahim ditilas kitoe dikeu- eumkeun kana tjai beak getihna pek diboentěl tarapti bral Ki Djahim balik ka Ari dibikeun ka Ki Djahim bari pokna tapi waka Nji Poetri Dimana kakara nja ieu teh " Poë harita di karaton heurin rek laladjo pinoel koe menak baris tjaralik dina korsi laken Kangdjeng Radja harita karadjaan wareuteuh kawas rek kana pesta inten mani tjahajana tětěkën karadjaan mani babaranjajan Ngan Nji

Poetri bae anoe aloem teh, rarajna sépa kawas majit, panganggona loesoeh. „ Naon anoe keur diingětkeun koe kaoela ajeuna?" saoer Poetri ka ki Djahim. Barang geus dipariksa kitoe,sor ki Djahim ngasorkeun boentělan tea bari diboeka.Barang beh teh manehna oge ngagěbég, nendjo hoeloe Djoeroe těnoeng anoe sakitoe matak gilana.Nja kitoe deui djalma-djalma noe aja di dinja tingbirigidig, ting. kalětjrot njidoeh sarta katjida barengongna. Tjek ki Djahim:Nja ieu anoe keur dielingkeun koe gamparan teh." Ari Nji Poetri barang ningali hoeloe Djoeroe těnoeng djeung ngadangoe omongki Djahim, sadjongdjongan mah teu iasa sasaoeran, bengong bae.awahing koe hareungeueun,sarta pa- ngatjianana kaboer. Barang geus rada eling, toeloej bae njoeoeh ka kiDjahim, saoerna : „ Nja andjeun pidjoeraganeun djeung pisalakieun koering teh. " Ari ger teh djělěma noe aja di dinja soerak kabeh tingdaré- ngek, tingsaroak,mani asa kaindit, aja noe bari adjret-adjretan, sawareh ngapoeng-ngapoengkeun topi atawa sapoetangan,nandakeun soeka boengah.Lotjeng digojangkeun, bědoeg,kohkol di- titirkeun,mariěm gégělégèran diseungeut sababaraha kali. Di lěmboer-lémboer djělěma rame narakolan kohkol,talěm, kaleng, naon bae noe deukeut ditakol,soemawonna toetoenggoelan. Atoeh harita teh nagara mani gendjlong,eundeur kawas nanahaon bae. Kangdjeng Radja bawaning koe boengah toeloej ngarangkoel ka Nji Poetri bari ngalimba sarta saoerna :,,Soekoer eulis, nja kitoe anoe dipenta koe ama teh, ajeuna ama geus boetjat bisoel." Teu lila ti harita Kangdjěng Radja ngadaměl pesta gede rek ngarendengankeun Nji Poetri ka ki Djahim. Ari ki Djahim ti harita oge geus teu kenging mondok di mana-mana, dipernah- keun di boemi Patih,beu.diogo-dioegoeng pisan, didjieun poe- poehoenan. Pisaminggoeeun deui ka prak,di nagara enggeus rame koe noe mapaesan dajeuh:djalan-djalan gede didjadjaran koe bandera kentja-katoehoe,imah-imah noe parantes pada marasang bandera, tanda noe bogana miloe boengah.Woewoeng,bilik djeung pilar dikalapoer, sanagara wani ngeplak;di oenggal parapatan didjieu- nan katja-katja damar sewoe .. Geus poegoeh aloen-aloen, sapoeterna dibébétek adegan pikeun tongtonan djeung noe daragang ngabaris sarta bareres dikapoer djeung dibanderaan. Ari di karaton mah geus poegoeh deui,lain tjaritakeuneun, perhiasan djeung karasmen geus taja papadana bae.

EUSINA.

Katja

IPoetri sadjati IIPapatah. 4 ill weuteuh

IV Awewe panarima

VBatoer