Doli-Doli Parbodat
Milik Departemen P dan K ·Tidak diperdagangkan Untuk umum
Drs. H. Dalimunthe
DOLl-DOLl PARBODAT
PPS/ Bt/ 1180 Milik Dep. P dan K -.. J Tidak diperdagangkan . I ~ . , i \ · ~ ;_ • ..j I . . . ·- .uL -1-;l Jakarta 1981 . '• . . . . . ~ .. . . . ... - . . ·~ ~~ . ;: ··: ·:!1_:: . . . -· ~._~,. .. ~
DOLI-DOLI PARBODAT
Oleh Drs. H. DALIMUNTHE
Departemen Pendidikan danJ< l>_uJ!i~ ~<ftt- ' - . PROYEK PENERinT AN BUKU SASTI~A . INDONESIA DAN DAERAH · -
Diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah Hak pengarang dilindungi undang-undang
PERPUSTAKAAN
DIT. SEJARAH & NILAI TRADISIONAL
Nomor Induk. : '1 b '-f / Vf~ Tanqgal tnima : fl ~ 8- ~;::;.~
.Beli/hadiah dari : (j Cf'/? S I lJ
Nomor buku :
Lopi ke : ~
KATA PENGANTAR
Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa ·hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih· tersimpan karyakarya sastra lama, yang pada hakikatnya adalah eagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang.
Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya.
Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya · dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasion~l pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya.
Saling pengertian antar daerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antar suku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-· karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sa:;tra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelxn.a· menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia.
Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra·daerah Sumatra .. ~ ..
Utara dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas.
Jakarta, 1981
. ·. . : .... . . . .. . . ; .;;:_ ':. · .. ,· ... · .•.· .... a.• .. ;_._; .. ·:".:. ;·~ .· . 6 ··,-::- . .-. . ·. ·.· ·••·
Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah
DOLI-DOLI P ARBODAT diringkas oleh Aisyah Ibrahim-Batubara
Di desa Tanobato tinggallah seorang anak muda bersama ibunya. Ayahnya sudah. lama meninggal. Satu-satunya harta peninggalan ayahnya ialah seekor beruk yang biasa mengambil upahan memetik kelapa.
PekeJjaan inilah yang diwariskan ayahnya kepada anaknya untuk membiayai hidup si Matoga, demikian nama anak muda itu, dengan ibunya. Mereka tergolong orang yang tak mampu. Oleh karena itulah, tak seorang ariak gadis di kampungnya mau berkenalan dengan dia, meskipun ia mempunyai wajah yang tampan. Gadisgadis di Tanobato itu selalu mengejeknya dengan nama panggilannya yang khas, yaitu "Doli-doli Parbodat': Meskipun demikian nasibnya, tidak membuatnya berkecil hati". Matoga tetap menjalankan tugasnya; apabila ada orang yang menyuruhnya, demik periuk nasi.
Pada suatu pagi Matoga dikejutkan oleh kedatangan seorang gadis cantik bernama Rumondang. · Gadis ini men yam paikan pesan ayahnya, seorang saudagar cabe, supaya Matoga segera datang menemui ayah Rumondang, karena ada sesua~ hal yang akan disampaikan ayah Rumondang. Rupa-rupanya Matoga disuruh mencangkul kebun karena akan ditanami segera. Matoga seorang pemuda yang rajin. Apa saja yang disuruhkan kepadanya, ia kerjakan segera. Selama Matoga mencangkul di kebun ayah Rumondang, setiap hari gadis itu mengantarkan makanannya ke kebun. Di sinilah berseminya cinta Rumondang yang cantik jelita itu terhadap pemuda desa sederhana, rajin, tampan, tetapi miskin.
Setelah selesai mencangkul kebun milik saudagar cabe itu, ia mendapat i!llbalan yang menurut perkiraannya berlebih-lebihan. Dengan uang itu ia membelikan pakaian baru untuk dirinya sendiri dan untuk ibunya. Dengan pakaian barunya ia pergi marhusip. (= Menemui gadis pujaannya, tapi sang gadis tetap berada di kamarnya sedang pemuda berada di luar rumah · atau di bawah/ dekat kamar tidur si gadis; mereka bercak~cak.~p .dengan berbi- . ·.· . . . ··. . . . .,.. . :... :: ..
. , .... , .... • \.~ .:·; . :.;:,>{· 7 ! ... ... ·. / : •.• ~ .. :.' .
sik-bisik. Marhusip artinya berbisik).
Karena di kampungnya ia selalu diejek oleh gadis-gadis sekampungnya, ia pergi marhusip ke kampung Situmbaga bersama teman-temannya yang lain. Jarak kampung Situmbaga dengan Tanobato agak jauh juga. Oleh karena itu, mereka bersepeda. Perjalanan mereka cukup menyeramkan; sepi dan lengang di sepanjang jalan dan melalui hutan yang gelap. Hampir tengah malam barulah mereka sampai. Di Situmbaga mereka melapor dulu kepada pemuda-pemuda di kampung itu dan menjelaskan maksud kedatangan mereka. Setelah mendapat persetujuan dari pemuda-pemuda di kampung itu, barulah mereka berani marhusip. Masing-masing mencari pasangannya. Mula-mula kedatangan mereka tidak mendapat sambutan, walaupun sudah berkali-kali dipanggil. Baru setelah mereka mengatakan, "Bangunlah dik, kami sudah kedinginan di luar ini dan nyamuk pun sangat banyak", gadis-gadis itu menyahutlah. Sebenarnya mereka sudah lama bangun, tapi mereka berpura-pura tidak mendengar. Perkenalan pun terjadilah tanpa melihat muka masing-masing.
Matoga bernasib mujur. Ia dapat berkenalan dengan seorang gadis bernama Naida yang memberinya sehelai selendang. Rupanya, wajah gadis itu baru dapat dilihatnya dengan jelas setelah mereka berkencan untuk bertemu muka di pasar. Sang gadis akan memakai baju berwarna merah dan pemuda Matoga akan memakai baju berwarna kuning. Demikianlah perjanjian mereka.
Pada waktu hari pasar, kebanyakan pendudukkampung pergi ke pasar untuk berbelanja. Sebab tidak setiap hari ada pasar di kampung itu.
Dengan hati harap-harap cemas Matoga beserta temannya menunggu gadis-gadis mereka pada tempat yang telah ditentukan. Untunglah kecemasan mereka segera berakhir setelah mereka didekati gadis-gadis cantik dan kemalu-maluan. · Benarlah, gadis Naida memakai baju berwarna merah dan tidak salah lagi, itu Mat?ga memakai baju berwarna kuning. Rupanya masing-masing setuJu dengan pasangannya. Buktinya, apabila Matoga datang marhusip ke Situmbaga, ia disambut dengan hangat oleh gadisnya Naida. ·Tetapi, cinta kasih mereka yang baru terjalin itu, akan segera pu~~ · berakhir. Demikianlah, pada suatu pertemuan .• !.
Matoga dan gadisnya Naida di pasar, (gadis-gadis hanya boleh ke luar pada waktu hari pasar) Matoga mengemtikakan niatnya untuk pergi ke Panti mencari pekeJjaan. Ditambahkannya pula bahwa di kampungnya (tanobato) sudah tidak ada yang akan dikeJjakannya. Naida terhenyak seketika dan tidak dapat berkata sepatah pun. Hanya air rna tanya meleleh, berham buran seperti mutiara lepas dari untaiannya. Matoga membujuknya agar Naida merelakannya. Ia beJjanji pula akan tetap setia akan menerns perkenalan mereka dengan perkawinan yang bahagia, meski apapun yang teJjadi. Kiranya Tuhan menginginkan yang lain. Saat itulah dua insan yang barn berkasih-kasihan untuk terakhir kali berhadap-hadapan muka dan saling memandang. Perpisahan itu sangat rriengharukan.
Matoga, seorang pemuda berkemauan keras, tibalah di tempatnya yang barn untuk mengadu naS.ib. Tantangan yang tak ringan harns diatasinya satu demi satu. Hidup di Panti tidak seenak yang dibayangkannya. Ia sering menemui persoalan hidup. Lama-kelamaan ia mendapat pekeJjaan dan dia mulai dapat menyesuaikan diri dengan lingkungannya.
Pada suatu malam Matoga sama sekali tidak dapat tidur; hatinya resah dan pikirannya terns melayang ke si Rumondang si gadis desa berhati polos, ke ibunya yang sudah tua, dan ke Naida si gadis berhati suci dan pasrah. Masih terbayang di rnang matanya isakan tangis Naida, sewaktu mereka berpisah.
Sepeninggal Matoga, Rumondang mengalami goncangan jiwa yang sangat hebat. Ia mengingau terns dan memanggilmanggil, "Abang Matoga! Abang Matoga! Kau rela meninggalkanku."
Kalau sudah mengigau seperti itu, ia jatuh pingsan. Kadangkadang ia berkata-kata seorang diri; ada kalanya ia mengurnng dirinya di kamar tanpa makan sehari-harian. Oleh karena itu, orang tuanya yang cukup berada memutuskan untuk membawanya ke rumah sakit dan Rumondang harus dirawat di rnmah sa kit.
Di Situmbaga keadaannya juga mengharukan sekali. Naida terns bersedih sepanjang hari. Badannya bertambah k:urns, peng-
. ,- . ·. 9 . .
lihatannya sayu, dan tidak ada nafsu makail. Hal ini nun sangat menyusahkan hati orang tuanya.
Seorang pemuda yang baru datang dari Deli melamar Naida. Lamaran itu diterima oleh orang tuanya. Sebenarnya hal itu sangat menyakitkan hati Naida, karena hatinya tetap pada Matoga. Namun demikian, ia tidak berani melawan kehendak orang tuanya. Perkawinan terus dilangsungkan.
Suami Rumondang itu rupanya seorang pemabok dan penjudi. Hal itu baru diketahui, setelah Naida kawin dengan pemuda itu dan ia dibawa suaminya ke Deli. Suaminya sering datang malam dalam keadaan mabuk.
Setelah selesai peketjaannya, Matoga bemiat hendak pulang. Ia membelikan oleh-oleh untuk Rumondang, ibunya, dan yang paling banyak untuk kekasihnya Naida.
Sesampai di kampung halamannya, ia sangat kecewa mendengar bahwa Naida telah dikawinkan orang tuanya dengan seorang pemuda dari Deli. Lebih hancur lagi hatinya, setelah ia memb1-::a surat-surat Naida yang dititipkan pada temannya. Akhirnya ia memutuskan untuk menjenguk Rumondang yang terbaring di rumah sakit. Demi melihat Matoga, Rumondang jatuh pingsan lagi. Tapi kali ini ia tidak jatuh pingsan karena kesedihan, tapi karena kebahagiaan. Rumondang gadis betjiwa palos dan lugu serta cintanya yang tulus~ akhirnya dikawinkan dengan Matoga si pemuda miskin, tapi beijiwa besar yang dijuluki "Dolidoli parbodat".
Demikianlah ringkasan cerita "Doli-doli parbodat".
DOLI-DOLI PARBODAT
Hata Patujolona
Marsantabi sampulu noli do hami tu angka hula dongan tarlobi tu angka na rnanise carito on, harana tangkas do hami boto bahaso bahat do na hurang salaho isi ni caritona sanga pe di panuturkonna. Laing sai adong rna i na rnatujolohu sanga pe na hurang dongkon. Pangidoannami, anso laing dipatuk rna nian pala na hurang sanga diurahan pala na lobi.
Ia carito on sada carito na dibaen sian aha na sabotulna na tcujadi dipardonganon ni halak di huta Tanobato Padangsidernpuan di hatiha i.
Na bahat do na pade siihutkononkon salaho di pangalaho ni halak di hatiha ina naeng tudoskononkon tuna rnasa sannari, harana anggo pala di ~atiha i na jeges rna da partahian ni halak disi. Bujing-bujing, naposo-poso, daganak sude rnarsiboto karejona, rap rnarrim ni tahi do rnuda giot rnangkarejohon karejo na rnarha- . saya tu halak sasudena, songon na didok ni urnpama "Gorngorn ni tahi do gogona".
Apala hara ni i rna da na rnambaen anso Iaing hami sungkasungka rnanyuratkonna hope antoilg na hurang pade. Harana, dohot carito on rna harni paboahon tu angka angginami na rnenek dope sanga songon dia do pardonganon ni halak nabaruon di huta i. Ditingki i adong rna sada halak doli-doli na patut sitiruon, na margorar si Matoga. Bayo on na malo mardongan; nada ra mambaen goyak ni roha ni halak, muse nabm:ju do halakna.
Halahi na sabagas tardongkon do na hurang maradong. Tai haru pe songon i naso jungada do tarida menek rohana patunda ni hamiskinonna i. Nada marpili disia karejo asalna inda manyalai tu uhum di huta i.
Hape baen ni habu:rjuonnia i do na mambaen hasonangan disia. Bayo i rna da na gabe batang ni carito on. Gorar na asing i hami baen manggonopkon carito i.
Hami mangido maaf sagodang-godangna, ampot adong gorar na sarupo sanga pe pangalahona. Nada ina hami sangajo, nada adong nietnami nian na giot mancaritohon saha-sada halak.
Songon i rna da hata patujolona muda adong na hurang dohot na malobihu anso nian patama hamunu.
Marumpak batang ni sitata
Namarumpak tu tangki-tangki
Hahorasan rna nian di hita
Ginjang umur ronda rajoki.
Horas
I
Sabola sian Utara ni huta Tanobato adong rna sada sopo na menek. Ia sopo na menek on dipajongjong tar di topi ni huta di tonga-tonga ni kobun pisang dohot silalat. Musojit dohot paridian donok do sian sopo i. Tarupna dibaen sian ri na hiang, asa dingding na muse dibae sian bulu na ditopas. Sopo i tartimbo; jadi adong do tumbarana. Muda hatiha torang bulan, riong-riong rna tarida sian ~?agasan ni sopo i Sora si bulung-bulung pe humeres tarbege muda hatiha diombus alogo. Ngalina pe nada na tarhobarkon; alogo nada sundat masuk ian dingding, sian lantena, dohot pe sian tarup na rangrang i.
Tai haru pe songon i, nariburan do halak disi. Harana sopo i dibaen naposo-poso gabe inganan parpodomanna. Muloi sian na marsiajar poso-poso lopus tu poso-poso na hurang laku pe di si rna marmodoman. Anggo olat ni pukul salapan bomgin na riburan alak disi, adong na martata, maronang-onang, manutung silalat, dohot na markartu. Nahum paabis-abis waktu do maksud ni halahini i. Muda dung pukul sampulu bomgin muloi rna kehe sadasada; a dong na kehe tu huta na asing, adong muse an tong di huta i sajo. Markehean rna sude na giot manopot ale-alena. Hira-hira pukul tolu bomgin muloi rna marmulakan doli-doli i sada-sada, tai adong muse do antong na lalu tu pukul opat manyogot anso
mulak ia. Madung loja na markusip, mardalan, ngalian, adong mu15 se antong na rnuruk-rnuruk tarida, rupana na pasuo ia dohot walangna.
Baen na dung rnondok-ondok nada sanga be pature podornan; gabe rnargarnpalangan rna songon i, pajala-jelu pe jadi rna. Adong na rnaroban ulos salendang na imbaru; huskus dorna uapna. lngkon Iaing di paanggohon rna salendang na huskus on tu do nganna. Muda nada rnardornu kecet ni halahini di parkusipan dohot walangna, di sopo podornan pe Iaing rnuruk-rnuruk rna ia. Songon i rna da carito ni sopo na buruk i, tai hasonangan tu angka na poso-poso di huta i.
II.
Hira-hira pukul sabolas tonga borngin madung marmijuran rna sude sian sopo podoman. Hatiha i topet malam Sinayan. Marsarak rna sudena na laho kehe tu parkusipan, adong na dihuta i, adong muse na hehe tu huta na asing.
Ditatap tu ginjang, ias doma sudena, bintang marsihidopan satumtum sasahi dohot sirumondang bulan nahobi jogi i. Bintang na maridop-idop sipanggete roha, natau mangamungkar sidangolon, songon pangarsak ni boru na jogi.
Ditatap ia mengulahi tu sopo podoman tarida lampu miah maridop-idop. Si Matoga Iaing purnguk rna sada ia di sopo podoman i. Donganna madung niarkehean manopothon sitopotanna. Abit harung gobakna pe madung satonga maos. Uap ni abit i nadu na taranggo. Di pupu ia na marangan-angan tu jae tu julu. Markusor tu siamun, markusor tu siambirang natontu tarida. Dipapayak pamatangna, nada sadia honok markusor mangulahi, dipatungkap, manyinggalak, songon na burnungon doma ia. Rongit pe antong tarlobi rna bahatna di hatiha i. Pat, tangan, pinggol margumangi baen pandoit ni rongit. Ummolat rna rupana paruntungannia apala di na saborngin i. lnda marnasonang tarida pangalahona.
Nian anggo rupo do dohot pamatang nada pola talu si Matoga muda dipatudoskon tu donganna na asing. Na tama do nian tompana.
"Na hancit rna antong na so maradong", ning ia di bagasan rohana. Sinadongan hum saba do, ipe salunggtik rna ia. Adong muse kobun silalat saotik di topi ni huta i. Dungi muse bodat nadung mangarti sada, teanan sian amangna na dung maninggal sataon na dung solpu. Asal adong na giot paijurkon harambir, dor rna dijalahi ia. Huhul antong dapot do lima bolas harambir upana sadari. Anggo nietong-etong boti, cukup rna i panabusi ni tiin bako do hot harasak balanjo ni halahini na sabagas.
Inda tarligi ia bujing-bujing di huta i, ganop niardalan dor rna na manogu bodat. Halak pe sudena madung mamboto si Matoga "parbodat".
Madung adong hira-hira sapoken inda dohot-dohotan ia markusip. Tongtong diingot ia paruntungannia diburai anakboru ia dompak saborngin di parhusipan.
"0 Matoga: lnda giot au marhamlet dohot parbodat," ning anakboru tusia sian bagasan.
Hata-hata na dihusipkon ni anakboru i rna da mambae:.ma dor tarbege di pinggolna lalu tu ari na saborngin. Hulul di pahibul ia tenjuna songon na giot marbadai; nada sadia honok muse tondo ibana songon marputar-putar dirasa utok-utokna.
Laing inda ra tarpodom. Marhusor ia, juguk, tondo asa huhul ditompuki andora na. Tu huta na asing pe madung sar do diboto halak bahaso na margorar si Matoga i parbodat.
"Aropku angkon tu huta na tardao doma anso laku on," ninna di bagasan rohana.
Dungi disertek ia loting giot pagarahon timbaho bakkal. Dialsik sanoli, di busbuskort ia tu humaliangna. Rongit pe antong songon na markurang, baen mabiar donok tu timus ni timbako bakkal i.
Rambon dope manyogot, madung jugUk ia di podomanna. Diligi ia sude donganna hatiha mungkor, sinok be modom. Muse t:al> maruloskon salendang na boru jala huskus na binoan sian parhusipan.
· ·· Humolos si Matoga, taringot ia tu hata ni sadahalak bujing18 bujing, ''Tompa nian adon~ do, tai bia baenon parabiton pe human na Jokot di pematang i do, i pe madung mardungkap" muse. Laing bege-begean rna si Matoga di hato ni bujing na marlayas ni roha tusia i. Ompot ditarikkon ia pintu ni sapo i, asa mangambur ibana tu tom, marhipas-hipas tu aek paridian.
Ari madung pukul salapan. Bodatna madung dilehen mangan. Porsan pangkuma giot kehe tu saba. Pas di na laho mijur ia sian tangga ni bagasna, tarsonggot si Matoga. Dijoloniajumbal donok, jongjong soda bujing-bujing, targorar bunga ni huta i, ima boru ni toke lasiak na margorar si Rumondang. Sangombas marsitatapan . halahini. Songon na mikim anak boru i saotik; disargut ia bibir nia songon na maila. Mangantor muse antong dirasa si Matoga tu pusu-pusu i. Mata ni anak boru i songon bintang sidongdong doma. pamanganna pe tarmenek tarida, cekep doma sudena. "Oih" ninna di roha ni si Matoga. Bibirha rate. tai inda pake gincu. Diligi pamatangna aha rna nabontar, ias sajo, santetek pe nada adong tihasna. Dosar taroktok ni si Matoga, ompot dipaunduk ia uluna. Pas muse targili ia bitis na manyirlak. Dibondut ia doma ijumia; muse nada bisa ia margorak be. Songon na tarpitonggang do rna tarida.
"Abang Toga/ ' ning si Rumondang, pas binege songon suara ni rongit na mangelek mabuka ulos.
Manaili si Matoga, bulus unduk ia muse. Nada bisa ia mangkuling hara ni gugupna nada binoto ia bagi aha dohononnia. Sip sajo doma ia songon na mangan sorbuk.
"Didongkon amang, dung sidung naron pangkuron ni abang, ro jolo tu .bagas." ming si Rumondang.
Inda dope dialusi si Matoga, madung mago anakboru i marlojong tu bagasna.
Ditatap si Matoga tu langit, tarida mangarata. Dironang ia tu na asing diida ia harambir santandan nadung mahiang sabutna. Mikim ia, " anggo· hum duangkibul Iaing tu hita rna i," ninna di bagasan rohana. Dohot na so disodarina, patnia madung mangalangka. "Sadarion sidung rna i pangkuronki," ning ia di bagasan rohania . . · k d ·
1 t Dung Ialu tu saba, diida ia bubusan m ae rna ~g p1 o_ . Tahalak ni bondar pe madung dibuntas halak. Dipadomgak 1a tu-jae tu julu, tarida ia rna bahaso saba i nada pola hiang botul nian. Dipature ia rna na rnarsegoan, asa dimuloi si Matoga rna na rnamangkur on.
Angin rnernbusbus sian robean ni Dolok Simarsayang. Amporik silopak dohot sileset rnardopit-dopit na laho songgo_p tu arung na adong di topi ni saba i. Sora ni pangkur docap-docap rnasuk tu bustak na di saba i, tano rnarbalihan. Ari rnur rnamilas, hodok rnandedei sian isang-isang, pinggol dohot sian na asing-asing. Tai haru pe songon i, nada jabat diraso ia i sudena, Iaing tongtong permikim ni si Rurnondang nangkin rnanyogot i do na rnanggohi rohania.
Marayak kotu, inang ni si Matoga pe tolap rna tu sopo saba rnaroban indahan.
Kehe si Matogu asok-asok tu sopo paradianan na di topi ni saba i. Mikim ia lalu dursat baen hara ni lojana. Lute dorna dirasa ia parnatangnia. Ditatap tu baribaan, rnarragam rupo partaonan ni halak. Adong na dung gorsing ernena, adong na baru rnanyuan, adon_g na dung boltok, asa si Matoga hatiha rnamangkur dope.
"Patut rna antong bahat rnusuna satiop taon, rnonci nada unjung abis, arnporik rnarhulanan-hulanan tiop ari. Musuna tiop borngin rnangugei saba sabola sian topi-topi nisaba an. Tai sudena hara ni partaonan naso sahatiha rna sibaen baen na i," ninna di bagasan rohana.
''Matoga, nangkin adong na ro tu bagasta giot pasuo dohot ho", ning inangnia.
"Aha luai, ise halakna", ning si Matoga.
"Aropku na giot rnangido tolong paijur harambir do ia i, harana hubege alimos nangkin, anso sornpat digadis ancogot," ning inang nisi Matoga tambana.
"0, Jakotan do i. Harana nantuari kehe au rnardalan-dalan tu kobun hararnbir na di topi ni losung aek an, huida madung bahat na hiang hararnbir ni halahini disi," ning.si Matoga rnangalusina.
"An tong sornpatkon rna naron paijurkonna, anso sompat digadis halahi ancogot."
"Tolong jolo inang 1igi jolo bodat naron, betak lupa au rnangalehen idahanna," ning si Matoga tu inangna rnangido tolong.
Diegolkon ia saotik panailina, tarida rna dolok Lubuk Raya, tongam songon i, rata dorna hara ni daona. So santongkin panailinia di si, nol nol rnatana, rnago tarida akal i songon ihan na hona tuba. Hapengani na diidania do dao di dolok an bayangan muko ni si Rurnondang, boru ni toke lasiak i. Dosar taroktoknia, ?' lnda rnungkin da anggi hita sarongkap," ninna rohana di ate-atena.
"Amang Matoga, a dong he han cit ulurnu, songon na lenong do huida parrohaonrnu, aha do pe amang, rnangan boho," ning inangnia. "Rurnonnnn ..... " ning si Matoga dohot na so disodari ia, tuinangna, asa songon na tarsonggot do ia di sipaingot ni inang nia i.
"Mangan bo ho," ning inangna, asa rnarbasu rna si Matoga, asa dipungkai rna na mangan on. Dohot na so disangko inangna, mangambur ia bulus tu toru, marlojong tu topi ni saba L Hapengani na giot mambuat lasiak na rnata do ia dohot pusuk ni simaranti, giot ulamonna. lngkayu na diboan ni inangna pe antong aha rna na rnalkot, songon na gorsing saotik. Sulung ni silalat na diduda, dipadomu do hot rim bang, palak, pangaroncana lim bat na dung hiang.
Tolumpulos do dibaen ia, abis lalu na sapinggan i, ditambai ia muse indahan sian bakul na payak di jolona. Hodok sap sude dipatangna baen tabona na mangan i. Dung abis mangan ngos ngosan do rna hosana, hara ni butongna.
"Aha dehe na porlu baen na ro si Rumondang manyogot i manopot ho," ning inangna.
Sip si Matoga, unduk ia mambalun timbaho bakkol.
"Dibege ho dehe!" ning inangna.
"Hu~ege inang Pandongkon ni toke i, anso ro jolo nopotkon ia pala dung sidung pangkuron on."
Marpikir inang ni si Matoga.
au rnaBulung ni harambir marsibar-sibar diombus angin nagogo.
"Aha i luai"
"Na huboto inang"
Markurining tarbege gonto ni horbo padati sian dalan godang tardonok di lambung ni sopo i.
Mikim si Matoga. Ditarik ia hosana, marngeat ia. Diligi mata ni ari madung hira-hira kotu · asar. Pangkuron pe antong madung · sidung.
Porsan rna pangkumia na laho mulak rna tu huta. Di tonga da Ian i pasuo ia dohot si Sogar.
Si Sogar on tardongkon do poso-poso jangar di huta i. Manyipi si Matoga, Panaili ni Si Sogar pe antong tu sia aha mana tajom, songon na hosom naroha, si Sogar mangida ia.
"0, parbodat!" ning si Sogar mamio si Matoga. Manaili antong si Matoga.
"Sip-sip ho, hape hamletmu do born ni toke i."
"Ah, di dia rna botul i," ning si Matoga, dohot toruk ni r<r hana.
''Manyogoti matjanji hamu, atehe."
Sip si Matoga, rara bohinia
"Anso diboto ho Matoga, au do walang nisi Rumondang i," ning si Sogar sagogo ni sorana.
"Unang cubo-cubo markusip tu si, modar ho hubaen naron," ning ia manam bai.
Homang doma si Matoga.
Mikim si Sogar Mangalesengina.
"Pahipas mulak! Pature bodat libungmi," ning si Sogar sanoli nai. Rara pinggol ni si Matoga. Giot maropuk doma totoran ni Qangkur i dipisat ia, harani holas ni rohana. lponnia pematu- J rutup manaon hancit ni ate-ate pambaen nisi Sogar na so mamboto' untungi.
m.
Mataniari madung lusut. Si matoga marsuri di jolo ni sonnin na marotak. Miak ni obukna pe pati ni harambir do dibaensa.
"0 inang,'' ning si Matoga.
Homang inangnia, mangaligi limus ni parsuri ni anaknia i. N ada jungada songon i. Somalna obuknia rundut na martontu.
"!nang, kehe j olo au tu bagas ni toke an."
Mikim antong inangna i. Diligi ia anakna, madung lalu tu alaman, mangambe, mardalan asok-asok, jop roha ni inangna mangidasa.
Lalu tu alaman bagas ni toke i, so jolo ia santongk~, harana diingot ia mangulahi hata-hata ni si Sogar na di dalan i. Diingot ia muse sipaingot ni J ababiat, gurunia marmoncak dompak mangaranto na jolo tu Pijorkoling. "Anggo inda hara ni na tarpaksa unang patidahon parbinotoanmon," ning Jababiat dompak i.
"Ulang baen sinaloanmon na tau patidahon parbinotoan, unang cubo na manyombongkon diri! Pala adong halak na beteng musti adong do i na umbeteng muse."
Dialsik ia timabokana sanoli nai muse dohot na so disodari ia patna madung muloi mangalangka tu jolo ni pintu, bagas ni toke i. Dosar-dosar taroktoknia, songon na habang dirasa ia pamatangna, "aha do luai namasa on," ninna rohana.
"Eh, abang Toga, masuk abang,'' ning si Rumondang dohot bmju ni rohana.
Unduk-unduk ia masuk tu bagas i. Anggo mata ni si Rumendang nada malua sian ulu ni si Matoga, mangida limus ni parsurina. Songon na so ia tarida naro i.
Asok-asok si Matogu juguk di karosi hotangna santak dolgi i.
"Bo ho do i Matoga," ning inang ni si Rumondang. Mikim si Matoga.
"Baen tes i Rumondang di abangmu, " ning inangna manambai.
Humetnyo-hetnyo do rna si Matoga, manyigar tangkuhukna, baen na so jungada dibege ia songon i lambok ni pangkobarion.
J op sajo doma dirasa ia baen na dipio i ia "a bang".
"Aha do luai na porlu baen na dipio ni amang i autuson," ning si Matogu. '"Nada huboto amang," ning inang ni si Rumendang.
"Painte rna jolo, santongkin nari ro rna i s!-an musojit."
Dompak mamayakkon tes i si Rumondang, alimos tarida si Matoga, mamolus si Sagar di alaman i. Panailina pe aha rna na hosom. Muloi sian na mijur sian bagasna, lopus tu bagas ni toke i Iaing na dipardiatehon si Sagar rna si Matoga.
"Dongani abangmu mangecet, gail indu bayuonku di dapur," ning inangna mandongkon si Rumondang.
Dipajuguk ia antong donok ni si Matoga, hum meja rna i antarana.
"Minum abang," ning si Rumondang dohot tata ni bohi. ' 'Songon sora ni rongit do rna da pangkulingna," ninna di bagasan roha ni si Matoga. Anggo dipikirkon sambalik songon na ila do rohania najuguk padonok-donok dohot born ni toke i. Tai di balik ni i muse adong do untungna. Uap ni anakboru i aha rna na huskus. Human manganggo uapna i sajo sarupo rna i tu upa mamangkur tolu ari. Nayang dirasa si Matoga pamatangna apala di hatiha i, songon na dapotan sere saulu ni kudo doml;l dirasa ia.
"Nagoyahan rohangku mangida bayo an" ning si Rumondang.
Diligi si Matoga tu toru, hapengani madung juguk do si Sagar di alaman i mambolnang si Rumondang.
"lnda tola iba rnargoyak ni roha tu halak, apalagi tu na-posoposo," ning si Matogu rnangalusi.
"Aso didongkon a bang songon i ?"
"Inda tola hita na rnangolu rnanyornbong, tarlobi-lobi bujingbujing. Muda pola hancit rohana, bia ancogot on ditopot ia bayo datu, diboto ho rna halak na rnarhosorn," ning si Matoga paingotkon.
Sip si Rurnondang rnambegesa.
"Anggo bisa unang nian binaen goyak ni roha ni halak."
"Ganop bomgin do abang, ia ro rnangkusip tu au, dilubangi ia dingding i dohot piso. Anggo hurasa si Sogar rna doli-doli na so labo di huta on."
Dibondut si Matogu ijurna. Untuk ia rnarpikir.
"Suratnia pe rnarpupu do ro," ning si Rurnondang.
"Sai dibalos ho do nian surat i," alus ni si Matoga.
"Huh, rnambalos suratnia ! turnagon rnodorn sinok," rnurukrnuruk si Rurnondang tarlda rnandokkon na.
' 'Nada tola songon i anggi," Bo hornang si Rurnondang rnambegeno
"Bope na so ra iba, dipaboa rna antong, sian balos ni surat i. lngkon patidahononrnu do bahaso ho bujing-bujing si denggan roha."
"Pala hubalos abang rnabiar au rnarpupu ia ro tu bagas on.'·
Sip si Matoga nada diboto ia be sanga aha na giot dohonon. Ditatap ia tu loteng ni bagas, aha rna na jeges. Di si adong ancocak jan tan rnangeker ancocak boru-boru.
"Bo, rnadung ro ho ' Matogu !" ning toke lasiak, jurnbol di pintu i.
Ornpot si Matoga rnanaili. Si Rurnondang pe antong bulus jongjong asa kehe ia tu bilikna.
Dipajuguk toke i di jolo ni si Matoga, lalu rnamoluk cakuna rnangaluarkon tirnbako tali dohot pusukna.
''Madung sidung do pangkuronrni Matoga?" ning toke i.
"Madung."
Marpikir toke i santongkin.
''Songon on do da harana hupio ho tu bagason. Anggo ra do ho adong do nietku giot paupahon pangkunon tu sabanta i. Bahat do nian pamangkur di huta on. Tai posan do rohangku ho mamangkuma amang," ning amang ni si Rumondang.
"Sanga sadia gciji na dipangidomu nada manulak hami, dong kon rna bagi sadia, tai i pe ingkon na ra do ho da."
"Tarimo kasih rna parjolo," ning si Matoga. ·
"Anggo taringot upa nada jungada hupikirkon na songon i, hara na nada topet hurasa mandokkonna. Biasona sadia dilehen saima hujagit." Ning si Matoga songon na humetnyo-hetnyo lalu mangkayo uluna.
"Anggo songon i muloi rna ancogot, panganonmu dipataru pe sian bagas on," ning toke i manambaina.
Dung sidung partahian ni halahini, si Matoga pe mijur rna sian bagas i, mulak tu bagasna. Di tongandalan diida ia si Sogar maniop potuk-potuk, \ro-sian suhi-suhi ni bagas ni toke i. Mikim si Matoga di bagasan rohana, mangida bayo i maniop hayu.
Dung lalu tu bagas bulus digonti ia pakeanna, harana rna songon na giot modom diraso ia. Lalu tu sopo podoman, asa nada do pe sompat padayuk-dayukkon pamatang, bulus ro rna si Sogar dohot do nganna dua halak..
"Aha baenonmu tu bagas ni toke i," ning si Sogar.
Manaili si Matoga, diida ia matana mambolnang asa rara sajo. Sangar rna tarida parrohaonna, · giot mangtdo marbada naroha. Disertek si Matogu lotingnia pagara timbakona,
"Mangkobari pangkuron,"ning ia lalu mangalsik timbako i.
Martata si Sogar.
"Aha kecetmu dohot si Rumondang?"
Unduk si Matoga marpikir santongkin.
"Hum na rap juguk sajo do hami," alus ni si Matoga.
"Inda botul, huida do ho nangkin mangecet, rap mattata, songon na diangkat-angkat ho tanganmu, aha sudena i, paboa sanga inda?"
Marrara muko ni si Matogu. Dipupu ia na mangalsik timbakona
"Dengganan rna hipas paboa puang," ning si Sogar.
"Kecetnami, salaho mangajar bodat. Hudokkon bodat boruboru tarrnaol do ajaron, tai anggo bodat jantan rnomo do, tai songon na honyor tarida pangalahona," ning si Matoga manggabusi.
Martata si Sogar. Sim roha ni dongonia na dua halak i.
Laho kaluar si Sogar,_Qiompaskorda pintu ni sopo podornan.
QiapUS-Si-M-atoga andorana, asa rnopeng-openg ia.
--; 'Bia luai hupalua rna parbinotoan on, tai anggo torus-torusan do rna songon i pangalahonia, aropku laing ingkon lehenon do jolo di sia rnarsantopik parbinotoan on, anso diboto ia na paet ijur i," ning si Matogu rnangkuling-kuling sada ia, lalu pahibul-hibul tenjuna.
Ari pe rnadung rnurbagas bomgin, rnadung waktuna markusip. Di alaman i nada be tarida daganak na margala hayu, marsiayak, rnadung rnarmulahan tu bagas na be. Lopo kopi ni Jatambisan pe rnadung rnartutup. Hum poso-poso na rnargitar dorna na adong, juguk di sopo jago.
Ditarik si Matogu ulosna. Pala digupgupi ulu, tarida pat, pala ditutupi pat, tarida ulu. Inda ra ia tarpodorn, bahat ni rongit nada tarhobarkon. Pandoitna songon na na ditusuk dorna. Nada tela roha da, rongit na pe sagodang ni hatu dorna.
Ornpot dibuka halak pintu sian luar. Di pintu i domgak si Lohot donganna sa podornan. ·
"0, ipar ! " ning si Lohot rnamio.
Juguk si Matoga.
"Dohot de he ipar i na tu Simarpinggan on."
Ornpot jongjong si Matoga.
"Tu Simarpinggan, rnahua, rnarkusip?" ning si Matoga.
"Pukul piga rna hita naron lalu tu si?"
"Aha do biarrnu i, rnarkareta do hita, ning si Lohot patorang konna.
"Boh, piga kareta?"
"Tolu."
Domu rna tahi ni halahini, asa rnarangkat rna nalaho rnarku sip on. Timbako, uyup-uyup, sal, nada hatinggalan.
Maturatak tarbege sora ni kareta rnamolus di batu-batu antara ni Tanobato dohot karnpung Tobat. Abis dalan na jatjat i lalu rna tu dalan na limus aspal gorarna. Kareta pe rnur rnahipas.
Sasanoli didayung, huhul mangecet, jop tarida roha ni halahini na -----giot markusip on. Nanggo taraso di halahini ngali ni alogo di borngin i. Muiofmandap_otkon Sidangkal, baen muloi rna loja, rap sip halahini. Di haro~an nrhuta-L_a_9ong kuburan, asa songon na sogen do dirasa halak mamolus di ~aari-bomgl~!:__ Pandok ni halak na jotjotan di si tarida jadi-jadian, bontar timbo. Muse marpudun digincat dohot sian toru. Meldong-eldong pardalanna.
Jungada tarbonggal tu Sidimpuan sada halak pangguris tungkap di dalam i, Iangan sajo pamatangna, harana pasuo ia dohot na ditimpus i. Na hebatna nada dirasoi ia, hape madung diboncengna do na bontar i. Dung pe laho manaripari aek na menek, bo adong suara mandongkon, tarimo kasi abang. Diligi ia tu pudi, parjolo tarida, gabe mago di batang aek i. Nada be da be, seol doma pamanganna lalu tungkap di dalan i. Rupana carito i rap diingot halahini do i, tai rap sip be, nada marsidohonan, tai rap mabiar be.
Kareta pe nada ra be padao-dao, huhul marsiogosan songon i. Na so diambang ni halahini ompot rna da mamintas di jolo na sada na lomlom . aha rna na godang. Di pudi ni i muse udur na bontar tolu. Ompot mada manyikar tangkuhuk ni halahini sudena
"Aha de he i dongan," ning na di j olo, lalu maradian
"Diida hamu dehe i dongan?"
"Huida," ninna na sada muse.
Sora ni halahini pe na ra gogo be.
Donganna na asing madung Iangan hara ni biarna. Santongkin maradian halahini martahi.
"Horbo do i,'' ning si Matoga.
'' Ahhhh, tonga borngin?"
"Patorus, tungkap, tungkap tu jolo,'' ning sada halak
"Ho rna anggo songon i di jolo."
"Ho rna da." Songon i rna marsitune-tunean.
"Beta au di jolo,'' ning si Matoga.
Didayung rna kareta, nada adong na ra di pudi, ompok rohana digoit sian pudi. Gabe rap-rap doma halahini di dalan i.
''Di huta dia rna hita markusip,'' ning si Matogu marsapa.
"Di Situmbaga," ning si Lohot
Dung lalu tu Situmbaga, dipasande rna kareta tu batang ni harambir.
Parjolo rna diparsuohon raja ni poso-poso di huta i. Hara:- na songon i do adat di huta, ingkon mangido ijin do tu rajana di huta i. Doli-doli ni Situmbaga pe antong na denggan roha do sude. Dipataru halahini bayo na ro on tu parpodoman ni bujingbujing di hu ta i. .
"Jeges rna da baen hamunu ipar,'' ning doli-doli i lalu marke hean halahi manyimba, anso ulang targanggu rupana.
''Ho sabola indu Lohot, au sa bola on," ning si Matoga. Dongartna na sada nari tar pinjil saotik.
Dimuloi rna na markusip.
lndok pe da si Matoga on na tarmalo do makusip. N a bahat do dibaen ia mocomna bia anso ngot anak boru on.
''Pok, pok, pok, pok," ninna tarbege sora ni dilana na dibingkaskon.
"Oh bujing najogi, bege majolo dana hupardongkoni on . .,
"Sian Sidimpuan
Manuat tu Pinangsori
Hutaon do na rongitan
Baen por ni roha mangkobari
Manyogot sian Sidimpuan.
Potang lalu tu Berastagi
N anggo da taraso na ngalian
Anggo marsialusan tu bujing na jogi
Hurekrek andor Balige
Sian batang ni hasona
Soramu da anggi so tarbege
Songon dia do ujung pangalahona.
Jo! namodom, ngot behe jolo santongkin, Betak naso tama do di ro hamunu an tong dongkon rna itu, betak na hurang tam a ·do haroronami on." Songon i rna marpupu si Matoga marumpama, humolos, maroih..:oih.
Songon i muse do si Lohot. Maturutup do nien umpamana, tai Iaing sip sudena, sandok pe nada adong hobar sian bagasan.
Madung adong satonga jom laing so binoto do can.tona. Rongit bahatna.
Marsak halahini na dua, bia doma giotna anso ngot jolo bujing-bujing on. Dijalahi lidi, dijikjuhi tu podoman ni bujing i. Songon i pe laing so adong do na humeres.
"Betak na soadong do halak modom di bilik on," ning siLohot Sim roha ni halanini na dua.
''Kurang ajar pangoloi," ning si Matoga. Dipataru hita anggia tu bilik na so marisi.
Huboto akalna Lohot," ning si Matoga. "Adong indi huida bara ni manuk, tole tahutur anso markuteak, tontu rna i ngot halahi naron," ning ia tam ban a.
Nada podo dipalalu akal busuk i, matukikkik rna sian bagasan.
"Oh adong do halakna," ning si Matoga.
Dipadamos halahi mangulahi tu dingding i, dibege halahini asok-asok markusor bujing-bijing i padonokkon tu dingding anso tangkas dibege pangkobarion ni bayo na ro i.
"Mangido maaf ito." ninna sian bagasan.
Jop do rna roha nisi Matoga dung mangalusi sian bagasan.
"Anggo songon i tamuloi rna Lohot, pas-pas disi anso hupaspas muse dison ", ning si Matogu.
"Na sombong rna hamunu ito, songon i rna honok na hami dison, hum pe da adong arganiba di hamunu, •' ning si Matogu.
' 'Olo da ito, muloi sian na ro hamunu tuson, madung hami boto do da ito, tai hami pikir ito, muda hami alusi do manigor, ompok do rohanami didok hamunu hami bujing-bujing na hurang api," ninna sian bagasan, lalu martata tarbege.
Na hami ambang do hamunu nangkin naposo-poso ni huta on."
"Bia rupa, pala naposo-poso di huta on," ning si Matoga.
"Ah . . .hurang mad a tabona, harana madung bosa dirasa mangkobari dohot na poso-poso na dihutaon," ning bujingbujing sian bagasan.
Mada tarpainte be bulus marpantun ma.si Matoga.
"Manatap sian Simago-rnago
Tarida dolok pajala-jelu
Hami ro sian Tanobato
Sangajo ro rnanopot hamunu" "Rongit dohot ngali ni ari N ada gabe halangan Por ni roha rna da anggi Anso ho dongan saparmayaman"
"Mandehe di aek Parincoran
.Dapot do dua hadangan
Anggo bolas pangidoan
Marsuo hita di poken Senayan"
Sian bagasan pe antong nada talu Iaing dibaen rna urnpamana, rnangalusi urnpama na dihusipkon ni si Matogu.
"Madung harni ida do sian rnataniari
Na giot ro bayo Sidimpuan
Nada i rnaso harni argai
Baen tagina do rnarsiarsahan." "Tabo ni salak Sibangkua Ancorn rnanis rnaroi-oi N ada da angkang hami rnanjua Anggo dung rongkap ni tondi." "Songon ima bayo partandang Udan hilap nada parduli Doahon rna anso dipatola dainang Ro pe harni patandahon bohi.
Madung loja be patidahon nabinotana rnarurnparna, rnarsibalosbalosan asa pangkobarion pe rnulak dorna tuna biaso.
Disapai marga, ~ibaen partuturon, asa digeldok-geldokkon si Matogu songon i, gabe rnarborutulang dorna sidungna.
"Sian huta dia do hamunu anak namboru?" ning anakboru i ''Sian pasar !" ning si Lohot rnangalusina.
Dipupu na rnarkusip, asa dapot rna rim ni tahi, anso Iaing pasuo rna nian di pasar.
"Andigan rna hita pasuo," ning si Matogu.
"Ari Sinayan," ning anak boru i
''Didia?"
''Dijala rii lapa Sibual-buali''
"Sangan dia tampa ni bajumunu."
"Na rara rna songan i ansa sigop tarida."
' 'Baju ni abang?"
"Bajungku na garsing, asa sakaama nabontar".
Ari mur ngali, manuk pe madung mulai martahuak, mandakkan ari madung tarang. Na markusip pe mulai rna mamikirkan giat marangkap mulak. Marl<i.gut halahi natalu, rap marsibuat karetana. Didayung kareta on, nayang dirasa pamatangi Marpikir si Matagu," Ancogot na giot muloi dope mamangkur tu saba ni toke an."
m
Mataniari madung manyaksak sian habincaran. Halak na di huta pe songon na marbaris doma tarida na laho kehe tu saba an. Si Matoga madung muloi mamangkur saba ni toke i. Matania rara, harana hurang modom napotanginan. Pupu honyaman. Dung hodohan pe baru songon na togar diraso ia.
"Ah," ning si Matoga, mamistak bustak to pet tu bohinia. Tai songon na mikim do ia jadina, harana santongkin i diingot ia anakboru na di Sutumbaga, na margorar si Naida.
"Binoto gorar tai nada nitanda rupo, betak na bahat do tihasna, sanga pe na bolbol i," ning ia di bagasan rohana. Hurang hipas diraso ia anso potang ari, anso sigop muse dapot ari Senayan, ima ari padan parsuoan.
Dipadomgak ia ulunia mangaligi mataniari tu ginjang, hape madung tingkos dohot uluna. Dipisat ia muse butuhania, baen madung taraso male.
Sian na dao tarida si Rumondang m.ardalan digadu-gadu ni saba i, manopotkon sopo paradianan.
"Olo antong madung ro do pataru indahan," ning roha ni si Matoga. Diida ia muse adong na mangihutkon si Rumondang sian pudi. "Ise dehe i luai," ninna rohana. Diapus si Matoga matana, dipamanat botul-botul, hape si Sogar do marlojong-lojong sian pudi.
Mangalangka si Matoga mandapotkon si Rumondang. Di jae tar dua tobat antarana, madung diida ia si Segar donok tu si Rum on dang
M urmarhipas do nian si Rumondang.
"Poso-poso na so labo," ning si Rumondang.
Martata si Sogar.
"Unang tiop tanganku," ning si Rumondang
Martamba gogo tata ni si Sogar.
"Nangkon sai pataru indahan ni parbodat i," ning si Sogar.
Marlojong si Matoga mandapotkonna. Dung donok dijagit ia indahan di bagasan ni hadangan na menek, sian tangan ni si Rumondang. Ditarik si Matoga si Rumondang, dipatujolo ia saotik, gabe marsiadopan rna si Matoga dohot si Sogar.
"Aha do maksutmu, baen na diolat-olat ho si Rumondang," ning si Matoga mandongkon tu si Sogar." Jeges do ia mardalan, maroban indahan, unang ho mangalap-alapi Sogar," ning si Matoga muse.
"Pala sala, mangido maaf mada puang," ning si Sogar." Tai ulang arsak ia anggo pada dijolongku, ia ro tu saba on giot pataru indahanku, jadi di bagasan ni urusanku do i," ning ia tambana.
"Aha nimmu", ning si Sogar.
"Anggo madung hatihana, aha pe na ro i huadopi sudena," ning si Matoga song on na jangar pandongkonna.
"Tai naso ra do au martenju anggo pala di jolo nisi Rumendang, naron borngin rna hita karejohon di toru ni polam an," ning si Sogar, asa marhipas-hipas rna ia mulak.
Diboan si Matoga hadangan inganan ni indahan, kehe halahini tu sopo paradiana. Diligi si Rumondang mikim saotik.
Sidung mangan dibasu si Matoga pinggan parmangananna.
"Ulang abang, au pe mamasuna," ning si Rumondang. Dirampas ia pinggan i sian tangan ni si Matoga. Mangantor doma dirasa ia tu pusu-pusu i, dompak ditiop si Rumondang tangannia.
"Jungada dehe abang markusip," ning si Rumondang dung sidung ia mamasu pinggan.
Sip doma si Matoga, naso di tagamnia do hobar songon i.
"Abang!" ning ia mangulahi.
"Hmm"
"Hum on a bang rna ia huboto naso ra markusip di hutanta."
"Napogos do au anggi, boti pangomoanku pe panaek bodat sajo maia."
"Ulang songon i abang. Huboto do abang leleng mangaranto di huta na dao, tontu nadung bahat do parbinotoan ni abang, sian angka .doli-doli na adong di huta on. Songon si Sogar, aha rna na binoto ni i, na hum jahat ni roha sajo rna ia," ning si Rumondang songon na mandongkon na di rohana.
Dialsik si Matoga timbakona. Alogo pe antong, mangombus sian dolok Simarsayang, songon na marbinoto ning roha alogo i, salaho di pangeceton ni halahini na dua.
· "Beteng mada antong ia, muse kayo amangnia, puluk dehe ho mulak?" ning si Matoga.
Songon na mantul do dirasa si Rumondang, harana songon na diolat do pangkobarionnia i.
"Pur-pur di son, nada dope mulak au, di bagas aha rna na milas," ning si Rumondang.
"Nada pade songon i, naron di gorahon halak hita, boti muse bolak dope indi pangkuronku," ning si Matoga.
"Nada be da be, mantul dirasa ia niet i, asa unduk doma ia lalu palugutkon hadangan na naeng boanon mulak tugas bagas.
Malosok doma tarida pangalangkania na laho mulak i, nada dope piga langka diligi ia muse tu pudi. Dung holip sian parnidaanna si Matoga pe muloi muse rna na mamangkur on. Ampurik silopak sahulanan habang di ginjangnia, songon na pariburkon dirasa si Matoga. Hodokna pa manetehi doma sian isang-isangnia.
Sabola sian julu tarida halak madung mangkobar mulak. Sian bariba tarbege hasak ni aek Sipogas. Indalu ni losung aek mardotung-dotung. Kueeek .... par, kueeek... par, ninna sora ni gumpar sabola di tahalak ni saba i.
"Mikin si Matoga mambegesa, songon gondang napabuat boru binege," ninna di bagasan rohana.
Ari madung borngin. Marroan ama-ama tu sopo jago giot mangecet. Poso-poso pe madung pahae pahulu, maroban gitar. Laing huhul rna tarbege namarende, martata, sonang tarida rohana. Pala diligi tu ginjang, haluang madung ribut marsirampasan lancat na mongkol. Arip-arip pe nada hatinggalan pahae pahulu manjalahijambu.
Si Matoga sangajo kehe juguk di sopo jago. Disi muse do hape juguk-juguk si Sogar. Nada sadia honok dung pasuo mata, si Sogar pe ompot rna kehe sian sopo jago i, ditopotkon ia naposoposo na margitar na juguk di tangga simin tar dao sian sopo jago.
"Angkon huihutkon bagi tu dia kehe, anso hupongkar pamangannaijolo," ning si Matoga di bagasan rohana.
Nada sadia honok dung juguk si Sogar dohot donganna na margitar i, ditopotkon si Matoga muse tu si. Harana madung marjanji arian i di saba an, ingkon bomgin on rna salosehononkon, ise do sabotulna najantan, ise muse dona boru-boru. ,
"Bagi tu dia ia kehe ingkon huihutkon," ninna di rohana.
Nada dope damos parjuguk nisi Sogar, ro muse rna si Matoga juguk tu simin i.
"Ah mulak rna jolo tu bagas," ning si Sogar tu dongandonganna.
"Aso rna songon i hipasna ipar"
"Dipapodom rna jolo, naron markusip muse dope," ning si Sogar mangalusina.
Martata naposo-poso i sudena.
"Markusip tu si Rumondang?"
Martata si Sogar, tata na disungka-sungka tarida. Ia pe na marhipas-hipas doma mulak tu bagas.
"Aha dope marende bo hamunu, au manggitarina," ning si Roha Muloi rna namarende. Parjol0, ende "Surle-surle", digonti tu ende "Idem-idem", marsambung tu ende na asing. Daganak na marsiajar poso-posc> pe dohot sude marende. Adong na martopap, adong na mamotuhi takar, ribut halahini. Martata doma ina-ina na mamolus hatiha i.
lnda sadia honok ro muse si Lohot.
"Bo dison hamu ipar Toga!"
"Didohot-dohotan jolo na marende on:'
Pajuguk puang.
"Heh, tartusi ho daganak; sude na mommonon pe mardohotan!"
"Togu, mangkusip dehe hita naron borngin?" ning si Lohot. "Tu dia?"
"Tu napohmginan!"
Ditatap si Matoga langit, tarida bin tang marrerak.
"Nabolahan dope pangkuronku," ning si Matoga.
Ditarik si Bangun hosana, harana anggo inda dohot ia nada puluk si Lohot kehe tu Situmbaga.
"Tai madung marpadan do, angkon pasuo di poken."
"Hamu do ipar nadung marpadan, anggo hami hatiha i Iaing so adong do natiopon pangkobarionna," ning si Lohot mangalusi.
"Rap ro do i halahi na dua tu poken."
"Jadi inda mangkusip hita saborngin on?"
"Dung ari Sinayan doma i. Muse so binoto, betak na bangkarason do halakna, harana so jungada dope marsitatapan bohi," ning si Matoga.
"Olo tehe, hatiha i songon na homang do au, harana songon na dongos-dongos do hubege hosana, betak na hosongon do i, nada binoto," ning si Lohot muse padamuskon.
Gitar pe madung dipaido donganna. Daganak pe sada-sada kehe, madung honyaman rupana.
Mur bagas borngin mur asok-asok halahi namarende i, anso unang goyak roha ni angka na tobang-tobang. Di sopo jago pe nada adong be halak.
Jongjong si Matoga dohot si Lohot kehe rna halahini tu sopo podoman.
"Ari Sinayan!" ning si Matoga di rohana. Ditarik ia ulosna. Sasanoli dipaspaskon ia abitna mangayak rongit. Sora ni sikurindik doma na tarbege, pahipaskon ia terpodom.
IV
Tarsongot si Matoga dohot sude donganna na adong di sopo i. Markaluaran sude, adong na mangili tu jae, adong muse na kehe tu julu.
"Ise do ning rohamunu na mangarambani i," ning si Lohot.
"Anggo huboto bagi ise halakna ingkon na hupingkok!"
"Huting do i'.'
"Beta hita jalahi."
Rap dijalahi halahini ise halakna. Asal adong na mamolus, disapai halahini betak sai adong halak na marlojong, saga pe na marsimonjap.Tai sada halak pe nada adong na mangidasa.
"Hita onjapi doma", ninna sude
"lse do na somal songon i di huta on?" ning si Matoga.
"Nahuboto," ninna donganna.
"Aropku na margiri do bayo i."
"Ah na,da songon i na margin, manyego-nyego pintu ni bagas," ning si Lohot." Aropku na giot manjalahi parbadaan do i," ninna do nganna na sasopo i.
Masuk mangulahi halahini tu bagasan ni sopo i. Adong na juguk mangidup, adong na marangan-angan. Na deba modommodom, adong muse na margiri. Di dingding ni sopo i adong tarsurat "On rna da sopo pardangolan," di toru na i disurat muse "Bayo na hodar."
Amak ni sopo i, adong dua lam pis, tai madung mangkaribak, pas doma songon hase ni manuk, na papodomkon.
Uap ni sopo i pe pas songon bau ni hambeng randuk. Disuhi-suhi ni sopo i bahat sipu-sipu ni pangidupan maramparan. Si Matoga rna ia na ra paiaskon podoman i.
"Ise do dongan na maroban tanga tu sopo on," ning si Matoga tu dongan-donganna.
"Inda huboto bah."
"Ho do i aropku Lohot," ning si Matoga.
"Ah sian dia rna au huboto maroban tanga·, di bagasta peso adong tanga," ning si Lohot mangalusina.
"Si Matoga do i," ning si Pondar.
"Ah sip hita le, madung bagas borngin, modom rna hita."
"Intopi lampu i," ning donganna.
lnda adong suara be na tarbege. Sora ni anak na menek sajo doma na tarbege tangis giot mangido minum, dao dibaribaan.
Nada sadia honok, tarpodom-podom manuk dope, baaar! ninna tarbege, hona pintu ni sopo i, diramban pake batu.
Ngot sude. Mangamburi tu toru. Ama-ama pe nadonok tu sopo i gabe tarsonggot patundana.
"Aha do na ribut i?" ning ama-ama sian jolo ni bagasna.
"Adong na mangarambani tu sopo on, madung dua noli, sego pintu patundana," ning halahini pangisi ni sopo i.
Jalahi hamu halakna, ingkon dapot, pala dung dapot, tampar babana i, anso mangkaropang iponna i," ning ama-ama na murdonok ro tu sopo i.
Margobak si Matoga. Sip-sip kehe ia tu parik ni bagas donok tu bagas ni si Sagar. lnda sadia honok diida ia rna si Sagar, dohot dua halak donganna, monjap-onjap laho kehe tu bagasna .
. "0," ning si Matoga di bagasan rohana.
"Hosom dope hape rohamu tu au," ninna di rohana.
Mulak si Matoga tu sopo podoman, di si donganna madung mar lagut.
"Masuk rna hita sudena!" ning si Matoga. J uguk halahini songon na marhuliang di bagasan ni sopo i. Sada halak pe inda
adong na mangkuling. Hum timus ni timbako rna ia na mambul39 bul.
"Madung huboto do ~alakna," ning si Matoga.
"Ise halakna," ning halahi rap rim mandongkonna.
Di alsik ia tinibakona.
"Dongkon rna anso hita ripuk tanganna i," ning donganna.
Diligi si Matoga sada-sada donganna.
"Aha dope baen na so didongkon ho he Matoga," ning si Lohot.
"Si Sogar do halakna," ning si Matoga.
Ngangang sudena donganna.
"Na botul da i," ning si Lohot.
Dinotnot si Matoga si Lohot.
"Diboto ho dehe bagi na songon dia pangalahonia!"
Sip si Lohot dibaensa.
"Au pe marpandapot songon i do, harana na gutgutan do si Sogar on. Songon natuari dipotuk ia anak ni manuk ni halak lalu mate, so bagi aha porluna disia," ning donganna na juguk sabola dingding ni sopo i.
"Pandapotku pe songon ido," ning donganna na asing.
"Biado pandapotmu-Lohot," ning si Matoga.
"Au pe songo!l i do, harana i.a rna huida na gutgutna jolma di huta on," ning si Lohot mangalusina.
Diligi si Matoga sada-sada donganna mangulahi.
"Puluk do hamunu mangadopina," ning si Matoga
Sip sudena.
"Biado Lohot?"
Ditarik si Lohot hosania.
"Dongan-dongan sude?" ning si Matoga.
Unang adong halak na asing mambo to on. Harana inda podo tangkas tarida hita halakna. Muse diboto hamunu do si Sog~ on rna nabetengna di . huta on. Boti muse halakna pe maradong. "Aropku tapasip doma songon i," ning si Matoga. "Dungi anso diboto hamunu sudena tu au do ia na margoyak ni roha, anggo tu hamunu nada goyak rohania", ning si Matoga patangkaskon.
"Matoga, bagi na bia pe, hami sude saroha do giot manolong ho" ning angka donganna.
"Padiar rna anso huadopi ia, anggo so hutijuri do parsitgjurannia i unang pardongan hamu au, rna holas sajo hurasa pambaennia i," ning si Matoga mandongkon hosom hi rohana.
"Dia do labona hita na mardongan, ingkon rap-rap mada antong," ning si Lohot.
"Olo," ning siMatoga lalu unduk panailina.
"Nada he mabiar hamunu tu hagogoaonnia i."
"Ah hepeng rna ia hagogoanna huida, rape halak: pardongan ia laing nagiot mangak:ali hepengna i do i," ning si Lohot.
"Pola rna he nada taralo hita ia, taonom-onorni songon i," ning donganna. Martata si Matoga mambege pangkobarion ni donganna i.
"Songon on rna, sip sip rna hamunu, nada pade hita mangalo songon lombu," ning si Matoga.
Dungi ditarik si Matogu mangulahi ulosna. Marsiligian si Lohot dohot dongan-donganna.
Di huta Tanobato madung manyorop ombun manyogot. Ngali ni ari pe di hatiha i manalisik tu tangkuhuk i. Na modom pe gabe hibul doma sudena, dugulna mardomu tu isang-isang.
Sian na dao tarbege sora ni anjing markungkung. Sora ni aek pe sjan pancur tangkas doma tarbege hara ni longonna.
Golap-golap dope ina-ina m~dung kaluar sian bagasna naeng mambuat soban tu taruma ni bagasna. Maturatak: huhul tarbege sora ni pinggan dohot hudon. Dung hira-hira tumorang ari saotik: ama-ama pe mijur, adong na mangkihir pangkur, adong muse na mangalayan gupak:.
Si Matoga kehe maridi tu aek Sipogas, donok sian huta i. Di tonga dalan pasuo ia dohot si Sogar. Diserbeng ia, asa unduk muse an tong si Sogar.
Mataniari pe madung manyak:sak. Halak: nabahat pe madung adong nadung lalu tu saba, asa adong m:use na hatiha mardalan na laho kehe tu kobun. Si Matogu madung munduk-unduk mamangkur di saba ni toke i. Dung songon na ngalut ak:na, dipajongjong ia santongkin.
"Boh, ro uda," ning ia martutur.
Juguk toke dohot inang Rumondang di sopo saba, manga41 dop sabola si Matoga, asa songon na mikim halahini tarida.
"Songori on mada giotku pamangkuron, bagas-bagas!" ning toke i sareto martata.
Ro antong si Matoga mandapotkon tu sopo paradianan.
"Indon indahanmu Matoga," ning inang Rumondang.
"Naron potang, paijur jolo harambir na di lambung ni losung an amang da!" ning ia muse.
"Olo nanguda," ning si Matoga.
"Mulak rna jolo hami, giot tu pasar dope. Ho doma naron maroban inganan ni indahan i tu huta, lehen tu anggiml,l di bagas."
"Olo," ning si Matoga.
Haba-haba mangombus asok-asok. Tohuk maninjali, manjalahi rongit, sanga pe siapor na menek-menek. Unggas mangalumpat-lumpat di dangka ni hayu. Mataniari pe inda haru milas be, harana madung giot liput tu hasundutan.
Sada-sada pangalangka ni si Matoga, na laho mulak tu huta. Ditatap ia harambir di ginjang, nada haru tarida be batuna.
Dipahipas ia doma parlangkana.
v
Tar sogot dope kehe si Matoga margobak tu aek Sipogas giot maridi. Lalu di aek i, jongjong ia di ginjang ni sada batu na tar godang. Di topi ni aek godang i margantungan batu ni pote. Bulung ni sanggar, sanga pe bulung iri hayu na menek-menek, rap mamambur sudena.
"Sadarion ari poken, ari Sinayan, padan parsuoan dohot si Naida boru Situmbaga," ning rohania.
Topet hatiha manyomopkon pamatangna tu bagasan ni aek i, bulus tarbege sora tata ni si Lohot, na ro sian dolok
"Jooo, Matoga, namaridi," ning si Lohot.
Martata si Matoga mambegena.
"Songon na hipas ho ngot sanoli on, somalna anggo na hos ari nada ngot," ning si Matoga mandongkon tu si Lohot.
''Nada sarupo da antong ari-ari na asing, dohot ari na sadarion. Nada he naeng pasuo hita dohot boru Situmbaga naron di poken," ning si Lohot lalu mikim hara nijop ni rohana.
"Dia jolo sambunmi!" ning si Matoga.
''Nabo, tangkup," ning si Lohot lalu mangambungkon sabun i tu si Matoga.
Mataniari pe muloi rna marcahayo. Di dalan na · marbatubatu sian Tanobato, madung bahat halak na kehe tu poken Sidimpuan. Ditatap saba na bolak, sada halak pe inda adong na rnarnangkur. Di dalan i adong na rnarnorsan dahanon, padati rnaroban hararnbir, nagiot gadison.tu pokenan.
"Apala na sadari i dipili ia rna bajima na jumegesna. Sipatu pe diapus anso lurnimus idaon.
Hira-hira sajorn lalu rna halahi nadua tu poken. Nada pola rnarpikir dua noli be halahi, torus kehe rna tu inganan parpadananna.
Nada sadia honok dung jongjong di inganan parpadanan i, "Maindu aropku anak boru i," ning si Lohot.
"Oidia?" ning si Matoga
"lndu! rnarbaju na rara do hot na gorsing."
Dosar taroktok ni si Matoga.
"Jeges do puang na rnarbaju na rara i!"
"Na rnarbaju na gorsing i pe bisa rna diboan tu poken Arba."
"Pala ibana do i, nadia rna luai na di husiprni Toga?"
"Nahuboto", ning si Matoga
''Masega hita. Pala salajontik bia rna i naron!"
"Ulang dijontik antong anggo so binoto dope," ning si Toga.
Si Naida dohot donganna sada nari, pasurnan-sumankon na rnangargai salak di donokkonna, hapengarni na giot paintehonsa do ia.
Asok-asok ro si Matoga dohot si Lohot sian pudi.
"Naida," ning si Matoga.
Ornpot rnanaili antong si Naida tu pudina
"Abang Matoga," ning si Naida.
"Pas rna da i, inda salah be da!"
Marsijalangan halahi na opat.
''Tu dia rna hita rnangecet Lohot," ning si Matoga.
Tu parpocalan na dikobun h~arnbir an rna hita kehe," ning si Lohot.
"Muda so sala do diraso harnu, kehe ina hita jolo mardalani tu parpocalan na di kobun hararnbir an," ning si Matoga rnandokkon tu bujing na dua i.
Lalu tu parpocalan i, dipangido halahini arnak. Dipahernbang si Matoga di toru ni batang silalat, dipudi ni lopo i.
Dimuloi rna I_la rnangan pocal on, Otik-otik do dijornput si
Naida sian pingganna. Songon na rnaila i¢1~n. Anggo si Matoga dohot si Lohot madung rnanarnba sanoli be. .
Salose na rnangan pocal rnuloi rna halahini rnarserak, siLohot dohot na rnarbaju na gorsing i, kehe tu toru ni sibodak. Si Matoga dohot si Naida Iaing di toru ni silalat i rnajuguk.
"Biado!" ning si Matoga.
Mangaligi si Naida, songon na rnaila, tai rnikirn saotik. Dipuyu-puyu ia saputanganna, dungi unduk sajo doma.
"Ulang mada antong na unduk sajo," ning si Matoga.
Mikim si Naida lalu mangaligi si Matoga santongkin.
·· "Boru tulang!"!ning si Matoga.
"Aha dehe anaknamboru," ning ia mangalusina.
"Betak na manyosali diri do ho."
"Sip si Naida.
· "Ho do na rnanyosal," ning si Naida mandongkon tu si Matoga.
Dihayo si Matoga uluna. Diligi ia si Lohot rna rap rnartata, dohot hamletna.
"Sannari hita nadung marsitandaan rupo, rnadung mangkobari. Anggo botul do inda rnanyosal ho anggi, rnuloi sadarion, sadongan rna hita, rap marsihaholongan rna hita," ning si Matoga . .
"Anggo situtu do rohamu, na bo jalangna on," ning ia tarnbana, dohot rnanyurduhon tanganna anso rnarsijalangan.
Laing sip si Naida, nada dijaluangi iajalang nisi Matoga i.
"Aropku Iaing na so porsaya do ho anggi tu au," ning siMa- . toga, lalu ditarik ia tanganna.
"Songon on do da abang Matoga," ning si Naida.
"Hodo da abang na hupikirkon, ancogot on rnanyosal ho, harana au halak huta-l).uta do, so haru rnangarti dope salaho na rnarhamlet," ning si Naida songon na maila.
"Nanggo dan anggi adong rohangku salaho tusi, na hupangido situ:tu ni rohamu do," ning si Matoga, lalu rnangido marsijalangan mangulahi.
Palan dohot humitir si Naida rnanjagit tangan ni si Matoga na laho marsijalangan i.
''Tiop padan a bang Matoga, harana padao-dao do hita on, so:. tarbaen hita pasuo bohi tiop ari," ning si Naida.
"Olo anggi salolot diporcayai ho au, nada ra au mambaen panyosalan, tole rna rap tatiop rna janjinta on," ning si Matoga, asa marsitarikan tanganna be.
"Dia rna di au jolo sada gambarmu anggi, anso adong ubat lungun di nalaho modom," ning si Matoga.
"Muda ro abang tu Situmbaga hulehen pe, tai antong gambar ni abang pe lehen di au sada da," ning si Naida.
"Olo na momo rna i," riing si Matoga
Mataniari madung jeleng tu hasundutan. Lonceng ni sadu pe ribut manjalahi panumpangna. Halak huta-huta na marpoken margorak mulak rna. Si Matoga dohot si Lohot mardalan palanpalan.
Si Naida dohot donganna madung dipataru tu parsadu na naeng maroban halahi na dua tu Situmbaga. Si Matoga do manggarar ongkosna.
"Biado nangkin Matoga," ning si Lohot.
"Hamu bia do," ning si Matoga muse.
"Songon monci na madabu tu dahanon doma hurasa," ning si Lohot mangalusina.
"Aropku nada adong be abat janggal ni on, anggo salendang na huskus i laing dapot rna i, ning si Lohot martata gomos tarida.
"Ho Matoga?" ning si Lohot. ·
"Ah dia rna pola hebatan ho pado au", ning ia mangalusi.
"Sadihari rna hita mangalap salendang on Toga", ning siLohot." Tapainte rna dua arion, sidung majolo pangkuronki," riing si Matoga mangalusina.
"Ah,jumeges do puang na tuho i," ning si Lohot.
"Na tu ho i pe tama do huida ouang, ~arupo do rara ni bibirna," ning si Matoga.
Matukakkak halahi na dua laho mandege batu-batu di sirpang tu Tanobato. Halak na mangida homang sudena.
"Na da he mangan goreng jolo hita?"
"Na menek-menehan goreng pisang dison, di sadu do na gumodang-godang," ning si Matoga.
Datdat mangecet halahi sareto mardalan. Di dalan tu Tanobato bahat halak mamolus na mulak sian poken. Adong na maro~ ban hadangan adong na inamorsan, adong muse na mangiring hambeng naso laku nangkin di poken.
Di saba-saba laho tu Tanobato, taraso ngali alogo na mangombus sian Tanggal.
Sasanoli diligi si Lohot tu pudi.
"Ise do indu!" ning si Lohot mangaligi tu pudi.
Dipatangkas si Matoga mangaligina, manandai bagi ise halakna.
"Si Sogar?"
"Biado, tabongkal rna!" ning si Matoga mandongkon siLohot.
"Dompak sada-sada ia?"
''Taralo hita dehe ia i", ning si Lohot
"Nanggo adong hagogoan ni i, na hum gogo ni sora do na binotonia," ning si Matoga pagomoskon roha ni si Lohot.
Homangdo masi Lohot.
"Hita painte rna dison."
So halahini di topi ni saba nadung di sabi. Sian jae ompot dorngak si Sogar. Diida ia si Matoga pahibul tenju. Songon na maranjak saotik si Sogar, pardalanna pe mur malambat. Langan do rna si Sogar patundana. Dohot · na so ni ambang, gabe mulak tu pudi ia.
"Anak boru-boru do hooo," ning si Matoga sagogona mandongkon tu si Sogar.
"Alaaa, pala sip iba, mandege, pala di alo mangirput songon leto," ning ia tambana.Matukak-kak halahi nadua di dalan i.
"Aropku rna maradian ia i tu kampung Tobat, mamio donganna."
"Opat nai dongannia, nada pola mabiar au i, huropuk songon na ma:ngan ancimun, lamot sudena," ning i Matoga songon na hosom.
Dung lolot dipainte halahini di tonga saba i, si Sogar pe nada robe, asa dipatorus halahini rna tu huta Tanobato.
Di tonga dalan laho tu Tanobato; maronang-onang si Lohot.
"Uyup-uyup parupuk
Na solot di sopo saba
Holi-holi pe mapukpuk
Na diomo pe suada... panciritan .... "
"Pala ditatap tu Barumun
Ulang lupa mamutik ampapaga.
Pala poning hara ni lungun
Adong do hamlet di Situmbaga.
"Songon i dope hamlet rna dionang-onang," ning si Matoga.
"Biado pe dongan anggo ubat ni tungkol nada he bisa rna i," ning si Lohot lalu martata patukikkik.
Dung loja ia na maronang-onang i, di pasidung ia dohot hata:
"Ile katis ....
otik pe da dais."
Martata sahulanan bujing-bujing na mardalan di jolo ni halahini, sareto mandongkon.
"Rasoi bayooo!" ning bujing-bujing i.
"Gogoijoruk mi."
"Rasoi bungkukmi!"
Si Lohot pe inda ra talu, digora ia muse na sian ia.
"Ungkap takar i di dapuran."
"Hus!" ning sada bayo na mardalan di pudi ni halahini.
Rap mikim be doma sudena.
Di alaman sabola haroroan tu huta Tanobato, bahat daganak marmayam. Adong na marsitekka, margasing asa markaderen.
''Torus tu bagas rna au bah," ning si Matoga.
Hipas dohot joker doma tarida pardalan ni si Matoga. Bohina pe marmiak doma, harana muda diparetongkon bahatan jop ni roha pado hamarsahan, na pasuo di ari na sadari i.
Homang halak mangida ia, baen na so jungada pangalahona na songon i.
"Bope parbodat au, rupana Iaing adong do bujipg-bujing, na ra marhamlet dohot au!" ning rohania di bagasan.
VI
Sapoken madung lopus, pangkuron pe tinggal sakotu nai doma. Nada pola marsak rohania·haru pe abis pangkuron i, harana tarmiduk do halak na mamio ia upaan mamangkur. Ampot pe nada adong omoon sian pangkuron, bolas rna didongkon satiop andospotang laing bahat do halak na man~do tolong paijurkon harambir. Anggo olat nipanabusi ni timbako laing adong do nian rasokina.
Mikim si Matoga na laho pamasukkon patna tu bustak i, harana diingot ia tu sopo podoman, madung gantung di si salendang na huskus, siari boru na denggan roha.
Dipupu na mamangkur, docap-docap pangkur cap buaya on. Diligi ia tu ginjang, ari hira-hira pukul sambilan; aropku ro ne rna na pataru indahan on," ninna di bagasan rohana.
Topet hatiha mangabisken pangkuron, na tinggal sampangkur nai, ditatap ia madung ro boru ni toke i sian jae. Laing diabiskon ia na sampangkur nai i.
Songon na marongok ia santongkin, asa mangalangka rna ia tu sopo paradianan. Di~arik ia hosana. Mikim muse saotik.
"Bah, madung sidung hape pangkuron i abang?" ning si Rum on dang.
Dipayakkon ia hadanganna tu bagasan ni sopo i. N ada sadia
honok madung rade panganon. "Mangan bo abarig," ning ia tam49 bana.
Dompak mangan ditatap si Matoga tu Simarsayang. Songon na mar alimos diida ia tompa ni ale-alena si Naida dao di tor an. Si Rumondang di jolo nia muse.
"Rumondang, Naida, Rumondang, Naida," ninna di bagasan rohana si Matoga.
"Ah, bagi na dia rna da, anggo rongkap i bagi tu dia pe iba kehe laing pasuo do i," ninna di bagasanrohana Bulung ni harambir mangalapat tu jae tu julu diombus haba-haba, tohuk maninjali, gabe sim roha ni si Matoga mangidana.
"A dong he luai mengarti tohuk on sude, salaho di na masamasa nami on," botima di bagasan roha ni si Matoga.
"Abang Ma:toga," ning si Rumondang. ,,
Marsiligian halahini, asa rap unduk muse haduana
"Ro halak manyapai au abang,"
"Ma pade i," ning si Matoga.
Diligi si Rumondang si Matoga songon na tarlolot, hatiha unduksi Matoga. Pangaligina pe songon na hot doma, panaili ni halak na marhagiot.
"Aha do luai baen na songon on· anakboru on, na so huambang do dongkononnia na songon i tu au," ning si Matoga di bagasan rohana.
Inda sadia honok manetek ilu ni si Rumondang. Bahat na giot dongkononnia tu si Matoga, tai nada targeldokkon dilana, baen hatuk dirasa ia pangalahona. Hagiotna nian mangarti rna si Matoga aha na dirohania i.
Si Matoga pe mangarti do sude na di rohana, tai songon na so porcaya ia, harana ia poso-poso pamangkur asa parbodat. Songon dia rna dalanna anso gabe por roha ni si Rumondang disia. On mada sude na mambaenna, baen na tongtong marhata na tobang si Matoga pala mangadopi si Rumondang.
Giot ro do tangan ni si Matoga, mangapus ilu ni si Rumondang, tai manggora di bagasan rohana.
"Aso do tangis ho he anggi?" ning si Matoga.
''Tu dia do ho rupana giot margagas i?"
"Nada podo abang huoloi, harana na manyapai i si Sogar na
so laboi," ning si Rumondang sareto mangapusi ilu dohot saputa50 ngan.
"Unang rna da anggi holan na tangis ho, mangkobari rna jolo hita dohot ias ni roha," ning si Matoga.
Diapus si Rumondang iluna mangulahi.
"Olo botul do i, anggo inda dohot bayo si jop ni roha, ra do maroban iba tu paningkotan," ning si Matoga mangapuli rohana.
"lrna da abang na huhabiarkon, ompok rohangku diolohon amanta, harana halahini pe mangkobari do huida, mangkatai salaho tu au," ning si Rumondang songon na pabotohon na di rohana tu si Matoga.
Cret. . . dipilsikkon ia monmonna na sai kaluar baen na tangis i, muse diapusi ia iluna.
"N anggo diboto abang aropku, adong do anakboru na marpor ni roha di abang," ning si Rumondang.
"Aaahhh, sian \dia luai diboto ia i," ninna di bagasan roha ni si Matoga. "Na sadia honok dope dung disuan, manigor diuge musuna," ninna di rohana.
Homang roha ni si Matoga mambegena.
"lse rna i?"
"Inda donok, tai inda dao"
"lse gorarna"
"Ditanda a bang do i."
Asok-asok ditipani ia hata ni si Rumondang i.
"Ma mate hita, nada sala be i, si Naida do na dirohana i," songon i rna anggo di bagasan ni roha ni si Matoga.
Dipalugut si Rumondang hadangan inganan ni indahan.
"Ise rna he i Rumondang, dongkon mada!" ning si Matoga manyosak.
J ongjong si Rum on dang, dihadang ia hadanganna laho mangalang ka sian sopo i, didongkon ia mada nahatuk begeon ni si Matoga.
"Anakboru i, ima na sai pataruhon indahan ni abang dompak mamangkur."
Dosar taroktok ni si Matoga. Giotnia anso mangkatai rna nian tarlumolot, tai biama baenon, si Rumondang pe madung dao, marhipas-hipas ia mardalan.
"Rumondang, naso huambang do adong nietmu songon i tu au", sugari sigop huboto da anggi na songon i giotmu, hujaluangi do i,~' ninna di rohana.
Manetek ilu ni si Matoga patundana, diingot ia sude nasipna.
Laing dibaen ia rna saotik umpama, natau paluas rohana.
"Bayo parpoken mulak sian Saurmatinggi
Maroban sira, harasak dohot gulamo
Anggo huboto sian parmuloan da anggi
Nada kehe au manjalahi ale-ale dina dao."
"Tarida do luat Sipiongot
Muda ditatap dian Simago-mago
N ada au da anggi na so giot.
Hara ni tondi dona so mamboto."
Mur lolot mur garse dilala siMatoga na mangolu i, hapengani na sai diparrohahon si Rumondang do ia sahonok na on.
Nada be margorak, payak sajo doma ia dilante ni sopo i. Dipapitpit mata nada hara nina giot modom, dihayo ia uluna tai inda hara nina gatal. Mapuntar dilala ia utok-utok i mamikirkonna.
"Ohhh Rumondang, biasi dehe sannari didongkon ho sudena i, bia doma baenonku si Naida na jeges roha i," marporang di bagasan rohana.
"Bia muda tarboto di toke i, masarsar rna pudun-pudunan on."
"Hujagit do, inda do ; bia rna dongkononku tu si Naida", ning ia.
Dinotnot si Matoga tarup -ni sopo i. Tarup seng madung tasihon, hayu-hayuna pe madung burburon. Topet muse antong mardongon-dongon borong-borong mangalubangi hayu mambaen asarna. Ditatap ia tu jolo ni sopo i, tarida sabatang lasiak nadung pungguron.
Dohot na so diraso ia, patna madung mangalangka giot mulak tu huta. Langkana pe pas doma songon parlangka ni halak na marnyae.
Mangeldok ia tu pancur donok ni musojit.Ditarik ia hosania. Diligi aek di pancur aha rna na lotok.
"Anso do luai gabe songon i lotok ni aek on," ninna di rohana.
"Bah, madung mulak hamu ipar?" ning si Lohot ro sian jae.
Om pot manaili · si Matoga." Mikim ia. Nada sadia honok disandang ia pangkuma.
"Aha rna na lotok aek," ning ia laho kehe giot tu bagas.
"Painte rna jolo da, aha muse do na .sosa:k i," ning si Lohot.
N ada diboto si Lohot adong na masa-masa i sopo saba an.
So si Matoga. ·. Laing san dang pangkur di abarana. Diligi ia jambu topet hatiha marmutik, daldal marsonggopan tu bunga ni jambu i.
"Beta rna anggo ·.songon i, rap .rna hita tu aek ari asa di si rna hita mangkobari," ning si.Matoga.
Manuk marpetor-petor dirainban hala:k na manjomur di alaman i. Manuk na asing marlojong monjap tu tumbara ni bagas. Muda dung tar lupa panjomur i, manuk·pe asok-asok ro mangula:hi, giot manuduk erne jomuran;
"Kehe do hita markusip naron?" ning si Lohot ..
"Pokat do ," ning si Matoga mangalusina
"Potang ma .hita kehe;" .
"Namarimbar, tonga borngin pe jadi do," ning .si Matoga.
"Bia, mangaligi na marmonca:k jolo hita di toru ni tarutung an, dung sidung i baru rna kehe h~ta manopot hamletta i," ning si Lohot.
"Ha$iot ni pangoloi rna da na huoloi ma i sudena," ning si Matoga.
. "Giot manggonti salendangning roha nian,.harana nahuboan i madung bau sajo."
Hatiha unduk siMatoga diida:ia manyuruk gulaen sikating dohot. Udang na menek · tu toru .batu. Longgom sude paridian, baen sarma:k na bulung ni gala-gala na tubu di topi ni aek i.
Batang ni sanggar pe humutur sabola sian julu, ditaba bayo na giot rnambaen pike ni amporik.,
Mataniari madung lusut, manuk m~dung masuk tu barana, asa pintuna madung digarpa .
Markobas si Matoga, na !;ti.ot kehe on. Si Lohot madung j ongj ong pain tesa di alaman ni bagas. Kehe hala:hini mangaligi hala:k na marmonca:k, hira-hira satonga jom mardalan sian huta.
Ro si Rumondang tu bagas ni si Matoga. Didapot ia hum inang ni si Matoga rna ia disi.
"Tu dia abang Matoga nanguda," ning si Rumondang.
"Na huboto inang, potang-potang i rap kehe ia dohot · si Lohoe'
"Aha rupa na porlu!" ning inang nisi Matoga, sareto patohotohohon ujung ni bonang tu lubang ni jait..
· "Pandongkon ni amang, anso ro jolo abang tu bagas,"
"Boh, naron hudongkon pe pala dung mulak halihini," ning ia mangalusina.
Topet di tonga borngin, lalu rna halahini nadua tu Situmbaga. Kareta dipasande tu batang ni harambir.
"Ehemmm," ning si Matoga.
"Hami do i ipar sian Tanobato," ning si Lohot mandongkon tu poso-poso na pasuo dohot halahini hatiha i
"Boh, hamunu do i, palalu hamu rna ipar, muda so sala au disi do halahini ning rohangku," ning bayo Situmbaga, dohot torok ni roha.
Dimuloi rna na markusip on. Si Matoga, ngopngop di dingding donok tu podoman nisi Naida. Si Lohot pe antong madung dalkop muse donok tu podoman ni ale-alena.
Pok, pok, pok, pok, ninna opat noli.
"Oiiih na lambok marlidung," ning si Matoga,
"Jooo na modom, ngot behe ho jolo, madung ngalian da hami na paintehon on," ning ia tambana.
"Ho dehe i a bang," ninna sian bagasan.
"Au mada i anggi,"
"Adong he nangkin arian i, manyabi erne di saba hamunu?"
'' Anso didongkon a bang songon i?"
"Songon na lolot hurasa an so ngot, nada songon na biaso."
"Sian parmuloan pe da abang madung hami bege do, tai ompok roha betak bagi halak na asing," ning si Naida manabunihon parsianyangonna.
Dung tarsongon na honok halahi na markusip, ro di bagasan roha ni si Naida, bia pala dipamasuk baya on sian jandela anso unang ngalian ia. Muse anso mur magomos na mangkobari.
"Ra dehe abang masuk sianjandela on," ning si Naida.
"Ah, nada tola songon i anggi, naron manyalahi tu adat ni naposo-poso, pan tang godang do i," ning si Matoga.
"Holong de he rohamunu di hami;'' ninna sian balian.
"Holong rna antong," alusna sian bagasan.
"Anggi Naida, salendang madung rokom sajo."
"Dia rna tuson, anso huganti dohot na muap kapur barns,"
Manyuruk si Matoga tu tumbara ni bagas i. Dijalahi ia lubanglubang anso sian i rna di sot-sotkon salendang i.
"Sabola sian bara ni manuk i do abang Matoga."
"Aha rna na golap muse songon na bau, bahat te ni manuk," ning si Matoga.
"Kik, kik, kik," ninna tarbege sian bagasan.
Dung pasuo lubang-lubang i, dipuyu si Matoga majolo salendang i, asa di dijulukkon ia rna ujungna i. Ditarik si Naida rna antong sian ginj ang.
"Painte jolo abang santongkin, songon na mandehem hubege amanta, sian kamar bariba i," ning si Naida mangkusipkonna sian bagasan.
Sip antong si Matoga hohom sude nata adong tarbege na humeres.
Dung song on na sip mangulahi, barn rna direkrek si Naida sian bagasan.
"Botul," ning si Naida di bagasan rohana, harana madung muap longkap salendang i, aha rna na bau.
"Jagit bo abang gantina on," ning si Naida lalu dijukjukkon ia salendang na im barn asa huskus doma.
Ditarik si Matoga sian tumbara i. Dung tarsaotik nai, bo ditahan si Naida sian ginjang.
"Aha do baen na sangkot luai" ning si Matoga di rohana.
"Painte jolo adong na giot dongkononku tu abang," nina sian bagasan.
"Aha dope?"
"Jotjot abang ro tuson da!"
"Olo, au pe inda tahan da anggi pola lat sadari inda pasuo dohot ho," ning si Matoga muse antong mangalusina.
Di dapur tarbege sora ni pinggan, sora ni inggung-inggung dongos-dongos tarbege, rupana inang ni si Naida muloi rna pagara api giot mardahan. Martahuak sora ni manuk jambe, marsibalosbalosan. Ari pe muloi rna boha-boha ijuk.
"Naida, mulak rna abangjolo", ning ia sangkusip nai.
"Olo abang, pade-pade hamu di dalan i, unang jabat nian tartuktuk," ning siN aida sian bagasan.
"Di bondar i mardokong-dokong tohuk, muloi rna marangkat manjalahi panga nonna. Di nadao tarbege, anjing marauang, longon tarbege sorana. Songon mi mamanyikar tangkuhuk mam be gena.
Si Matoga dohot si Lohot pe muloi rna markiro mulak. Dibuat karetana, didayung sasanoli, mur lolot murhipas muse.
Donok doma anso lalu tu Tanobato, mujur halahini sian karetana, mardalan pat doma lalu tu huta. Hancit rupa dilala si Lohot na juguk di boncengan baen kareta maninjal-ninjal hara ni bahat ni batu.
Lalu di sopo podoman, diligi dongan-dongan rerak disi modom, sinok sajo. Nada diboto donganna na masuk halahi na dua tu bagasan sopo i.
Bulus dipahirbang si Matoga antong salendang na imbaru i, diida ia, adong dope copna.
"Marcop dope abiton rupana," ning si Matoga .mandongkon tu si Lohot.
"Oidia rna ra ia i, mangalehen na buruk tu abangnia, na mabiar ia i, disirangkon," ning si Lohot tar songon na sombong saotik.
Rap martata halahi nadua, baen sonang ni roha di hatiha i.
Dipagistang ia pamatangna, diginjang ni salendang i. Ujungna digupgupkon tu bihina, anso unang di doit rongit naso mamboto untung i.
"Huskuuus doma da anggi salendangrnon," ning si Matoga lalu sip ia, Nata sadia honok tarpodom rna dohot sonangna.
VII
Manyogot, mulak maridi, marpakean si Matoga. Marsuri, dihudukkon, !\,ian siambirang, siamun, marganti-ganti di jolo ni sormin na marotak i. Nada adong be diida ia naharbe-harbe, sude madung limus, songon poso-poso ni tano Doli.
''Nantuari potang-potang ro do si Rumondang tu son, mandongkon anso kehe ho tu bagas ni toke an," ning inang ni siMatoga mandongkon.
"Aha i luai."
Baen madung singkop parkobason, kehe rna ia tu bagas ni toke lasiak i.
"Boh, masuk ho Matoga," ning toke i, dompak manyirup kopi toke i di karosi na donok dijandela.
"Rumondang, baen kopi di abangmu," ning toke i adop dapur.
Dung juguk si Matoga, kehe toke i tu bilik. Kaluar sian i dipajuguk ia muse donok tu si Matoga.
"On rna da amang upa lojamu," ning toke i mamayakkon hepeng sampohul tu ginjang ni meja dijolo ni halahini nadua.
Hohom si Matoga. Disornot ia hepeng i, rata doma matana.
"Sadia, hurang, mabahatku . . . . . " ninna di bagasan rohana.
Dijomput si Matoga hepeng i, torus dicakuhon ia.
"Etong do jolo da amang baru rna cakuhon," ning toke i.
"Nangkon pola dietong da uda~'-' ning si Matoga.
"Mangan dison rna hita manyogot on, ma:dung dilompahon do di ho Toga," ning toke i.
Dung mijur sian bagas ni toke i, bulus marhipas ia kehe tu bagasna. Dietong ia hepeng i, aha rna na bahat, lobi sian upa na biaso.
"Amang na bwju maho tu au," ninna di bagasan rohana.
"Adong he luai didongkon si Rumondang tu amangna na dirohana baen na songon on bahatna dilehen tu au," ning ia di bagasan rohana.
Nada pola margesto, kehe rna ia tu poken Sidimpuan, naeng patompohon saraor na imbaru muse naeng manjalahi baju na tar rara songon hagiotna.
"Inang, indon bo hepeng sian toke i," ning ia. Dilehen ia sa tonga.
Dung mulak sian poken hira hira kotu asar, hape madung dipainte halak Pangkal dolok ia di jolo ni bagas i.
"Matoga, mangido tolong jolo paijur harambir di sadu," ning Jamoget.
Dipahipas ia margonti baju, dibuat timbako, tali ni bodat, abit karung sandang di abara i.
Diparayak tu tambatan ni bodat. Diida ia bodatna hatiha manangkupi lanok.
"Beta hita," ning ia mandongkon tu bodatna.
Diiring bodat i, lalu kehe tu Pangkaldolok.
Dipadonok bodat tu batang ni harambir.
"Hayooo," ning si Matoga.
Bodat pe antong marhipas mandangkit tu ginjangan.
Dung lalu di bangkar ni harambir i, dibeut beuti bodat i tu toru.
Mikim si Matoga mangidana, "Bodat na so mamboto untung," ninna di bagasan rohana.
"Piliiih, Putaar ," ning si Matoga manggora sian toru .
Bodat i pe antong aha rna na hedel, maningkal-ningkal ihur i dibaen ia. Mani~bung-nimbung bodat i sian bangkar na sada tu bangkar na sada nari. Talina mangalilit. Dilehen torus tali. Harpe ni tali mordong torus.
Sangkutur do dibaen ia, ma.ruruS sude harambir na santandan i.
Mijur sian harambir na sada, dipanaekkon tu harambir na asing, margonti, gonti songon i. Nada sadia honok riris doma harambir na masak ditoru.
Manurut na somal pala sampulu dipaijur sada rna diparbodat upana. Dung dietong sudena, dipasipi upa ni bodat. Dilanja siMatoga harambir i tu huta, marlojong-lojong ia, asa bodat pe marlojong mangihutkon sian pudi.
Asal adong halak na pasuo dohot ia, sude manyipi, harana mabiar sude mangida bodatnia i. Ra do huhul diparsianyangkon bodat i halak pala donok tu sia.
Ditambat mangulahi bodat on tu tambatanna. Diporsan ia harambir tu bagasna. Kehe si Matoga tu dapur, dibuat indahan, dipamasuk tu takar.
"Na bo upamu," ning si Matoga lalu manyurduhon indahan na di takar i.
lnda podo abis bodat i mangan rna ro muse sian kampung Tobat mamio ia, giot paijurkon harambir.
"Marongok jolo le santongkin, songon na ngalut abara i hurasa ," ning ia lalu mamoluk caku naeng giot mangidup.
Pahae-pahulu si Mat9ga sasadari, mangiring bodatna. lnda hum di huta i sajo, lalu muse do tu huta na asing. Tu Batunadua, Sadabuan, dohot Sitamiang madung abis di jajo ia paijurkon harambir. Di sude huta i madung ditanda halak si Matoga parbodat. Bodatnia pe antong aha rna na beteng. Hipas paijurkon harambir, bahatan na dihutur do pado na diputar. Muda dung abis madabu harambir na matobang, mangokor dohot mambeut-beuti rna bodat on sian ginjang. Aropku paboahon nadung abis do i tu si Matoga.
Di andospotang, manuk madung masuk t.u barana, hum manuk jangar rna ia sada-sada tarida di alaman. Suman doma tarida paresohon betak sai adong dope naso masuk tu bara." Na sai binoto ro hosuk, dipolgakkon ia manuk na so masuk bara," ning ro ha ni manuk jangar i saretona.
Poso-poso marroan sada-sada tu sopo jago. Si M:.:uga pe juguk-juguk disi.
"Baen carito i abang" ning daganak.
"Carito ni aha giotmunu."
"Carito ni paihotang."
"Carito ni pangkail rna songon i."
'-"lpe jadi, tai na hebat i abang," ning daganak na di sopo i.
"Antong pisat-pisat rna bitis on jolo, anso marcarito au," ning si Matoga. Pala hurang gogo pamisatna, diantak ia na marcarito.
"Na gogo i baen, anso mardalan carito on," ning ia tambana.
Mamisat tangan, abara, ulu, margonti-gonti. Carito pe asal carito do, anso dalan mamisati sajo do niet nisi Matoga.
Tai songon ipe anggo daganak i sip doma sudena mambegesa.
Dung hira-hira dayuk dirasa ia pamatang i, dipasidung ia carito.
"Nada tola maginjang-ginjanghu carito, muse rna bagas borngin daganak porlu sigop modom anso sigop muse magodang," ning si Matoga.
"Ancogot muse abang da," ning daganak i.
"Olo," ning si Matoga.
Ari madung bagas borngin. Poso-poso pe mangkobar rna na giot kehe mangkusip.
Diligi tu humaliang songon na golap. Hatiha i, langit pe songon na golap muse. Sangkibul bintang peso tarida. Hilap marpupu, ronggur tarbege sasanoli.
"Aropku nagiot ro rna on udan manyampotir," ninna di bagasan rohana.
"Kehe do hita mangkusip," ning si Lohot sian bagasan ni sopojago.
"Giot ro udan dongan," ning ia rna ngalusi.
Ronggur maturutup, sada halak pe inda adong na mamolus. Mamolngit halak di alaman i, marsipintu jandelana sud e.
Rimbus pe antong muloi rna. Nada sadia honok "serrr" ninna
tarbege di tamp seng ni bagas. Mur lolot maturatak tarbege, ru60 pana mur por udan i. Sada-sada tarbege songon sora ni batu na di ram hank on tu seng i.
"Aha dehe i luai," ning si Matoga.
Diligi ia tu toru sianjandela ni sopo podoman.
"Ambolas, ambolas," ning ia mandongkon tu si Lohot.
Mijur si Lohot dijomputi ia ambolas i, dipamasuk tu takar. Dung gok takar i masuk ia mangulahi, asa dipapangani rna ambolas on.
"Anggo di tano Doli on rna dana digorar 'e'," ning siMatoga tu si Lohot.
· Homang doma si Lohot mambegena, baen i dope jungada dibege ia hata "es".
Ditarik si Matoga ulosmi lalu dipapuhung ia di podomanna i.
Nada sadia honok habang rna ingotanna tu Situmbaga, tu walangna na lainbok marlidung i.
Sannari udan potir, bia luai pala hucubo markusip tu si Rumondang an.
"Ah, inda tartinggalkon si Naida," ninna di bagasan rohana.
Busa-base ia na saborngin i. "Aso inda ra au tarpodom luai di na saborngin on," ninna manjalahi rohana. Mata pitpit ateate laing torang. Dipajuguk ia santongkin. Dibalun timbaho. Songon na adong sajo na solot di ate-atena, tai nada binoto bagi aha na mambaenna.
Tarbege bodat marciak,-ciak di tambatanna.
"Aha muse do luai na ro tu tambatan ni bodat an," ninna di rohana. Kotok pe mangkulingi di na sa borngin i.
"Adong he luai ro babiat tu huta on, ise na ma.Jjahat," ning ia mangkobari sada ia.
Anggo biasona, pala adong halak na mambaen tilako di haposoon, ro do i babiat songon na paingotkon salaho na sala parbuatan na songon i.
Marsak rohania. Madung maitahuak manuk sasanoli, tai si Matoga Iaing na so tarpodom dope.
Vlll
Maraer muli ina-ina sian paridian, adong na manghadang panguhatan, adong na maniop amak, dohot abit sumbayang.
Manuk pe marlojongi \dung dipalua sian barana.
Dibuka si Matoga pintu sopo podoman. Diida ia dalan madung marbustak, bahat tarida andege pahae-pahulu, andege ni halak na giot tu aek paridian_ tu saba.
Marngeat si Matoga, lalu mijur sian sopo podoman. Manyipinyipi doma si Matoga di dalan na laho tu aek paridian, gobakna pe nada hatinggalan, laing alat di pamatangna.
Dung abis mangan manyogot, dipataru ia indahan ni bodatna.
Homang sajo doma ia, harana bodat inda adong be di tambatanna. Diligi ia tu sangkuliang ni sopo-sopona di ginjang nada adong be.
Marsak rna rohana.
"0 inang!"
"Aha doi!''
Baen gogo ni sora nisi Matoga na mamio inangna, gabe mijur inangnia mangaligina.
"Ma malua bodat!" ning si Matoga, asa marsapa di rohana biasi malua bodat i, so jungada songon i salelengna on.
"Pahipas jalahi, unang sanga naron mambaen go yak ni roha ni halak," ning inangnia.
Marhipas si Matoga manjalahi di pudi-pudi ni bagas, sanga petu bungkulan ni bagas. Matania nada humidop mangaronang manjalahina. Sude dangka ni hayu, dohot tu bangkar ni harambir diligisa. Tai songon i pe laing so diida ia bodatnia i.
"Aha dehe na dijalahimunu Matoga?" ning si Lohot, na jongjong di parik ni bagas ni halahini dung salose palua manukna sian barana.
"Malua bodat puang!"
"Bah! bodat, malua?" ning si Lohot dohot homang ni roha.
Marlojong bulus si Lohot mandapotkon si Matoga, anso rap halahini manjalahina.
lnda sadia honok tarbege ina-ina manyongkir, di dalan laho tu aek paridian.
Bia rna antong so na manyongkir ina-ina i, ditarikkon bodat i abit na sian pudi, gabe sar-sar manyarat-nyarat doma di dalan i. Diligi ina-ina on tu pudi, hape bodat do di pudi. Hatiha mamolus ina-ina i, topet di toru ni ria-ria bodat i manyirup pira ni manuk na dibuatna sian raga di bagas ni Jatambisan. Tolu noli manyongkir ina-ina i, ribut rna sude angka halak na giot kehe tu aek. Marlojong bodat on antong.
Nada sadia honok rna tarida muse jongjong di dangka ni rambu tan, di lam bung paridian ni dadaboru. Manyongkir muse sangombas nai. Dadaboru habur sude sian paridian, adong na hatiha marsabun-sabun, hatiha marpakean hatiha juguk sian jae ni paridian. Sudena marlojongi nada diingot halahini be pamakena na marsambaran, na hu rang kotuk. Bodat pe mangokor dohot mambeut sian dangka ni rambutan i. Daganak pe marlojongi tu bagasna; marsikunci .Pintu dohot jandela ni bagasna. Ama-ama marrongon tu mangkobuk bodat i.
"Naaa, naaa, naaa ! " ning si Matoga. Dipatidahon ia takar marisi indahan tu bodat i.
Marlojong muse bodat i, tu huta. Mabiar ia mangida bahat ni halak mangkobuk. Manyongkir muse bujing-bujing na dohotdohotan mangkobuk songon na pabeteng-betengkon. Sambeut do dibaen bodat i sarsar rna sude asa lapang dalan parlojongannia.
Anggo na poso-poso, asing muse do toldekna. A dong na martata, matjop ni roha, mikim, ribur diida ia namasa i. Adong muse do antong na maribo ni roha, mangida si Matoga marsak na giot manangkup bodat i.
"Ma masuk bodat tu bara ni manuk!" ning ama-ama na mangkojar sian pudi.
Ama-ama marlojong mangkojarna, rap maroban potuk-potuk.
"Di son rna da baya aropku parmate ni bodatkon", ninna di bagasan roha ni si Matoga, dohot holso ni rohana.
Dilojong ia sahipasna, manjoloi ama ama i anso unang pola nian pincar uluna i dipotuk halak.
Asok--asok ia ro sian pudi ni bara manuk. Hum lalu di pintu i bulus ro antong bodat on tu lambungna. Ditangkup ia bodat i, dioban ia tu tambatanna.
"Maruntung rna hipas ho dapot, anggo inda saotikna matipul patmi," ning si Matoga mandongkon tu bodatna.
"Tai anggo pala manyargut tu daganak, ingkon hupotuk lalu torus mate," ninna di bagasan rohana.
Marragam pangkobarion ni ama-ama salaho di bodat na malua i. Anggo naposo-poso asing do pangkobarionna.
"Bodat na pistar do i bah," ning na sada.
"Aso didongkon ho songon i."
"Diboto ia do bagi di dia paridian ni dadaboru!"
Matukakkak na poso-poso i sudena, adong na mamisat butuhana baen lojana na martata i.
"Bodat na gait do i," ning na sada tambana.
"Sapadena ingkon dijalahan do bodat boru boru dongannia, anso unang kehe-kehe ia tu paridian ni dada boru," ning si Paro antong tambana. Martata muse tarilu-ilu na deba patundana.
Diapus-apus si Matoga ulu ni bodat i, laho manambatna mangulahi. Tondo ulunia, ila rohana, gabe susa halak sahuta patunda ni bodatna.
"Loting," ning ia dohot homang ni roha.
"Sian dia luai ro loting tuson," ning si Matoga.
"Aha dehe i," ning si Lohot ro sian alaman mandapotkon.
"Loting! Diboto ho do bagi ise nampuna on!" ning ia marsapa.
Dipareso si Lohot loting i. Dilehen ia mangulahi tu si Matoga.
"Tangkas," ning siLohot.
"Aha dona tangkas i," ning si Matoga.
"Pas na di rohangki.' '
"Aha?"
Di!anap si Lohot humaliang inganan ni bodat i.
"Loting mi ogar,:~ ning si Lohot.
"Ligi rna andege on, riada--he-andege ni si Sogar do on, jarijari ni patnia huengot tarsongon na jirbang," riing si Lohot patorangkonna. ·
Patungaripoh ipon ni si Matoga mambegena. Dihipas ia mangalehen indahan ni bodat.
"lnda sala be i."
"Markobas;ho Lohot beta tajalahi ia," ning si Matoga.
Dipahibul . si Matoga tenjuna, kehe ia tu bagasna, digantungkon abit, dipake saraor panjang.
"Ketal" ning si Matoga.
Homang roha ni si Lohot mangida rara ni bohina. Matania pe nada haru humidop, baen hosom ni rohana.
"Tu dia dehe hita," ning si Lohot.
"Di dia si Sogar?'
"Di toru ni polam an do huida nangkin," ning si Lohot Marhipas si Matoga, diihutkon si Lohot muse antong sian pudi. Lalu tu batang ni polam an, nada adong disi si Sogar.
"Tudia ia biasona ?"
Inda sadia honok adong mamolus dua halak na poso-poso.
"Adong diida hamunu si Sogar nangkin?" ning si Matoga.
"Indu di di sopo kobunan, dompak markurlung halahini disi," ning bayo na dua halak on.
Marlojong si Matoga mandapotkon sopo i. Ompot masuk ia tu bagasan ni sopo i.
Didapot ia si Sogar dompak mambagi-bagi kartu tu donganna. Humitir si Sogar mangida si Matoga. Nada podo mangkuling ia, madung sarsar kartu i disipakkon si Matoga.
"Aha do on dongan!" ning si Sogar.
"Aha? Hamu na opat tu sada au, beta!" ning si Matoga.
Nada be tartoktang rnata nisi Matoga, baen rnadung rnarapiapi tarida. Habtir rnarlojongi sude donganna sian sopo i. Si Sogar pe giot rnarlojong do, tai ornpot diarnbatkon si Lohot patnia, gabe tirnpal si Sogar.
Nada pola rnaretong be, dipakpak si Matoga ulu nisi Sogar. Dipajongjong, ditenju, rnarmudar sian igungna. Hasidunganna ditunjang ia si Sogar, lalu dursat tu suhi-suhi ni sopo i.
"Diboto hodo bagi aha salarnu Sogar?" .
"Mangaku rna au i, a!!.d_o.paluabodatrni napotanginan."
Sahotulna rna:dung lolot giot patidahonon ni si Matoga sinaloannia tu si Sogar on. Harana rnadung bahat na rnambaen hancit ni rohana, sornbong ni rohana nada hurang, sobar si Matago rnur di dege si Sogar.
Anggo pala hatiha i, lepe dorna dirasa si Sogar songon harnbeng na haudanan. Lalu na puluk ia be rnangkuling.
Jongjong si Sogar sian suhi-suhi i, nada rnatjanto di tarnpeleng si Matoga sanoli nai, "Indon sampohul nai," ning si Matoga.
"Arnpun," ning ia, Iangan bibirna rnangida pangarnuk ni si Matoga. Salo lotn2. on dirirnpu ia do inda rnangalo si Matoga tu sia, padahal saleleng na on Iaing tong rna na rnangapus andora ia pala rnangkuling si Sogar baen sornbong i ni pangkulingna.
"Saipe da Matoga!" ning si Lohot, harana diida ia si Sogar na lobi biama.
"Pala dibaen ho sanoli nai songon i, aropku ingkon na hutipulkon dorna patrni sabariba," ning ia tarnbana songon na paingotkon.
'Arnpun rajanarni!" ning si Sogar.
"Aha nirnrnu? Raja? lnda pake raja-raja!"
Unduk dorna si So&ar, rnanetek ilunia, rnanosal ia di parbuatanna salo lot na on. Bibirnia rnarnokpong, pinggolna rnarrara i, bia rna an tong halak na rnabiar dohot tangis.
"Ampuuun, ampuuun a bang!" ning -81 Sogar sanoli nai, harana diida ia si Matoga pahibul tenju ro rnangulahi giot rnangarotak ulunia.
"Arnpun aya, dongkon," ning si Matoga rnangajari.
"Arnpun aya!'
"Hurang gogo."
"Ampun ayaaaa," ning Si Sogar sagogo ni sorana.
Martata si Matoga mambegena. Dongos-dongos muse antong hosana, harana adong rna tolunsimbang dipalua ia parbinotoan na dilehen ni Jababiat najolo.
Mikim si Lohot sian pudi. Niida si Sogar, pas songon monci na dipargonjahi ni huting. Gabe ro do ibo ni roha mangidasa.
Tarbege halak na mardalan di luar mamdapotkon sopo i. Nada sadia honok bulus dibuka pintu.
"Unang adong na marlojong!" ning katua dohot raja paradat di huta i.
Tarsonggot si Matoga, diligi ia madung rongom halak dihumalian ni sopo i. Di huta rupana madung sar tarboto, adong na marbada poso-poso di kobun i, sian dongan ni si ~ogar na sompat marlojong tu huta.
Si Sogar dohot si Matoga diboan tu bagas ni katua. Si Lohot pe mangihut sian pudi.
Lalu tu bagas ni katua an, dipajuguk halahi nadua. Disapai bagi aha do hara-rana anso gabe marbadai halahini nadua.
Dipatotor si Matoga sian parmuloan dohot nadung lopus, nada adong na hatinggalan. Ditipani katua i ·sudena; muse painte so ipe nian madung ditandai ia do poso-poso na dua halak on. Dibotosa do si ~ogar on halak na hurang malo mardongan. Si Matoga halak na toruk roha.
Disapai rna si Sogar sanga botul do na nidok ni si Matoga i.
"Botul mada i, au do na palua bodatnia i," ning si Sogar mangalusina.
"Hurang dope i."
"Mangolo ingkon ripuk di tipulmi," ning katua i antong pagomoskon.
Nada sadia honok ro amang olohot inang nisi Sogar marlojong-lojong sian Tanobato tangis-tangis.
"Mate rna i anakki," ning ia marpupu.
Dung dipatotbr katua i 'aha harana, gabe mangamuk muse
amang ni si Sogar. "Binatang do si Sogar on, naso mamboto un67 tungna, hara ni ompungna i mada on," ning amang ni si Sagar songon na marsambaran.
Diorai katua i antong dohot denggan asa nada pola lalu tangan ni amangna na giot manampeleng anakna.
Songon ima si Sagar dipaingot anso unang be mangkarejohon na jat dohot na markartu i pe hurang pade do i. Totor do sipaingot ni katua i asa sudena i gabe parsiajaran rna di ho i Sagar lopus tu ari na naeng ro.
Si Matoga pe dipaingot muse do antong anso ulang nian mahipasku muruk.
"Ampot adong 11asala di angka hamu naposo-poso, sigop paboan hamunu tu angka na tumobang anso unang gabe parbadaan. Ima da gunana hami adong na tumobang paingotkon angka na umposo," ning katua i antong paingotkonsa.
"An tong madung salose sudena. Tandana madung salose ingkon marsijalangan do hamunu nadua dohot tu sude natumobang," ning katua i tambana.
"Ho paijolo, aha dope," ning amang ni si Sogar pahipaskon.
J ongjong si Sagar, dipadonok ia tu si Matoga.
"Mangido maaf da puang, madung lupa do au hatiha i," ning si Sagar hatiha marsijalangan dohot si Matoga.
Angka ama-ama na adong disi pe antong dijalangi si Sagar do sudena.
Si Matoga pe jongjong manjalangi ama-ama i sudena. "Maaf, maaf' ning ia.
Dung salose dipadame, marmulahan ama-ama, si Sagar dohot si Matoga pe mulak tu bagasna be.
Marroan naposo-poso rongom mangkuliangi si Matoga; harana diboto halahini madung puhek tolonan ni si Sagar dibaen si Matoga. Poso-poso na asing pe salolot na on songon na biar do mangida si Sagar on.
"Sannari madung margonti. Najolo si Sagar do na umbeteng poso-poso di huta on. Sannari si Matoga doma. Tobana antong, ia inda sombong tu donganna", ning si Borkat mandongkon tu dongan-donganna.
Dung tarlolot poso-poso i mangecet, sada-sada maranjak sian inganan i. Adong na kehe tu saba, adong na tu kobun, adong muse antong na mangkobari giot mangkail tu aek Sipogas.
Ama-ama, ina-ina, madung markehean tu saba. Daganak doma na tinggal di huta. Pangguris pe madung ro sian batang ni karet, na giot manggiling gota ni hapea Sora ni gumpar dohot losung aek marsingki soluk tarbege. Di suhi-suhi ni bagas bahat manuk markais, adong muse na markuteak-kuteak. Rupana na giot marpira do manuk i.
Diligi tu langit, tarida ombun asok-asok mardalan. Huhul longgom sude, na sadia honok milas mangulahi. Bujing-bujing na manjomur ngopngop di jomuronna, mangorai manuk na ro tu erne i. Mur lolot mur mamolngit halak di huta i.
IX.
Ari poken di Sidimpuan. Muloi sian rnanyogot, rnadung ribut halak rnarkobas siboanonna tu poken. Bahat do diboan halak sian huta i, torung, pisang, hararnbir, gota, bulung ni pisang, na giot gadison tu poken an.
Nada dope tarida rnataniari, rnadung bahat halak pahae pahulu, rnadung rnamake. Hum na paintehon donganna dorna anso rnardalan na tu poken on.
Anggo pala di ari poken, nada adong sada halak pe na kehe tu saba. Unang be didongkon naposo-poso. Bope naso rnarhepeng ia, anggo di ari poken ingkon kehe.
Marudur dorna ina-ina tarida di dalan i. Adong rnanghadang hadangan, rnatjangki, rnanuhuk anakna. "Klong-klong," ninna sora ni gonto padati. Manyimba ina-ina dipajolo halahini padati i.
Si Matoga pe rnadung rnarputar-putar di jolo ni sormin. Madung dipake saraor na irnbaru asa baju na rara pe rnadung rehern, na baru dipatornpohon tolu ari na salpu. Parsurina limus, bolas rna didongkon tarsilandit lanok diobukna i. Saputangan diparnasuk tu cakuna sian pudi, asa tarida saotik ujung ni saputangan i. Dung jeges sudena kaluar rna ia sian bagas i.
Hornang halak rnangidana sian na dao.
"Ise dehe bayo an," ning bujing-bujing na hatiha rnarnbuat soban sian tarurna.
"Na tama rna dongan bayo i."
Slide halak marsisapai harana diboto halak do bagi piga dohot tompa ni baju ni poso-poso di huta i. Pakean ni si Matoga on, i dope jungada dipatidahon tu halak na bahat.
"Roh, ho do i Matoga," ning si Lohot.
Mikim manuk antong si Matoga mambegesa.
"Lohot? Diboto halak dope he au parbodat?" ning ia.
"Ah ulang rna songon i da ipar, songon pagawe doma hamu tarida," ning si Lohot mangalusina.
"Ohoooi, unang rna angkatku dongan."
"Na sabotulna do ipar na hudongkon on," ning si Lohot manambai.
"Keta le na tu poken on, napateret ni i," ning si Matoga lalu mangalsik timbakona.
Di dalan i pe madung homang do sudena bujing-bujing. Hatiha dao nada dibotosa bagi ise do bayo i. Dung donok baru rna ditandaisa si Matoga do hape. Marsipan do rna bujing-bujing i. Muda dipangkulingkon ia bujing-bujing i. Muda dipangkulingkon ia bujing-bujing i, Iaing burju rna antong mangalusina. Anggo hatiha manjorat bodat ia, "ngua," ninna bujing-bujing pall! dipangkulingkon ia.
"Homang do rohangku ba! bope maroban 'bodat, sanga pe marpakean songon on, Iaing on do sude na margorar si Matoga i," ning ia tu si Lohot.
"Binoto dehe bujing-bujing on, muda tar mira saotik bilak rna matana, muda tar rungkut saotik ditijurkon ia," ning si Lohot.
"Muda hutipani boti, nada adong na umjeges sian na di Situmbaga i, rohana toruk, nada ra mambaen goyak ni roha," ning ia tambana.
Lalu rna halahini tu poken. ·Nada sadia bahat dope halak di poken i. Parhuta-huta pe nada dope lalu tu poken.
Salak sian Sibangkua madung rerak di si, painte halak na manabusi.
Marputar-putar rna jolo halahini, mangaligi sude angka na masa di poken i. Kehe mangaligi timbaho, kehe tu tukang jait pakean, mangaligi sere, na adong di siteleng ni Cino
"Bia dehe inda taligi hamlet i, betak na dung lalu do," ning si Lohot.
"Nangkin nada adong halahini di parsuoan na biaso," ning ia tambana.
Unduk si Matoga santongkin. Marflgiul asok-asok si Lohot. Patnia dihitir-hitirkon ia saotik. Matana pe rnangaronang tu jae tu julu. Nanggo surnan be idaon halak Tanobato halahi nadua.
"Padean rna hita kehe tu paradianan ni sadu an, disi hita juguk-juguk," ning si Matoga.
"Muda dung ro naron, tontu rna ia sigop pasuo," ning ia tambana.
"Tahi do da, au pe nada tahan be na rnalungun on," ning si Lohot.
"Paet pe bulung botik, paetan dope da na rnalungun," ning ia tambana.
Mardalan halahini tu paradianan ni sadu. Nada sadia honok halahi dung juguk, bo ro rna sadu, diida halahini di bagasan opat halak. Dosar-dosar taroktok ni si Lohot. Nada dope rnijur ning si Lokotirne," Ma indu nabanga i."
Dipadomgak si Matoga antong diida ia rnajuguk di bagasan.
"Markobas ho," ning si Matoga.
Si Naida pe Iaing rnangaranap tu jae tu julu; nada diboto halahini hape rnadung parjolo do bayo rnangidasa.
Dung pasuo rnata, asa padonok-donok, hornang roha ni si Naida.
"Aha do baen na hornang ho rnangida au," ning si Matoga.
Godang hosa nisi Naida, diapus ia rnatana, Iaing si Matoga do halakna.
"Homang mada au, inda hutanda a bang sian na dao," ning si Naida.
Mikirn si Matoga mam begena. Dihayo ia uluna songon na hurnetnyo hetnyo. "Tu dia do hita kehe? Tu Silandit, sanga tu Siharangkarang," ning si Matoga.
"Ah iba giot rnarpoken dope," ning si Naida rnambeut saotik.
Martata si Lohot rnangidasa. Ale-ale ni si Lohot Iaing sip dope songon i, harana songon na parila ia anggo bahat halak.
Marudur rna halahini na opat, manyolat-nyolat di halak na ribur i.
"Painte jolo a bang dison, kehe hami na dua jolo tu indu," ning si Naida lalu manudu tu bagasan ni lopo.
"Pala hudongani bia lakna, adong he maila ho," ning si Matoga.
"Ulang mada manyindir a bang, nada pade songon i. Bope jatjat najatjatku," ning si Naida songon na gait.
"Adong na giot tabusan, na so tola botoon ni abang."
"Antong kehe mani, hupainte pe dison," ning si Matoga.
"Aropku na giot manabusi anak ni kudo do i" ning si Lohot, lalu martata halahini matukikkik.
Manyolat si Naida nu halak na ribur i.
"Biado! keheni, onjapi, aha na so tola botoon i", ning· si Matoga. Manyolat muse antong si Lohot tu tonga-tonga ni halak na bahat i. Inda sadia honok ro ia mangulahi. Sian nadao madung mikim si Lohot.
"Aha dehe na masa i," ning si Matoga.
"Manabusi kutang na lorn-lorn," ning si Lohot martata. Matukakkak halahi nadua. "Oio da antong botul do i, harana pakean na ditabusina i tardongkon do na so tola idaon," ning si Matoga.
Nada sadia honok muse, ro rna si Naida dohot donganna, si Matoga dohot si Lohot, songon na manahan sim ni roha do nian, tai biama, Iaing gitik di roha. Marsiligian si Matoga dohot si Lohot, gabe martata halahini nadua.
"Aso martata abang," ning si Naida.
"Adong nangkin mamolus dadaboru, baen harani tarlobi pamakeonna, gabe tarida pusotnia," ning si Lohot manggabusi.
"Beta rna hita," ning si Matoga.
Kehe hala~ na opat tu sada lopo parminuman. Lopo on tarpinjil sian halak na ribur. Tai songon i pe Iaing tarida do angka halak na maraer muli di poken manjalahi sitabusanna. Lonceng ni sadu, padati, dohot halak na manggadis kacang marsingki-soluk tarbege. Apala dibariba na i, tarbege martata halak na hatiha juguk di lopo partuakan. Sada halak madung mabok, rara matana, marpupu ia mangidup, mangkatai, asa minum tuak.
"Anggi Naida," ning si Matoga.
Manaili si Naida, muse unduk mangulahi. Dipulos-pulos ia bungkusan na di tanganna.
"Anggi Naida!, dibege ho dehe."
"Aha," ning si Naida asok, mikim songon na dibaen-baen.
Mandehem si Matoga. Diligi ia tu julu tarida batang aek na menek, asa daganak na hatiha maridi. Na debanai paluhut batu, songon na giot mambaen tahalak ni saba.
"Ancogot giot kehe au tu Panti!"
"Hahhh", ning si Naida songon ·na tarsonggot.
"Giot kehe au tu Panti anggi!" ning si Matoga patangkaskon. Nada he diboto ho au on halak na pogos. Sannari musim sabion disi. Adong dongan mamio au anso rap kehe. Anggo pandongkon ni bayo i tartolu bulan do honokna.
"Dison rna parmantakna, nada dope marpudun botul, ingkon marbuka rna hape," ning si Naida dibagasan rohana.
Sip si Naida mambegena, nada diboto ia bagi aha na dohononnia be. Pisang na dibolgang, nadung disargutsa, Iaing sangkot rna di tonga-tonga, na masuk tu inda kaluar, sumpol songon i, baen holso ni rohana.
Martahan na sip. Marsak sajo ia. "Nada pola na jogi nian abang on, tai bahat do hulala na hongkopon. Na lambok lidung, burju, asa holong do rohania tu au," ning ia di bagasan rohana.
"Aso sip ho Naida, adong he hancit ulumu."
Laing sip, manetek iluna saotik. Dipalmduk ia saotik, mangapus iluna, asa mambondutkon pisang na sai sumpol, na tarbaen ia mangkuling patundana.
''Na di au", ning si Naida.
"Unang antong songon i," ning si Matoga mangelek.
"Hubotodo i, harana adong di si walangmu," ning si Naida.
"Nada adong i, na sabotulna do anggi, harana madung hunietkon di rohangku pala dung ro sian Panti sanoli on, anggo ra do ho anggi aropku tapalalu rna," ning si Matoga dohot saias ni roha.
Paet do nian dirasa si Matoga maninggalkon si Naida, tai biama baenon, anggo inda mangomo iba tu huta na asing, nada dapot ia na di roha.
"Ulang pola sak rohamu da anggi, nada tinggalkononku ho," ning si · Matoga mangalehen pos ni rohana. Tai haru pe songon i, songon na maol do dirasa si Naida mangolohonna.
"Huboto do i, na jeges-jegesan disi bujing-bujing," ning si Naida mango lat-olatna.
Disandehon ia bohina tu tanganna, digincat ni meja i. Marpikir si Naida. Nada sadia honok tarbege pangunconggipon ia.
"Songon on rna da abang, baen abang do naro tu au, abang muse do na kehe, bia rna he anggo hami dadaboru, na paintehon do, marsuhat di abang rna i," ning si Naida, sareto mangapus ilu dohot saputanganna. Disuri si Matoga obukna dohot jari-jari ni tanganna, lepe doma tarida.
"Songon on rna da anggi, unang huida ari na torang, anggo au patjolo manguba padan ta on
Dipoluk si Matoga cakuna, dibuat ia sada gombar ni halahi nadua, sapoken na lewat, hatiha di toru ni harambir juguk-juguk mangan pocal.
"On na anggi ligi pala malungun ho di au," ning si Matoga.
Dijagit si Naida do nian, tai diompaskon ia tu meja i, nada diantureskon ia gom bar i, baen marsak ni rohana na giot marsirang on.
"Biado he anggi Naida, dipaloas ho dehe au kehe."
Si Lohot dohot hamletna dohot-dohotan gabe marsak. Nada diboto bagi aha na dohonon, harana rap peto do sudena.
"Olo da abang, hupatola do abang kehe, bope da di bagasan ni arsak ni roha, tai pangidoanku di abang, ingot au, ulang ho lupa," ning si Naida.
Ilu nada tartahan be, ditompuk ia uluna, busa-base ia, disolsoli ia nasipna.
Diapus si Matoga antong ulu nisi Naida asok, mandongkon hata anso Iaing porsaya si Naida.
"Habang baro-baro,
Songgop tu lancinok
J aru badan padao-dao
Tondinta ingkon do padonok-donok," ning si Matoga marum75 /'
pam a.
Dibuat si Matoga saputangan na imbaru sian cakuna, asa dilehen tu si Naida
"On rna da anggi pangapus ilumu pala malungun ho di au," ning si Matoga.
Dipuyu-puyu si Naida obukna na ginjang i, diapus ia lalu tu ujung ni obukna. Diumpatkon ia sada obuk na guminjang. Dilompit-lompit asa dipudun muse.
"lndon bo abang, parningotanmu, pala malungun ho di au," asa dilehen ia obuk na dipuyu-puyu i.
"Olo anggi hujagit rna on, asa on dalan padan na jegesna, nada hup:rrsianyangk:on da anggi ubat lungun on," ning si Matoga dohot holso ni roha.
Ari madung giot · potang. Di alaman bahat bulung-bulung marpayahan. Diganak na marlayang-layang pe muloi rna pahirtang bonangna. Humon prujagal ubat doma na tarida hatiha mambungkahi panabusina.
Kehe si Lohot dohot si Matoga pataruhon ale-alena tu parlugutan ni sadu. Nada na maradian be ambe-ambe ni tangan, bope sian bayo nadua, dohot sian bagasan ni sadu i, baen parsirangan rna nangkan rasoan.
Marhipas-hipas si Matoga dohot si Lohot mulak tu Tanobato, nada haru _mangkobari halahi di dalan i. Madung songon na rambon baru rna lalu tu huta.
t- ~
X
Dua bulan rna dung lopus, lain so dapot do hasonangan ni roha ni si Matoga na maringanan di Panti i. Biama anso nada songon i, donganna peso adong na rangkap. Nada diboto halak di si na markusip. Pangkobarion pe songon na Iegan do, nada haru malo ia mangartiina
Apala hara ni i rna da baen na tongtong ingotan ni si Matoga kehe tu tano hatubuanna di Tanobato.
Erne nadung sidung didege madung tarmiduk, upan~ pe antong adong rna hira-hira tolupulu belek.
Anggo salaho di parigomoan, Iaing ummomo rna di Panti pado di Tanobato.
Sapoken na solpu kehe si Matoga tu poken Rao. D'itabusi ia pakeannia, giot di inangnia, di si Naida asa inda lupa muse ia manabusi baju giot di si Rumondang. Tontu rna ijop rohana manjagitna pala dung mulak sanoli on.
Dung mulak si Matoga sian musojit juguk ia di ginjang ni parate na adong di pamispisan ni bagas ingananna.
Diligi ia tu sude humaliangna, torang scijo,bulan opatbolas hatiha i.
Timbahona di alsik, sareto mangaligi tu langit. Tingko scijo doma bulan, inda adong na mangambati. Bintang pe antong markidop-kidop. Sikirik mangkulingi diparik-parik ni bagas. ·Hatak na mamolus pe inda adong muse, baen tarpinjil bagas inganannia i.
Rungkar mada sude lungun ni rohana.
"Ile baya nasipkon, sugari di Tanobato au, madung rap mannayam do hot angka dongan-dongan," ninna di bagasan rohana.
Dinotnot si Matoga bulan, diida ia tompa nisi Naida. Diapus ia matana, diligi mangulahi tu bulan, nada tarida be tompa ni hamletnia i.
''0 bulan sidenggan roha, palalu rna jolo tonangku tu si Naida," ning ia di bagasan rohana. Martungkolisang, markambangsila, sasanoli humolos; marsak rohania apala di na saborngin i.
"Pala dung sidung degeon na dua lungguk nai i, aropku markiro mulak rna tu juta hagodangan," ning ia di bagasan rohana.
"Aha rna gunana au manjalahi hepeng, anggo ton tong di bagasan ni arsak," ning ia tambana.
Rongit pukpak mandoiti tu patnia. Nada taraso sudena i, baen ingotanna madung lopus tu Situmbaga, tu inangnia, asa dohot tu bodatnia.
Dibege si Matoga sora nitungtung di tonga borngin, dopongdopong dao sajo.
"Boh, madung pukul sabolas hape," ning ia mangkobari sada ia. Nada sadia honok nai, jongjong si Matoga sian juguhanna, na laho kehe modom tu parate podoman.
Songon i rna da partinaonanna salolot di Panti.
Asing muse do pangalahona di Situmbaga.
Dung do kehe si Matoga tu Panti, nada tontu be dilala si Naida na mangolu i. Anggo na somal muda pola marantara dua borngin ingkon na ro rna si Matoga markusip tu podomanna. Salolot si Matoga mangomo di Panti nada adong na diharopkon be.
"Anso dehe Naida holan na sip sajo karejomu sasadari!" ning inangnia. Tarsonggot si Naida mambegena. Apala di hatiha i, tarsingot ia hatiha na mangan pocal di toru ni harambir na solpu i.
"Inda!" ning si Naida.
Anggo olat ni dua poken dung kehe si Matoga tu Panti, nada pola haru tarida hamarsahon rti rohana. Sabulan, dua bulan, mur sego rna di rohana, nada jungada lupa ia sian ale-alenia na mian di hutana dao.
"Naida! anggo songon on doma nada jungada pade parmanganmu, aropku ra do marnyae ho i ancogot on," ning inangna paingotkon. -
"Madung mangan au nagkin," ning si Naida manabunihon hamarsahonna.
Di sada borngin juguk si Naida di biliknia. Baju na baru dy basu dilompiti, podoman dipature. Hatiha pamasukon baju to lamari, tarja rna ia gombar ni halahini na s3lpui di toru ni ha~ rambir.
"Abang Matoga, sadihari dehe abang mulak!" ning si Naida sareto mangaligi gombar ni halahini na dua i
Dipajuguk ia di parate podomanna, tanganna ditungkolkon tu isang-isangnia, huhul mamisati uluna, ronyang dirasa si Naida apala di na saborngin i, baen hara ni lungun ni rohana di si Matoga.
"!nang , inda dohot au tu sabion sadari on, sonon na hancit hurasa boltokku!" ning ia mandongkon tu inangna.
"Hancit boltokmu?" ning inangnia.
"Buat jolo Minah mia.k yetin indu di ginjang nilamari, lehen tu angkangmu," ning inangna manyuru si Minah.
Dijagit si Naida ubat i, tai nada diinum ia, harana ubatna nada adong di Situmbaga. Tai anggo pasuo dohot si Matoga malum do sude nyae.
"Naida! pamilas jolo aek tu dapur, ro bayonta!" ning inangnia.
Kaluar si Naida sian biliknia Rara sajomatania, harana holan na tangis sajo do karejonia di bagasan biliknia
"Aso rara matamu, adong he nada malum dope nyaemi," ning inangnia
"Olo inang," ningia mangalusina. Ila rohania mandongkon na sabonarna tu inangnia.
"Ise do luai bayo na ro on!" ninna di bagasan rohana.
Ditungkir-tungkir ia sian dapur, manangihon aha dona dihobari na dohot bayo i.
"Ah!, manyapai boru?"
"Au disapai?"
Hum ta;bege di si Naida aha do na dihobarina. nada na tartahan be tangisna. Si Matoga do na diingotnia, bayo na arnbok marlidung i.
''Naida, pahipas bo inumon i," ninna sian tonga ni bagas.
Baen nada sonang rohana, marnbaen sala sude parkarejoanna Tapak do nagiot buaton, panggilingan do diangkat ia Di rohana ~ot mangguloi kopi on, hape sira do ~arnasuk ia tu bagasan. Marsambaran sude karejonia. Ilu nadajungada pantan, saputanganna madung maraek magapusina
"Minum ma da arnang," ning simatobang ni si Naida mandongkon bayo i. Dohot jop ni tohana diinum ma kopi on.
\ .1.. .... '
"Aha dehe na masa, jo?" ni.Jig bayo i di bagasan rohana Harana kopina diinumnia i na lobi ancim. Tai haru pe s6ngon i, Iaing diinum do sude kopi i, bope tarsongon na porot ditolonanna
Songon i muse do si Rumondang di Tanobato, na tongtong mangingot si Matoga sijeges roha.
"lnang!" ning si Rumondang mandongkon tu inang . ni si Matoga.
"Didia takar, anso hulehen pl!1_!8anon ni bodat an!"
"Indon inang, lehen bo!" ning inang Matoga.
Nada pola marholang sadari rna ro si Rumondang mangulahi.
"Nasai binoto, betak nadung ro do abang Matoga," ninna di bagasan rohana
Doli-doli na ro pangkulingkon si Rumondang, sada halak . pe nada diantureskon ia
Mur lolot, mur rna santak lungunnia di si Matoga. Hatiha juguk si Rumondang di sopo saba, taringot muse ma dihatiha juguk halahi nadua di sopo i. Diligi ia tu suhi-suhi ni sopo, adong tarsurat di dingding na di surat dohot agong, "parnatatlg do padaodao, anggo roha tong do .padonok-donok." Dua ari nai anso kehe tu Panti, marmayam si Matoga tu. sopo saba, hum manyurat i sajo.
"Dia debe Rumondang baenna modom sajo karejomu!" ning inangnia.
"Songon na ngali hurasa pamatang i," ning si Rumondang.
Pardalanan na binoto nisi Rumondang, pala inda tu bagas ni si Matoga, tu sopo saba, anggo inda modom marsitanggingan di biliknia. Nada jungada ra be ia tu poken.
"!nang, inang, ligi rna jolo di bilik i, ditompuhi ia andorana, Iangan muse bibirnia," ning anggi nisi Rumondang mandongkon tu inangnia.
Bulus marlojong inangna mangaligi tu bilik.
"Na mahua do ho inang, anso gabe songon i ho Rumondang!" ning inangna dohot marsak ni rohana.
Rungkar sude halahi na sabagas. Adong na mangalap simatobangna tu musojit, adong muse na mangalap ompungna.
Dung martahi halahi sudena, ingkon na boanon doma si Rumondang tu rumah sakit. Nada adong dalan na asing be, markobas rna.
Si Rumondang pe nada ra mangkuling be, nada diboto ia, hape madung lalu do tu rumah sakit. Huhulmangkobari si Rumondang sada ia bope dung lalu di rumah sakit, sanga pe hatiha di bagas.
"Aropku nahona sian mual ni aek di julu ni saba an do ia i," ning inangnia.
"Taida rna jolo, betakna sigop do malum nyaenia i disi, anggo inda tapaboa sanoli on tu datu na adong di Ujunggurap an," ning amang nisi Rumondang1 mangalusina.
Dung singkop sudena, markiro rna na giot mulak.
"Dison rna ho jolo inang, ihutkon aha na d~suru ni mantari, ancogot manyogot ro do hami mangulahi tusoil," ning inangna.
t • ... -r
XI
Sidimpuan, sidimpuan, ning sitokar di bagasan ni motor na ro sian Bukittinggi na laho tu Medan. Si Matoga juguk sabola sian pudi. Dung maradian motor i di poken Sipuan, markobas si Matoga na naeng mijur on.
"Paijur jolo harung na marisi dahanon sian ginjang, '' ning si Matoga mandongkon tu sitokar ni motor i.
Dung singkop sudena dipaijur, dipalugut di topi dalan, dijalahi ia rna sadu na giot maroban dahanon dohot inganan ni pakeanna
"Klining, klining, kliniiing," ninna sora ni lonceng ni sadu. Mulo-mulo sada-sada do langkana, mur lolot mur hipas.
Dosar-dosar taroktok ni si Matoga na naeng pasuo dohot, inangna. "Biado luai laing horas do dainang sanga na marnyae do." Santongkin diingot ia muse ale-alena na di Situmbaga. Songon na marsak do rohania, harana adong rna on om noli ia manongos surat, tai sanoli pe inda jungada adong balosna Betak na dung marbagas do ia tu halak na asing, sanga pe marnyae.
Nada sadia honok taringot muse rna ia tu bodatna. Ompok roha ni si Matoga betak na lupa mangalehen indahanna. Bia rna anso nada mate anggo inda mangan bodat i.
Songon ima huhul giot martata ia, huhul songon na holom bohina harana sude na di bagasan rohana, nada binoto dope sanga nabia do nasabonarna.
Ditailihon ia tu ginjang, ombun na hapal manyaongi huta Padang sidimpuan. Martamba muse ombun .na margumpal-gumpal lomlom na marombus ro sabola sian Sipirok. Holom, borgo $Ude luat Sidimpuan.
Marsitatap halak sude tu langit, diida madung golap, bontar langit sabola dolok Simarsayang.
Rupana inda dipe sodar situtu ia, manyongkir ina-ina mamio donganna, anso dipuloan na mandaek jomur. Ditarikkon sian suhisuhi ni bide, ompot dipamasuk tu harung. Baen mopopna bahat erne i na masabur tu alaman.
"Patut do songon na horsang ari napotangin," ning na sada.
"lnda ra tarpodom atehe?" ning donganna muse.
Tohuk bortung pe antong ribut di topi aek an, harana muda ro udan songon na jop do roha ni bortung i.
lnda sadia honok dosar udan na por.
Daganak, ina-ina, sude halak na asing, marlojongi sude tu bagasna. Manuk pe marmonjapan tu tumbara ni bagas.
Udan na por madung salose, tinggal rimbusna doma. Di dalan na marbustak, asa marlongko-longko, mandapotkon huta Tanobato, tarida sada halak bayo marhipas-hipas pardalanna. Bayo on manghadang inganan ni pakean dohot mamorsan harung. Obukna maraek inda martontu.
Manyipi-nyipi ia sian longko-longko, di tonga ni huta i
Marsiligi halak sian jandela ni bagasna, mangaligi betak ise do namamolus i.
"Boh, hamunu do i Ipar Matoga?"
"Sadihari. hamunu ro ipar?"
"Olo abang, au do i, baru ro sian Panti," ning si Matoga mangalusina.
Dung lalu di jolo ni bagas, maradian ia santongkin, harung dipa yakkon.
"0 inang!" ning si Matoga sian torn.
"lnang!" ning ia tambana mamio inangnia.
Inda adong na mangalusi. Tudia luai dainang on, tai marbuka do jandela, gabe sak roha nisi Matoga.
.. ·i ~:--- ~ ...at~.,~ .... ~ .... ,p-""T
"!nang, madung mulak au inang!"
"Ho do i amang Matoga!" mangalus sian bagasan.
"Olo inang, au do i inang," ning si Matoga.
Bulus manetek ilu -ni si Matoga, baen lungun ni rohana di inangna, muse sompat ompok rohana nangkin.
Marbuka pintu,jop situtu rohania.
I nang!. . . , amang Ma toga! . . . , marsialus-alusan halahini.
Inda taraso di inangnia, madabu a bit jaiton do hot jaitna sian tangan ni inangna, baenjop ni rohana.
Diompaskon. ia harung tu suhi-suhi ni bagas i. lnganan ni pakean pe dijagit inangna. Di alaman tarida bustak mamistahi, harani por ni udan. Tarbege muse paturatak batu di aek Sipogas, baen godang n~ aek.
"Magodang aek Sipogas rupa," ning si Matoga.
Dijomput inangnia inggung-inggung, naeng pagara api giot palas aek inumon ni anakna.
"Mangan majolo ho amang," ning inangnia.
"Olo inang," ning si Matoga mangalusina.
"Aha dona masa inang hatiha na mangaranto i au.''
"Nada pola adong nian amang, horas-horas do sude."
"Jungada do inang manjagit suratku."
"Nada jungada amang, ima baen na marsak rohangku," ning inangna.
"Nanggo bagi aha inang huboan, indon sallambar baju giot di inang," ning si Matoga.
Om pot doma dijagit inangnia, dohot jop ni rohana.
Ari madung potang, udan muloi rna maradian. Langit Iaing golap. Sada-sada halak mijur sian bagasna, adong na giot tu musojit, sanga pe nagiot mamintu bara ni manukna. Dalan sude marbustak.
Songon i pe i, Iaing kehe si Matoga giot marsuo dohot donganna si Lohot tu bagasna.
"Tok, tok,tok, o ipar Lohot!" ning si Matoga sian luar.
"Hamunu dehe i ipar Matoga" ning si Lohot muse.
"Masuk ipar!"
Marsitamparan halahini nadua, baen madung rap agoan salolot na on. Dipadursat halahini na dua juguk diginjang ni lage. Dipoluk si Matoga cakuna, diba1un timbaho, si Lohot pe jongjong giot mangalap tes tu dapur.
"Tabo dehe ipar na marpanti i!" ning si· Lohot, lalu dipajuguk asa markombangsila.
"Mikim si Matoga. Na hancitan do da ipar. Anggo hepeng nian momo do dapot, tai biama, dongan saparmayaman so adong," ning si Matoga.
"Bujing-bujing pe songon na maol do buaton roha," ning ia tambana. "Nada malo au marhamlet di Si" ning ia muse.
Nada be jop ni roha ni halahini na pasuo i mulahi. Dung kehe si . Matoga mangaranto nada be modom di sopo si Lohot, harana inda haru domu dirasa ia do hot dong anna na asing i . . Tu Situmbaga pe sada-sada ia doma, asa murmur ranggo doma ia kehe mangkusipna.
"Ma malungun au ba tu Situmbaga."
Sip si Lohot asa unduk ia," tarbiama luai baenonku mandongkonna anso unang nian gabe mancegohon tu rohana," ning ia di bagasan rohana.
"Tar biado si Naida salolot na di Panti i au," ning ia, sareto mangalsik tim bakona.
Laing hohom si Lohot, nada dibotosa na giot dongkonon.
"Sehat-sehat do ia atehe?"
"Sehat do nian," ning si Lohot.
Pope ro udan naron ipar, ingkon kehe do hita naron tu Situmbaga, madung por slijo rohangku na giot pasuo i," ning si Matoga.
Sip si Lohot. "Hudongkon do luai, inda do luai, biado," songon ima rna singki soluk di rohana.
"Aso sip sajo ho ipar!" ning si Matoga.
"Ah, inda!"
"lnda bia!" ning si Matoga. Muloi rna homang rohania. Taringot ia, dua bulan na solpu, di sada hatiharonyang dirasa ia pamatang i, taringot ia tu Situmbaga, asa di na saborngin i nada tarpodom si Matoga.
"Aropku boa-boa na so pade do na so tarpodom nasalpui di
Panti," ninna di bagasan rohana.
Nada be tartabunihon si Lohot be da be," aha rna gunana hupalolot-lolot paboahonna," ning si Lohot di rohana.
"lpar, borat do rohangku mandongkonna, tai bia rna dohononku,"
"lpar, ... madung marbagas do si Naida," ning si Lohot.
"Ah, marbagas . .. , inda he na marsianyang ho tu au," ning si Matoga.
"Botul do ipar, aha rna gunana au marsianyang, nada he sadongan do hita," ning ia patorangkonna.
Dosar taroktok ni si Matoga, sande doma ia tu dingding i, na ton tu be diraso ia na mangolu on.
"Anggo huboto nasongon on, ra do inda mulak au sian Panti" ning si Matoga di rohana.
Ditarik si Matoga hosania, gale sajo doma, nada dibotosa madabu iduponna tu saraoma. Murlolot puntung saraor asa mangalumpat si Matoga, baen milas ni api nahona tu harumpangna.
"Tu ise ia marbagas!" ning si Matoga.
''Tu bayo naro sian Doli" ning ia mangalusina.
Mata ni si Matoga nolnol mangaligi lanok .na songgop dilage, huhul dipahibul ia terjuna, paturutuk iponnia baen holas ni roha dohot holso ni ate-ate.
"Na disuru do ia ipar, nada hagiotnia i," ning si Lohot.
"Pitu ari na salpu kehe au tu Situmbaga, asa dipio si Naida anso ro au tu bagasna. Disi rna didongkon ia nada ingkot rohania tu bayo i, hum sian pardalanna s(\jo pe rna mambaen goyak ni roha," ning si Lohot marcarito.
"Olo da ipar, anggo ningku nahum basa-base s(\jo do i," ning si Matoga, songon na muruk doma tarida.
Sip si Lohot santongkin.
"Anggo ia ipar ra do huolat anso unang nianlalu, tai amangna dohot inangna madung por situtu rohana nagiot marhela halak Doli on," ning si Lohot.
"Tu Doll, aha pangomoan ni bayo i disi?"
"Nada tangkas huboto, tai anggo sian pamakena ning roha _ pagawe natimbo rna halakna," ning ia mangulahi.
"Tai hubege caritona, manyosal godang do ia na manopot bayo i, nang dohot simatobangna songon i muse do. Tai biama baenon, madung lalu," ning si Lohot mangapoi roha nisi Matoga. "Pandongkon ni halak, pangomoanna di Doli, sitokar rna ia, ipe nadajohom di sada motor," ning si Lohot muse tambana.
Ditarik si Matoga mangulahi hosana, bohinia halom marombun.
"lnda adong tonania dina laho kehe i?"
Dialsik si Lohot timbahona, painte so mangalusi sapa-sapa ni si Matoga.
"Adong!"
"Aha! Om pot si Matoga marsapa.
Dipoluk si Lohot cakuna songon na giot mambuat timbako.
"Indon bo ipar," disurdtihon ia surat ni si Naida, na disurat sadari nai anso kehe na mar Doli on.
Disise si Matoga rna surat on, notnot dibaen ia. Nada cukup sanoli disise.
Situm baga, tonga borngin
Abang Matoga na huhalunguni,
Muloi do abang maninggalkon Sidimpuan, laing .na marsak rna rohangku. Nada huboto bagi aha na mambaenna. Lumobi rna hurasa a bang arsakna apala sampulu ari nadung solpu. Huharopkon do abang tompu nian ro apala di hatiha i, tai bia rna baenon, nipi doma sudena i.
Hatiha i abang, ro mada haba-haba na gogo, mangarumpakkon sudena bagas na boru dipajongjong. Bia rna anso hudongkon songon i, anggo dirohangku nian abang, angkon do dipaujung, unang nian hum na marale-ale. Songon ima da abang. Dohot na so parbinotoanku, hape dioloi amanta pangidoan ni sada bayo na ro sian Doli.
Tangis rna na huboto pangaloan, nada puluk au manjua na didongkon ni ama-inanta. Bahat do abang na giot dohononku, tai gok hurasa andora i, gok ilu di matangku.
Sigop pe da abang hutongos surat mangulahi.
Sian au ·anggimu,
Naida
Sip si Matoga, docek-docek tarbege sorania. Giot tangis, gale, marragarn rupo pangalahona, songon duri diraso ia lage na dijuguhanna. Notnot mangulahi panailina tu suhi-suhi ni bagas i.
"I par!" ning si Lohot songon na manolla.
Manaili si Matoga, dilompit ia surat ni si Naida i, diparnasuk tu caku ni bajuna. Dungi dipasande ia pamatangna tu dingding ni bagas i.
"Parjanji koling!" ning si Matoga.
"Biasi didongkon ho ipar songon i," ning si Lohot
"Naggo si Naida na marhagiot, simatobangna do na marporniroha," ning si Lohot manambaina.
"Bo anggo inda ra ia, marsirang pe ulu dohot pamatang, dipartahankon ia pola rna na bisa i," ning si Matoga patorangkon.
"Songon i mada anggo halak pargabus, madung situtu dirasa, hape na marsianyang do ia," ning ia tam bana.
"Sise rna jolo ipar surat na paduahon on", ning si Lohot lalu manyurduhon surat di bagasan ni bungkusanna.
Surat on dijagit si Lohot dua ari nai anso bolkas si Matoga tu Tanobato. Mangida sian tanggal ni suratna, rupona tolu ari di Doli dibaensa muse rna surat i, ditongoskon tu halak na giot mulak sian Doli tu Sidimpuan.
Dosar-dosar muse taroktok ni si Matoga manjagit surat na paduahon i.
Dijagit surat, ompot disibak asa sip ia hatiha namangantani aha isi ni surat i.
Medan, 13 Juli 1946
Nada na tartahan au ilu muda huingot ho abang, sun rna hurasa arsak ni roha. Songon on rna da abang muda mangoloi hagiot ni ama-inanta. Hudongkon do diparmuloanna, inda giot au bayoi, tai laing disuru, nang pe koum-koum, sabola tu hagiot ni amainanta sude.
Salaho di padanta, au mai da abang na sala, nanggo abang na sala. Godang haropanku nian anso dimaafkon abang. Anso diboto abang, manolsoli do au namanopot bayo i. Dung sannari pe anso tangkas huboto bagi aha karejona. Apala na goyakna rohangku parbuatannia, na gogoan minurn tuak. Huhul ro borngin tu bagas ditogu donganna baen rnadung rnabuk.
Tai sudena abang rnadung nasipku rna i, nada tarbaen songon na rnanabusi dipili-pili. Jadi on pe da abang, doahon au, songon tanda na jungada hita rnardongan.
Abang! Harop rohangku anso sigop dijalahi abang gontingku.
Salaho salendang na diboan ni abang tu Panti na jolo, dohot ikhlas ni rohangku, sirnpan, rna abang, baen ubat lungun sanoli on.
Matilpok bulung ni sitopu
Madabu tu alaman.
Anggo di rohangku
Sabantal hita sapodornan.
Nada andilo na so indot
Hotang pulogos sirasrason
Nada au abang naso giot
Nasip do na rnanyuratkon.
On pe da abang, lupahon rna au, padiar rna da hubolus tornbak sihalongonan on. Sanoli nai abang, au rnangido rnaaf.
Sian au na dangol, Naida
Anggo pala di hatiha i nada tartahan si Matoga be iluna, laing rnanetek tu lage juguhan. Harana rnadung tangkas diboto ia, baen na so tarjua do pangidoan ni simatobangna.
"Olo da anggi, kehe rnani, horas ho nian, sai rnur tu padena hamunu tu pudian ni ari on, rnartamba rasokimunu, unang holan na pasili-sili songon parkuayam ni hajaran," ning ia di bagasan rohana. ·
"Idorna sudena hata na pangabisan, nada adong be na dongkononku tu ho be", ning si Matoga rnanambaina.
Rupona diida ia si Naida juguk di jolonia, baen na rnandongkon hata si paingot na pangabisan.
Maruba rna saotik pangalaho ni si Matoga, songon na tata doma tarida. Harana madung dohot di rohania ia na pabuatkon si Naida na tu Doli i.
"Bo biado ipar!" ning si Matoga mandongkon tu si Lohot.
"Betak adong dope carito na asing salolot inda dison au", ning ia tam bana.
Songon na biar do si Lohot mandongkon sude na masa salolot ia di Panti. Taidung songon na tata bohi ni si Matoga saotik, gabe inda pola haru biar be ia mandongkon carito na asing.
"Adong tona ipar," ning si Lohot.
"Aha, tona ... , sian ise!" "Sian si Rumondang," ning si Lohot.
"Pala dung mulak abang Matoga, suru jolo anso ro ia mangili au tu Rumah Sakit", ning si Lohot palalu tona.
''Di rumah sakit?"
"Olo, madung sambilan ari ia marubat di si", ning si Lohot.
J ongjong si Matoga.
"Keta hita sannari mangaligina," ning ia.
Nada parduli halahini udan na por, ditompas songon i, marlojongi lalu tu rumah sakit.
Baen madung jotjot do si Lohot kehe tu si, gabe inda pola be manyapai tu panjagona. Nada diantureskon si Matoga be, nada diboto ia na marbustak c!o patna, hodar doma lante pamolusan ni halahi madua.
"A bang Toga", ning si Rumondang.
"Ma ro ho abang?" ning ia tambana.
Nada diboto si Matoga be jomba doma ia tu si Rumondang, na hatiha juguk di inganan podomanna. Bulus marsijalangan antong halahi nadua.
"Abang unang tinggalkon au," ning si Rumondang, torus sip margepor-gepo_r ia di podomanna. Gabe rungkar muse rna mantari baen na pingsan i si Rumondang. Nada sadia honok malumma na pingsan i, juguk ia mangulahi.
"Unang tinggalkon au abang da", ning ia mangulahi.
"Olo, nada tinggalkononku ho, asal rna sigop malum nyaemon", ning si Matoga. Songon na mikim simatobang ni si Ru- . mondang, na jongjong di pudi ni si Matoga. Sabotulna diboto simatobangna do baen na mamyae si Rurnondang on. Harana painte so mamyae na jolo, na jotjot rna ia mangkobari hatiha modom, si Matoga sajo do nadihobarinia. Dungi muse jungada do disapai ia bagi andigan do ro si Matoga sian Panti.
"Nada hubotp," ning simatobangna.
Jadi baen jop ni rohana do napasuo i, mambaen anso pingsan ia.
"Biado nyae ni si Rum on dang i!, ning si Matoga manyapai inantari, na mamolus dilambungna.
"Unang pola sak rohamunu," ning Mantari i antong mangalusina.
Tiop ari do si Matoga kehe mangaligi si Rumondang tu rumah sakit. Aha sajo panganon na diparhagiotinia, nada marjesto bulus ditabusi si Matoga. Pakean sallambar na diboan ni si Matoga sian Panti inda tola digonti, harupe madung bau.
Sadari, dua ari, tolu ari, mur mahipas do tarida parmalum ni nyae i.
Mur tangkas mada diboto simatobangna, baen lungun na do di si Matoga, anso gabe mamyae si Rurnondang. Laing hara ni ia muse do antong baen na malum dilala si Rumondang. Mangan, modom, jotjotan di bagas ni toke i doma si Matoga, pado dibagas ni halahini.
"Padiar rna, kehe si Naida, indon si Rumondang gantina," ning si Matoga di bagasan rohana.
,»; ' ' " . \, · .. '. '1 - :> ·t;, ~/- 91 · .. . ··.
1 Perpustak ~PN BALAI PUSTAKA- JAKARTA Jenderal ~