Baca PDF (OCR): Padjhalanan dari Songennep ka Batawi : karanganna

Wason DS 647 M18 S25

ASIA

Jason CORNELL DS UNIVERSITY 647 LIBRARY M18 $25

Cornell University Library DS 647.M18S25

Padjhalanan dari Songennep ka Batawi 3 1924 023 492 014 PADJHALANAN dari SONGENNEP ka BATAWI MABI GHAMBHAR KARANGANNA Rd. SASTRA SOEBRATA.. RDUCRO. UITV. ech

UITGAVE VAN DE COMMISSIE VOOR DE VOLKSLECTUUR KALOWARANG BALAI POESTAKA

Koe-boekoe sè kasebbhoet èbăbă panèka salaènna è ,,BALAI POESTAKA ", Weltevreden , kèngèng djhoeghăn èpondhoet è Agèn-agènnèpon .

Arghǎèpon boekoe sè èpondhoet sareng ongkossa ngèrèmmaghi kasokana kèrèmmaghi langkong dhingèn mabi postwissel .

KOE -BOEKOE BHASA MADHOERĂ :

LEBEELING VOLKENKUNDE

PADJHALANAN dari SONGENNEP ka BATAWI MABI GHAMBHAR KARANGANNA Rd. SASTRA SOEBRATA. KALOWARAN : BALAI POESTAKA 1920 DRUKKERIJ VOLKSLECTUUR WELTEVREDEN . R PDUCRO VITY

ÈSSÈNA BOEKOE PANÈKA .

Pyatoran . 1 Momolan · 3 BAGIAN SÈ KAPÈNG SÈTTONG . Bhåb 1. Dări Djember ka Songennep .. 2 . Songennep Djember · 13 3. Djember 99 Sorabhǎdjă . 16 4 . Sorbhădjă 99 Maos. • 25 5 . ?? Maos 99 Bǎtawi .. 30 BĂGIAN SÈ KAPÈNG DOEWĂ '. Bhǎb 1. Dări Bătawi ka Djoekdjǎ 36 2. " Djoekdjǎ Sorabhǎdjă "9 38 99 3. 38 Sorabhǎdjă , Songennep 4. • 40 99 9. Songennep "9 Sorabhǎdjǎ 5 . 99 Sorabhǎdjă ,, Båndoeng . 40 : ,, 46 6. Båndoeng "" Bătawi . BAGIAN SE KAPÈNG TELLO' . 87 (kotta Bogor ) · BAGIAN SE KAPÈNG EMPA '. 96 (rèngkessanna tjarèta)

DS 647 M18 S25

PYATORAN .

Nejat kaoelǎ ngarang „ padjhálánan ḍări Songennep ka Bătawi” panèka , sopadja namba'ăna pangaonènganna rèng-orèng sè maos , däri bhǎb:

1. kabăḍă'ǎnna naghără Songennep ,

2. kabǎdä'ǎnna naghåră sè èlèbädhi sareng

3. kabădă❜ǎnna naghårà Båtawi .

Èantarana sadhădjă naghără sè ètjarèta'aghi , sè palèng èparloaghi neng kabaḍă'ănna naghåră Bătawi , sabăb naghårå angghåpanèka koṭtana tana Hinḍijă Nederland , tor kalonta karadjǎ'ån sareng kasaèanna . Sadhǎdjă orèng sè ampon ouèng otabă mèreng kabåḍăʼănna naghără Båtawi , tanto pas bhäländhreng sè terro onènga napa ' ka naghără Bătawi , marghǎ terro onènga dhibi ' ka kanjata'anna .

Laèn dări kaparloan sè kasebbhoet bhoeroe , boekoe panèka radjă ghoenana ka orèng sè èntara (ghi ' bhoeroe onèng ) ka Bătawi otabă ka sala - settonga naghåră radjă sè ampon èlèbådhi kaoelă , sabab sarat dhăddhi panodhoena djhălăn (gids, leidsman Băl .), karana sadhådjă kaparloanna paḍă èterrangngaghi , opama :

a. bhǎb sareanna ponḍhoeghăn (losmen , hotel),

b. kabădă'an sareng atoranna losmèn ,

C. tolak -balină dari station (settatsijoen ) ka losmèn,

d. sareng én -laènna .

Dhăddhi orèng ghella' onèng sabelloenna ka kabădă❜ănna losmèn sè èèneppana .

Prandhinèng tja '-otja ' , sè èangghoej èḍålem boekoe panèka sadhădjă otja ' Madhoeră Songennep ; anangeng båḍă djhoeghăn sèttong doewǎ' otja' ma-njama sè bännè otja' Madhoeră Songennep , otabă bănnè otja ' Madhoeră , sabab ètoro'aghi ka kapprana otja'na orèng è tongsèttongnga naghără sè èkennengngè bhårăng sè èsebbhoettaghi bhoeroe . Laèn dări sè kasebbhoet bhoeroe kåḍă pan-saponapan otja' Madhoeră Songennep sè ta' noro' ogher, marghǎ ètoro'aghi ka kapprana rèng Songennep sè ngotja'aghi , opama :

Notokoesoemo, mastèna : Natakoesoema (Natakasoma).

PADJHALANAN . 1

Manabi karangan kaoelă panèka bädä sè sala , korang saè , korang ghenna' otabǎ tahèlap kateranganna otală bădă pa -ponapa sè parlo ètjarèta'aghi , mangka è boekoe panèka ghi' tadă' , ra'-pasè - ra'a sẻ ngaghǎli moghǎ kasokana aparèng onèng ka kaoelå , njopprè karangan panèka èbingkeng kèngènga èpasaè .

SASTRASOEBRATA .

Kantorra Commissie voor de Volkslectuur (Balai Poestaka )èWeltevrede n.

Museum (gedong gadjah .)

MOMOLAN .

E naléka arè Satto tangghål 8 boelan Juli 1911 , lerres tangghål 11 boelăn Reddjheb 1841 , bădjå ghoe - lagghoe kaoelǎ arassa tje tegghessa , nandhǎ'aghi djhă' abå ' kaoelă bărãs . Saamponna pokol 7 kaoelå ladjhoe adjhålån ka sakola'an lèbăt ditèmoranna kantor Landrente-Brigade sareng kantor politie (poelisi ) Djember ; ra - kèra 5 mennèt abiddbă ampon napa' ka sakola'an kellas II kennengngan kaoelǎ apangghåbǎj .

Sanapa'na ka sakola'an (kaoelá ampon asadijă pangadjhărăn sè bhăḍhi èadjhărrăghiǎ ka para morèd ) kaoelă pas adjágă para morèd sè èn -maènan è kennengngan pamaènanna . Neng- èpamaènan angghăḍijă kaoelå aḍhep ka dådjă sareng ka bără dădjǎ nèngalè pakarangan sareng lodjhi asistènan ( 1) ; aḍhep ka bårå' nèngalè tegghål ; aḍhep då' lao' nèngalè bengkona rèng kampongan ; aḍhep da' tèmor nèngalè tana Leddo ' (2 ) sareng tèmba'an (3 ) (schietterrein ) ; para morèd padă katèngal senneng sè èn-maènan sareng tja - kantjana , nandhå'aghi djba ' aba'na padă sèhat ; sabănnè bådă sè njoteng ngapallaghi pangadjhărǎnna .

Ta ' abit pas bådå opas kapatean , konkonanna ghoestè Patè, kasorang entar ka kaoelă , abälă djhǎ' kaoelă ètèmbhǎli ghoestè Patè ébǎkto angghåpanèka djhoeghän ; tèngalanna kadhi sè tjè' parlona . Kaoelǎ atanja ka opas konkonan bhoeroe bhab kaparloanna ghoestè Patè sè nèmbhǎli kaoelă , tapè abǎ'na ngotja ' „ ta ' onèng ”. Amarghå angghåpanèka kaoelå ladjhoe ngèra, manabi sakèng tasangkot parkara bhadhi èparèksaʼa . Sarrèna kaoelă ta ' aromasa anḍi' parkara , mangka pas ètèmbhăli pangradjă bhăngsa politie tor kasoesoeån , mèlana kaoelǎ tjè' tasèjalla . Saamponna njo'on édhi ka Mantrè Ghoeroe kaoelă pas mangkat . Sareng kaoelå njabis kaadjoenanna ghoestè Patè, atè sè jaltasèjal ghellä' ladjhoe marè njakalean , marghă ghoestè Patè adhǎboe tja'èpon bäḍă asta'anna Kangdjeng towan Assistent Resident Djember , se aparèng onèng , djă' kaoelă èangkat dhăddhi Pangarang (Redacteur ) bhăsa Madhoeră è kantorra Commissie voor de Volkslectuur è Meester Cornelis (Mèster Kornèlis ) , Batawi .

Saamponna ghoestè Patè adhaboeaghi kaparloanna asta'an ghella ' , kaoelă ladjhoe èlèllanè palèman, abali ka sakola'an . Sanapa'na ka sakola'an sareng kaoelǎ pas edhoengngèngngaghi hǎboena ghoestè Patè ghella' ka Mantrè Ghoeroe sareng tja-kantja sè laèn .

È are Sennen ( 10-7-1911 ) pokol 7 laghoe kaoelă ètèmbhăli Kangdjeng towan Controleur Djember , parlo narèmaʼaghiă bislit (besluit ) . Dhinèng bislit kaoelǎ ka'into bhoenten ta' dări Kangdjeng towan Directeur Onderwijs , tapè dări Kangdjeng towan Bessar Gouverneur Gineraal , ka tète masa Bogor , 24 Juli 1911 No. 53. Amarghă dări angghåpanèka kaoelǎ sakalangkong pèrak , sabåb :

1. bháḍhi lèbără panèngalan , bannja' naghără sè bhăḍhi èkaonèngè ;

2. pangaonèng kaoelå bhåb ngarang bhadhi atambă'å samporna , karana è kantorra Commissie voor de Volkslectuur ghella ' kaoelă bhadhi apangghäbăj lăngsaghoeloeng sareng rèng-orèng sè padă ahli ngarang ;

5. bhadhi bănnja'a pangaonèng bhab pan-saponapan bläsa, marghǎ è kantor ghella ' bhäḍhi apolonga alalakon sareng orèng pansaponapan blångsa , kadhia : blångsa Djhäbă , Soendă , Maladjoe sareng èn -laènna ; otja' Maladjoe Bătawi èngghi bhadhi onènga djhoeghăn ;

4. bhadhi onènga kabådă'änna naghåră Bătawi ;

5. sareng én -laènna.

Saamponna bislit ghella' ètarèma, kaoelă pas njo'on paamètan, abăliǎ ka sakola’an. Sanapa'na ka sakola'an kaoelă pas ngatorraghi bislit ghella ' ka Mantrè Ghoeroe sareng tja -kantja sè laèn.

BAGIAN SÈ KAPÈNG SÈTTONG .

BHAB I.

DĂRI DJEMBER KA SONGENNEP.

Ta' katjatora sapalèmanna kaoelă dări sakola'an , samangkèn kaoelå ampon kengéng èdhi dari Kangdjeng towan Resident Bhǎsoké palèman ka Songennep 10 arè abiddhă , marghǎ parlo mèt -amèt ka para sana ' permèli ( 1). È arè Satto tangghäl 15 Juli 1911 pokol 6 lagghoe kaoelä mangkat dari Djember palèmana ka Songennep , nompa ' spoor ka Panarokan ; pokol 11 kaoelă ampon napa ' , pas terros ka palabbhoeǎn , nompa' kapal tambhångan M. S. (Madoera Stoomtram Maatschappij ) sè anjama ,,Caroline ".

Ta' katjatora băḍăna è djbălăn , kaoelă ampon napa ' ka Songennep . Saamponna olle boe -amboe saare , kaoelä ladjhoe molaè mèt -amèt ka lă-bhălă , sareng azijǎra ka astana para bångatowa , noro' kadhi ponapa kapprana adhat Madhoeră .

Sarrèna kaoelă sè adjhălănan ghella ' bhåḍhi ngondhoerǎna naghără Songennep talèbăt djhǎoe tor ghi' ta ' tanto , djhä ' bilăèpon bhădhänkaoelă se onènga nèddha' tana Songennep polé , dhăddhi kaoelă sambi tèn -nètènè bhab kabådǎ'ånna .

Prandhinèng naghǎră (afdeeling) Songennep panèka dă - padă naghără è tana (rèsidénan) Madhceră mè- rammèan kadhibi ' ; tjatja djiwăna kasebbboet édǎlem Regeeringsalmanak taon 1911 :

Koṭṭa Songennep panèka èpanța dhăddhi 2 bägiån , èngghi panèka : koṭṭa lowar sareng koṭṭa dălem. Koṭṭa dalem bhoeroe para ' masaghiå lerres , radjana + saeppal masaghi , tor èkalèlèngè lorong radjă , sẻ mènangka dhăddhi bătessa koṭṭa lowar sareng kotta dälem ghella'.

Lerres ènga '- tengnga'anna koṭṭa ghella ' bădă lorong tapak dångdǎngnga ; sèltong dă' båră' ḍa ' tèmor , sèltongnga dă ' dădjå då' lao ’ ; sè dă bără' terros ka onderdistrict Lenteng , Ghånding sareng Loe'- ghoeloe ' , bådǎ sèmpanganna ka asta Radja : sè da ' tèmor terros ka palabbhoeǎu Kalèanget ; sè då ' dădjă terros ka Manding , Ambhoenten sareng ka Tang - bhatang , se dă ' lao' djhălăn ka Băloeto terros ka Mekkasan .

È tapak dangdang nga' -tengnga'anna kotta ghellă bădă pasarra tjè' rammèna , ponapa polè manabi teppa ' arè pasaran , ènjamaè Pasar Radjă ; tapè sè lerres pasarra ongghoe èpaddhoe tèmor - lao'na . È bără' lorong sareng è pèngghir tèmorra pasar bhoeroe bådå bengko pangkèng malang landjhang apangghoeng, modjhoer dă' dådjă dă ' lao ' , tor padă aḍhep ka pasar , sareng rèng Songennep kappra ènjamaė

,, pangkèng " . Bengko angghăpanèka pada toro'anna karaton ; ghi' lambǎ' , nalèka sowarghåna Kandjeng Soltan Pakoenataningrat , èkennengngè langsir (cavalerie) sareng sardăḍoe (infanterie ) Bălándhă ; (kennengnganua sardaḍoe Bălăndha bhoeroe sè sanjatana è bhintèng Kalèmo'o ' , sè samangkén èbhadhi roma sake') . Samangkenna pangkèng ghellǎ' padă èpasèwă , kabännja'an èsèwå bhăngsa Tjèna èkaghåbăj băroeng ngèras èkabengko sakalė . Pèssè sèwäna èmaso'aghi ka ekkas masdjid .

Neng-è dädjă lorongnga pasar ghella ' bädă bengko sèttong tjè' ngaḍălemma èkennengngè sakola'an Tjèna Tiong Hwa Hwee Kwan , éboekka' molaè taon 1910.

Di lao'anna pasar bădă lon-alon pabhărisanna pandjoerit . Lerres ènga '- tengnga'anna lon -alon angghåpanèka băḍå båringen korongnga dädoewå' adjhådjhår dädjă lao' ; èantarana bădă lorongnga dă bărǎ' dǎ' temor , éngghi panèka dări djhoedjhoeghånna labăngradjåna pakaranganna masèghit (masèghit anjar ) ka karaton ( 1) .

Masighit anjar khoeroe atana asoson tello ; sẻ bă -Đălă ghentèng , ka attassa paḍă essèng . Sè adjennengngaghi èngghi panèka Panemblă'an Somala (Natakoesoema I) nalèka taon Arab 1200 , taon Djhåbå 1712 , taon Bålåndhă 1782.

Masèghit Songennep panèka kèngèng èkotja'aghi ta ' saponapa bhidhăna sareng masèghit én - laènnèpon è Madhoeră , namong sadjă’- èpon ghi' sadja' kona, tor èḍőlem băḍa paboelloeän sareng pasambhǎdjänganna babinè an ; kennengngan sareng bat-lèbädhanna èpanjaladjă sarta lengkep ta ' njalangap ka lalakè'an . Sabbhän Djhoema'at rammè bisaos orèng babinè ' sè pada ka masdjit . Lerres è kangan katjèrra ampèr aḍă'na padă bădă djedding radjäna abhängon kolla , ébhadhi paboelloeănna lalake'an .

Mongghing bărǎ'na djedding sè è dădjå ghella' båḍä mandhåpa kènè'na . Éseddhi'ánna bădă djeddingnga nè'-kènè' , èbhadhi paboelloeǎnna babinè'an .

Lerres di tèmoranna djedding ghellä' pada båda mandhapana ; sè è dǎdjå èkennengngè hakim rad aghåma manabi marèksa parkara ; tapè sè è lao' èkennengngè dhin-modhin , sè kabägian adjăgă masèghit.

Eantarana mandhåpa bhoeroe , lerres ènga '- tengga'anna , băḍă lorong mobinna då bårå' da' temor dări dhåk -ondhåk aḍa'na masèghit djhoedjhoek ka labăng radjăna pakaranganna . Lerres è kontjo ' båråʼna lorong mobinan bhoeroe è kangan katjèrra padă băḍă paddhăsanna.

Labång radjana pakaranganna masdjid Songennep panèka , sènga èomessè èpateppa ' , è- saèan sa Madhoeră . Eattasanna labăngnga semmo tèngghi băḍă ko-bengkoanna, tabing sareng ata'na paḍå gheḍdhoeng . Ko -bengkoan panèka manarana masèghit ; èangghăḍijă bâdă bheḍdhoegghă (djidoerră ). Dă ' dădjă dă ' lao ' däri ko-bengkoan bhoeroe paḍă băḍå bhabhǎtorra noronnagghi kongsè napa ' ka tana . È kangau katjèrra labăng radjă , lerres èbăbăna bhabhător bhoeroe , båḍä pangkèngnga ; sè è dădjă panjabă'ǎnna kațel (2 ), sè è lao' èratja ' bessè , panjèmpennanna pèssè kas masdjid . Manabi ètèngale dáři lon-alon masèghit panèka namong katèngal ata'na , marghǎ kaandengngan labăng radjăna pakaranganna sareng gheddhoeng è kangan katjèrra . Labăng sareng gheddhoeng bhoeroe kèngèng èopamaʼaghi bărǎna radjă sè ngandengngè masèghit. Bărăna panèka lagghi ' tatèla , djhä ' lamba ' saè. Rarengghånna kaddhi : larpèlaran , ellèsan , tèhel karawangan sareng én - laènnèpon ghi moddha .

Pettè bessè sè èpanaroè pèssė ekkas masdjid ghella' ngangghoej sorok tello megghi' padá ne bannèan ; sorok angghåpanèka sèttong ètegghoe ' Pangolo , dădoewa'na Patè sareng Djhåksa - radjä (Djhåksa landråd ) . Sabbhån tello boelán sakalean ekkas èkomėsi sareng Controleur asareng Patè. S 1/5 teptep dhäddhi obăng ekkas masèghit ; sè 2/5 na egi-bagi ka para hatippa . Dhinèng bănja'na pèssè sè ègi -bagi bhoeroe èḍălem 5 boelăn rata-ratana kantos f 1000.- ( saèboe ropėja). Bănnja'na hatip , pangolo sareng adjoeng-pangolo băḍă 40 orèng .

Manabi orèng mandjheng éada’ánna manara ghellä' , tanto nèngalè è tèmorra lon-alon : dhálem (karaton ) sareng pakaranganna ; èpèngghir tèmor-lao`na lon-alon kamar bola, sè anjama „ Officierssociteit " . Kamar bola angghåpanèka bekkas pasèbhänna karaton ; è lao'na lonalon : tangsena pandjoeridhän ; è lao'na masèghit abăk ngatėmor station

(settatsijoen) ettrèm M. S. (Madoera Stoomtram Maatschappij ). Djbălănna ettrèm sareng settatsijoen angghǎpanèka manabi kaoelǎ ta' hèlap ébhadhi nalèka taon Bălăndhǎ 1899.

Manabi kaoelǎ adjhălăn dă ' temor noro ' lorong ènga '-tengnga'anna lon -alon, sanapa'na kapèngghir tèmorra nèngalè bekkas paghår alas sareng labångnga karaton sè war-lowar kadhibi ' ; di tèmoranna angghǎpanèka båḍă polè kantos 6 kennengngan , sabab karaton Songennep panèka lambǎ ' alabăng tonḍhă 7 .

Labăng lowarra kabhoepatèn , kantos mangkèn , noro ' njama sè kona, ènjamaè labăng mèsem . Labång mèsem panèka apangghoeng ; è-ḍiattasanna labăngnga băḍă ghămbhärră djhărån sareng olar , padă akalembang tor padă ngadhebbhi ekkroen, engghi panèka sè ènjamaè ,,wapen Songennep " . Mèlana labang angghäpanèka ènjamaè latăng mésem , sabab mandhapana karaton katèngal dari angghåḍijă nèng ngès -mèngès marghǎ kaandengngan bårăna gheḍdhoeng sè bådă nengèdiḍalemmanna labăng ghella ' , kèngèng èopama aghi orèng mèsem.

Ghi' sowarghǎna Pejan -dhălem Kangdjeng Pangeran Pakoenataningrat , Kolonel titulair , R. M. W. 4 - R. N. L. A. M. , labăng mèsem ghellǎ ' èdjågå pandjoeridhăn sabèlwă = (däri schildwacht ).

Eadǎ'änna labǎng mèsem angghapanèka bădă pantjanètèna (pasèbhăn) ; è lao'anna pantjanètè aella' lo : ong badă tana tèngghina èkalènglèngè saghårån . Tja'na orèng wa -towa , è taua tèngghi bhoeroe ghi' lambă bădă bengkona ; è saghărăn sè ḍi dădjăʼänna mangkèn ghi' bădă rè -karena kadjee boelliu kadhi bhoengkana njèjor mandjheng èdălem aèng , èngghi panèka bekkas jangghǎna ghălăḍbăk lăn-djhålänna ka bengko ghella'.

Lerres è bårǎ'ǎnna saghårăn ghella' ates paghar alas , bădă tamanna , sè ènjamaè taman Tandjhoeng otabă taman Bine' , marghǎ mèndhimènna nèng èbhadhi pamandiănna rèng bibinè' saos .

È bărǎ '-lao'na labăng mèsem bădă manarana eddjhăm , samangkèn ghi' kaangghoej .

Prandhinèng terrosanna lorong sè dåri båră' ghella ' , è tèmoranna karaton saamponna lèbåt èeddhi'ånna taman Patemmon , sareng taman Lake ' , pas atjampo sareng lorong radjă sè ka Marèngan . Mèlana taman bhoeroe énjamaè „ ,taman Lake ”” , sabăb tjoma èbhăḍhi pamanḍiǎnna lalake'an . Aèngnga taman Lake ' panèka sakalangkong djbennèng.

Djhǎ' senga bădă pèssè ettjiăn ngalto' kadǎlem aèng , angsal ta ' èbek-ghoembek , mastè ètemmo .

È Songennep panèka mangkènna ghi' bånnja ' bengko djă -radjă , tèlas dhǎlemma para pangèran ghi ' konana . Ghi ' lambå'na tanto padă è -saè , nangèng mangkènna ampon tjè 'messomma , ta'karabăt , naddjhån bădă djhoeghăn sè ampon rosak . Tèlas dhålem bhoeroe , mangkénna èkennengngè para na' -potona , ghi ' ènjamaè noro ' sè kaaghoengan dhingèn , opama :

1. Dhǎlemma Pangeran Soemo (Soemoadipoetro ) 1 kampong ( ) è

Pangarangan dhisa kapandjhin . 2. Dhǎlemma Pangeran Adi (Soeriaadipoetra ) lerres è djhădhimorra dhǎlemma Pangeran Soemo . 3.

Dhǎlemma Pangèran Lè'nan (Soeriasinrangingrana ) , Luitenant Colonelbhǎrisan Songennep , neng - è tèmor -dădjăna karaton .

4. Dhǎlemma Pangèran Ami (Soeriaamidjaja ) è kampong Bhoedjhăngghăn , dhisa Kapandjhin .

5. Dhǎlemma Pangèran Kornèl (Soeriasinrangingngalaga ) ,kappra bårå'na pèlar Molo’an . ènjamaè ,, dhǎlem ḍădjă ” , è

6. Dhǎlemma Pangeran Soering (Soerjingrat )

. Samangkén kaoelǎ matora bhab astana para Pangèran ghellă ' sè ( èkaonèngė kaoelă bisaos ) ; ponapa polè astana Panembhå❜ăn sareng Soltan sareng én-laènna sè lo-parlo . Opama :

È da' ampon èterrangngaghi , djha ' lorong se dă bără ' è tapakdangdångnga pasar Radjå panèka bădă sèmpanganna ka asta sè ,, asta Radja ". Mèlana ènjamaè ,asta Radjă ”, ènjamaè sabåb astana djǎ -pangradjă . Băḍá djhoeghån sè anjamaè asta Tèngghi , marghă kennengnganna è tèngghina , èngghi panèka èpèngghir lao'na ghoenong Kasèngan , Djhǎoena asta Tèngghi bhoeroe dări pasar Radjå ± 3 eppal . Manabi orèng èntara ka asta Radjă , saamponna napa ' kakampong Bǎnasokon pas molaè ongghǎ katas ghoenong . Molaè däri djhălăn ongghå bhoeroe kantos ka asta Radja ghella ' è kangan katjèrra ta' rang -korang asta , éngghi panèka astana R. Tjakrasoedibya , Patè pansijoen Songennep , astana R. Wangsakoesoema , astana Dhin Dhocpatè , astana Kangdjeng Kėjaè sareng èn-laènna .

Kennengnganna asta Radjă panèka neng-ètas -attas kadhibi ' , pakaranganna èpanța dhăddhi 2 băgiăn , ḍădjă lao ' ; băgian ka lao'na kotong taḍă ' pasarèanna sakalė ; anangeng bagian ka ḍădjăna bănnja' .

E gheddhoeng dãdjä-lao'na pakarangan sè è lao' lerres èbhaktengnga padă băḍă labăng radjana ; labăng sè èlowar ta ' mabi adhek sareng daoen , neng kadhi labăng tjongapan, tapè labăng sè edǎlem padă ghenna ' , talèbăt radjana tor tje' saèna ; diattasanna masang rarengghån băto . Manabi labångnga asta bhoeroe ètèngalè dări djhåoena ta ' arassa labangnga asta , kadhi labängnga karaton .

Mètorot katerrangan èdälem boekoe ,, Elmo Bhoeme " karangauna towan W. van Gelder , asta Radja panèka esaèan kadhibi ' däri sadhădjåna asta è indija Nederland .

Didǎlemmanna labăng radjå (dälem ) ghella' bäḍă bărǎna (dengandeng ) gheddhoeng èpasangè bãto-ètem atolès . E kangan katjèrra labăng ghellä' båda tolèsanna djhoeghån padă neng - è båto -ètem ; sè è bărǎ ' aksara Arab, sè è temor aksara Djäbå kona. Dhinèng monjena tolėsan angghåpanèka njebbhoettaghi asmana sè adjhennengngaghi asta ghella ' , engghi panèka Panembhä❜ăn Somala (Natakoesoema I) ; nangèng ghi ' bhoeroe amolaè pas sèdhă , se matotok Pėjan -dhålem Soltan Pakoenataningrat .

E dădjä'änna băråna gheddhoeng bädă tjongkoppa asoson tello' , abhăngondhi -kadhia masèghit . Seba -băbă ata naghenteng, kaattassa padă sèrap.

E-didǎlemmanna tjongkop angghåpanèka bådă pasarèanna para Rato Songennep sareng djoe -dhinadjoena , èngghi panèka :

I. a. Sè è ră '-báră' semmo ka ondjhoer R. Adjheng Hapsata , pottrana Panembhäʼan Somala , sèdha ping 14 Moharram 1238 .

b. È ra'-bără' sè è lo -olo : Rato Panembha'an Somala, sèdhă ping 15 Sappar 1265 .

C. Di tèmoranna : Panembhä'än Somala (Natakoesoema I) , sedha ping 2 Molod 1250 .

d. Se djhoeng temoran : Soltan Pakoenataningrat , Generaal Majoor , sèdha ping 5 Reddjheb 1270 .

e . Sé è mor -tèmor : Panembhă'án Natakoesoema II , Kolonel Ridder Ned . Leuw , sèdha ping 4 Djoemadilachir 1296 ( 1).

f. Sè è ondjhoer è ră'-bără' : Rato Adipati Prawiraningrat, Rato Montjol (èbhoena Pangèran Dhoepatè Montjol ) , pottrana Soltan sè po - seppoan , sèdhå ping 10 Haddjhi 1286 .

9. Di tèmoranna : Rato Panembha'an Natakoesoema II, sèdhå ping 25 Powasa 1296 .

h. Sè è mor -tèmor : Pangeran Pakoenataningrat (2) , Kolonel Ridder W. O. 4. Ridder Ned . Leuw, Regent Songennep , sèdhă ping 17 Rasol 1519 .

II. Di lowaranna tjongkop ghella' , è bårǎ' tèmorra paḍă bănnja ' pasareanna pottra bădjăna Pėjan -dhălem Soltan. Lerres è bărăʼănna tjongkop ghella ' semmo ngaḍădjă băḍå pasarèan ata' essèng sèttong, èngghi panèka pasarèanna Pangèran Dhoepatè .

III. Mongghing è temor lao'na tjongkop bădă pasareanna Tamengghoeng Pakalongan pansijoen , R. Arjă Atmadjanegara (èbhoena pottrana Soltan Pakoenataningrat ), mantona Panembha'an Natakoesoema II, sèdha taon 1905 .

, sè èpèngghir Eantarana tjongkop sareng båråna gheḍdhoeng ghella' tèmor bădă mandhapana ne'-kènè' ata' ghentèng, ebhadhi paboeamboeǎnna rèng se njekkar . Di bără'anna mandhapa bhoeroe bădă ; sè pèngghir bhăntjètta , panèngalanna kol -pokolan (eddjhåm, băkto) , èbhåḍhi kennengnganna djågå astana båråʼna bäḍå bengkona nè'-kene ' sè akemmét.

Dhineng padjågåna asta Radjå panèka padă orèng mardhika , ta' kèngèng parènta'an naghåră , lopot obăng kapala tor paḍä olle sabå pardhikan , ta' kèngèng padjek . Bánnja'na padjågăna asta ghellă băḍă 102 orèng. Pangradjăna apangkat Adjhek djågå asta sareng Lora (Kalora'an ). Eḍălem saarè samalem sè kabǎgiän adjagă asta ghellǎ' bădă kabǎlloe oreng kasangana Lolorana . Salaènna bădă sè èpantjè adjăgă astana Kangdjeng Kèjaè sareng astana Dhin Dhoepatè .

È tèmoranna astana para Rato ghellǎ' ella ' gheddhoeng , pasarèanna para båǎdjoe . È bărǎ'ănna engghi ella' gheddhoeng djhoeghån bădă tjongkop pasareanna Pangeran Djhimat . È kangan katjèrra sareng è ondjhoerǎnna asta Radja panėka kantos ka Bänasokon ghi' bännja ' asta polè .

IV. Manabi orèng mandjheng è labăng radjana pakaranganna asta ghella' , djhocdjhoek aḍhep da ' lao' , èdjhãoena nèngalè koṭṭa nèng katon kadjoeånna ; masèghit anjar nèng katon tjol -ontjolla ; polè nèngalè tase ' , polo Poterran ghili Ghentèng sareng èn -laènna.

Abǎk ngalao' dări Bănasokon bådă lorong sèmpangan ka sangghrå'ån ijs Madiradă terros ka pabbrik ès ( ka lorong tjangka ) . Ma ' -semma ' tello ( 1 ) bhoeroe bådǎ pan saponapan ghoewă pangalèanna bãto kombhoeng , radjå kènè ' Prandhinèng båto kombhoeng sè èbåddhoeng . angghapanèka kabănnja'an èrèmbhaghi kadhi bhata ,èbhadhi bhǎkalla ghedḍhoeng ; èbhadh dhimpokan ( anangèng băḍå djhoeghăn sè 2 ) , paèsan , eppotta pettètan sareng èn-laènna . Bǎto kombhoeng bhäkalla gheddhoeng ghellä rèmbhăghánna ana -běrna , bă sẻ radjă bada sẽ ă kène ' Rèmbhaghanna sè nè' -kènè'an , radjána padă sareng bhäta sareng . rèng Songennep ènjamaè båto ,,pėttong poloan ", artèna : 70mègghi ' sasoko , sè radjǎ'ăn sakone ' ènjamaè ,,bidhăghăn ”, 60 mègghi ' sasoko . Se djhoeng radja'ån polè ènjamaè essènan ", sabab sèttong ghǎn saessèn .

ka Epèngghir djbălăn sè Madiradă ghellä ' èlao ' lorong băḍă masèghiddhǎ nè’ ,ènjaшaè ,,masèghit Madiradă ". lambă 'masèghit -kènè ' Ghi ' angghǎpanėka manabi arè Djhoema'at èbhäḍhi pasambhǎdjănganna rèng Arab ; tapè samangkèn nèng èbhadhi langghar wákap bisaos .

Dhoekdhoeggha masèghit Madiradă ghella ' èbhadhi tja ' -otja'an sareng reng Songennep . Manabi bădă orèng sè kabånnja'an rarengkan otabå otja ' tapė taḍā ' kadhăddhiănna ,pas èkotja :mara dhoekdhoek Madiradă , , sabab dhoekḍhoek ghella ' tangtangnga (monjèna kadjoena ) tjè ' ranjèngnga , kantos orèng sèmèreng padă andi' pangèra tangto doerdoerră ranjeng djhoeghan , tapè manabi kolè'na ètabbhoe monjena berber mo -njamo .

saponapa djhǎoena dări masèghit ghellå ' Katjatora ta' bådă sèttong sangghra'an , engghi panèka sè ènjamaè sangghrä'an ,, Madiradă ”

(bădă djhoeghăn sè ngotja ' : Madiradă ). Sangghrå'án angghåpanèka kaaghoenganna Kangjeng Songennep, sangkolan ron-tèmoron dări Pèjan -dhǎlem Soltan Pakoenataningrat .

Mongghing bărǎ'-dădjăna sangghråʼån ghellå' båḍă bekkas panjeppènna Pejan -dhǎlem Soltan .

Salerressa sè ènjamaè „ Madiradă ” ghellǎ' bănnè sangghrăʼănna , tapė panjeppènna angghåpanèka ; njamana bhoeroe asalla dări otja' 99 Djhăbă (Kawi ) Mandirada ". Dhinèng artèna bădă sè ngotja'aghi = sapanèka mandi mandhi (mostadjhǎb ) ; rada = semmo . Dhăddhi mandirada semo mandhi (semo mostadjhåb ).

Djhocdhella lorong Songennep panèka è fabbrik ès . Di tèmoranna fabbrik és bhoeroe bădă songajja dă ' dădjå då' lao ' . Mongghing tèmor lao'na (èpèngghir tèmorra songaj ) båḍå båto ghoenong atolès aksara Bhoeddhå ; sabănnè băḍă sè anjamaè aksara Wirata . Tolèsan angghǎpanèka tjè' njangsarana bătja'anna , marghă ampon bănnja' sè ngèrngèr ; kaoelå ta ' onèng mamonjè nè '- sakonè'a . Tja'na rèng sẻ , èngghi onèng matja, tolèsanna sè ghi ' kèngèng èbătja nèng sakone' panèka amonjè ,,madi rada” . Dhinèng artèna ra -kèra sapanèka : = madi =rosèja otabă rassa ; rada semmo. Dhăddhi madi rada semmo rosèja otabă arassa ( 1).

Manabi sapanèka ollè dhăddhi njamana panjeppèan ghellǎ' bånnè ,,Mandiradă ", tapė „ Madiradă ”.

E temor -dǎdjăna fabbrik ghella ' neng-ètengnga aèng (èpèngghir bărăʼna songaj ) båḍă băto radjăna atolès . Aksara angghåpanèka taḍă ' rèng Madhoeră se onènga matja , marghå bhångonna njala kanţa kadhi lampatta kokotta djhårån .

BHAB 2 .

DARI SONGENNEP KA DJEMBER .

Saamponna marè mèt-amèt ka para bångatowa , tor ampon marè ngal-nèngalè kabăḍă'ăuna koṭṭa Songennep , è nalèka malem Satto

(1) Ponapa bännè ,, Madiradya ; madi rasa , marsodhi ; radya 1 naghåră , kennengngan ; madi radya = keunengnganna marsodhi rasa . Djhoegha bhoeroeng da ' pamangghina para sè pada ngaghǎli.

A.

tangghål 22 Juli 1911 , bådjå para ' sèjang malem kaoelă nompa ' eppir ka Kaleanget , mangkata ka Bätawi , tapè mastè njèmpang Djember , marghå ghi ' nèkennaghia settat ongkos djhälän (declaratiestaat) dhimèn .

Katjatora saampona kaoelă napa' ka ghälädhak rantaj (Marèngan ) , è lao ' songaj kaoelǎ nengalè pan-saponapan goeḍăng tjè' radjåna adjhăr -djhădjhår ata'na lalang tjè' kotjorra , tabingnga kèkès tjè' mapa'na, èngghi panèka : panaroanna boedjå .

Mongghing temor -dădjäna ḍhåk rantaj ghella' (è dădjå lorong ), bädä bengko ghentèng radjă abhăngon bengko patjènan, èngghi paneka bengkona towan Vanduyne (bån rèng Songennep kappra ènjamaè Fandin ). Dhinèng bengko bhoeroe lamba' ghi ' djhămanna Soltan terros ka Panembhä'än èkennengngè kantor radja (kompolanna kantor ), opama : kantor Assistent -Resident, kantor Landraad , kantor obang sareng èn-laènna . Ra -kèra molaè taon Bălåndhå 1882 , sasèdhăna Pejan -dhålem Panembha'ăn , tor -kantor ghellǎ' èallè ka kantor poelisi sè mangken ; bengkona èlèlang , èkala' towan Vanduyne . Di tèmoranna pas èpasangè pangkèng malang pangghoeng ; èattas bhåḍhi losmen (hotel ) , èbăbă èbhåḍhi toko.

Lorong sé élèbădhi kaoelă ghellǎ ' saamponna napa' ka sakola`an kellas II Kertasadha pas alèkko' ka temor -dădjă , lèbät è tèmorra (eaḍă'na ) kèrkop (makamma Bălăndhă ) ( 1).

Abåk ngaḍådjă dări kèrkop ghella' , lorong bhoeroe pas èpegghǎ' lorong se dări bărǎ' -dădjă ka tèmor -lao' andhåddhiăghi tapak-ḍăngdǎng, engghi panèka dări bhintèng ka ebboem (bbăndhärän ) Kertasadhă . Laèn ḍåri lorong bhoeroe bădă polè lorong dări bårå' atjampo sareng tapak-dangdăng ghella' , engghi panèka sè ènjamaè ,,lorong boedi" ; asalla dări pasar Radjă è kotta. Prandhinèng bhintèng ghellǎ ' samangkénna èbhadhi roma sakė'.

Saamponna napa ' ka tèmorra bhintèng (è dhisa Kalèmo'o ') ampon para ' tèra' tana . Eangghăḍija kaoelă nèngalè oreng kampong lake ' bine' padă njello ' aèng è somor Kodjhoer . Sabelloenna è lorong radjă koṭṭa lèbåt Marèngan kantos ka Kalèanget èpasangè kompa (waterleiding ), è somor Kodjhoer ghella ' tjè ' bånnja'na orèng lalake ' sẻ padă njello ' aèng , ebăḍḍhải gembring , pas éboewǎ ' sareng kar -djikaran , èdjhoewål ka rèng orèng dhisa Kertasadhă sareng Marèngan .

( 1 ) Dări otja Bălăndhă : kerkhof.

Djeddingnga boedjă sareng tjantèngnga èfabbrik Kalèanget .

Kamar epprès ()padjita'an èfabbrik boedja .Kalèanget

Djhoewälǎnna kol -sapèkolla (2 gembring adhoeddhoen djhãoe semma'- na ka panjello'anna ; manabi semma ' ghăn 2 sen otaba sabinggoel ; manabi djhåoe bada sè ghan 5 sèn , tello binggoel kantos saitji . Sarrèna è sadhisa ghella' taḍa ' somor polè sè aèngnga tabăr , dhăddhi somèlèa djhoewǎlänna aèng ghella larang , mastè padjoe saos . Mongghoe ka rèng sè ta ' kowat mellè, para' sadhådjă'ă paḍă njello❜ aèng songaj , nalèkana sorotta aèng (ta ' assèn ) ( 1 ) . Anangèng saamponna båḍă aèng kompa (molaè taon Bălăndhă 1911 ) rèng-orèng sè njèllo' aèngnga somor Kodjhoer ghella ' pas ta' rammè .

Ra-kèra sareng pokol 5 lagghoe kaoelă ampon napa ' ka fabbrik boedjă è Kalèanget . È fabbrik sareng è lorong angghăḍijă bănnja' dhåmar elektrissa , tèra'na tar -kataran kantos kadbi sèjangnga . Fabbrik boedjå angghåpanèka kaaghoenganna Naghåră .

, pas dhoeli melle kartjis Saamponna kaoelǎ napa ' ka tanggä' ( 2 ) kapal kellas II dări Kalèanget ka Panarokan fo . 70. Saamponna ladjhoe ongghǎ ka kapal Caroline andi'na M. S. sè aladjår tjar -kantjèr ḍări Kaleanget ka Panarokan . Orèng sè nompa'a kapal angghåpanèka ta' mabi njampan dhimèn , sabab kapalla nalpè ' ka ebbroek (3 ).

Ekala ' pandǎ'na tjarėta , kapal sè ètompa ' kaoelă ghellǎ' ra-kèra pokol 12 bheddhoek , ampon napa ' ka palabbhoeăn Panarokan . Eangghåḍijă bănnja ' sampan sèwǎ'ăn ngambă'i rèng-orèng sè toron ; polè băḍă sampanna M. S. dhibi ' ( sampan radjă ) dăḍoewǎ' , èngghi ngamba' rèng-orèng sè torona djhoeghăn, tapè ta ' mabi sèwă . Dhinèng rèng-orèng sẻ nompa' sampan sèwă ăn bhoeroe mastè padă ngongkos ghån 5 sénan (4). Padatengnga pan - sampan ghella' mabi mowa ' réng-orèng sè noro'a bhǎligghǎ Caroline .

Saongghǎna ka dhårå' kaoelă pas terros ka settatsijoen SS. Panarokan , nompa'a seppoer sè mangkata ka Djember pokol satengnga sèttong.

Ta' katjatora landjång , seppoer sè ètompa ' kaoelă dări Panarokan 5,42 M ( 1 ) ; pokol 2.56 napa ' ka settatsijoen Băndăwåsa 253,40 M, amboe sakeddjhă ' , pas adjhålán polè dă lao'.

Katjatora è kangan katjèrra djhålănna seppoer ghella ' molae ḍări Panarokan kantos ka Båndäwäsa possa ' sareng tamennan tebbhoe , marghǎ è karèsidènan Bhǎsokė ( laènna afd . Djember , è afdeling panèk a bănnja' tamennanna bhǎkona) bănnja ' fabbrik ghoelăna .

Ekala ' lekkassa tjarèta , seppoer sè ètompa' kaoela ghellä ' ampon napa' ka settatsijoen Djember 112 M pokol satenguga ennem lerres . ( 2)

Samangken kaoelä matora bhab kabådǎ ănua orèng sé enneng è karèsidènan Bhǎsokė. Prandhinèng orèng Bhoemèna è karèsidènan Bhǎsoké panèka, laènna è afd . Bánjowangè , para ' sadhådjăʼă bhångsa Madhoeră ; ra -kèra kantos bådå 4/5 na rèng Bhoemèna sadhådjă (5 ).

Pangèra kaoelǎ è karèsidènan Bhasokè so'è abit so'è bånnja ' rèng Madhoerǎna ; bit-abit ollè dhäddhi pas èkennengngè rèng Madhoeră sadhǎdjă, sabăb :

1. Orèng sè èboewa ' kapal Caroline sareng o -parao dări Madhoeră , sè lar-kalèr ka palabbhoeăn è karesidenan Bhåsoekè , rataratana abănnja'an då ' lao'na , tor bănnja ' sè pas tanet. •

2. Seppoer (dări Sorabhädjă ) saamponna maso' ka karèsidènan Bhǎsoké, rèng sè nompa ' abănnja'an bhăngsa Madhoeråna ;

3. ponapa polè rèng-orèng Djhåbă sè enneng è karesidenan Bhåsoké kabǎnnja'an paḍă tapaksa adjhăr otja ' Madhoeră .

BHAB 3. DARI DJEMBER KA SORABHADJA.

È malèka arè Kemmės tangghål 27 Juli 1911 , saamponna kaoelä marè mèt -amèt da' ka para kantja sareng nal-kennalan , kaoelă mangkat dări Djember , nompa' sneltrein sè mangkat pokol 9.38 lagghoe , èngghi panèka sneltrein sè matè ghån Sorbhădjă (4 ).

Ta' katjatora bădăna è djhălăn , bădjă kèra pokol 11 saamponna sneltrein sè ètompa' kaoelă ghellä ' ngongkorraghi halte Tanggoel pas lèbăt ètengnga sabă , djhǎoe ka kampong ; sè katèngal taḍă ' laèn kadjhǎbhăna tamennan padi sareng rebbhå . Panamenna padi èangghǎdijă tjè' bhidhăna sareng panamenna rèng Madhoeră , ta ' asareng : bådă se ampon anjè , băḍă (padina ) sè ghi' bhoeroe terbi ' ; la-mala bădă djhoeghån sè ghi' bhoeroe mandjha ' . Manabi noro ' boekoe ,,Mittraning among tani ", atoran panamenna padi kadhi sè è Tanggoel ghellǎ ' korang saè .

Saamponna sneltrein lèbåt è songaj Bondojoedo (è båtes afd . Djember sareng afd . Loemadjang ), ta ' abit sapona pa pas amboe è halte Djatiroto . Mongghing lao`na djhălănna seppoer abåk djhǎoe kaoelǎ nèngalè fabbrik ghoelă „ Djatiroto ", èngghi panèka fabrik ghoelă se djǎ '-radjǎ'ăn kadhibi ' è tana Djhăbă . E bără' - dădjăna fabbrik ghellǎ' , semma ' ka djhålånna seppoer bånnja ' bengko ghentèng adhårǎp , éngghi panèka bengkona para pongghăbăna se bhăngsa Erropa . Ko-bengko bhoeroe padă apangghoeng sadhådjå, sabåb hăwăna tana èangghăḍijä korang saè , marghǎ sè kabǎnnja'an bekkas rabă . Melana éangghăḍijă bănnja ' rèng sè sakè' panas sareng ghoemèghil . È settatsijoen kaoclå nèngalè li-koli sè aporoan sareng sè akorèngan , marghǎ orèng èangghåḍijă manabi loka sakonè ' saos , mangka pas ta' dhoeli ètambhăi , tanto lokana bhoeroe ghåmpang dhăddhi poro .

Ta ' saponapa abiddhå sneltrein ghellǎ ' pas mangkat polè dă bără’. Pokol 12.34 pas amboe è settatsijoen Prabalinggå ( Bhănger) . È settatsijoen angghäḍijä bådå kantja kaoelå kaḍoewå, morèd Kweekschool , se lakar ngamba' kaoelä , engghi panèka : R. Ahmad Wangsasiwaja sareng M. Abdoelwahab Wignjasastra . Sė kaḍoewa angghăpanèka padă ngèras manapa' „ salamma ” Ghoeroe Madhoeră , sareng Ghoeroe Maladjhoe (M. Wignjasastra sareng R. Prijadipoera ) polè rèd-morèd Madhoeră è Kweekschool .

Pokol 12.44 sneltrein pas mangkat polè djhoedjhoek ḍä' bărå' . Ta' saponapa abiddhă , saamponna lebat settatsijoen Pasoeroean, seppoer ladjhoe lèbăt ètengnga sabă . E kangan katjèrra djhålänna seppoer terros ḍă ' bără'aghi bånnja ' perrèng èpamandjheng ètengnga sabă , èkontjo'na èka -rèngka abhängon patarangan, èngghi panèka manabi kaoelǎ ta ' hèlap ; èbhåḍhi palèboenanna mano ' . --

PADJHALANAN . 2

Èkala ' lekkassa tjarèta , sneltrein ghellä' ampon napa ' ka Porong . Eangghåḍijă bånnja ' orèng toron tor pas ngallè ka seppoer sè terros ka Tarik.

Manabi orèng dări Pasoeroewan tabå ḍări djhoeng tèmoran èntara ka Madijoen , Solo, Djoekdja sareng naghărǎ ka bără❜na , tor mellè kartjis terros , mastè ngalle seppoer è settatsijoen ghellǎ' , pas ngènep è Modjokerto otabă è Djoembăng. Sarrèna kaoelă ta ' mellè kartjis terros , neng mellè kartjis ghan Sorabhädja , dhåddhi è settatsijoen ghella ' kaoela ' ta ' ngallè seppoer , terros ka Sorabhädjă kotta . Dhinèng pangambri kaoelă :

1. è Modjokerto tabă è Djhoembang kaoelǎ kabatèr tako' taʼ mangghi losmen Djhăbă tabå Tjèna , sẻ bhadhi pangèneppan kadhi è Sorabhǎdjă .

2. kaoelă terro ngal-nèngalana kabådǎ'anna kotṭa Sorabhädjă , se abak bǎlättra , karana somèlèa kaoelä ampon onèng napa ' , tapè arassa ghi' tjè ' ta' sampornana .

Katjatora saamponna sneltrein ampon napa ' ka settatsijoen Sorabhǎdjå koṭṭa , (pokol 3.12 ) sadhådjăna rèng sè pas padă ; nompa ' toron . Kaoelă pas nompa ' rata radjå ètarèk djhărăn Persi rakèt doewǎ asareng Tjèna tokang ngamba'na tamojja losmèn (hotel ) ,djhoedjhoek ka hotel ,, Tian An Kie " Tjanté'an . Rata radjă sè ètompa ' è kaoelă bhoeroe ta' mabi èsèwă , sabab padjhăt andi'na hotel , éghǎbåj pangambăʼănna tamojja .

Sanapa'na ka hotel ghella ' ka pangghoengnga , , kaoelă pas èpalarès djhoedjhoek ka pangkèng sẻ bhadhi èpangèneppana .Antara saparapat eddjhäm abiddha kaoelă pas kadatengngan Tjena kasorang kowasana njatettè njama , sè èdjhoedjhoeghåna hotel , asal sareng kennengngan kaoela . Samarèna kaoelå pas ésoro nèken èḍälem boekoena ( 1 ) . Saamponna nèken , kaoelă pas abälǎ ka Tjèna kowasa ghellä ' , djhåʼ se mangkata ka Båtawi kalagghoeǎnna nompa'a sneltrein kaoelă pokol 6.24 , tor mènta saḍija'án rata .

Saondhoerrǎ Tjèna kowasa ghellä ' kaoelă pas nèngalè kartjissa hotel . Tolèsanna kartjis bhoeroe nerrangngaghi :

1. njamana sareng kennenganna hotel ,

2. nomerra telefoon (tèlèppon ) 109 , :

3. sèwana pondhoeghan samalem f1.— (sadjhămpel ) rèng sorang ,

ènggi panèka parkara ambă'ăn rata kadhi 4. dhăng -ondhängnga ,

Bhab panèka padjhat kawadjibhannèpon sadhădjana hotel . ( 1 )

sè ampon èterrangngaghi , djhå ' rangsorangnga orèng sẻ ngènep padă olle kopi powan partjoma ghi' agghoe lem -malem. Dhǎddhi nasè' ta' ollè dări hotel, kodhoe mellè dhibi'.

Laen dări se kasebbhoet, étolèsan saladjǎ'ănna kartjis nerrangngaghi bårnana nasè ' djhoeko' sè èdjhoewal , èngghi panèka la' olaʼan Tjèna sareng Djhăbă ; båḍä djhoeghăn sèttong doewä' ola'an jara Bålǎndhåna.

Pramèla orèng sè ngènep è hotel angghăḍijă ta ' malarat mellè tatedḍhăn ; ponapa polè kèngèng aro-soro ka djongossa hotel saparlona .

Rè-marè lesso kaoelă pas lăn -djhålänan ngèras njarè bengkona kantja kaoelä , sè anjama M. Asma'oen , Ghoeroe -bhănto Kaliondo , Sorabhădja . Kaoelă sẻ lăn -djhălänan khoeroe ta’adjhălăn soko , tape nompa ' doekar , njèwa f0,60 saeddjhăm . Saamponna ollè 5/4 eddjhăm sè lènglènglèngan pas mangghi orèng sè nodhoei bengkona Asma'oen lăn ghellă ’ . Samarèna madjăr sèwăna doekar , kaoeld pas èadjhåk djbălănan sareng Asma'oen , lèbăt diadă'ănna sakola'an B. A. S. (Burgerlijke Avondsschool ) .Sakola’an bhoeroe kaangghoej kasadhădjăna tana Hindija Nederland , tor tjoma mokka ' bhăngsa , sè enneng è lem -malem saos . Rèd -morètta ghi ' lagghoena bănuja ' sèsambi apangghǎbǎj , ko-toko otaba è tor -kantor laènna . È nalèka angghǎpanèka è kaoelă nèngalè rèd -moretta padă teppa'na adjhăr ; sadhădjăna padă apangangghoej tjara Bălăndhă .

Saamponna lebat è sakola'an ghella ' kaoelă pas èadjhăk nèngalè , tèntonsatèleng tentoonstelling ( è lon -alon sareng Asma'oen . Sanapaʼna ) ka tentoonstelling kaoelă pas pada mellè kartjis ghăn saitji . Dă ' -aḍă’na Asma'oen ugadjhak maso ' ka kennengnganna messin panjerrotanna nanas talè , ghadhebbhoeng , seppet sareng èn-laènna . Eangghäḍijă bånnja ' pakakas panjerrotan padă dari besse , tor paḍă adjhălăn dhibi ' èugghi panèka padă èpadjbălăn sareng messin sèttong . , Didălemmanna labăng sè èdjhoedjhocghi kaoelă ghellä ' , sèèpèngghir kaljèr èkennengngè orèng njerrot ghadhebbhoeng èkala ' lènjèngnga ( 1 ) . Ghădhebbhoeng sè èserrot bhoeroe djhăng -laudjhăng ; ollèna lėnjèngnga èngghi djhäng -landjhång djhoeg hån tor sar -ghasar . Dhinèng ghädhebbhoeng sè ka èserrota angghăpanèka dă' -adăʼna kontjo'na èmaso'aghi Amarghå rodă panjerrotanna , roḍäna pas èpèddhel orèng kantos pènet . angghåpanèka ghadhebbhoengnga pas èghilis tor èpadjhålän sareng

1 ) karabă ' , tjara Madhoeră Bără ' . ( rodana . Ghädhebbhoeng se ampon marè èghilis (sè lèbåt dări roḍāna ) pas karè lènjengnga malolo .

Kacelǎ atanja ka orèng sè njerrot : njama sareng asalla (kennengnganna) ghadhebbhoeng sè èserrot ghella ' . Orèng sè ètanjaè abălă , djha ' ghådhebbhoeng angghåpanèka ghadhebbhoengnga ,,gheḍḍhång bennang" ; bădhălăn ḍări tana Prijangan ; tape asalla ongghoe dări polo Celebes (Sélèbes ).

Lerres eaḍă'na panjerrotan ghella' kaoelă nèngalè panjerrotanna ghådhebbhoeng sareng nanas, bhăngonna kadhi sè ghella' , tapè ta' ambhoe poter orèng, apèddhel dhibi ' . Dhăddhi rèng sè njerrot tjokop kasorang , sabab neng njaman masang sareng nadjhä ' bisaos.

Mongghing kananna panjerrotan bhoeroe , abak djhäoe, bădă messin radjă adjoerget, kadhi seppoer , èghåribbhoeng orèng bănnja ' ; kaoelă sareng M. Asma'oen pas padă njandher kaangghăḍijă . Prandhinèng messin bhoeroe èngghi panjerrotanna nanas talè djhoeghăn , tape tje' bhidhǎna sareng sè ampon ètèngalè kaoelă ghellǎ ' , sabab nanas sè èserrot ta ' ambhoe tegghoe ' . Èkontjo ' saladja'ǎnna messin ghellǎ ' bădă roșă abak bhengghång dări messinna ; rodă bhoeroe masang ebbǎn (sabbhoe ') kole' adjhädjhår , maso ' kaḍålem messinna , pas terros ka kontjo ' saladjǎ'ǎnua . Nanas sè bhadhi èserrota èdjbărdjhår ètas ebbăn lerres èantarana messin sareng rodă ghella' , pas adjhălăn èghiba ebbănna , maso' kaḍålem messin . Ghi' bhoeroe napa ' kaḍålem , nanas ghellǎ' pas amonjè ,,găressan " , marghǎ kèngèng èghilis ròḍă panjerrolanna . Sakeddjha ' agghi ' pas kalowar ka kontjo ' saladjǎ'ǎnna , ladjhoe èkala' sareng orèng sè ngambă ' èangghåḍijă . Dhinèng nanas sè ètolong orèng bhoeroe ampon karè lènjengnga malolo tor tjë' bherséna . Orèng sè nèngalè padă mengnga'.

Kaoelă sareng Asma'oen pas entar nèngalè panjerrotanna seppet è laen kennengngan . Èangghåḍija kaoelă nèngalè lè-ollèanna seppet sè èserrot bhersè nèng karè saboe'na , taḍă ' tjekka'na bhoe '-arbhoe'na sakalè . Lè ollèanna saboe ' angghăpanèka bådă sè ampon dhǎddhi bhǎrăng, opama : tampar sao ( 1 ) , sèk -kosèkka soko sareng èn -laènna . Dhineng blåḍhianna tampar bhoeroe tje ' saèna , tèngalanna lonjo kadhi tampar nanas . Ponapa polè bhadhiänna sèk -kosèkka soko ghella ' sakalangkong saè tor alos ; tèngalanna dări djhåoena dhikadhiǎ båboet sè kasar , margha tjora'na èpana -bărna ; bădă sèmèra towa akembhăng mèra ngoḍa, bădă djhoeghăn sè akembbäng bhiroe sareng én -laènna .

Eeddhi'ǎnna panjerrotanna seppet ghellǎ ' bădă messin pangoserranna kapo . Ollèna kapona tjè' alossa , tada ' kèmpella ne '- sakone'a . Nèngale kabhǎngkètanna rèng -orèng pènter sè padă mangghi messin panjerrotan bhoeroe, atè kaoelă ta ' ghellem marè mengnga ', sarta ta ' pegghǎ ' apèkkèr : „ Bhǎ' bilă tang bhăngsa sẻ ngennèng ro'-noro' ngangghoej messin djărėja ; andi ' kebbhoen nanas dhibi ' , kebbhoen gheddhǎng dhibi ' băn èn-laènna . Aghåbåj pakakas dhibi ' , adhǎghẳng dhibi' abbåreng bån bhăngsa -bhängsa laènna .

Saamponna kaoelă sareng Asma'oen pas èntar ka kennengnganna orèng , se abhadhi rång -bhårăng . Dă'-aḍă'na kaoelă nèngalè rẻng abhadhi topi perrèng amatjem -matjem . Eangghădijă bădả orẻng sẽ lakona neng njèbǎ ' perrèng èpapès - tèpès . Le ollèanna pas èalosè bi' orèng laen. Dhinèng ollèna topina kaètong los-alos sarta tjè' saèna djhoeghẳn .

Kaoelǎ sareng Asma'oen pas ngalle ka laèn kennengngan, nèngalè rèng bibinè ' atennon bhărǎng atjem-matjem , opama : kimhak , songkèt sareng èn laènna . Lè-ollèanna pașă è- saè . Dhinèng orèng sè atennon bhoeroe manabi kaoelǎ ta ' hèlap , bhăngsa Djhăbă Ghersè' .

È kennengngan laèn kaoelă nèngalè rèng abhäḍhi tèker panḍăn , saleppè perrèng sareng èn-laènna . Bhåḍhiănva saleppè perrèng bhoeroe tje' alossa , tor saè bhangon sareng robăna , tèngalanna dhi -kadhiă saleppè sowan. Dhinèng orèng sè abhadhi saleppè perrèng ghellǎ' bhångsa Soenda , èngghi panèka orèng dåri afdeling Tasi'malaja . Saleppe bădhălăn Tasi'malaja panèka padjbăt kalonta saèna .

Saamponna bǎlättra sẻ ngal nèngalè èangghăḍijă , kaoelă sareng Asma'oen pas ngallè polè ka laen kennengngan , nèngalè rèng orèng boeta , sè pada alalakon , éngghi panèka abhăḍhi răng-bhårång dări perreng sareng mandjhălin amatj m -matjem , Palalakonna rèng orèng boeta bhoeroe padă sareng palalakonna rèng sè la'- mella' , taḍa ' ghoegghoe'na sakalė. Dhinèng ollèna bhärăng ghåghăbăjănna èngghi panèka pasapo rebbhă, bådḍhăna wang -boewånganna dhǎleebăng , koper mand, hålin , paroko'an sareng èn-laènna pada kaètong los-alos tor saè ; bhăngonna èngghi è-saè djhoeghån . Orèng boeta sè onèng tjara panèka ampon tanto se neddha'ǎ ta' alalakon (aghaghåbǎjän) ambhoe abhoeroe maèn dhimèn . Mandha'ă radjăna ghåndjhărǎnna orèng sè poron djhår -ngadjhări oreng boeta , kantos èlangnga panėngalla kengèng ènjamaè bădă ghaghăntènna . Sè kappra orèng boeta panèka abhoeroe maèn mètong labăngnga orèng . Nangèng manabi pènter báj -ghăbăjăn , insja Allah èraksa temmo Pangèran lopot ḍări ngemmés , salandjhängnga rep-ngarep bellåssa orèng laèn . Manabi abă'na ampon towa , ta' kellar abhoeroe maèn polè , namong ellan ghoemantong da ' ka kaasèanna sana'na bhisaos, manabi andi' sana'. Manabi bhoenten , ghi' odi'na ampon mellassaghi , pamatèna tada ' negghoe '. Pramèla moghă-moghă bădă'ǎ è Madhoeră se kasokan ngastejarraghi kasalamettanna tan-larètan sè padă éghåndjhår boeta , lahèr bhǎten, leppas dări ngemmės, kowat njare tedḍhă dhibi' , ta' édhellip sadhådjå nè'mat, ta ' arassa melassaghi sè èlang panèngalla .

Samarèna nèngalè rèng-orèng boeta ghella' kaoelă sareng Asma'oen pas paḍă kalowar dari kennengngan tentoonstelling ghellǎ' , ladjhoe lăn -djhăl nan èdalem kolta . nalèka angghăpancha terros Sarrèua è 10, salandjiăngnga lorong sẻ ampon malem (lèbắt pokol nălana è élèbådhi kaoelǎ ampon seppe , sabab ko-toko ampon padă èèntep . Ta ' katjatora bådǎna è djhălăn , kaoelä pas abǎli ka hotel , Asma'oen terros palèman . Seppè ator kaoelă , nangèng seppèna naghåră radjă , dhåddbi ta' kèngèng bhandhingngaghi sareng seppèna naghǎră kènè ”. sẻ tjè ' Lerres tja -olja'anna orèng Sorabhădjă panèka koṭṭa rammèna , èangghäḍijă naghărăna dhăghăng . È salandjhängnga lorong , manabi bånne toko , èngghi båroeng . Toko otabă băroeng angghäpanèka atjetlettjet , sè ghantè sellek . sèjangnga kosong , kadhi Ghi ' dókar , oto , sapèḍă ghǎnte sellor ; pè -topean , karènèng , tjeṭṭarra tjamboek dotḍot , sareng sowarana orèng kadhi sè arebbhoe ' djhoettjong ghantè rebbhoe ' se amonjea kaada ' , kadhăng pas asareng sakalèan , kantos kopèng se Rèng adjhålån ta' kèngèng lè-tolèan bit -abit ; kadhi leddhoe'ă . njèsè ka kangan tabhentora ka motor , njèngla ka katjèr èterraka dókar . Rèng -orèng dhaghang rangrang se adjhălăn der -bhender , ngènding bisaos , ujor -ngènjor , ,matana njoreng katara alèssa kerso ' djhǎ ' pèkkèrranna possa ' Bălăndhă , Madhoeră , Djhăbă , Maladjoe , . Tjèna , Arab , pandjoeridhăn , mattroes , koli , rèng soghi abhäboer , neng - èlorong patang èsèk . Neng - è songaj -kali Maas sareng ènlaènna parao , -- sakotji , tjonėja , settoembergas oudhoer dateng taḍă ' pegghǎ'na ,boewǎdhänna rat -sarat ,bibirrä paraona masė tjap ngantjapa aeng . Palabbhoeån Sorabhädjă mangkén èparadja , épasaè , èpadălem , marghǎ palabbhoeăn sẻ ḍhingèn korang saèna , pal -kapal alabbhoe ètengnga , abǎlessatan ta' atoran . Manabi palabbhoeän sè anjar panèka ampon marẻ, sadhădjă kapal pas kèngèng alabbhoe mèpèt palèstèranna (palabbhoeăn ). Bhǎ ' sadjăn kadhi ponapa saèna talata èangghåḍijă !

Toko radjǎ kènè' , kantor dhaghång , è salandjhängnga djălăn sella ' ta ' nemmo panjellatan , bådă toko se kantos tapossa ' dhingèn sareng bhărăng , kantos se andi' kapaksa adhåsarraghi sabăgiăn ḍări bhărăngnga bhoeroe èadă'anna tokona . Bengko èpèngghir lorong sasat taḍă' sama sakalė. Njarèa tjompo ' sè bădă pakaranganna dhåddhiă jope' malarat se mangghia , opama bădă , manabi bánnè fabbrik pè '- èngghi bingkèl .

Djoeghin mangkènna robina ampon bảnnja orěng chăghẳng sẽ ghi-soghi se terro ako bengkoa è kennengngan sè abăk soboeng , ė bengko se bădă pakarangan sareng boe -tomboeǎnna , sè semmo nambhăn dări gărijoengnga orèng, dări rammèna rèng alalakon sareng èn -laènna , èngghi panèka è Sorabhădjă Goebeng .

Papalessiran è Sorabhădjă èngghi băḍă djhoeghăn , kadhi : Kebon Radja (Stadstuin ), komėḍi ghămbhăr iḍoep, restoran ( boefèt ) sareng èn-laènnèpon .

Dhingènna è Sorabhådjă panèka salandjhångnga bănnja' panjake' , èngghi panèka sabelloenna bădă aèng kompa .

Kaoelă ta ' matora nja '-bånnja' parkara koṭṭa Sorabhädjă , sabăb koṭṭa radjǎ angghåpanèka semma' ka Madhoeră , rèng Madhoeră ghampang djhǎ' apalessira kaangghåḍijă .

BHAB 4.

DARI SORABHADJA KA MAOS .

Kalagghoeǎnna bădja pokol satengnga ennem lagghoe (tangghål 28 Juli 1911 ) kaoelä ampon mangkat ka settatsijoen eaterraghi rataradjána hotel .

Sanapa'na kaoelǎ ka settatsijoen ghi' dem -ardem , mar -dhămar toro' djhålăn sareng è settatsijoen ghi ' ta' èpatè'è , djhoeghan ampon paḍā sorem , marghǎ kala ka tjabjana arè , sè sadjăn abit sadján tèra'.

Pakartjisan seksek sareng orèng; sè mellèa kartjis ghǎntè rebbhoe ' sè adjhoeloeaghiǎ pèssèna , roparopana masè pada kabǎter amè dhoengkap èdhina'aghi seppoer . Kaoelă ta' betta sè ngantosa bit-abit, pas noro pato njellek kaada . Karana'a ollè kartjis , sè èleksellek orèng dări ada ' dari boedi, kantos pè '- takèpè ' , djhă ' senga ta ' ontong abǎ' masè pèppè'a , ghipèng kadhi empèng . Kartjis Sorabhǎdjä Weltevreden kabellina f 8,67.

tjè ' Neng-è pèrron (pèr -ampèrra settatsijoen) ampon rammèna ; koli seppoer , koli hotel asèpsap , lar -kalèr sè aghibǎ koper , karandjhăng , èn-laènna ;koli bistèl rèpot sènjorok ghǎroebhǎk dhoe ' -bhoend hoe ' sareng sè bistel , mandoerra ta' amboe ra' -èra'an , sowarana kadhi sèmabheddha'å dhäng -ghendhanganua kopèng . Na ' -kana ' adjhoewal roko , tjorėk , èn-laènna padă ra' -èra'an djhoeghǎn roeti , boekoe , korran sareng adjhădjhǎ'aghi wål -djhoewållǎ , kadhang neng - kaḍhăng ongghå è tana , ka karèta . Neng - è karèta ampon bănnja ' orèng , sabǎnnè ampon todjoe ' pa ' sèghek , sabånnè ghi ' -mateppa 'bän -ghibánna . Orèng sèpadă nompa’a seppoer ghi bănnja ' sè Tjèna , Arab , neng -enneng èbăbă : Balandhă , Maladjoe , Djhăbă sareng én-laènnèpon . Sabǎnnè ghi ' hoso ' sè atjatja băn lǎ-bhălă otabǎ sobăddha sè ngater , sapalè bäḍå sè asasalaman , eddhi'na labăng bådă njonja wa -towa aghelloe ' neng - è ana'na sambi nangès , ka Tjimahi . ana'na angghápanèka sarḍădoe palèmana

So'è abit so'è tèra ' , dhămar è settatsijoen karè sèttong doewǎ ' , sè ampon ongghå bånnja ' sèpsappa orèng ollè korang ; orèng sẻ ngongol è tjandilăna seppoer ,matotoka sèatjatja ; sè nemmonè èbăbå tjeṭakka adǎngngal kadhi rèng alanggå . Ta ' abit lontjèng doe kalė , pèrron . Rèng -orèng sè nompa'a sal -ghisol ngaranang , angengngen è sè sè asasalaman ghålloe ; Dhǎ -Bålåndhă bădă ongghă , bădă atabi'an , sè ghanté ghelloe ' È eddhi'án kaoela , eada ' boedi , rammè rèng . ka ka tja ' -ngotja ' ,, salam boelǎ ramana ”, „ngatorė bhaktè paman ", : pabbǎdjheng băʼna sè ,èngghi mandhar dhoeliä bärås ", asakola " . „sènga ' ,,todjoe ' ko’ijă , neng -èdhoe -paddhoe " ,,, ko'imma , „ sabå 'èbåbă ”' , „ , bă, pèssèna , kanto , ghǎssa'an , ma'anna dhoengkap mangkat ",,,kanna ' soso❜na " ,

Pokol 6.24 lontjèng amonjè tello kale , pètopèanna kondéktoer bån Sep amonjè sakalean ebăng ;marè tjoewingan seppoer pas aghoeli on ghån sakone ' , adjhålän laonan , sadjăn abit sadjån ghantjang ; rèng -orèng sẻngater èsettatsijoen bănnjaˆ sè bă’ -kobăʼăn băn tanang nga , sattanangnga , topina bån èn-laènna , neng -è seppoer bännja' sè ngongol kalowaranna tjandilă , malessè kobǎ'na orèng sè èbăbă .

È lån-djhålån molaè dări settatsijoen Sorabhǎdjå kantos ka Modjokerto , ponapa polè è kotta Sorabhădja kaoelă segghoet mèreng patjatjana rèng Madhoerå , marghǎ è karèsiḍènan ( sè nja'-bănnja'an è afdeling ) Sorabbådjå bånnja ' rèng Madhoerăna ( 1) , anangèng molaè dări Modjokerto pas ta ' mèreng sakalè , sabab ampon taḍa' rèng Madhoeră se enneng èangghădijă , sè kapèreng tjoma otja' Djhăbă , asella'an otja' Maladjoe to'- malto ' .

Pokol 8.8 sneltrein ghella ' napa ' ka kotta Djoembang, pas terros ka koṭṭa Ngandjoe ' 56 M, Madioen 65 M , sareng Sragen (Modjosragèn). Katjatora saamponna pokol satengnga 12 bhed hoek, sneltrein ghella' pas lèbåt ètas ghaladhak se tje' landjhångnga (ghǎlädhak Djoeroeg), èngghi panèka ghålăḍhägghǎ songaj Solo . Songaj (Bengngawan ) Solo panèka songaj sè djǎ'- radjăʼăn è tana Djhăbă ; olona ḍări ghoenong Kidoel , amowara è sellat Madhoeră . E nalèka angghäpanèka aèngnga songaj ghellǎ' kalerressan tje' kènè'na , sè båda aèngnga nèng ènga'- tengngaʼanna , ra -kèra sapartellonna lèbarră . Teppa'na kaoelă lèbăt èattasanna songaj bhoeroe noddjhoenè bådă rèng bibinè ' entas lèrkèlèran , è balikatta padă badă karandjhängnga , ètalè'è embbǎnan ka lè'èrra ; (kadhi rèng ngembhăn na '-kana' , sakèng sè èembhăn èsabă ’ è bălikatta ) . Sampèr kalambhina pada tjelleng, padjhălănna padă semmo dă '-ngenḍă ' ; lèrkèlèran neng-è aèng , sarta padă njèngtjèng sampèr , jot-njalėjot noro ' bhiloegghà orèng sè da '-ada ' . Sakeddhaghån kaoelǎ ènga ' ka kafila ( 2 ) meng -è saghårå beḍdhi .

Olle dhăddhi rèng-orèng angghåpanèka bhoeroe palèman dări pasar , karandjhängnga masè ampon kosong kaabbhi . Robäna orèng èghákaʼijă ta ' ahli on njo'on kadhi rèng-orèng è Madhoeră . Mandhǎ'ǎ mengnga'na opama rèng-orèng bhoeroe nèngalè rèng Madhoeră njo’- on kopè ta' ètegghoe'i (atatèngghennan ) .

Ra-kera padjhălănan 3 mennèt däri ghälädhäk ghella ' , sneltrein pas amboe è settatsijoen Sorakarta (Solo ) Djèbrès lerres pokol 11. 49. Paamboena sneltrein canggbådijă nèng 6 mennèt , pas adjhălăn polè sakeddjha ' , djhoedjhoek ka settatsijoen Soerakarta -overgang (Solo Balapan.)

E bărǎ '-dădjana settatsijoen (S.S. ) bhoeroe bädă settatsijoen N.I.S. (Nederlandsch Indisch Spoorweg Maatschappij ) kor -pongkoran sareng settatsijoen S.S. (Staats Spoorweg ). Seppoer N.1.S. panèka seppoer sè momolan è tana Djhăbă (Hinḍija Nederland ) ; djhălănna dă ' dădjă ka Samarang . Djhălănna seppoer N.I.S. angghåpanèka èbhadhi molaè taon 1862. Tja'na orèng, nalèka abhăḍhi djhălănna seppoer angghăpanèka , sè molaè alandoe ' tana da '-adă'na Goepennor Djindral Mr. Baron Sloet van de Beele .

Saamponna pokol 12 sneltrein ghella' mangkat polė . Ta' katjatora băḍăna è djhălăn , ra -kèra pokol satengnga doewă' ampon na pa' ka settatsijoen Djoekdjă (Djoekdjåkarta ). Settatsijoen Djoekdjă panèka radjå tor rammè . Sadhădjă settatsijoen sè ampon èlèbădhi kaoelă masė taḍá' sẻ njapo'a ka radjă sareng rammèna ka settatsijoen Djoekdjä ( 1), sabab èangghǎdijä tjampona pan-saponapan djhălănna seppoer sareng ettrèm, opama :

I. Dări tèmor 5 djhălăn , èngghi panėka :

a. seppoer S.S. dări Solo,

b. seppoer N.I.S. dări Solo,

c. ettrèm dări Lempoejangan .

II. Dări bărǎ ' (seppoer dări Bandoeng sareng Tjilatjap ),

III. Dări bărǎ'-dădjă (ettrèm dări Magelang),

IV. Dări bărǎ '-lao' (ettrèm dări Brosot).

Sadhǎdjă settatsijoen seppoer sareng ettrèm ghellǎ' akompol ; mèlana orèng sè ongghǎ toron èangghăḍijă tjẻ' rammèna . Toro' djhălån däri Sorabhädjå kantos ka karèsidènan Madijoen è kangan katjèrra seppoer se katèngal kèngèng kotja ' tjoma tebbhoe , tebbhoe malolo , sakowatta mata nèngalè . Dhăng -kadhăng èsellanè paḍi otabă tamennan palabidjhă . Tjè' sennengnga kaoelǎ nèngalè men -tamennan bhoeroe , padá loek -dhoeloek, däoenna bhiroe ngennjem ; èangghăḍijă tje' morana aèng, sadhădjă saba tegghål sè pansaponapan èboe bhǎoe , paḍă bănnè taḍhả odjhăn , aèng oḍi' sadhǎdjă, tjè' komettjerra nengè atè sè andi'á adjhi , kadhi dhoengngèng konana , onèng ngallè sombher , ngalle ghoenong sareng songaj dări angghåḍijä ka Madhoeră .

(1) È Djoekdjă panèka settatsijoenna dădoewa ' :

Toegoe (S.V.) panèka sè rammè, sareng Lampongan.

Nèngalè morana alam è tana D¸håbă , aèng bănnja ' , tana lanḍhoe , tja'-otja'an bighi èboewăng sarombänna , tomboe, sakeḍḍhåghăn atè mangka ' ka paparèngnga Pangeran , aponapa Madhoeră mè' èkabǎlloennaghi . Nangèng mangka ' bhoeroe aobhǎ dhăddhi panjo❜on : moghămogha bhǎngsa kaoelǎ onènga , sarta kellara alako tanana ; tor mandhår bădă❜ă ghåghăntèn kabellăsanna Pangeran sè langkong otama.

Dhang -kadhǎng sneltrein lor-njellor è alas djhătè kantos pansaponapan mennèt. Alas djhătè panèka katonna ka ’- bhoengka’anna kadhi sè ampon paḍă matè , sabab rangrangrang dãoenna , då - băḍăna ampon kerrèng , bhoengkana kadhi sè padă kerrèng sadhădjă . Tamennanna tjè ' katarana djha ' èator èpasaè , djhådjhărănna ros - loros , ella'na dă -padă .

È karesidenan Soerakarta sareng Djoekdjakarta sè katèugal laènna tebbhoe , tamennan bhǎko ; è pong -kampong , semmo djhǎoe ka djhălǎnna seppoer , è ko-sokona ghoenong aèboean bhoengkana njèjor , tèngghi mandhåp , ana -bårna , boewåna bha' -lebbhǎ ' .

Neng è ale akarennjet : mandhå'ǎ sennenguga rèng-orèng dinna ' , tanana tjẻ' lenḍhăna (lanḍhoe, ta' patè malarat lalakonna ) , kabbhi tanemman dhåddhi . Nangèng ollè dhăddhi karennjet panèka kalèro , sabǎb kaoelă nèngalè ko - bengko sè katon ka seppoer , pașă nè ’-kènè ”, ta ' patè karabåt , ata'na ampon tjè' seddhengnga djhǎ ' èghăntèana , tabingnga ollè dhăddhi lambă' onèng rassana èkorap sakalean . Dhăngkadhăng è pakaranganna ko-bengko bhoeroe båḍă na '-kana'na ènmaenan ; na '- kana ' panèka sẻ kabănnja'an ding -pending, laj -olajen , kolė'na kadhi lèrèngan , tèngalla semmo lǎk -bhoelǎk .Orèng sè katènga , ka seppoer olatta bännja ' sè tor messom ; nèngalè kabădă❜ǎnnal sorem , korossa , kerrèngnga kolè'na , salsalla angghoejjå -ètas seppoer èngghi katèngal djhoeghan bhab paneka -masè ta'maghi manabi rèng -orèng angghåpaneka pada'ǎ po sè -mampo . Kadhi ponapa kabaḍă'ánna salerressa kaoelå bhoedhoe .

E settalsijoen Soerakarta sareng Djoekdjåkarta pangangghoejjă orèng Bhoemèna atjem -matjem ,bădă se tjara Bălăndhá ,bådă djhoeghăn sè akalambhiǎn tjèng -njèttjèng tjara kona ,akerrèsan dǎoenan ,băbine " . anna akalambhiăn tebba ' ret -serret . tapè ta' apanètè ' , èḍălemmauna kalambhi bhoeroe ngangghoej kembhen . Asèsèk lake ' binè ' ropana masè ghi ' kappra , karaboe djă -radjă èngghi ghi ' kappra djhoeghăn . Lalakè'anna ghi ' bănnja ' sè aoboe oboe ' naddjhån sè ta' aoboe manabi ;

aodheng ghi ' bănnja' sè èpasangè pentolan. Ngougoḍădhånna bånnja ’ sè ta aodhengngan , oboena épolka tjara Balăndhả ; sabănnè băã sẻ ghi' aoboe oboe ' , sarta asorojan ; oboe'na èpèntè pas èpelko' kaallas, kontjo'na étaléaghi ka sorojja . (Tjara Djhäbäna : kadal -mènèkkaḍdhal naè'). Bhatang otaba dhek-dheggha bäbine'anna , ponapa polè è koṭṭana , bănnja' sè tèk - sentèk è- saè.

Djikar ètarèk sapè kadhi è Madhoeră , è Djhăbă tengnga kaoelå ta ' nèngalè . Eghaka'ijă djikarra ne ' -kènè ' , bădă doe partellonna djikar Madhoeră , rolåna dhap mandhap, ata'na bidhik èpamalengkong , ètarèk djhårån .

Naleka pokol 1.45 sneltrein sè ètompa ' kaoelă ghella' pas adjhălăn polè djhoedjhoek då ' bărǎ'- lao ' . ngalèbădhi koṭṭa Wates , Koetoardjo , Keboemen sareng Karanganjar .

Saamponna lèbăt dări Karanganjar , kaoelă pas arassa tjè' sossana , marghǎ ampon para ' ka Maos (matèna seppoer ), karana kaoelǎ ta ' onèng djhälånna sẻ njarèa pondhoeghan . Ontongnga kaoelä pas mang. ghi sareng orèng Sidoardjo , sè ka Bătawia djhoeghăn.

Sareng ampon pokol 4.1 sneltrein ghella ' pas amboe è halte Gombong nèng 5 menuèt, pas adjhälan polè terros da' bără'. Ra -kèra ghi' bhoeroe ollè 5 mennèt abiddhă se adjhålån , rèng-orèng sakompolan kaoelă pas padă ngèntep tjandilana seppoer (karèta). Sarrèna kaoelǎ ta' onèng ka parlona , mèlana kaoelă pas atanja ka orèng sè ka Bătawiǎ ghella' aponapa lå - tjandilă bhoeroe ma' èèntep .

Saotta : ,, Entep djhoeghăn tjandiläna sampèjan angghǎpanèka , maʼ ta ' kamaso'an aboe , sabab seppoer panèka ampon para' maso'a ka trowongan (njono ' kadalem ghoenong ) ! "

Amargha angghäpanèka kaoelă pas dhoeli ngèntep tjandilă djhoeghän . Ta' saponapa abiddha, èḍälem seppoer pas petteng njakalean, tjalèmot ta' nèngalè pa -ponapa , sarta kaoelä ladjhoe arassa semmo tapegghå. Rèng-orèng dalem karèta djhǎ '-sakeddjbå ' bädǎ se njorek. Bădă rèng atanja ghǎghellădhân : ,,Andhina ghoenong rèja pas rempa ' , bărămma marena ." Bădă sè njambhidhi : ,,Apana sè èkasossa , djhǎ ' rèng la ta' ambhoe ngale lobăng rè, sarta tanto perna , sabab bănnja' bhǎrengnga ."

Katjatora karéta sè petteng ghella ' saamponna ra -kèra ollè 2-5 mennèt, pas tèra ' njakalèan polè . Tja'na orèng , landjhångnga trowongan ghellǎ' 600 M.

Saamponna ka'owar däri dălem ghoenong, rèng-orèng sakompolan kaoelă bănnja ' nèngalè lobångnga trowongan ; tèngalanna tjè' pasdhăna, marghǎ karèta sè ètompa ' angghăpanèka neng - èdi - boeḍi kadhibi' . Dhinèng lowarra trowongan ghella' sarat nèng salollona seppoer .

Ta' saponapa abiddha dari angghăpanèka , sneltrein ghella ' pas lebat halte Idjoe ; dhåddhi trowongan ghella ' neng-èantarana halte Gombong sareng Idjoe .

È nalèka anggbǎpanèka pas băḍă orèng katello matabăr kartjissa losmèn (hotel ) Djhăbă è Maos, sabab saamponna lèbăt halte Gombong, sneltrein ghellǎ ' pas ta' boe - amboeăn polè , ladjhoe amboe è (napa ’ ka) Maos.

Ta' katjatora băḍăna è djhălăn , sneltrein ampon napa ' ka Maos ; rèng-orèng sè nompa ' pas padă toron sadhädjå . Kaoelă sasarengngan pas terros ka losmèn Djhăbă , andi'na Doelasim .

Katjatora losmenna Doelasim panèka ata ' bhoenjok , tabing kèkės. Pangkeng katèdoengan sareng èn-laènna korang saè Dă ' -aḍă'na atè kaoelǎ abǎk ta ' patè senneng ngènep èangghăḍijă , marghă bhoeroe marè enneng è losmèn sè saè (è Sorabhădja ) pas enneng è losmèn bhoeroe . Anangeng bit-abit pas båḍă tambhana , sabăb èangghăḍijă băḍă pardjădji kaḍoewă mondhoek , ladjhoe paḍă njarmo tor pas tjè' labhǎna ka kaoelă , èngghi panèka R. M. Sosrowidjojo , opnemer Departement B. 0. W. (Burgerlijke Openbare Werken ) è Weltevreden , sareng R. Tarjono , klerk post Maos .

tjè ' Koṭṭa Maos panèka soboengnga , nèng rammè sareng rèng -orèng Bănnjana losmen bangghădijă băda 11 sẻ ngènep è losmèn saos . kennengngan , adjhådjhăr dári adă'na settatsijoen da' temor , èngghi panèka :

kennengngan losmèn Báländhå , 3

kennengngan losmèn Tjèna , 1

7 kennengngan losmen Djhăbă .

Bådjărănna rèng sè losmèn ghella ' ngènep è ta' padă , molae ḍări f1, f1, 50 f2 , 50, kantos f 50. Hotel Djhăbăna kèngèng èkotja’- , f 3 , 4 , aghi sadjhămpellan kaabbhi , sabab sẻ f1,50 nèng sakennengngan , èngghi panèka è hotel Djhăbå sè èsaèan kadhibi ' .

BHAB 5 . DARI MAOS KA BATAWI .

Kalagghoeǎnnna , arè Satto tangghål 29 Juli 1911 , saamponna pokol satengnga lèma ' lagghoe, sadhădjă rèng-orèng sè ngènep è losmèn sè èpondhoeghi kaoelä ghella' , ampon padă djhäghă , tor ampon padă asanat sadhădjă se mangkata .

Èkala ' lekkassa tjarèta kaoelă sasarengngan ampon ongghå katas seppoer sè mangkata ka Bătawi pokol 6. 47 .

Ra-kèra bhoeroe ollè saparapat eddjhăm seppoer sè mangkata , èngghi panèka saamponna lèbǎt è halte Djerocklegi , sneltrein ghellǎ' pas lèbǎt ètengnga alas radjă . Molaè dări angghåḍijă kaoelă pas ta' nèngalè pa -ponapa kadjhåbhåna kaʼ -bhoengka'an radjă sareng bhoet -ombhoet.

Katjatora saamponna lèbăt dări halte Kawoengantèn , èseddhi'ăn kaoelǎ pas båḍă rèng ra'- èra'an , abălă djhă' bădă rèng alontja ' ḍări tas seppoer lèbåt ètjanḍilăna retirade ( pabhănjoan ). Amarghǎ angghǎpanèka rèng -orèng sakompolan kaoelă ghella' pas padă aghǎregghingan sambi ngongngang kalowaranna tjandilăna seppoer , nèngalè rèng sè alonja ' ghellǎ' . Rèng-orèng sè pasdhå ka palontja'na orèng ghellǎ ' abălă , djhă ' salamet , ghågghår mandjheng . Orèng sè alontja ' ghellǎ ' koli kontrak , sè èkèrèmmaghiǎ ka Dèli (Soemattra -Tèmor ).

Saamponna napa ' ka halte Gandroengmangoen , Conducteur (Condéktoer ) seppoer ghella ' pas ngontallaghi sorat ka essèppa , sopadjă oreng kontrak sè alontja ' ghellǎ' èreppottaghiå ka poelisi , njopprè lekkasa èsarè .

Lerres pokol 7.55 sneltrein pas amboe è halte Tjipari sakeddjhă”, pas adjhålån polè . Molaè dări angghäḍijă sampė ka halte Meloewoeng, è kangan katjèrra djhălănna seppoer tada ' laèn sè katèngal kadjhäbhă bhoengkana (alas) ghălăghǎs , tor è tana bånnja ' aèngnga akadhiă rabă . Pokol 8.27 sneltrein amboe sakeddjha ' è settatsijoen Bhandjhăr , pas mangkat polè . Molaè dări angghåḍijă terros då ' bårå'aghi è seppoer rammè rèng atjatja ; kaoelă ta ' ngartė sakalė ka patjatjana rèng orèng angghǎpanèka , tja'èpon bhăsa Soenda ; ko-bengkona sadhădjă (laènna bengko gheddhoeng ) padă pangghoeng pa '-mapa ' . Dhinèng ghoenana ko -bengko ghella ' èpangghoeng , sopadjă èangghåḍijă è băkto malem ta' patèa tjellep ongghoe , marghä Prijangan panèka tanana paghoenongan sadhådjå , båwåna sakalangkong tjellep, sareng sopadjǎ è bhǎroemana kèngènga èbă '- sabǎ'i kadjoe sareng èn-laènna .

Katjatora sneltrein saamponna napa' kaantarana halte Tjiawi sareng Tjipeundeuj ( 1), padjälănna ajotlėjotan, dhi -kadhiă padjhälänna olar se njalosso' è boe - romboena , marghǎ èangghåḍijă seppoer lornjellor èantarana nong -ghoenong ; ghåsèk djhoeghăn lèbåt ghålåḍhăk landjhǎng diattasanna tjora ' sè tjè' dalemma.

Saamponna napa ' kaantarana halte Lèlès sareng halte Ngagrèk (èseddhi'na ghoenong Haroeman ) djhälänna seppoer so'è bånnja ' goe'- lèggoe'na sarengngan nget bhänget, sarat ngalènglèngè ghoenong Haroeman . Amarghǎ angghăpanèka padjhălănna seppoer saamponna napa ' kaangghåḍijă pas ré-lèrė .

Èkala ' lekkassa tjarèta , sneltrein ampon para' napa'a ka Bandoeng , ta -latana ampon katèngal . Lerres pokol 1.27 amboe è settatsijoen Bandoeng 709 M. E settatsijoen angghåḍijă bănnja' orèng adjhădjhǎ'aghi djhädjhoewǎllă , opama : koper mandjhălin , tarompa , topi perrèng , tongket , samamboe, bhiris sareng èn-laènna , (paḍă bhadhiǎn Bandoeng sadhădjä). Bhadhiǎnna răng -bhărång bhoeroe è-saè tor los-alos , marghå orèng Soendă panèka lakar pènter abhădhi rằng khărăng ghella ”.

Paanapanna èka'ḍijă tje' bhidhåna sareng paanapan sè ètèngalè kacelă bă'ări ' . Orengnga padă rås-bårăs , nar-bhinar , angghoejjä pèndhå abårna , lalake'anna maskè pardjadjina se kappra asarong. Sanaddjhăn sarongnga ampon ngèbhir , nangeng salebbărră ghi' angèbhirăn polè . Melana salebbär angghapanèka katon bisaos ; bädä se aodheng , bădă djhoeghăn sè asongko' . Bäbinė'auna tje' onèngnga njarė tot-patotanna tjora'na sarongnga bån kalambhina . Bánnja ' sè asalempang pèndjhoeng (sėjal ) , along -kalong madălijoen , aghåghelláng emmas mandjhălin saèrat otabǎ boengkol , ghoeli ennengnga neng-è seppoer masè taḍă ' sè èkaseghoek ; bănnja ' tandhä-tandhăna djhǎ ' orèng bhoemèna è Prijangan panèka amampoan sareng orèng ka tèmorra . Kadjhabha angghapanèka orèng tanėna èka'ijă djheng-bhädjheng sareng talatèn ; tana è rèngèrènganna ghoenong, ètalatènè , èkaghǎbaj sabă , èbábă semmo lèbăr , so'è da' atlas so'è tjopè' ; tana sè ta ' kèngèng tamenné padi , ètamennè sabbhrăng, sè ta' kèngèng èsabbhräng, ètamenné bannèan polè . Tana sè ngangghoer , dhäddhiå tja'- o'ja'an sakèlan masè ta ' mangghiă . E (1) Maos : Tjipăndăj .

lăn sẽ ghi -djhălăn kaoela segghoet nèngalé kebbhoen karét , băda bhoeroe ètamennè , båḍă djhoeghan sè ampon èkala ' ghettana . Pangala'na ghetta bhoeroe bhakbhäghänna bhoengkana karètta ètepghettep , bhǎngonna ghetteppanna kadhi olèrra ebboer ngalènglèngė bhoengkana . Laènna kebbhoen karet , sakalangkoeng bånnja 'kebbhoen njèjor , dhăng -kaḍhẳng è rèng -èrènganna ghoenong tja -njalattja băḍă Bhoengkana ettè panèka dhåp -manḍhăp ,bhoengkana kebbhoen ettèna . atjaʼ -ran'ja ' tje ' bånnja'na , däoenna mot -njaromot .

Ta ' katjatora pamangkatta , sneltrein samangkèn ampon napa ' ka settatsijoen Tjimahi , pokol 1.58 .Nalèka angghăpanèka bănnja ' sardăḍoe toron ,marghǎ èangghăḍijă bădă tangsèna .Tangsè bhoeroe tjè ' semma'na tor tje ' ka settatsijoen . modḍhăna

Saamponna pokol 1.40 seppoer pas adjhälän polè djhoedjhoek ḍă' -dådjă . pas amboe polè , bårǎ ' Ghi ' bhoeroe adjhălăn ollè 8mennèt , èngghi panèka è settatsijoen Padalarang . Èangghăḍijă djhălănna seppoer ghella ' atjangka doewa , èngghi panèka : sèttong dă' bărǎ ' ka Bogor , da' ka lèbåt terros sèttongnga bără ' -dădjă , terros Bătawi , è Poerwakarta .

Ra -kèra pokol 1.54 , sneltrein adjhălån polè lèbåt djhălăn sè dă djhålånna ngongghå'aghi . 15 bårǎ ' -dădjă ; Pata ollè mennèt abiddhă sè adjhålån pas napa ' ka halte Tjilamè . Dări tas seppoer kaoelă nengalè ghoenong ghampèn kapor ( )mongghing bårå ' engghi panèka , dilao'anna djhălănna seppoer sè ka Bogor , lerres è halte Tagoga poe . Halte angghåpanèka katon ka halte Tjilamè , sabab kennengnganna è lembăna . Njamana ghoenong ghella ' tjara Soenda , tja'èpon artèna : tagog =tèngkong djåroekkong ( , apoe =kapor . Dhăddhi maksotta ) kennengnganna kapor . dhi ' -eddhiʼănna : Eghoenong Tagogapoe ghella ' bănnja ' pangobbhărǎnna ghămpènna . Pangobbhårån angghǎpanèka tèngghi ra-kèra bădă 10 M, tjè ' bhidhăna sareng pangobhhårånna Ghămpèn kalowaran dări angghăḍijă èdjhoewål ghǎmpén èMadhoeră . san -kassannaghi è tana Prijangan , èboewǎ ' sareng seppoer ; la-mala bănnja ' djhoeghån sè èdjhoewal ka èngghi èboewǎ ' sareng Bătawi , seppoer djhoeghǎn .

Ra -kèra pokot 2.23 sueltrein napa ' ka halte Sasaksaat . Sarrèna halte bhoeroe bănné masțèna èamboei sneltrein ,mangka è nalèka angghǎpanèka pas amboe , mèlana rèng -orèng sè nompa ' paḍă ngongngang kalowar dări tjandilă , nèngalè kaada ' , terro onènga sabǎbbhă .

Nalèka kaoelă noro ' ngongngang , pas nèngalè ghoenong malang éadă'- na seppoer ; djhǎoena ḍări halte ± 200 M. Djhălånna seppoer ghella' pas nerba' ghoenong bhoeroe . Saamponna sneltrein molaè adjhålån dări angghåḍijă , rèng-orèng pas padă ngèntep tjandilăna . Samarèna èèntap , seppoerra ampon njono' kaḍălem ghoenong , pettengnga alèmonan . Rèng-orèng è sakompolan kaoelă bănnja' sè njorèk ; sabănnè bădă sẻ sambi nèngalè èrlodjina . Ra-kèra ampon napa ' ka bhǎktengngana trowongan , è kangan katjèrra djhălănna seppoer kaoelå nèngalė pattèng lèk-mellék, éngghi panèka pattèngnga orèng sè adjăgă èangghădijă. Prandhinèng seppoer sè lèbát édǎlem ghoenong ghellä' abiddhǎ båḍă 3 mennèt , pas lèbåt halte Maswati . Dhåddhi landjhăngnga Trowongan angghåpanèka manabi ètèmbhång sareng trowongan antarana Gombong sareng Idjoe = 2 : 3 = 600 M 900 M.

Tja'na orèng trowongan Sasaksaat - Maswati panèka èbhăḍhi nalèka taon Bålåndhå 1902.

Ta' katjatora băḍăna è djhălăn , samangkèn sneltrein ampon napa ka halte Plèrèd . Eangghăḍijă bănnja ' orèng kampong adjhoewǎl răng -bhărăng dări tana , opama : eppot , ghendhi , èskan sareng èn -laènna .

Răng-bhărǎng tana bhåḍhiån Plèrèd panèka , sakalangkong saè, koko tor bhǎngonna ana-bărna . Kendhi opamana , dări ra-mara perghem kantos dhi-kadhiǎ tjètakka bhoeta . Eppot Plèrèd sè nè'-kènè ' tjë' saèna , manabi èsabǎ ' ètas mèdjå marmar ta ' kala ka eppot bhelling bådhălån Èrropa . Opama badå tentoonstelling è ţa -kotta radjă rằng bhǎrång bădhålån Plèrèd panèka kantos aghǎroebhäghån sè èbhǎkta ka angghåḍijă ; èbhoeng -ghǎribbhoeng , èbhoe '- rebbhoe ' oreng. Moghǎmoghå răngbbărăng tana bhādhiăn Madhoerå èngghălă langkong saẻ dári sè ampon-ampon , kantos ta ' toḍoes adjhădjhăr sareng răngbhărăng Plèrèd è ellossa tentoonstelling .

Saamponna seppoer ghella ' lèbăt dări halte Plèrèd , kaoelǎ pas ta' nengalè bengko pangghoeng. Molaè dări angghåḍijă kaoelă pas taʼ mèkkèrè kabådǎ'ånna se katèngal è kangan katjèrra djhălănan seppoer, sabab sossa parkara pangèneppan è kennengngan sè ètoronana, éngghi panèka è Meester Cornelis (mèster Cornelis ) ; èangghåḍijă kaoelă ta ' anḍi ' mo -sarmoan sakalè , ponapa polè kaoelă mèreng kabar ètas seppoer , tja'èpon è Meester Cornelis tada' losmen Djhăbă otabå Tjènana . Ontongnga somèlèa kaoelă masțèna toron è Meester Cornelis , mellè kartjis terros ka Weltevreden , manabi è Meester PADJHALANAN . 3

Cornelis lerres tadă' losmèn sè modă sèwana, kaoelă pas kèngèng toron è settatsijoen Kemajoeran (Weltevreden S.S. ) , èangg hăḍijă semma ' ka losmen Djhǎbà , èngghi panèka èaḍă'na settatsijoen ettrèm Kramat .

Molaè dări settatsijoen Karawang , (mangkatta dări angghåḍijä pokol 4. 27 ) , seppoer ta' boe -amboeăn sakalè kantos ka Meester Cornelis . Kaoela sadjăn abit sadjån tjè' sossana , sabab ghi ' terros ta' mangghi kabår parkara bådana losmèn è Meester Cornelis . Sakèng rèbegghå pèkker , kaoelå pas ngolja ' ka rèng Sidoardjo ghellǎ ' : manabi è Meester Cornelis lerres tada' losmèn ongghoe , tor manabi ngènep è losmen Kramat kèra tadjhãoe dhimèn ka kantor Volkslectuur , kaoelă torena è Meester Cornelis saos , njarèa pangèneppan è kampong . Pas båḍă haddjhi kasorang ngotja ' ka kaoelä : „ Sampijan djangan minep di kampoeng sembarangan, sebab dalam negeri Betawi ini banjak orang djahatnja , jang diseboet orang Betawi : boewaja !”

Amarghǎ angghåpanèka kaoelă pas keddi ' sè ngèneppa băn - saromlăn, mèlana ladjhoe anėjat terosa ka settatsijoen Kemajoeran bisaos , ngèneppa è losmèn Kramat .

Kala' lekkas , sneltrein ampon napa' ka settatsijoen Meester Cornelis pokol 5. 24. Eangghăḍijă hännja' oreng toron , bănnja' orèng sè båt sèboet matoron bhărångnga , bădă se adjhoelceaghi ḍări attas , bad sẻ nampanè èbăld . Rèng awäl djhoewal bằnnja’ongghä hatas seppoer , anangèng kaoelă neng -enneng bisaos ta ' aghoelian , sè lèmellèa ta' kobher , namong ngal -nèngalè kabäḍă'ănna orèng sẻ băḍă tjangkèm èlangghattaghi katjanḍilăna seppoer èḍălem settatsijoen ; ta' li -ghoeliăn , tjoma tèngal sè wer -lowerran . Dări tas seppoer kaoelă nèngalè rèng Djhåbå kaḍoewå paḍå nga ' -langa'an katas seppoer sambi ngal -nèngalè orèng toron ; sè sèttong ngotja ' ,Mana dija ! : . ”

Naléka kaoelǎ mangkata dări Djember , ra-kèra karè 5 arè , kaoelå akèrèm sorat ka R. Tirtodanoedjo , Redacteur blåsa Djhăbă è kantorra Commissie voor de nantoaghi bila kaoelă se Volkslectuur , dătengnga . Amarghǎ angghǎpanèka nalèka kaoelă nèngalè tor mèreng otja'na rèng Djhåbă ghella ' pas akarennjet sapanèka : Pola orèng sè , ngotja ' sè towa'an ) rèja tangghoeånna sè anjama Tirtodanoedjo ! ( Pola abă❜na me 'kèng ngamba 'engko ' ,maskè engko ' sèasoratan ta'mènta ambǎ ' Samarèna akarennjet kadhi bhoeroe kaoelă pas ghåbål toron ! dări tas seppoer , njandher ka rèng Djhåbă ghella ' atanja tjara Maladjoe ka sẻ ngoḍä'än : Dimana tempat kantor Volkslectuur ?

Orèng sè étanjaè kaoelǎ bhoeroe ladjhoe njaot sambi ngadjhǎk asasalaman , otja'na : „ O, kebetoelan ! Saja Soekarman , djoeroetoelis bahasa Djawa di kantor terseboet . Kami berdoewa datang kemari ini memang sengadja mendjempoet toewan ."

Saamponna angghåpanèka M. Soekarman ladjhoe abălă ka rèng sẻ towa'an ghella ' , èngghi panèka R. Tirtodanoedjo . Amarghǎ angghäpamèka R. Tirtodanoedjo ladjhoe dhoeli njandher ka kaoelă , pas asasalaman sambi nerrangngaghi , djhä ' abäʼna sè dateng ka settatsijoen nèng parlo ngamba' kaoelă , sabåb abăʼna ampon narèma sorat kaoelå ghellä'.

Prandhinèng kabhoengkakan kaoelă è nalèka angghǎpanèka kaoelå ampon ta' onèng sè matora , ta ' mangghi sè èbhadhia dhi -andhi .

Panda'èppn bisaos kaoelă pas èadjhăk nompa' sadó (dokar ) terros ka kampong Palmarèjem (Kanonlaan ), èghibå ka ponḍhoeghănna M. Soekarman ; R. Tirtodanoedjo ta ' njèwǎ bengko dhibi ' , ghi ' mondhoek ka kantjana (Redacteur Soenda ) , tor è ponḍhoeghǎnna taḍă ' kennengngan sè èkatèdoengana kaoelǎ .

BAGIAN SE KAPÈNG DOEWA . (1)

BHAB 1 .

DARI BATAWI KA DJOEKDJA .

nalėka arè Ahad tangghål 16 November 1913 , bădjă pokol 6. 49 lagghoe kaoelă nompa ' seppoer dări halte Salemba ka Meester Cornelis , marghǎ kaoelă ollè parmèsi 17 arè palèman ka Songennep . Naléka para ' napa'a ka settatsijoen Meester Cornelis ( 2 ) seppoer sè ètompa ' kaoelǎ pas arontong sareng seppoer expres sè dări Kemajoran (Weltevreden S S. ) . Saamponna padă amboe , kaoelă pas dhoeli ngalle ka expres , mellè kartjis toeslag (5 ) èattas , margha melléa è halte Salemba ta ' adjhoewål , melléa è settatsijoen Meester Cornelis ta sempat , margha répot maonggha bắn -ghibăn . Lerres pokol 7. 9 expres pas mangkat djhoedjoek ka tèmor -lao'.

( 1) KATERRANGAN.

Sè ngarang,

R. SASTRASOEBRATA .

Ta' katjatora båḍåna è djhălăn , sareng pokol 7. 15 malem expres ghellǎ ' napa ' ka settatsijoen Djoekdjă . Rèng-orèng sè nompa' pas padă toron njarè pangèneppan bi '-dhibi ' ; kaoelå ngènep è losmèn Djhăbă , anḍi'na ,,Wiradikrama”. Tarèp bădjărănna kadhi èbăbă panèka :

Rèng sorang samalem sareng teddhana, kellas I : f1 , 50 , kellas II: f1 . Ghoe - lagghoe olle sasarap roeti sareng kopi . Ngèbå bhǎreng kasorang nambă f 0.50 ollè teḍdhå .

Sarrèna napa'na ka Djoekdjă ampon malem tor kaoelå arassa tjè' lessona , dhåddhi kaoelă ta' lăn -djbălănan ngalnèngalè kotta , namong asa - gessa sareng orẻng Djhăbă se apolong hotèl sareng kaoelă .

Tja'èpon karaton Djoekdjă panèka èkalènglèngè paghår alas se tje tèngghina sareng tjè' kandhellă , landjhăngnga tongsèttongnga paghår alassaeppal . Edǎlemmanna paghår angghåpanèka , bånnja' bengkona radjǎ-kènè ' , båḍå djhålån radjăna kèngèng èlèbădhi rata, orèng lèbăt lar - kalèr sakalangkong ramme , baroeng sareng toko èngghi ta ' korang , ampon prasasat koția kène'. Dhinèng sè tanet èḍălemmanna paghăr alas panèka para abdhi sareng santana Kangdjeng Soltan , bhoenten ta' kasorang otaba kadoewǎ nangèng kantos aèboeǎn , Abdhi sareng santana angghăpanèka ako-bengko , abinè, andi' ana' , matè èangghăḍijă . Sadhadjă padă èparèngè teḍdhă Kangdjeng Soltan . Dhi -abdhi angghåpanèka atjem matjem kawadjibhän sareng kalakoanna , kadhi : tokang bhǎțek, kemmasan pandhi , bhåndhighoeng , tokang sadoer, tokang songghingnga bădjăng , tokang kadjoe, tokang báto , marangghi , tokang oker sareng ènlaènnèpon . Kabădă'änna èangghăḍijǎ tja'èpon ta' palè saè ongghoe , sè kabǎnnja'an ta ' tjokop tedḍhăna , sarta bånnja ' sè amadhăt. Djhoeg hån bhabhăḍbiănna , sanaddjhǎn pakakassa bå '-djhoebå' , kennengnganna ta ' èpangghi karowanna , è- saè sadhădjă , marghǎ orèngnga djheng-blådjheng tor tegghoe'ånna namong sèttong , kadhi tokang bhǎțèk opamana , angghåpanèka ron-tèmoron èngghi tjoma abhǎțèk , tokang songghingnga bådjång engghi ron-tèmoron namong njongghing bisaos . Pangasèlannèpon Kangdjeng Soltan èḍălem sataon sè dări Goefermèn f 450 000 (Kangdjeng So'onan f 800 000) . Obăng panèka mènangka schadeloosstelling (karoegiăn ) ( 1).

Sabbhån tangghǎi 12 boelăn Molod èngghi panèka båkto kalahiran-

(1) E Madhoeră kappra ènjamaè „ ondersettan ".

nèpon Ghoestè Kangdjeng Nabbhi Mohammad s . a . w . è Djoekdj , kapprana è Djhåb (sareng è Solo ) băḍă pèsta radjă (molodhån) ènjamaè ,,garebek" . Sabelloenna garebek angghápanèka 2 otabă sa mènggoe bădă mèn - rammèn radjă sè anjama ,,sakaten " , assrèng asareng tentoonstelling . Dhinèng è tentoonstelling bhceroe sè èdhasarraghi sè nja'-bănnja'an bhårăng bhåḍhiănna rèng Djhàbă sè è - saè , kadhi bhatèk , badjăng , tabbhoeăn , bh răng angghiăn , anaman , kẻrokèran sareng èn - laènnèpon . Nalèka angghăpanèka aboen -èboen orèng tjoma orèng è karèsidènan Djoekdjă saos , sè padă ka Djoekdjä , ta ' nangèng dări laèn-laèn karèsiḍènan èngghi bånnja ' . Tja'èpon orèng sè adhoengngèng manabi teppa ' mè -rammèna sakatèn angghåpanèka orèng adjhålån kantos tjè' malaratta .

BHAB 2.

DARI DJOEKDJA KA SORABHADJA.

Kalagghoeånna ( 17/ 11-1913 ) kaoelă mangkat ka Sorabhädjă , nompaʼ sneltrein sè mangkat pokol satengnga pètto '.

Ta' katjatora bådäna è djhălăn , pokol 1 marè doehoer sneltrein napa' ka settatsijoen Sorabhådjå koṭṭa . Rèng orèng sè nompa' pas padă toron ; kaoelă ladjhoe terros ka hotel ,,Wan Hong Kie" è Salomprètan , ngènep samalem .

Tarèp bådjărănna hotel ghella' padă sareng tarèppa hotel ,,Tiang An Kie”. Anangèng kabăḍă'anna bengkona korang saè , ponapa polè djeddingnga nèng sèttong . Dhăddhi manabi băḍă rèng mandiă , kodhoe ngantos abit dhimen .

BHAB 3 .

DĂRI SORABHADJA KA SONGENNEP .

Kalgghocanna (18 /11-1913 ) kaoelä mangkat ka Songennep , nompa' kapal tambhängan M.S. expres, sè mangkat pokol 7. 15. Dhinèng ongkossa kadhi èbăbă panèka ;

• f 2, 48 Ghoengghoeng .

Katjatora saamponna kapal tambhängan ghellǎ' napa' ka mowarana songaj , kaoelă nèngalè pan -saponapan mègghi' sampan paḍă teppa'na mowang båto ghoenong kaḍalem tasè ' , palabbhoeån è angghǎdijă bhaḍhi èpateppa ' sareng èparadjăʼå .

Lerres pokol 8. 15 trèm expres mangkat , djhoedjhoek dă' tèmɔr , lébát djhălăn anjar (Kamal -Kabǎnjar ) èngghi panèka djhălăn sè molaè élèbadhi tangghäl 1 September 1913 ; djhălănna ettrèm ghellä ’ pèt-mèpèt pasèsèr lao'na polo Madhoera kantos ghån settatsijoen Kaloengdoeng .

Eeddhi'na halte Sokalèla , mongghing ḍádjána djhålänna eftrèm , kaoelă nengalè rèng lake ' binè' ngalè bato ètas ghoenong, èngghi panèka bǎto goenong sè èbhåḍhiă ghămpèn sareng sè èboewǎ'ǎ ka Sorabhǎdjă . Semmi' ka pangalèanna bato bhoeroe báḍă pangobbhårănna ghǎmpèn, anli'na bhăngsa Èrropa.

Nèng -è pasèsèrra kennengngan ghella' båḍă djhălăn landjhẳng ngadjhoel katengnga tase ' , èbhadhi djhălăn pangangko’anna båto , sè èboewǎ ' kadǎlem tjonėja otabǎ kadalem stoombergas .

Pokol 11.45 expres ampon napa' ka settatsijoen Sampang . Eangghäḍijā asasalèpan sareng expres sè mangkat däri Kalèanget pokol 6. 26 .

Katjatora expres sè ètompa ' kaoelă ghella ' pokol 1.47 amboe è seltatsijoen Mekkasan sakeddjhå ' pas mangkat polè , pokol 4. 24 napa' ka settatsijoen Songennep .

Sanapa'na ka tjompo ' kaoelǎ èghåribbhoeng lă -bhălă, sè paḍă atanja kabǎḍă'ǎn è Bătawi . Kaoelă èngghi adhoengngèng sakadhár sè parlo èkaonèngè sè padá mèreng ; mirè magrib bănnja ' tja-kantja kaoelă se padă amaèn ka kaoelă ; sè èkagessa èḍalem moj -tamojan angghăpanika sẻ bảnnja ’ èngghi bhäb Bátawi .

Nalèka arè Ahad tangghål 23 November 1913 bådjå pokol 7 lagghoe kacelǎ entar ghoe -nèngghoe ka lon-alon. Eaḍa’na masèghit anjar kaoelǎ nèngalè pan - sa ponapan pandjoeridhän paḍă nae katas aksara perrèng boengkol adjhădjhår då ' dădjă dă' lao' . Dhinèng monjèna ra-aksara ghellǎ' sapanèka :

Leve Nederlandsch Onafhankelijkheid .

artèna :

Salamet landjhăng omor kamardhika’anna Nederland (I). Aksara perrèng ghella' ladjhoe èpottrét.

BHAB 4.

DĂRI SONGENNEP KA SORABHADJA

É nalèka arè Salasa tangghål 2 December 1913 kaoelǎ abǎli ka Bătawi nompa' ettrèm expres è settatsijoen koṭṭa Songennep.

Ta ' kaljatora băḍăna è djhălăn , kaoelă ampon napa ' ka Settatsijoen Kamal malèka pokol 3 29, pas terros ongeha ka kapal tambhångan M. S. expres, sè mangkat ka Sorabhădjă pokol 5.44 .

Lerres pokol satengnga lèma ' kapal tambhangan ghellå' napa ' ka palabbhocänna, èngghi panèka èseddhi'na bhintèng ,,Prins Hendrik ." Kaoelǎ pas djhoedjhoek ka hotel ,, Tiang An Kie" è Tjanti'an , ngènep samalem .

BILĂB 5 .

DARI SORABHADJA KA BANDOENG .

Kalagghoeǎnna arè Rebbhoe tangghål 3 December 1915, bădjă pokol 5 lagghoe kaoelă mangkat ka settatsijoen nompa ' motor (automobiel) saḍijä'ǎnna hotel. Sèwăna auto sè ètompa' kaoelǎ bhoeroe (ka settatsijoen otabǎ ka palabbhoeăn) ngètong orèng, ghăn sasoko ; anangeng bhǎreng (2) ta ' ètjapo' bădjărăn .

Kerrapan sapè è Manding (Songennep ).

Kerrapan sapè è Manding (Songennep ).

atjalèrèt èbingkèng .

Èkala ' lekkassa tjarèta , kaoelǎ nompa' expres , sè mangkat ka Bandoeng pokol 5.45 ( 1).

Ta' katjatora băḍăna è djhålăn , kaoelå ampon napa ' ka Bandoeng pokol 7.32, pas ngènep è hotel „ Pauze ."

Saamponna rè marè lesso kaoelă èntar ka bengkona M. Joedadibrata , Mantre Ghoeroe sakola kellas II Tjibadak . Saabiddhă kaoelă sè namoj , M. Joedadibrata nod hoeăghi pan -saponapan bhårăng songghingan dåri perrèng è-saè, opama : erra' båḍdhåna sorat (brievenrek ), mènangan , båddhǎna roko ' sareng èn-laènna . Bhadhiǎnna răng-bbărăng ghellå’ bădă (menangan ) sè nèng èlakonė 4 arè, mangka manabi èdjhoewål kantos padjoef 6.- Dhåddhi rè -saarèna kaètong ollè f 1,50 .

Manabi lalakon ghella' èparadjă , tor èlakonè ghoe -ongghoe atè , tanto kengèng ebhădhi pangorèpan sè tjokop .

Prandhinèng perrèng sè èsongghinga panèka kodhoe èpèlè sè satengnga towa , sopadjă songghinganna ta' lèjaʼa . Saamponna perrèng ghellǎ ' èpogher , ladjhoe èdjhemmor mandjheng sodhek , ètamen kadhi pangondjhoeghån , sopadjă rampa'a kerrèngnga . Sakerrengnga pas ètok-keṭṭok sakareppa , ladjhoe èremrem ka landhåna aboe tomang, sopadjǎ lètjèna. Saamponna èbegghå pas èsongghing sareng marḍåna bhatok . M. Joedadibrata nerrangngaghi , djhǎ ' orèng Prijangan , sè è- saèan songghinganna , èngghi paneka Poeradisastra , Ghoeroe bhănto Oedjoengberoeng, Bandoeng.

Kalagghoeǎnna bådjå pokol 7 lagghoe , kaoelä pas éadjhăk M. Joedad brata nèngalè:

Sakola'an Tjibadak (sakolaʼanna M. Joedadibrata dhibi ').

Saamponna kaoelă napa ' kaangghăḍijă , tor ampon apangghi sareng roe-ghoeroena , kaoelå pas éadjhăk nèngalè tong - sèttongnga kellassa , sopadjǎ onėnga kabáḍå'ånna . Dhinèng kabădă❜ănna è sakola'an angghăḍijă manabi èbhåndhing sareng kabåḍăʼănna sakolaʼan Madhoeră sè ampon èkaonèugė kaoelå , padă andhåddhiäghi kameng nga'an , marghǎ è bing -tabingnga angghåḍijă possa' sareng bhărăng amatjem -matjem bhăḍhianna para morèd dhibi' èngghi panèka : bhărăng songghingan ana -bărna, răng -bhărăng dări pamotè (dhempol) tèroan bhǎrăng bădhălăn Djeppang, bhär -gbămhhår èbhåḍhi dări roman sareng èn-laènna . Manabi ngèmotė djhǎ ' bhadhiǎnna na '-kana' , tor neng ngangghoej pakakas djhǎ-maddjhă , răng-bhårăng bhoeroe kaètong è saè sadhådjă.

(1) Bǎkto kaoelǎ sè ka Bătawi djhăng adă❜ăn seppoer expres panèka ghi' taḍă ”.

E sakola'an angghăḍijă băḍă ghoeroe bibinè'na kadoewå , padă apangkat Ghoeroe -bhånto, èngghi panèka Nji Ipa sareng Nji Mas Marija .

Eḍálem kellas sè èkennengngè Nji Ipa bäḍă lomarè katjana sèttong aèssè răng -bhǎrăng solamin , karawangan , angghi'an sareng én -laènna . Dhinèng răng -khăráng ang hấp nèka salaènna bhåhiänna para mored , kabǎnnja'an bhadhianna Nji Ipa dhibi ' ; (morèd bibinè'an padă èadjhări abhadhi răng - bhẳrằng ghella ’). Bhăb angghắpanèka èadjhárräghi tello kalè dǎlem samènggoe , è båktona laot .

Laen dări angghăpanèka băţă pan - saponapan mègghi' tèk -bhățèkan dhăloebăng ; bhadhianna tjè' saèna , kantos para ' tjamboeră sareng bhatèk ongghoeăn .

Saamponna coboek kaoelă sè ngal-nèngalè èangghåḍijă , pas amèt ka roe-ghoeroena , sambi’ånna kaoelǎ kabhoeroe matotoka sè lán -djhă . lǎnan . Kaoelă pas kalowar dari pakaranganna sakolaʼan angghåḍijă sareng rèng lalake ' kasorang båkkella M. Joedadibrata , mènangka dhåddhi tokang todhoena djhålån . Då '-aḍä'na kaoelă èntar ka sakola'an :

Kaoelaman Istri I.

E nalèka angghåpanèka para morètta kateppa'an paḍă molaė adjhår . Kaoelå pas djhoedjhoek ka kennengnganna Mantrè Ghoeroena , èngghi paneka Radbin Déwi Sartika ( radjina Radhin Serijawinata , Mantrè ghoeroe sakola'an kellas I Bandoeng) . Sɔmèlèa Radhin Dèwi Sartika paneka bibine ' , tapè tjè' labhana se nem nonè kaoelá . Salèrana poron nerrangngaghi sè tjè' djhårna'na , bhab kabăḍă'ånna sakola’an ghella ' . Sakola'an ,,Kaoetaman Istri I" panèka mɔlaè èpaddhek taon 1904 attas èchtèjarrèpon Kangdjeng tawan C. den Hamer, Inspecteur Inlandsch Onderwijs afdeling I , sè samangkèn ampon pansijoen , sareng Kangdjeng Bhoepatè Bandoeng, R. Adipati Arija Martanagara . Ghi ' roe-bhoeroena èbekka ' morèddhǎ nèng 60 orèng , tapè è nalèka kaoelă èntar ampon badă 250 orèng.

Dhinèng ghoeroena sẻ ngadjhări bădã 6 orèng, èngghi panèka :

R. Déwi Sartika , M. G. 5 . Nji mas Moemoe, G. B.

M. Ala, G. B. 6 . Nji Mas Nong , G. B.

3. R. Djoenaisi , G. B.

sareng maghăng 4 .

4. R. Amisa , G. B.

Para morèdè kellas se ghi-tèngghián (kellas 5 ) , èngzhi panèka

Sakola'an binè èBandoeng .Roe -ghoeroeèpon neng -ètengnga .

Djhălănna seppoer èantarana Nagrèg sareng Lèlès è.Prijangan

sè ètegghoe ' R. Déwi Sartika dhibi ' kalerressan èadjhări ngangghi ' sèjet.

Eḍålem pangkeng kellas 5 ghella' kaoelǎ nèngalè pakakas ḍåpor sapattjrèna , èngghi panèka pakakas pangadjhärăn ala -ola . R. Dèwi Sartika nerrangngaghi , djhă ' pangadjhărǎn ala ola panèka nèng èadjhărrăghi ka morèd kellas 5 saos , doe kalè samènggoe . Prandhineng pangadjhărån ala -ola ghellă ' dă '-adă'na nèng èadjhäri la'-olʼan tjara Soenḍă ; anangèng saamponna napa ' ka nga '- tengnga'anna taon pada éadjhări la'-ola'an tjara Bălăndhă .

Ollèna la'- ola'an ghella' pas paḍå èdjhoewål (ka para morèd saos ta' lè- sakalè èdjhoewäl ka rèng lowaran ).

Sopadjǎ la '-ola'an ghella ' taḍă'ǎ karèna , sè èdjhoewǎl , nalèka aola'a èèta dhimèn , pata sasedḍhengnga .

Saamponna angghåpanèka kaoelă ladjhoe èadjhäk maso ' ka pangkèngnga sè laèn . Edalem sèttong paugkèng băḍă lamarè katjana sèttong , aèssè răng khărăng angghỉ ăn , solaman , karawångan sareng èn -laènna . Răng -bharang angghăpanèka bănnè bhaḍhianna R. Déwi Sartika dhibi ' , sabanne bhadhiǎnna red - moretta ; sadhadjana pada è- saè. Tja'èpon R. Déwi Sartika răng -bhărăng bhadhianna dhibi ' nèng èlakonè 3-4 arè, manabi èdjhoewal onèng padjoe 5-6 ropèja .

Kaoelă atanja : „ Ponapa lalakon ghella ' kèngèng ( tjokop) èbhåḍhi pangorèpan sè tettep ?"

Saotta : „,,Rassa kaoelǎ kèngèng djhoeghăn , sokkor lekkas padjoe saos ."

Prandhinèng pangadjhărăn abhăhi rằng khărăng ghellă’molaè adjhǎrrăghi neng -è kellas III ; samènggoe sakalèan .

E nalèka angghǎpanèka rèd-morètta ghi' tada ' sè èadjhåråna abhǎték, nèng padă éadjhări abhadhi neng -è dhǎloebăng saos ; anangéng èbingkeng arè bhäḍhi èadjhårăna djhoeghån ( 1) .

Sapalèman kaoelå däri sakola'an ,, Kaoetaman Istri I " , pas èntar ka sakola'an :

Koelaman Istri II.

Dǎ'-aḍă'na kaoelă apangghi sareng Mantrẻ Ghoeroena , èngghi panèka R. Sari Pamerah , radjina R. Déwi Sartika . Salèrana soka atè djhoeghăn sè nemmonė kaoelă , tor poron nerrangngaghi bhăb kabădă'ǎnna sakola'anna ; ka labbă'ăuna para' tadă'ă bhidhăna sareng R. Déwi Sartika .

,Kaoetaman Istri II " panèka Melorot katerranganna , sakolaʼan „ molaè èpaddhek boelăn September taon 1913 ; morèddhă nèng 30 orèng. Anangèng è nalèka kaoelå ka angghåḍijå ampon båḍă 56 orèng .

Pangadjhărǎnna nèng èbăgi dhåddhi 2 kellas , èngghi panèka kellas I ètegghoe ' R. Sari Pamerah , kellas doewå'na Nji Mini .

Kaoelă ladjhoe éadjhak ka pangkèng kellas II, èpapangghi sareng Nji Mimi, tor èterrangngaghi kaparloan kaoelă dăteng ka angghäḍijă .

Red-mored angghăḍijă ghi ' ta' èadjhări ala -ola , nèng èadjhări ngangghi ' sareng njonjolam sè pang ghămpang bisaos.

Saamponna ollè lèma bellas mennèt sè atjatja sareng R. Sari Pamerrah , tor ampon samporna pangaonèngan kaoelá èangghåḍijă , kaoelǎ pas apaamètan , èntar ka roma sakè ' tèngal (è dhisa Tjitjèndo) sè ènjamaè :

Koningin Welhelmina Gasthuis voor Ooglijders .

Eangghåḍijă kaoelă nèngalè pansa ponapan orèng sake' tèngal , sè padă atambhǎ ka doekter . Orèng sakè' tèngal sè atambhă èangghådijă bădă pan-saponapan bhängsa, tor asal dări man-kaʼımman naghåră (Hindija Nederland ). Dhinèng sè andi' roma sakè ' tèngal ghellǎ' Goepermèn ( 1).

Dări angghăḍijă kaoelă pas terros nèngalè :

Sakola'an boeta .

lăn è dhisa Tjitjendo djhoeghän ; è -djhălän kaoelă nèngalè fabbrik ghina . Lè-olleanna ghina èpentjar san -kassannaghi , marghǎ è saantèrona Hindiå Nederland se båda fabbrik ghinana nèng è Bandoeng malolo sèttong ( ).

Neng - è sakola'an boeta da ' adăǎ'na kaoelå èntar ka Mantrè Ghoeroena , bhăngsa Soenda , anjama M. Sastraatmadja , nerrangngaghi kaparloan kaoelă se dåteng ka angghăḍijă .

M. Sastraatmadja aparèng onèng , sopadjǎ kaoelä maso'a ka goedǎng (loods ) sè kennengnganna rèng -orèng boeta alalakon . Mèlana kaoelǎ pas maso' ka goedǎng sè III sareng èdhoedhoeăghi (kellas IV) , eater mandoer kasorang , taʼ abit M. Sastraatmadja dhibi ' noro ' boentè ' .

Edǎlem goedǎng sè èèntarè kaoelă ghella' băḍă pan -saponapan orèng boeta bhǎngsa Bhoemè lake' binne' , padă teppa'na njoţeng alalakon , abhåḍbi bhărằng amatjem -matjem dări mandjhålin , seppet sareng eddhoek . Èpèngghir bărǎ'na goedǎng angghåḍijă bădă pansaponapan bhårång lè-ollèanna rèng-orèng ghellǎ' padă èḍhăsarraghi , edjhoewăl ka rèng-orěng sè nèngalè ka angghädijä . Răng -bhărăng ghella ' padă è -saè, ponapa polè bånnja ' sẻ bhăngonna nè-anè , ta ' kala ka bhadhiånna rèng mella'.

Mètorot katerrangana M. Sastraatmadja , rång-bhărăng ghellå' sè nja '-bănnja'an padjoena nèng karandjhăng mandjhălin pangangko’anna areng bato . Pangradjă seppoer S.S. W/L alangghånan sareng se andi' sakola'an angghåpanèka . Dhinèng răng -bhårång sè èdhăsarraghi ghe lǎ' padjoena èḍålem lăn-saboelånnaf 100.- (satos ropėja). Bhăţè bhersena sabbhån menggoe èdhoe'oem ka rèng-orèng sè abhådhi, menangka dhåddhi kabellina roko'na (pèna'anna ). Dhoe'oemanna pèssè ghellǎ ' èpadhoeddhoen sareng kapènterranna .

M. Sastraatmadja nerrangngaghi , djhă ' băunjaʼna orèng boeta sè èdǎlem sakola'an argghăḍijă 155 orèng, engghi panèka :

115 orèng bhẳngsa Bhoemè ,

30 orèng blångsa Èrropa ,

12 orèng bhăngsa Tjèna .

Kennengngan palalakonna bhǎngsa Tjèna atjampor sareng orèng Bhoemè ; tape kennengngan palalakonna bhăngsa Erropa èpalaèn .

Saamponna blǎttra (samporna ) kaoelă sẻ ngal-nèngalè èḍălem ellos angghǎdijă , ladjhoe ngal -nèngalè rèng-orèng sè alalakon è kellas I sareng II, eater mandoer ghellǎ '. Èangghåḍijă kaoelă nẻngalè pansaponapan orèng Bhoemè sareng Tjena padă njoteng alalakon ; băḍā sè abi -robi seppet bădă sẻ njoroj seppet sè ampon marè èrobi ; sabănnè bădã sè njoroj eddhoek ; bădả sẽ ngengkal , bådã sè abhādhi tampar seppet (eddhoek ) sè ampon èèngkal ghellä'.

Rèng-orèng boeta angghăpanèka onèng ambhidhă❜ăghi saboe ' (seppet ) sareng eddhoek, nangeng marghǎ èsèjom .

Dilowaranna bengko angghǎpanèka kaoelǎ nèngalè rèng boeta kasorang nembă sareng mèkol aèng , engghi panèka sè tènggalla ghi ' nèngalè mang-ramang .

Eantarana rèng-orèng se boeta ghellä' băḍă sè anḍi' ana ' binè, sè akabin saamponna bădă èangghåḍijă . Sabǎnnè bădă sè padjhåt andi' ana' binè dări naghărăna ; la-mala bădă djhoeghăn sè akabin padă boetana . Dhinèng binèna rèng boeta ghella' (sè ta' boeta ) ollè teḍdhă sareng angghoej däri vereeniging se andi ' sakola'an , tapè kodhoe longnolongè alalakon , opama : abhettek, adjhădjhăi ' sareng èn -laènnèpon.

È ampèrra pangkeng malang gheddhoeng kaoelä nèngalè bhăngsa Erropa katello ; bădă sè ngadjang è korsè males , bădă se lăn -djhălănan sambi asèjolan nengsennengngan , polana è nalèka angghapanèka arè bessar saboelăn dhåddhi kaoelå ta ' kèngèng nèngalè palalakonna .

Mètorot katerrangannèpon mandoer , sè ngater kaoelă ghellä' , pangadjhărănna bhångsa Erropa kadhi èhåbă panèka :

a. Adjhăr matja sareng nolės aksara Bralje , èngghi panèka aksara monto abhängon ti'-titi' , karanganna towan Bralje .

b. Adjhår nolès sareng messin tolès aksara Bralje ; băḍä djhoeghan sè ngangghoej messin tolès sè kappra èangghoej orèng mella'.

c. Adjhăr abhăḍhi bhărăng amatjem -matjem , opama : sapatoe , sekka', rènḍă (sè bibinė ') , băḍă djhoeghån sè adjhăr adjhăi ' (inbinden Băl .) boekoe pangadjhǎrănna .

d. Adjhår nabbhoe piano, bijola sareng én -laènna .

Saamponna kaoelă toboek sè ngal-nèngalè èangghåḍijă pas palèman ka losmen .

BHAB 6.

DARI BANDOENG KA BATAWI .

È arè angghåpanèka djhoeghan pokol 2.24 kaoelǎ nompa ' expres , sè mangkat dări Djoekdjă pokol 5.50 toron sobbhoe , palèmana ka Batawi .

Ta' katjatora båḍåna è djhålån , expres napa ' ka settatsijoen Meester Cornelis lerres pokol 6 magrib . Kaoelă toron èangghăḍijă , ladjhoe nompa' seppoer sè mangkata ka Salemba -Tanaabang pokol 6.20 . Saamponna napa ' ka bäktona seppoer sè ètompa'a kaoelă pas mangkat ; pokol satengnga pètto ' napa ' ka settatsijoen Salemba .

Sarrèna samangkèn kaoelă ampon abit sè enneng è naghårå Bătawi , dhåddhi ampon bănnja ' pangaonèng kaoelă bhäb kabădă❜ån sareng tjarètana naghărǎ ka'ijă . Mèlana samangkèn kaoelä adhoengngèngngaghiǎ tjarètana , tapè nèng èkala ' tok -lantokka saos . Dhinèng sè èterrangngaghiǎ kavelă panèka èpaongrota noro' keuneng nganna, (ta ’ èpaongrota noro ' bǎktona nalèka kaoelă nèngalė (èntar) ). Amarghå angghåpanèka kabǎnnja'an (para ' sadbǎdjă'ǎ ) padjhălănan kaoelå è Båtawi ta ' èterrangngaghi tangghål boelånna .

Kadhi sè ampon èterrangngaghi èdǎlem „ Padjhălănan ” băgiăn sè kapèng sèttong, bhab 5 , ghi ' roe -bhoeroe kaoelă napa ' ka Bătawi djhoedjhoek ka kampong Palmarèjem , afḍéling :

Meester -Cornelis .

Njama angghäpanèka otja' Bălăndhå , bănnè otja' Djhăbă oatabă Maladjoe (olja' Hindija ) . Dhinèng asal -molana njama ghellǎ ' kadhi èbăbă panèka :

Ghi ' nalèka djhåmanna Kompennè koṭṭana naghåră Bătaw parèka tje' parana kènè'na , tor tjè' soboengnga ; sè rammè neng - è dhi '- seddhi'- na pasèsèr malolo , engghi panèka sè samangkèn ènjamaè kotta ladjoe”. É nalèka angghåpanèka èḍålem koṭṭa ghella' bådå bhăngsa Bălăndhă kasorang apangkat „ Meester ", anjama ,, Cornelis ". Towan Cornelis ghellå' andi' kebbhoen , papalessiran ; kennengnganna mongghing lao’- na koṭṭa Bǎtawi . Kebbhoen angghǎpanèka sareng bhăngsa Bălăndhå ènjamaè „ Meester - Cornelis-tuin”. Bit -abit pas èrèngkes , nèng ènjamaè Meester -Cornelis malolo .

Saamponna kennengnganna kebbhoen ghella' dhăddhi koṭṭa, pas ènjamaè ; koṭṭa „ Meester -Cornelis ", teptep kantos mangkèn .

Samangkèn kaoelå adhoengngèngngaghiă padjhålänan kaoelă ghi' naléka enneng è kampong :

Palmarèjem (Kanonlaan ).

Mèlana kampong ghellå' ènjamaè „ Palmarèjem ” , sabab èpèngghir lorong radjăna sè terros ka Weltevreden sareng Båtawi băḍå eppalla , sè èbhăḍhi dări marèjem.

È malèka sèttong arè kaoela èntar nèngalè eppal ghella' ; kennengnganna lerres diadă❜ănna (è tèmor lorongnga ) kantor eppos Mèstèr (Mr. Cornelis ) . Eppal angghåpanèka ètamen mandjheng èpèngghirră lorong ghellå' ; boedjoeddhǎ kadhi marėjem kona sè kappra .

Katjatora bakto Compagnie (Kompennè) Bălăndhă aperrang sareng orèng Inggris è Bǎtawi nalèka taon 1619 , bătes lao'na paperrangan ghån kennengnganna eppal ghellă ' . Saoboessa perrang è båtes ghellǎ ' pas èpasangé eppal marèjem , mènangka parèngettan .

Prandhinèng marèjem ghellǎ ' kabǎrrå båḍå kadhik dhǎdjänna sè anè. Tja'na orèng, eppal angghǎpanèka ghi' lamba ' èpakon allè kennengnganna sareng Naghårå ; anangeng saamponna èkalè , ta' , la -mala so'è njellet ; somèlèa èangka' orèng bånnja' kéngéng èangka' ghi' ta ' kèngèng djhoeghån , kantos ta ' tolos èallè . Saamponna ètopoè pas njosol polè abăli kadhi asalla.

Tjarètana orèng sè sapanèka mongghoe ka kaoelå ta ' maso ' ka akkal , olle dhăddhi lètjek, sabab djhǎ ' senga lerres , tanto sadhădjă rèng Båtawi sè wa -towa paḍå onèng katjarètana , tor pas tanto èdjǎ - moldjă .

Saamponna kaoelă marè nèngalè eppal marèjem ghella' , pas adjhålån soko da' lao' , èntara ka Radhin Soenjoto, pottrana Bådhăna Majang (Djember ), sè asakola malitèr è sakola'an :

Militairschool.

Ra-kèra ollè 15 mennèt abiddhǎ kaoelå pas napa ' ka sakola'an ghellǎ ' tor ampon apangghi sareng R. Soenjoto è kamarra dhibi'.

Ekala' pandǎ'na tjarèta , R. Soenjoto pas adhoengngeng bhab kabădă❜ǎnna sakola'anna . Tja'èpon sakola'an militèr ghella' èboekka'na nalèka taon 1857. Para morètta bhängsa Erropa sareng bhẳngsa Bhoemè .

Rèng-orèng sè asakola èangghăḍijă kèngèng èkotja ' ta ' lowang pèssè sè masțè , sabab teddha , angghoej sareng pangladhinna (djoengossa ) padă ollè dări Goepermèn.

Tja'na R. Soenjoto, teḍḍhăna para morèd è sakola'an ghella ' èator noro ' aghămana bi '-dhibi ' , opama : teḍḍhåna rèng Islam ta' èboetjaboe sareng teḍḍhåna rèng Saranè (Kristen ). Pabhettek , pèjatan sareng kennengnganna padå bådă bi'-dhibi' .

Manabi arè Djhoemaʼat , morèd Islamma sè 'ibădă èlèllanè asambhådjång ka masèghit . Dhåddhi njata, djha' Goepermèn panèka ta' alarang (alorghăi ) bhåbåna , sè adjhálănnaghi aghămana .

Sapalèmanna dări angghăḍijă kaoelă pas nompa' :

Ettrèm N.I.T.M. (Nederlandsch Indische Tramweg Maatschappij ),

parlo èntara ka dhǎlemma Daeng Kandoéroean Ardiwinata , Hoofdredacteur Volkslectuur , è kampong Gang Kenari .

Padjhălănna ettrèm ( 1 ) ghellä' atjet-èntjettan , marghǎ antarana halte stopplaats) sèttong ka sèttongnga tjè' paranana semmaʼna ; kèngèng èkotja' sábbhăn padjhălănan samennèt bădă haltena .

Messinna ettrèm sè ètompa kaoelă ghellǎ ' ngella aèng dhibi ’ kadhi seppoer otabă ettrèm, tapè ladjhoe èènomè (stoom ) bisaos .

Tja'na orèng djhălănna ettièm ghellà' èbhåḍhi molaè taon 1869. È malèka angghǎpanèka ettrèm ta ' ngangghoej messin , nèng ètarèk sareng djhărån 3 mègghi'. Tarèksi (karèta) sè ètadjhă ' nèng sèttong , oso' 40 orèng . Anangèng bit-abit pas èghåntè è messin, panèka molaė tangghål 13 September 1884, sabab kakowatanna messin panèka pale' pan-sa ponapan polo kalèna kakowatanna djhärän (2).

Katjatora saamponna ettrèm ghella ' napa ' ka båtessa afdeling Båtawi sareng Meester Cornelis , èngghi panèka è pasar Mattraman ( 5 ) , è bărǎ ' - lorong (èdǎlem afdeling Bǎtawi ) kaoelǎ nèngalè sakola'an , sè anjama :

Gymnasium Willem III .

Sakola'an ghǎpanèka , sakola'an sè ghi - tèngghian kadhibi ' è tana Hindija Nederland , èpaddhek nalèka taon 1860 sareng Towan Bessar Goepennor Djindrål Chs . F. Pahud , sareng èdhina Sampèjan-dhålem Rato Willem III tor pas ènjamaè ,, Gymnasium Willem III ",mènangka dhǎddhi parèngettan .

Rèd -morètta sakola'an ghella ' ghi ' lambă ' padă abengko èḍălem pakaranganna kadhi atoranna sakola'an malitèr , Opleidings -sareng Kweekschool ; anangèn samangkèn padă abengko èlowar , sabab atoran ghellǎ ' èobă molaè dări tangghål 1 October 1879 .

Saamponna ollè ± mennèt abiddhå ettrèm ghella ' ka 5 pas napa ' G. Tengnga èngghi panèka lerres è lao'anna halte Gang Kenari . halte Kaoelǎ pas toron èangghădijă .

È bärǎ ' djbälänna halte ghella ' băḍă bengko radjă ata' essèng , engghi panèka:

Fabbrik jandhoe ( Opiumfabriek .)

Fabbrik jandhoe angghǎpanèka amassa ' sareng njeppo'è tjandhoe regie (ressi) sè èdjhoewălă Goepermèn è tana Hindija Nederland .

Naghårå se momolan èoddhi èdjhoewăii tjandhoe regie ghellǎ ' nèng è karèsidenan Madhoeră, èngghi panèka molaè taon 1897, marghǎ éangghǎdijă

a. ta' bănnja ' rèng amadhåddhă .

b. ghampang djăga'ånna håb kalowar maso'na tjandhoe gellap . Dhǎddhi saopama dhǎghangan jandhoe regie ghellǎ ' èamboewǎghi , marghǎ ta' padjoe otabă marghǎ laènna , tanto Goepermèn ta' rogi bănnja .

Laèn dari angghåpanèka fabbrik tjandhoe ghella' èbhădhi pamarèksa'anna jandhoe tangkeppan , sopadjå èkaonèngana : ponapa lerres jaudhoe gellap, ponapa tjandhoe regie otală jandboe tjamporan . Dhinèng orèng sè éwådjippaghi ngaonèngè ka bhidhåna tjandhoe gellap sareng jandhoe regie panèka nèng sèttong doewǎ ' antennar bisaos , sè ampon mastè èngghi panèka Dirèk toerra fabbrik tjandhoe sareng Scheikundige ( 1) bhălăna .

Manabi bădă orèng èpangghi kaengghoenan tjandhoe gellap , sabelloenna bhoektèna marè èparèksa è fabbrik ghellǎ ' , parkarana ta' èpotos , sabab jandhoe bhoektèna gbi' ta ' terrang , djhǎ ' lerres bånne tjandhoe regie ( jandhoe gellap).

Mètorot tjarètana orèng, sadhădjă orèng sè alalakon lamon kalowara tabǎ maso'a è bagian dålemma pakaranganna fabbrik ghella ' mèstè padă èbangkangè , sabab tako' amè ' ngètjo tjandhoe èèrrep èpangangghoejja . Anangeng maskè sapanèka dhăng -kadhẳng båda djhoeghăn sè kengèng ngètjo , èngghi panèka èèrrep èdalem taboe'na (èontal ). Naléka èkaonèngè , pas dhoeli èpargasi ; dhåddhi tjandhoe sè èontal ghella ' pas dhoeli kalowar polè .

Katjatora saamponna kaoelă napa' ka dhälemma D. K. Ardiwinata mèreng kabär djhǎ' kampong Gang Kanari panèka kèngèng ènjamaè mastèkana kampong Bätawi , sabab èangghadija djhemdjhem , tadă karoesoeăn malèng , rampok otaba lép -salèp . Rèng-orènguga padă lèboer ibădă , bisoehoer däri laèn kennengngan ta' băngal maso ' , marghă manabi katemmon ta ' mangghi paboeroeăn , karana è pèngghir lao' èkennengugè pakaranganna fabbrik tjandhoe , è pèngghir hără❜ sareng dådjǎ songaj Tjikini . è pèngghir temor lorong radjă tor èdjågå poelisi asèkep sanapan (manabi malem). Ponapa polè ampon kalakon doe kalè băḍă malèng ḍări laèn kennengngan padå katemmon tor padă matė . Dhăddhi pas taḍa' malèng băngal maso ' polè .

Amarghǎ angghǎpanèka bånnja' orèng mantja sẻ padă enneng è kampong angghåḍijă somèlèa djhǎoe ka pangghåbåjănna , sabăb malar kadjhemdjhemmauna kampongnga , tor hawana saè . Mèlana kaoelǎ ladjhoe taghijoer djhoeghan ngalle ka angghåḍijă sakalè .

. E nalèka sèttong arè kaoelă èntar nèngalė :

Fabriek ( 1) Java Cold Storage"

lerres è djhådhimor kaoelå , engghi panèka èboedina settatsijoen Salemba. Java Cold Storage ghella ' andi'na Maskeppè bhăngsa Inggris. Dhǎddhi njama „ Java Cold Storage" angghåpanèka engghi otja' Inggris . Bǎtja'anna sapanèka : Java Coud Storèdj ; artèna : Java = Djhăbă, = Cold = tjellep (koud Băl ), Storage goedång . Dhǎddhi maksotta : Goedång tjellep è tana Djhåbå .

Prandhinèng goedăng Java Cold Storage ghellå' èbhadhi kennengngan panaroan sareng padjhoewälänna dhåghängan bådhălăn tana Australia ; opama : dhågbingnga sapè , embi' sareng băbi, powan , mantiga , kèdjoe, salem, sardin , biskit , maddhoe, boewă aèr, anggoer, appel sareng èn -laènna .

Mètorot katerranganna Radhin Djajawinata , djhoertolès èanggbăḍijă , dhăghẳngan sè èghibă dări Australia ghellä❜ båḍăna ètengnga paladjărăn saos 30 are. Mangka napa'na ka Bătawi ta ' ladjhoe padjoe , dhäddhi kodhoe étaro dhimèn ; la mala bădă dhäghing , wǎ '-boewǎ'ån sareng èn -laèuna sè ètaro kantos 6-7 boelån. Sonèlèa dhăghing sareng wǎ '-boewǎ'an ghella' ètaro sapanèka abiddha , tapè ta' poron rosak ; dhăghingnga manabi èerra’ghỉ metto dără kadhi dhăghing sẻ ghi bboeroe èsambhelli .

Mauabi oreng mereng kabbår bhab panèka tanto tjè'mengnga'na tor ollè dhåddhi ta ' partjadjă , ma' båḍă dhåghing sareng wă '-boewǎ'ăn tahan ètaro 6-7 boelăn . Dhinèng sè dhåddhi marghana ta ' rosak , sapanèka dhåghing , wa '-boewǎ'ån angghåpanèka padá étaro èḍălem pangkeng (goedǎng ), sè atabing sareng aghǎbhăk tor alabang papan rapet, kantos ta' kamaso’an hăwă dări lowar . Pangkèng bhoeroe èèssè'è hǎwǎ tjelep, sè èbhadhi tor èpamaso ' sareng messin .

Somèlèa ampon èterrangugaghi sapanèka , tapè tanto bånnja ' orèng ta' oneng ka sabăbbhǎ bhărăng ghella ' sè ta ' poron rosak ésabǎ ' è hǎwǎ tjellep . Mèlana kaoelă parlo nerrangngaghi sakadhárră . Tjaʼna rèng pènter, dhåghing sareng wǎ '-boewǎ'an panèka rosakka nèng alantaran kèngèng bhărăng alos sè anjama bakterie (1).

Bakterie paneka , manabi enneng è temperatuur (panassa häwä ) sè addhoe ka aba'na, tașă' polè lakona kadjhabhǎna marosak răng. bhărång sè èkennengngè. Manabi hǎwǎ sè èkennengngè ghella' èpatjè' tjelleppa , bakterie panèka taʼ ta' ngennèng ) Djhoeghăn apa -ponapa ( . saopama håwå ghella ' epaseḍdheng panassa polė , abăʼna èngghi pas molaè ararosak polè .

Samangkèn kaoelä nerrangngaghiǎ tjarèta bhab kabăḍă’ănna pangkeng jellep ghella ' Rèng -orèng , sè kalowar maso ' . è pangkèng angghăḍijă padă ngangghoej kalambhi panas (kadhijă „winterjas ”,èngghi panèka mantel sè èangghoej èmosèm winter sareng bhängsa Erropa ) , sabab manabi ta' sapanèka tanto ta' ka katjelleppanna . tahan

Kaoelǎ ngoddhi noro ' ta' ngangghoej kalambhi panas . Ghi ' maso ' kadǎlem labångnga kaoela ampon arassa bhoeroe napa ' ta' kowat tjellep ;mangka so'è kadalem so'è tjellep . Mèlaèpon kaoelă pas dhoeli abăli kalowar .

tjė ’ Tja'na orèng , håwå è tana Australia sareng Èrropa panèka tjelleppa manabi ètèmblăng sareng hawă è tana Hindijå Nederland . Somèlèa kaoelă ta' onèng èntar ka tana Australia otaba ka Èrropa , tapè kaoelă onèng ra-ngèra bhåb katjelleppanna hǎwăna ; rassana ta' djhǎoeă sareng katjelleppanna hawana pangkeng ghellă ” ma ' masè .

Sakalowarra dări Java Cold Storage ghella ' kaoelá pas terros M. lăn -djhålänan , nompa ' ettrèm N. I. T. da' dådjă . Èkala ' lekkassa ka tjarèta ettrèm ampon napa ' halte Gang Sepijer ; kaoelå pas toron èangghădijă , ladjhoe adjhălăn dă lorong sè èpèngghir bără ' noro ' lao'na Lapang Singa ( 2 ).

Panèka ghǎmbhărrǎ kantor ,sèsareng rèng Bătawi ènjamaè :Kantor Palis ,sareng

tana lapang Singa (Waterlooplein ).

Kantor bitjara ().Stadhuis

Sabelloenna kaoelă nerrossaghi padjhălănan , parlo nerrangngaghi kabădă'ǎnna halte ghella ' dhingèn . Kennengnganna halte ghellå' lerres è tapakḍăngḍångnga Gang Sepijer . Lorong se dări lao' dă dădjå terrosanna lorong sè dări Mèstèr , djhoedjhoek ka Pasar -Baroe terros ka Bătawi ; se dări tèmor dă bărǎ ' (Gang Sepijer ) dări Goenongsari terros ka lon-alon Gambir (Koningsplein ). Paddhoe tèmor-dădjåna tapakḍăngḍång ghellǎ ' èkennengngè kamar bola sè anjama ,,Militaire Sociteit Concordia" ; kamar bola panèka talèbat radjă sareng saèna , manabi nèngalè mar - kamarra neng -èḍålem , saèna rarengghån bhăghoessa rằng - bhărăng, ranglarangnga arghăna , kaoeld pas tomboe pèkker : kamar bola apa karaton ? Eeddhi'ănna kamar bola panėka bădă bhoen -kebbhoenanna , manabi mal u dhamarra njarektjek , èra' tarkataran kadhi sèjangnga . Èangghăḍijă esaḍijă'ǎghi atosan mèdjå nè'-kènè' èkalènglèngè korsè . Se todjoe' èangghäḍija namong rèng soghi bisaos , ngaḍă'i mènoman sareng teḍdhåʼăn sè è- saè, sè onèng maḍångsa djhilă ; kopèng bhoenten ta ' arassa èkabǎlloennaghi sabab stafmuziek djhă '-sakeddjhǎ ' amonjè . È bhoen - kebbhoenan angghåḍijä taḍă ' laèn djhǎbhä senneng sè èkarassa ; sadhădjă pantjadrijă ollè băgiăn băngsèbăng. Ènoman , teḍdhǎ'ăn saè , mosik sannjak , tatèngalan bånnja ' , Laenna ngaterappa dhamar sareng bhiroena bhoental, bănnja ' para nja -njonja, sè paḍă ngabbhiåghi dhån-dhănanna, ngettokkaghi kapènterranna , bhåb ngator abå ' băn ngangghoej . Lalak ta' arassa lalak , håwå tjellep njarepsep, angèn ser - kalesserran . Orèng sè ta' soghi namong narèma nganggal ḍări djhǎoeănna bisaos . Kaoelǎ maso' ka bilǎnganna orèng sè padå nganggål .

È paddhoe tèmor -lao'na tapakḍängdång ghellä' èkennengngè bengkona pamosiglån sè anjama ,,slaſmuziek ” , paddhoe bără ’-laoʼna èkennengngè „ tangse " sareng bengkona para opsir ; paddhoe bără’-dådjăna bäḍă

Lon -alon Lapangsinga (Waterlooplein ).

Enga ' - tengnga'anna Lapangsinga angghåpaneka bäḍă bădă pèlar bătona boengkol tor tèngghi robăna potè molos ; è kontjo'na bădă tjan-matjananna (nga'-singaʼan ) apolas tjelleng . Angghǎpanèka marghåna pramèla lon-alon ghella ' ènjamaè ,, Lapangsinga " .

Tja'na orèng, nga'-singa'an ghella' èpaddhek nalèka taon 1828 . Dhinèng ghoenana èbhåḍhi tandhă parèngettan nalėka paperrangnga Radjhǎ Frankrijk (Parasman ) ètana Erropa , èeddhi'na dhisa Wterloo

(è tana Belgie ), kantos kaboen , bhălătantrana tjar katjèr , tor kapala perrangnga (Radjbåna -Napoleon Boneparte I) kengèng pèghǎ sareng mosona, èngghi panèka nalèka taon 1813.

Katjatora kaoelǎ sè adjhălăn dă' bårǎ' noro' pèngghir lao'na Lapangsinga ghelia ' , saamponua napa ' ka paddhoe bără '-lao'na , pas abhiloek då' dádjă . Lorong sè èpèngghir bårá'na Lapangsinga , teppa bhaktengngana atjangka ḍå ' bårå' terros ka lon -alon Gambir (Koningsplein), engghi panèka sè anjama Gang Willems (Willemslaan ) . Ènga'- tengnga'anna lorong partellonna è pèngghir bårǎă'na Lapangsinga ghellǎ' , båḍă makamma Bälándhåna èkalènglèngè paghår ratja ' bessė ( 1). Makam angghǎpanèka ta' aèssè , nèng èbhadhi parènget an èopama'aghi

Pasareanna Djindrål Michiels .

Tja'na orèng, Djindrål Mahèlis ( Michiels ) panèka sèdhă aperrang è Bhǎli naléka taon 1849.

Djindrǎl Mahèlis panèka kalonta asmana ka orèng Madhoeră ( Songennep), marghå adhil ka bhåbă parèntana, sareng ta ' pang -ghămpang ngokom orèng sarombănna , sabåb kaaghoengan pangghåliån sapanèka : ,,Ngokom rẻng sorang sè ta' sala , ngo’an aleppasa rèng sapolo sè terrang kasala'anna".

Kantos mangkèn è Songennep lagghi' dhåddhi tja '-otja'an , opama băḍă na '- kana' akodboen parkara èn - maènan , sè ta ' soka kapprana ngolja ' sapanèka : „ Maskè ėtanja'aghiǎ ka Djindrăl Mahèlis tanto anoan ( ......... ) engko '."

Opama orèng ad hep dă ' tèmor neng - è pasarèan parèngettan gheillă”, tanto nengalè bengko pangghoeng soson doewă' tje' tèngghina sarta tjè' landjhängnga , èngghi panèka sè ènjamaè :

Kantor Paleis.

Pannengnga kantor Palis (Paleis ) panèka malang då dådjă dă lao' , adhep dă bără ' (ka Lapangsinga ).

Tja'na oreng kantor Palis ghellä' èbhăḍhi nalèka djhămanna Goepennor Djindrăl Daendels, engghi panèka bäkto taon 1809. Kasokanna ébhåḍhiä karatonna (paleis ) Coepennor Djindrăl , tapè ta ' lastarė , pas maddhek polè è Bogor (Buitenzorg ) . Paleis ghellä' pas èbhåḍhi kantor Departement , nangèng sareng rèng Batawi ghi' lastarè ènjamaè ,, kantor Palis". Dhinèng sè båda è kantor ghella ' éngghi panèka :

Dapartement Onderwijs en Eeredienst ,

Departement van Financiën sareng sabăgiǎn

Departement van Oorlog ;

polè èbhăḍhi kennengngan pabålgåddringanna Raad van Indië.

È kanganna kantor Palis bhoeroe bădă pangadhilǎn :

Hooggerechtshof .

Hooggerechtshof panèka panga dhilån sè ghi - tèngghiån kadhibi ' sarta sè adjǎgå sadhădjăna pangadhilǎn è tana Hinḍijă Nederland ( 1).

Parkarana pardjǎdji radjå bhăngsa Èrropa dari pangkat Resident kaattas , kadjhăbhăna Goepennor Djindrål èpotosè èangghăḍijă . Goepennor Djendrål manabi kaaghoengan parkara èpotos è Hooge raad der Nederlanden è nagbără Bålåndhă .

Éantarana kantor Palis sareng artja singa ghella ' , èngghi panèka lerres édjhoedjhoeghanna pasareanna Djindrål Michiels sareng artja singa băḍă :

Artjana Towan Bessar Goepennor Djindrăl

Jan Pieterszoon Koen .

Artja ghellǎ' , èbhăḍhi ḍări bhăngsana ghăngsa ( proenggoe Djh . brons Băl .), mandjheng adhep da ' bără neng -èattas sendhi băto lèpa'an radjǎ tor abăk tèngghi ; astana sè kangan ngentjeng kabăbă , tondjhoeʼna nodhing ka tana ; astana sè katjèr ngastane dhǎloebăng. Tjaʼna orèng, dhåloebăng sè èastanè ghella' ekkarra koṭṭa Bătawi .

Mètorot katerranganna orèng sè onèng ka tjarètana , Towan Bessar sè ngastanè ekkarra koṭṭa Båtawi tor sambi nodhing ka tana ghellǎ naleka nantoaghi tes-bătessa kotta Bátawi , èngghi panèka nalèka boelån Mei taon 1619.

Arija ghella èpaddhek nalèka arè Satto tangghal 29 Mei 1869 bǎdjă pekol 8 lagghoe , èngghi panèka ghi' djhámanna Towan Bessar Goepennor Djindrăl Mr. Pieter Mijer .

Sè maloè masang dhasarra sendhina artja ghella' Towan Bessar Goepennor Djindrål Mijer dhibi '. Naléka angghǎpanèka Toewan Bessar abhoesana (arangkeppan rasokan ) kadhi tokang báto ; masang báto sareng lolo dhibi' . Pangladhinna , sẻ ngangko ' lolo njonja sareng pottrana dhibi'.

Kas -pakakassa Towan Bessar sè nonokangè ghellǎ' paḍă èbhadhi dări salaka sadhădjă , opama : tjetok , landoe ' , sosso'na beddhi ( 1), ettang båddhǎna aèng , djidăl sareng èn -laènna.

Nalékana Towan Bessar masang lolo ètoro'è monjèna mosik sareng marèjem pan - saponapan kalè, kantos kadhi sè maghoenḍhek naghără . E arè angghǎpanèka è Bătawi båḍă mèn - rammèn radjă .

Prandhinèng ghoenana artja ghella ' èpasang èangghåḍijä nèng èbhăḍhi parèngettan , djhå ' omorra koṭṭa Bătawi molaè èbhăḍhi sareng Towan Bessar Jan Pieterszoon Koen kantos ka boelån angghåpanèka (Mei 1869) lerres 250 taon , èngghi panèka molaè dări boelăn Mei 1619 kantos ka hoelan Mei 1869 (2).

Saamponna kaoelă marè ngal -nèngalè dări pasarèanna Djindrăl Mahèlis ghellǎ' pas adjhålån noro ' lorong sè då båră' djhoedjhoek ka lon-alon ,, Gambir " . Lerres èantarana pasareanna Djindrăl Mahèlis sareng lon -alon Gambir , lorong panèka èpegghǎ ' songaj Tjiliwoeng dǎ' dådjă dă ' lao' . Ghålåḍhăgghå songaj angghǎpanèka sareng rèng Bătawi ènjamaè ,,Djembatan Willems."

Mongghing dådjăna ghǎládhǎk ghellå ' băḍă tana sarat èkalènglèngè songaj , tèngalanna dhi -kadhia polo èngghi panèka boediǎnna bhintèng tana, sè sareng rèng Båtawi ènjamaè ,, Gedong peteng ."

Ra-kèra padjhălănan 3 mennèt kaoelă ampon napa ' ka kontjo'na lorong (Willemslaan ), èngghi panèka mongghing lao'na paddhoe tèmor -dădjǎna :

Lon-alon Gambir (Koningsplein).

Tja'na orèng lon -alon Gambir panèka djă '- radjå’ăn kadhibi ' ḍări sadhädjäna lon-alon è tana Hindiä Nederland . Bhängonna ta ' masaghi tjè ' tjè ' lerres hadhi kapprana lon-alon , pèngghir dădjăna pandă'na ( tjopè'na ) manabi èbhåndhing sareng pengghir èn-laènua . * Radjăna lon -alon angghäpanèka -saeppal masaghi .

Orèng è ampon ouèng ngalènglèngè lon -alon ghellă 'nerrangngaghi , djha kobhengnga lon -alon angghåpanèka padjhålånan --- saeddjhăm .

1 sèrko '

( ) . ( 2 Kangjeng Towan Bessar Jan Pieterszoon Koen panèka kasebbhoet èḍălem bhabhǎt tana Djlăbă ènjamaè ,, Moi rdjangkoeng Konèng ”. Dummèngartèna savanèka : moer ra-kèra rèngkessanna olja ' Portegis ,,Capitaômor " pangradjana bhală -tantra ta è djangkoeng -tèngghi ; konèng oilè diăddhi dari otja Läländbă „koning "

ardjbă (rato ). Se djhoemenneng Goepennor Djindral doe kalè , engehi panèka molaè taon 1619- 1623 sareng taon 1627-1629 . Pase băna nalèka taon 1629 , engghi panèka nalèka Soltan Ageng (Mataram ) ngèppong nagbără Bătawi .

Adjoenanna dhǎlemma To wan Bessar Goefennor Djindral èRijswijk .

Pongkoranna dhălemma Towan Bessar Goefennor .Djindrăl

È sakalènglèngnga lon-alon ghellǎ' băḍă lorongnga rangkep doewå, èngghi panèka sè lowaran djhălăn radjă , sè dălemman nèng èbhăḍhi băt-lèbădhånna rèng adjhălan soko , sareng bhangsa Èrropa ènjamaè : trolloir (maos : trottoar 1 ). Lorong angghåpanèka (trottoir ) ètèmbhoek sareng bǎto sè ètjampore asphalt tjè' băunjaʼna , kantos ngalèksèr dhi-kadhia palèstèran (kadhia lorong radjă è Sorabhådjå ).

Manabi orèng mèreng bhab karadjăʼănna lon-alon Gambir ghella' , maste pas ngèra, djhă ' lon -alon angghǎpanèka tanto saè ; anangèng pangèra angghǎpanèka kalèro , marghǎ boedjoeddhǎ ta ' saè, karana tanana bănnja ' bă '- lembingnga , ponapa polè rebbhåna ta ' èparatènè ( 1).

Mongghing bärǎ'-djådjåna lon-alon ghellä' aella' lorong , katèngal pongkoranna dhålemma Towan Bessar Goepennor Djindrǎl éngghi panèka kalong ghoeǎnna manabi kalerressan bădă è Bătawi .

Diadă'ǎnna angghåpanèka , lerres èpèngghirrå lon alou (aella' lorong èkennengngè kantor tèleppon (telefoonkantoor).

È pèngghir temorra lon-alon ghellă bădă settatsijoen seppoer N.I.S. (2) sareng găridjă Protèstan , sè ènjamaè găridjă ,,Willems". Bhăngonna ata'na gåridjă angghăpanèka boenter kebboeng dhi -kadhiǎ tjongkop astana Soltan Songennep . Dhinèng sè èbhadhi lai ,abhăngon sèrap . kadhi ata '

Èpèngghir lao'na lon -alon bădă lodjhi karèsidèn an sareng sakola'an hakim (Rechtsschool ) .

Dhinèng épèngghir bäräna bădå bengko panjempennanna rằng bhårång kona atjem matjem , bhărăng rambing , ghăghǎlian , pakakas perrang , sareng én-laènnèpon (Gebouw van het Bataviaasch genootschap van kunsten enWetenschappen ),sè ènjamaè „Museum ”, polè dhalemma Consul Djerman (Duitschland ) .

Ta ' katjatora băḍana è djhălăn , kaoelă ampon napa ' ka :

Museum Gheddhoeng ( ghadj hå ) .

Bengko museum (moesioem ) panèka sareng rèng Bătawi ènjamaè „gedong gadjah " ,marghã èadă'ănna bădă djhåʼ -ghădjbăʼăn dhimbhăghana , mandjheng ètas sendhi lepa'an abäk tèngghi . Tja'èpon , djhǎ '-ghǎdjhǎ'án angghåpanèka kèrèmanna Rato (Radjhă ) Sejem, menangka dhǎddhi tandha panarèmana ka Kangdjeng Goepermèn , margha saè arè Sennen tangghål 27 Maart 1871 .

È amper adă❜na (voorzaal ) museum ghellǎ ' båḍå artjana nem mègghi ' djă- radjă dhi -kadhia orèng paḍå ngangghoej senḍhi lèpaʼan , adjbădjhăr wǎ'-docwá'.

È museum bhoeroe bădă pangkengnga sė anjama „,kamar emmas ” Kamar emmas panèka tèngalanna tèra' kadhi sè rabák , marghǎ èangghǎdijă aèssè lamarė possa ' aèssè bhårang emmas ènten . Dhinèng răng nhăráng sẽ báã bangghadija habannjaan posakana para rato è tana Hindia Nederland , kadhi :

1. Ko'-djhoeko'an kadjoe 2 mègghi' ; bhărăng panèka èpangghi èattassa labăng ghåliḍhighǎnna karaton Djambi nalèka taon 1858.

2. Pita bennang emmas nganggboej mak‹ ţa Nederland sè è̟gbåndjhårrăghi ka Toekoe Moeda Said Setija Maharadja , kapala perrang VII Moekim (Atjė) nalèka taon 1888. Anangèug nalèka taon 1896 pas èpondhoet polè , margha Toekoe Moeda ghellǎ' ta' èsto .

5. Pèlor emmas anè , bădă ghămbharră mowana manossa ; iñatana dări enten (2 wègghi ') dări Atjè.

4. Kerrès ellok ,,Baroe sembah " abinanna Soltan Bhåndjhårmasèn . Mèlana kerrès cheilǎ ' ènjamaè ,, Baroe sembah ” , sabăb dhimèn Soltan sè èako dhǎddhi Radjhǎ saamponna kaaghoengan kerrès ghellă”.

5. Korse emmas Tja'na orèng , korsè augghåpanèka abhadhi nalèka paparènta'an Soltan Adam , Bhănd ,hårmasèn .

6. Padjoeng karadjhå’ăn Bhăndjhărmasèn dări emmas , mandjheng ètengnga .

7. Mandiră sottra konèng agaugghoej ghämbhăr bintang , asmana Alla, Nabbhi Mohammad sareng èn-laènna , patjara karaton Båuten. Mandirǎ angghapanèka ampon tjè' rosakka . Kontjo'na dhanauganna èpasangè oen - dãoenan konèngan . èokèr karawangan ngangghoej ghămbhăr doedoewa ' , mènangka panolak .

8. Mènangan dari pelokka pao djenggé dhåmpè' sapasang , ngangghoej soko sowasa, patjara karaton Bånten.

g. Kakapa ( lapa ') bhaghoes , dări Bhăngkalan .

10 . Korse taleppokan 3 megghi', dări kamarra tamoj è lodjhi karesidenan Djoekdjåkarta , sè tèngghi saḍijăʼán kalongghoeånna Pèjandhälem Sultan. Anangèng atoran angghåpanèka ladjboe èobă sareng

Goepennor Djindrǎl Daendels ; kalongghoeånna Soltan sareng Residèn épa padă .

11. Tamèng emmas sapasang , tjarana karaton Bhångkalan ; radjana saghåddhăng tangghoang .

12. Topi ghǎloeddhroe tjelleng, sè sareng 1èng Bhăngkalan ènjamaè „ kottja tjabåug." Topi angghåpanèka ètaratasè ènten djă - radjă , bănnja'na 693 mègghi' ; èpèngghirrå èpasangè boeloena mano' potè .

Tjaʼna orèng kottja tjabăng ghellǎ ' ghem -aghemmanna Pèjan -dhålem Panembǎ'án Tjakraadiningrat VIII ( 1).

13. Kerrès sè Djǎkapitoeroen dări karaton Bhångkalan ; pendhoegghă saparo emmas, saparo sowasa ; landhijǎnna ètarè¹èsè ènten .

14. Talam emmas boenter èkaolle dări karaton Bhångkalan . Èattasanna talam angghǎpanèka băḍå tolèsanna aksara Bălăndaǎ otja' Bålåndhå sareng aksara Djhåbă otja' Djhåbå ; maksoddbă sapanèka : ,,Tandhǎ parèngettan dari Kompennè ka Panenibha'an Madhoeră , Adipati Tjakradiningrat ( * ) , naleka orèng Madhoerä nolongè perrangnga Kompenne sareng orèng Inggris è Bătawi taon 1785 .

Talam ghellǎ' manabi kaoelá ta ' tahèlap èbhåḍhi dări emmas sabidhǎk , berråt 342 (tello polo empa ' satenguga ) rènggit , kabellina , ètarèma'aghi naleka boelǎn f 2200 (doe èboe doe ratos ropėja) Februari 1876.

15. Mandiră pandoella karaton Mekkasan . Mandiră angghǎpanèka bădă ghămbhārră dhibå bhoeta ,, Tjengkara " negghoe ' jalo' sareng tamèng .

Laèn dári angghåpanèka è lamarè sè èpèngghir ḍádjă bănnja răng-bhărăng sè amata enten , hårlejan , djămerroet , mamèran sareng èn-laènna . Èdälem lamarè angghåḍijā båḍå sello' sapasang sareng kakalong padă amata bärlèjan jè' radjána . Saddjhegghå kaoelä ghi' ta' onèng nèugalè bărlèjan sè radjåna kadhi angghåpanèka.

Pole bădă kerrès ellok , sè alandhian emmas taratas bailėjan sareng mamèran djå radjă .

Dliněng rằng khărăng sè bida è lamare angghăl jă kalănnjaan dări Bhăli sareng Lombo ' ; băḍă djhoeghăn sè dári Borneo sareng Sélèbes .

Saamponna bălăttra kaoelă sè ngal -nèngalè è pangkèng angghåḍijă , pas ngallè ka pangkẻng bănnèan , sè possa’sareng răng bhằrăng , ta kaetong bårna otabǎ matjemma .

Èpèngghir dădjăna pangkeng panèka båḍå marèjemma në’-kènè' sétong épanongko' diattasanna lamarè pettè (toonbank Băl .) Kontjo'na marèjem angghǎpanèka abhăngon jèṭakka olar sè anganga . Tja'na orèng, marèjem ghella ' èkaollè dări Atjè .

Neng-èeddhi'ǎnna marèjem ghellä' båḍå sanapan dări Atjè amatjemmatjem tor dhă -njalèndhă , opama : Bădă se elloppa tjè' pandǎ'na, tapè radjana salengngenna rèng towa ; tèngalanna kadhi marèjem peltè'an , sẻ ngangghoej popor . Polè bădă se elloppa abak radjă , tor tjè' landjhẳngnga ; ra-kèra doe kalèná landjhångnga elloppa sanapan sè kappra .

Di bără❜ǎnna marėjem olar ghella' , èattasanna lamarè peṭṭè , băḍă tandhoe korséna doeḍoewă ' padă ngangghoej padjoeng . Dhinèng tandhoe angghǎpanèka bekkas katètèanna Rato Bhǎli , èkaolle nalèka taon 1906.

È di bărǎ'ǎnna tandhoe ghella ' bădă lamarè petțèna djhädjhăr doewǎ, sè lao'an aèssè kalambhi sareng oto bessè abhăngon rantaj djhǎliket , éngghi panèka angghoejjǎ kapala perrang bhăngsa Èrropa ghi djhǎman konana ; sè djhoeng dădjă❜án aèssè răng -bhårång dări Papowa , Daja' sareng èn - laènna , opama : pana sareng ghăndhibǎna , tamèng, oto tamèng dări kolè'na bhoeroen alas , kakalong sèjongnga tjèlèng sareng bànnja ' matjem laènna .

Edalem lamarè sè pengghir lao bădã khărăng auaman ,angghi ăn sareng tennonan amaljem -matjem padå bådhălăn Borneo sareng Sélèbes . Eangghǎdijă kaoelå nèngalè kalambhi sareng bhakalla padă dári dhǎloebång kadjoe . Bhi -kalambhi bhoeroe bánnja ' sè èpola èpolas ( ) kadhi djita , kantos ta' katara djhå ' dhǎloebăng .

ka se Kaoelǎ pas nèngalè polè pangkèng djhoeng bără❜ån , engghi paneka pangkeng kennengnganna badjăng , topèng , ta' bhoetaʼan sareng Dhinèng bådjångnga abårna empa , sabhängsana . èngghi panèka :

badjang poerwo |Dări kolè ' a. . Badjang angghăpanèka báḍå sẻ

bädjång geḍdok abhängon tjara (bådhălăn ḍări ) Bhǎli . b.

bådjăng kroetjil (kliți ' ḍări kadjoe ghipèng , c. )

d. bådjång gole ' , dări kadjoe boengkol , asampèr .

Diattasanna lamarè sè pèngghir dădjă (adhep då bårå ' ) băḍă rèng -orèngan doedoewǎ ' radjåna dhi -kadhia rèng towa ,èngghi panėka , Bhälädhibă (Rato Madhoera )sareng Karèsna păță teppaʼna atangdhång .

Èḍǎlem lamarè bără ' sè èpèngghir dădjă băḍă kalambhi njalèndhå doe mègghi' dări Bhǎli , èngghi panèka padă dări pèssè kentang èto'or , tjora'na kadhi sèssè' . Pangèra kaoelå kalambhi ghellä' anḍi'na orèng soghi , angghoej dhir-èdhirrå .

Samarèna ngal -nèngalè èangghåḍijă kaoelă pas ngallè polè , maso ' ka pangkèng sè rä'- bără ' kadhibi ' . Pangkèng hhoeroe ta ' patè bănnja' èssèna tor ghi' ta ' èator ongghoe. marghǎ ghi' bhoeroe èèssè'è . Èangghăḍīja băḍă lamarè , sè aèssè răng-bhărăng dări Papowa sareng Țăjă ' ana -bărna ; bhaloetokanna tjeṭakka oreng sadjhăghăddhă ; băḍă sè ampon ronto ghighina , pas èpasang polè ngangghoej dhempol ; sè èsoddhoe ' sareng tombbak kadjoe kantos terbbas ka boen -emboenanna . Neng -edǎlem lamare bănnèan polè badă tjeṭakka réng Papowa 2 mègghi' ghi ' båloedjá , padă èbåḍḍhăi kopè gălbǎs radjă èremrem è aèng kerras .

Èkala ' panda'na tjarėta , kaoelă pas abăli ka pangkèng sè di bårǎ'ǎnna kamar emmas ghella ' , ladjhoe kalowar ka lao'anna lèbåt labăngnga sẽ djhoeng bără án . D lowaranua lalăng angghădijả bănja båto djǎ- radjă adjhădjhăr dă' lao' , padă bădă tolèsan aksara Djbabă konana ; tolèsanna tje' sarana bătja'anna , tor ampon bånnja ' sè ngèrnger , kantos para ' èlanga . Dhinèng monjèna tolèsan ghella' mètorot katerranganna orèng sè onèng matja tor ngartè ka otja'na : nerrangngaghi , tana sè èpasangè båto ghellǎ ' kaaghoenganna Rato Ano , èparèngngaghi (èghăndjhårråghi ) ka Ano .

Mongghing tèmorra băto ghellǎ ' bånnja' artjana , amatjem -matjem , adjhårdjhår dǎ' båră ' dă ' tèmor kantos napa' kadălem labångnga ampèr aḍă ' (è bără ') sè kasebbhoet èada ' . Eangghăḍijă bădă artjana sapè , èngghi panėka katètèanna tjè' radjana , anjama „ Lemboe Andini " ( 1 ' Ghoeroe .

È kontjo ' lao'na djhårdjharånna băio se atolès ghella' bäḍă pėjatan dhimbhăghǎ sareng bhellinguga , opama : dhăngdhăng , egghoeng , talam , pandyhăng sareng en -laènna . Răng-bhărăng dhimbhāghăng bånnja ' sè abăng - lobång, marghå ampon paḍă wa -towa . Tja'èpon rång-bhărăng angghåpanèka pangghian neng -èḍålem tana .

Kaoelå pas maso' ka pangkèng sè neng-è tèmoranna bhǎrăng dhimbhagha ghella ' , engghi panèka sè aèssè o-paraoan, sampan, pakakas megbǎ ' djhoeko' (è tase ' otabă è songaj ) bhǎțek ana -bărna sareng én-laènna.

Ta kaljatora käbădã ănna răng - bhărăng êdalem pangkeng ghilla ”, kaoelǎ pas ngallè polè, maso ' kadǎlem pan kèng kènè ' , sè ènjamaė , Compagnieliamer ” . Dhining ěssèna pangkẻng ghelia” răng bhărăng sapattjrèna èssèna roma, kadhi : randjång saparadhek , lamarè , dhàmar , mèdjă sareng èn -laènna.

Èlowar labǎngnga pangkèng ghellă ' (di ḍădjă’ănna) băḍå eddjhăm sèttong tjè' radjǎna , èngghi panèka èkaollè ḍări koṭṭa Bătawi ladjoe.

Dări angghăḍijă kaoelă adjhălăn dă ' tèmor lèbăt diåḍăʼănna kamar bibliotheek , abǎli ka ampèr adă ' ghella ' , pas maso ' ka pangkeng sẻ lao ' pengghir , èngghi panėka pangkèngnga pèssè . Éḍălem pangkéng angghǎḍijă bădă lamarè peṭṭèna pan -saponapan mègghi ' paḍă aèssė pèssè kona sareng pèssè mangkèn dări man -kaʼimman naghără , opama dari Amèrika , Inggris , Djirman , Itali , Toerki , Parasman , Roeslan , Tjèna , Djeppang , Sėjem , sareng èn-laènna . Boedjoeddhă amatjem -matjem , se boenter alobång ètengnga , abhoetjo , båḍă boenter , boengkol sareng èn-laènna . Radjăna pèssè sè boenter båda sè padă Dhinèng sareng tjongappa ghellas , engghi panèka pèssè Sèjem . sè èbhadhi pèssè ghella ' èngghi amatjem -maljem djhoeghån , opama : salaka , dhimbhǎghă , konèngan , dhăloebăng sareng èn-laènna . emmas ,

Laènna pèssè , èḍalem lamarè pețţè ghellă ' băḍă maḍălina amatjemmatjem , dhimbhåghå saren ghångsa (proenggoe ) dări emmas , salaka , .

dădjă labăngnga pangkeng ghella ' sèèlowar ) É ( băḍă rèng -orèngan (arija ) kadjoe asoerbăn , èngghi panèka ghămbhårră khăngsa ‘Arab Sjèh Mansoer asmana , wali karamat , sèdhå èBånten .Kakaramatanna wali angghǎpanèka kalonta kaman -kaamman .Sakèng dari karamatta , artja ghella ' dhẳng -kadhăng èbhåḍhi panjadhărănna rẻng Bătawi , èsabǎ'i kembhăng kadhi rèng èntar ka makam .

Saamponna marè ngal -nèngalè èangghäḍija kaoelă pas palèman lorong dă dădjä’ănna museum . (Lorong angghǎpanèka noro ' bără ' è di atjampo sareng lorong radjă sè ḍă dădjă dă” lao ' èboeḍiănna museum ) . ka lorong radjå bhoeroe kaoelă pas nompa ' Sanapa'na :

Ettrèm èlèstrik B. E. T.M. (Batavia Electrische Tram Maatschappij ) .

sè ètompa ' Ettrèm kacelå bhoeroe dateng dări dådjă Harmoenie ( ) da' ka bhadhi terrosa lao ' Tanaabang , Koendangdija (koṭṭa Parijs ) ,

Palpotè (Kramat ) abhilock ka Pasar Sennen teroes ka kotta Enten (Bǎtawi ).

Ettrèm ėlėstrik ; panèka ta ' èèrèt pa -ponapa , kadhi njamana nèng èpadjhǎlán sareng èlèstrik ; kabådå ånna kadhi èbăbă panèka :

Diattasanna tarèksina (karėꞌana ) lerres èbhäktengngana bådǎ tjolpatijol bessèna , landjhănguga pata sadeppa lebbi . Bhoengkèlla tjolpattjol angghåpaneka tjekka ' ka ata'na tarèksina tor kèngèng èjerlejer ; è kontjo'na båḍă roțăna nè’- kènè ' sè alegget kadhi ling -ghilingnga takal . Leggeddhă roḍă angghåpanèka ètalkettaghi ka kabǎ' , sè èkenteng diattasanna karèta noro ' salandjhångnga errilla. Manabi ettrèmma adjhălån , roḍă angghåpanèka pas apèddhel ; dhăddhi padjhålånna patijolla ngalèksèr ( lotjèr ). Kabă' sè ètalkettè rodǎna tjol -patijol angghǎpanèka båḍă elektrissa , èngghi angghăpanèka sè madjhălăn eltrèmma .

Eltrèm èlèktris panèka nèng mowa ' orèng bisaos . bhoenten ta' abbakta ghǎroebhǎk kadhi ettrèm settoem ; bijăsana namong doewă karėta , karètana èngghi nè kènè' , manabi possa sadhădjă pata aoso ' ± 100 orèng. Dhăng -kadhǎng kantos tello' tarèksi .

Tja'èpon ettrèm èlèktris ghellǎ' èbcăḍhi nalèka taon Bälåndhå 1898 èngghi panèka ettrèm èlèktris sè momolan è tana Hindiă Nederland .

Katjatora kaoelå sè ongghǎ ka ettrèm èlèktris ghella' teppa ' neng -ẻ Gang Trivelli ; saamponna napa ' ka Gang Bringkok (Laan de Bruyn Kops ), lerres éada'na kantor D. P. M. (Dordtsch Petroleum Maatschappij) è tèmor songaj kaoelǎ nèngale dhålemma Konsoel (Consul) Amerika ḍådjă , èngghi panèka bokkèlla pamarènta Amèrika , se kawǎdjibhăn ngaonèngè kăbădă'ánna rèng -orèng Amerika se padă enneng è nagbără Båtawi sareng è èn -laèn naghărá sè ètantoaghi . Kadjhábhǎ Konsoel Amèrika è Bătawi panèka ghi ' bădă pan - saponapan Konsocl pole dări èn-laèn naghǎră, kadhi Consul Groot Brittannie en Ierland (Inggris), Denemarken , sareng èn - laènuèpon .

Saamponna ettrém napa' ka passar Tanaabaug, tor ampon alèggoe ' dă' tèmor , è di lao'anna djhålănna ettrèm (mèngghir lorong ) kavelå nengalè blăţèk sadjhăghăddlå ; băḍă sè ghi' bhoeroe marè èbhățèk , bàḍă sè ampon èbeddhel ; sabănnè bådå sè ampon èsoghă sareng sè ampon élorot. Bhǎțek angghǎpanèka èdjhoewål ka man-kaamman nagbără ; somèlèa è Madhoeră éngghi bădă djhoeghån rèng adjhoewăl . Dhinèng bhatek ghellǎ' sareng rèng Songennep ènjamaè ,,karèt Bătaui”, marghá bhăḍhiänna orèng kampong karèt (1).

Ta' katjatora băḍăna é djhălăn , ettrèm saamponna megghǎ'ă djhålǎnna soppoer Bätawi - Bogor (S.S.) pas napa ' ka sèttong kampong sè bănnja' bengko gheddboengnga djå radjå tor ghi ' padá njar -anjar , èngghi panèka sè ènjamaè.

Kampong Nieuw Koendangdija ( Kotta Parijs ) .

Ko-bengko ghellǎ ' padă apangghoeng; bhăngouna kèngèng èkotja’ samatjem sadhådjă ; sè anḍi' kobengko angghåpanèka sadhådjă Maskeppè sè anjama (Naamlooze Venootschap ) „ De Bouwploeg".

Sarrèna bengko ghella ' padă njar -anjar , tor tèngalanna è kennengngan angghădijă dhikadhiǎ koṭṭa se bhoeroe dhǎddhi , mèlana kèngèng ènjamaè ,,kolla anjar ”.

È paddhoe temor-lao’na tapakḍăngḍångnga djhălăuna ettrèm sareng tje ' seppoer ghellǎ ' băpă bengko radjana , pangghoengnga soson tello , èngghi panèka saddjhana èbhadhiä kantorra ,,Bouwploeg " ghella ' . Lerres èpèngghirră ata'na kantor ghellä ' sakalènglèng masang tolèsan De aksara Bålåndhǎ monjèna „ N. V. Bouwploeg ". Tong -sèttongnga nè' aksara angghǎpanèka padă èpasangè èlèktris -kènè ' pata satanèker kantos narėktèk ; tèngalanna kadhi sè ètaratas mamatan . È bådjă malem panoddjhoe petteng boelån , ra-aksara ghellä ' ,sarat aksara dhămar .

Prandhinèng bhånḍhăna bouwploeg se abhadhi koṭṭa Parijs ghellă ”, tja'èpon f 1500 000 (sèttong satengnga djoeta ropėja ) .

Saamponna ettrèm napa ' ka settatsijoen Mèutèng ( èKoenḍangdija ) kaoelå pas toron , ladjhoe adjhålăn soko noro ' lorong se djhoedjhoek (lorong Tjikini ) Ra -kèra padjhålänan 5 ka tèmor -lao ' mennèt dåri . angghǎdijă , tèmor djhålăn kaoelă nèngalè pakaranganna : è

Kebbhoen binatang (Planten -en Dierentuin ) .

Kebbhoen binatang panèka samangkèn èkaandi ' sèttong kompolan vereeniging ( bhängsa Erropa . Ghi ' lamba ' kaaghoenganna Radhin ) èngghi panèka orèng Djhäbå sèkaalok talèbăt pènter aghămbhår . Saleh ,

Manabi orèng mèreng njama Planten- ( en = Dierentuin Bál . kebbhoen boe -tomboeăn sareng bhoeroen alas ) tanto pas njakkra , djhǎ ' kebbhoen ghella ' aèssè sabǎrnana boe -tomboeån sareng bhoeroen alas. Pangèra angghåpanèka padjhăt tjè' lerressa , tapè ghi ' lambă ' ; samangkèn neng karẻ njamana bisaos , sabab boe -tomboeăn sareng bhoeroen alassa ampon padă èallè ka Bogor (Buitenzorg ).

Samangkenna kebbhoen binatang ghellǎ' nèng èbhåḍhi kennengnganna : men-rammèn , patembhoengan (voetbal sareng tennis Băl .) sareng én -maènan sapatoe rodă ( rolschaatsen Băl .)

Saamponna kaoelă marè ngal-nèngalè è kebbhoen binatang ghella' dări lowar (didälemmanna kaoelă ampon onèng nèngalè djhoeghån nalėka băḍǎ tètèngghoen ) pas terros adjhälăn dă' lao' . Ra-kèra ollè 5 mennet , kaoelă pas abhiloek då' tèmor , noro ' lorong sè anjama ,,Gang Radhin Salèh" (Raden Salehlaan Băl .).

Katjatora saamponna kaoelă para' napa'a ka pèngghir bärå'na songaj Tjikini , è ḍådjă djhålån kaoelä nèngalè bengko pangghoeng abăk radjă tor abăk saè èngghi panèka

Roma sakè' Tjikini .

Tja'èpon roma sakè' angghåpanèka andi'na kompolan (vereeniging sè anjama „ Emma-gesticht ." Dhinèng ghoenaèpon èngghi èbhadhi kennengnganna nambhai sareng aberri ' pondhoeghan ka rèngorèng sè sake' , ta ' mèlè bhăngsa.

Sarrèna maksoddhå vereeniging ghella' saè , atotolonga ka rèng sake' tor ta ' mèlè bhangsa , dhåddhi Kangdjeng Goefermen njombhäng ongkossa (aparèng subsidie) sakadhărră .

Tja'èpon , roma sakè' Tjikini ghellǎ ' bekkas dhalem kalongghoeunna Radhin Saleh , èngghi panèka bengko bhangon tjara Èrropa sẻ momolan è tana Hindiă Nederland .

Lerres caḍă'anna roma sake' Tjikini ghella ' båda lorong dă ' lao ' , Gang Vios (Vioslaan ) njamana , èngghi panèka djhålån ka

Patembhoengan (Voetbalterrein Băl . ) Vios .

Patembhoengan panèka andi'na Voetbalclub ,, Vios ".

Prandhinèng rèng -orènguga Voetbalclub Vios panėka kalonta pèuter maènna , sabab somèlèa sè amaèn bhăngsa ngongodädhăn (kabännja'- an morèd H B.S ) tapè ghǎsèk menuang amoso orèng ger-djångger . Lamala kabǎrră éngghi ghasèk djhoeghan mennang amoso Voetbalclub dări laèn naghårå , sè alorok ka Bătawi , opama : dári Samarng , So rabbădja sareng én-laènta . Pramèla Voetbalclub Vios ghellä' dhäddhi dhir-èdhirra rèng Bătawi .

PADJHALANAN . 5

Rèng -orèng è Bătawi panèka kaètong padă tje' maèrra nèngalè , sabab somèlèa èpèntaè bădjărăn sabing goel bănnja ' saos voetbal ( 1) rèng sè nèngalè , kantos atjetlettjet . La-mala sanaddjhån båda sẻ bădjărănna ghăn saitji , kadhi neng-èḍälem pakaranganna kebbhoen binatang , rèng sè nèngalè èngghi ghi ' possa ' saos .

Kaoela mèreng kabar terrang , djlà' nalekana Voetbalclub Vios élorok dari laen naghåră , bada rèng nèngalè sè apo '- sapo ' sambi apèpèlès , marghǎ kalerressan sake' panas ; mèla èdjă - kadjă , sabab manabi kantos ta' kèngèng nèngalè , polana panjakètta ghella ' , abåʼna arassa rogi radjă .

Anangeng mongghoe ka bhängsa santrèna , èn-maènan voetbal ghella ' ta ' è kaghijări, marghǎ asal -dimolana èn-maènan angghåpaneka ja'èpon ro-nèro Radjha Jazid bin Mocawijah sè ngeṭṭok tor dhoe'-nandhoe ' sèrana Sajjidina Hosèn (2 ) . Tja'na sabănnèna kaol manabi orèng sè ampon onèng ka asal -dimolana èn -maènan ghellǎ ' mangka arassa bhoenga uèngalè tembhoeng sè èdhoe '-tandhoe' , angghǎpanèka dhi - kadhia sẻ bhoenga djhoeghan nèngalè sèrana Sajjidina Hosen, èdhoe '-tandhoe ' Radjhå Jazid bin Moeawijah .

Katjatora è naleka sèttong arè bädja ghoe - lagghoe kaoelǎ entar lăn -djhălănan dă dădjå è lorong Kramat . Sanapa'na ka ghălăḍhăgghå songaj Kramat (Kwitang ) kaoelǎ pas abhiloek då' bărǎ' lorong , noro' sè anjama , Lorong Djindrăl laot" (Defensielijn van den Bosch). Saamponna napa ' ka tèmorra songaj Tjikini , è dădjă djhålän kaoelå nengalè bengko abak radja tor saè , èada'ǎnna labångnga èdjågă sardädoe Bälăndhä , èngghi panèka.

Dhalemma Djindral laot.

Prandhineng dhălemma Djindrăl laot ghellä' è rè - saarena mastè èdjăgă sardăḍoe Bălandha , sè atopi djhämbhoel sareng ngangghoej poelasir . Djhoeghan manabi Djindräl ghellä' kalerressan băḍă è kapal perrangnga , dhǎlemma ta ' èdjägä.

(1) Voetbal panèka sareng rèng Bătawi kappra ènjamaè . ,eggoel ."

(2) Sajjidina Hosen parèka badjana Rasoeloellah . Saamponna Sajjidina Hosen sèdhă . Radjhă Jazid pas èsèdhăi po -sapopona . Karatonna ladjhoe éghantè Zainal- ' abidin , engghi panèka poltrana Sajjidina Hosen. Pangkat angghapanèka ladjhoe terros ron -tèmoron ka poltra -bädjăna Rasoeloellah .

Djindrål laot panèka sè ngapalaè bhălă -tantra tasè ' sareng Departemmèn Marine , njamana pangkatta : ,, Commandant der zeemacht en Chef van het Departement der Marine in Nederlandsch Indie" .

Dări angghăḍijå kaoelå pas terros adjhălăn ḍă ' bără' . Sanapaʼna ka ḍi bără❜ănna ghaladhagghå songaj Tjikini ghella , è lao ' djhålån (è kampong Parapatan ) kaoelä nèngalè bengko abăk radja , éngghi panèka kantor

Observatorium .

Observatorium panèka kennengngan pangokoranna radjå kènè’na odjhăn, tandes lèrèna angèn , ghäntjang lèrèna ondem , panas tjelleppa hǎwă , bănnja' sakone'na kokossa aèng sareng èn -laènna .

Saamponra mare ngal-nèngalè èangghadija kaoelă pas èntar ka

Sakola'an Doekter Hindia Stovia (School tot opleiding voor Indische Artsen ).

Eanghǎḍijǎ kaoelä eater morèd bhängsa Maladjoe kasorang , ngal-nèngalè pan-pona pan sè nè -anè . Da ' - ada'na kaoelä éadjhak ka pangkèng petak landjhång (ta ' masang labăng ) , èdhoedhoei kopè gålbås pan -saponapan mègghi ' , aèssè băi' dålemma manossa , sè kèngèng panjakèt, opama : bhără, atè , perro ' sareng én -laènna .

Laèn dari angghåpanèka èangghåḍijă kaoelă nèngalè kopè gălbăs tjè ' pan -sapona pan mèngghi ' padå radjana , aèssè bhabhådji ' )matė , ( 1 radjǎ kènè ' Mètorot katerranganna morèd . sèngater ghellå ' ,bhåbhådji bhoeroe bădă se 40 arè ghi ( ta' aomor ' aboedjoet bhabhädji ' ) , 3, 5 , 6, 7, 8, sareng 9 boelån . 2, 4,

pè -kopè ghellǎ ' Parandhinèng èssèna melana kowat ètaro abit sabǎb pădă èremrem è alkohol (sapirtoes mornè ) ( ta' abǎoe ) , .

Samarèna ngal -nèngalè èangghăḍijă kaoelă pas éadjhăk nèngalè ka Èangghåḍijă kaoelă nèngalė lang -tolangnga pangkèng petak sèttongnga . bågiänna bhådhån manossa . Pole båda teroanna (tatèndhǎ'anna ) sareng bǎi ' dålemma manossa . Laèn ḍări angghăpanèka kacelǎ nèngalè rasopanna tolangnga bhoeroen alas nè' -kènè ' , opama : tolangnga mano ' , kata ' , olar sareng èn-laènna . Lerres è paddhoena pangkèng angghăḍijă kaoelä nèngalè bhăloetokanna tjeṭakka ghådjhă tjè ' radjăna èlèro ' èmobin .

Sareng ampon marè ngal -nèngalè èangghåḍijä kaoelă pas èadjhǎk ka èn-laèn kennengngan . Panèngalan kaoelă èangghåḍijă korang parlo éterrangngaghi èka'ija sadhǎdjă .

Èkala ' lekkassa tjarèta kaoelä pas kalowar dări sakolaʼan ghellǎ ' , ladjhoe adjhălăn då' dădjă . Ta ' katjatora băḍăna è djhălån kaoelä ka bhintèng tana , sè sareng rèng Bătawi ènjamaė napa '

Geddong petteng .

Bhinteng tana angghåpaneka para ' èkalènglèngana songaj , sabăb se songajja nèng èpèngghir dădjåna . tada ' Bhăngonna ta' aboedjoet kadhi bhintèng tana ongghoe , sabab däri djhäoena ghi ' katèngal dhikadhia bengko . Ponapa polè ènga ' -tenguga'anna båḍă manarana nonggoel (tèngghi ) , tje ' moddhana ka djhǎoena ; è kontjo'na bădă eddjhăm sareng lontjèngnga .

Ata'na bhintèng ghella ' ngalenglèngè manarana , èḍiattassanna ètèmbhoeghi tana kantos rampa kadhi lorong , tor è kangan katjèrra èpasangè paghăr besse .

Tja'na orèng , bhintèng tana ghella ' gbi ' lamba ' èdjăgă sarḍăḍoe kadhi kapprana bhintèng ; anangèng samangkèn bhoenten , nèng étoghoei sardădoe ta' pa -ponapa ( asèkep ). Bhintèng negghoe ' ta' angghǎpanèka mangkèn èbhăḍhi tangsèna sardăḍoe schutterij , èngghi panèka sardădoe kampongan , sè èwådjippaghi adjăgă naghărå èbåkto bădă perrang .

Manabi lerres arè Ahat bănnja ' orèng sè apalessir kaḍiattasanna bhintèng ghella ' , sabab dări angghăḍijă bănnja ' panèngalan sè è-saè ; ponapa polè pakaranganna aop , bănnja ' kadjoeån radjăna , tor èpasangè korsè sareng băngkoe bessè bhadhi paboe -ambocanna rèng -orèng sè apalessir èangghäḍijå ghellä ' .

Laèn däri sè kasebbhoet èantarana bhintèng ( di tèmoranna ) sareng labẵng adăʼna bădă artjana rèng bibinė ' akalèmbăng nongko ' èlas pèlar tengghi . Pèlar angghăpanèka masang sendhi abak tèngghi djhoeghan . mègghi ' Sendhi bhoerce apentè 4 è bårå ' è tèmor , è : dădjă sareng è padă èrèndoei tjan -matjanan bălăndhå . lao ' ,

Pasareanna Djindral Michiels .

Artja parèngettan perrang Atjè (Atjehmonument è Wilhelminapark ) .

Prandhinèng ghoenana artja ghella ' ebhadhi parèngettanna Goefermen Bălăndhå sè mennang aperrang è Atjè, èngghi panèka nalėka taon 1896. Artja angghåpanèka ènjamaè tjara Bálăndhă : Atjehmonument ; èangghäḍijå båḍă bhoen -kebbhoenanna , ènjamaė Wilhelminapark .

Saamponna marè ngal nèngalè èangghäḍijå kaoelă palèman lèbăt labăng adǎ'na.

È tèmor djhălănna pakaranganna bhintèng ghellǎ ' , lerres è dădjå djhålånna lorong se dă ' temor băḍå bengko pangghoeng tèngghi , ètas boeboenganna bådă tolèsanna aksara bessè èkenteng sareng kaba' monjèna : Koninglijke Paketvaart Maatschappij , (K. P. M.), engghi panèka kantorra maskeppè angghåpanèka,

Katjatora kaoelă se palèman ghella' adjhälăn dă' tèmor noro❜ lorong kantor eppos , lebat èeddhiʼănna ghåläḍhåk Pasar Baroe sareng lorong sakola'an (schoolweg ) kangse ka errilla ettrèm èlèktris è lorong sè dări Sennen (lao ') ka Båtawi (koṭṭa ladjoe). Lorong sè terros då' tèmor anjama Gang Marine (Marinelaan ), marghǎ è kanganna lorong angghåpanèka bădă kantoor Departement Marine . È pakaranganna kantor angghǎdijă kaoelä nèngalè tèjang tènghhi 2 mègghi' èṭeng -kentengngė kabă”, dhi -kadhiä tèjangnga kapal , éngghi panèka pakakas tèlègram sè ta ' ngangghoej kabå' , sareng bhängsa Bålåndhǎ ènjamaè pakakas

Draadlooze telegraaf.

tjè ' Pakakas angghåpanèka radjăna ghoenana , sabab kèngèng èangghoej makèrèm kabår tèlègram ka kapal ètengnga tasè ' ; djhoeghån kapal sẻ èkèrèmè kodhoe andi ' pakakas angghǎpanèka kèja .

Saopama bådå orèng andi ' bhǎrăng tjèttjèr èattas kapal , sèampon aladjăr , angghǎpanèka kèngèng èkawat , sopadja bhǎrăng ghellǎ ' èsarèaghiă Dhinèng djhålănna ngawat sapanèka : Sorat kawåtta kodhoe èpassra'aghi ka kantor eppos , sopadja eppos angghădijä ngèrèmmaghiǎ ka kennengnganna ,draadlooze telegraaf ” ghellǎ ' 1 ( ) .

Èkala ' pandǎ'na tjarèta kaoelă pas nompa ' ettrèm èlèktris èntar ka Ta' Bătawi . katjatora badana è djbălăn , ka kaoelă ampon napa ' lorong tapakḍångḍäng mongghing tèmor -lao'na settatsijoen S. S. 2 ( )

lerres è temor songaj , pas terros adjhälän dă ' bärä' , ladjhoe alèggoe ' dǎ' dädjă noro ' lorong ,,Binnen Nieuwpoortstraat ". Ra -kèra djhǎoena 400 M. dări tapakdǎngdáng ghella ' kaoelă nengalè bengko gheddhoeng radja adhep da ' dădja , èngghi panèka

Kantor bitjara (Stadhuis) .

Boedjoeddha kantor bitjara panèka abhängon bengko landjhăng malang da' bără dă ' tèmor , apangghoeng tondlă doewă . Eaḍä'na , lerres èbhaktengnga, masang pentèl apangghoeng djhoeghån . Lerres enga '- tengnga'anna tjampona ata'na pentel sareng ata'na bengkona badă manarana abhängon masaghi bålloe ' atjandilă katja , tor båda lontjengnga . Diattasanna manara angghåpanèka masang tjol -ontjol bessè boengkol ne' -kènè ' ; èkontjo'na masang pèlor langkaleng malang ḍă' bără dă ' tèmor sareng djhämparèng , kontjo'na adhep dă dădjă . Laèn ḍåri angghǎpanèka bådă bessèna polè alandjhángnan sareng tjol -ontjol bhoeroe èbhadhi pangondjhoeghänna mandira . Epengghir adăʼna ataʼna pangghoengnga pentel ghellä ”, lerres è djhoedjhoeghănna manara , bădă artjana rèng bibine ' abhetbhet tèngal tor negghoe ' tèmbhangan.

Prandhinèng ghoenana pèlor lang -kaleng, djlămparèng sareng rèng-orèngan sè abhetbhet tèngal tor negghoe ' tèmbhangan ghellǎ ' , ébhadhi rarengghăn ngèras parsemmon , Artèna ra-kèra kaoelǎ kadhi èbăbă panèka ;

Pelor lang-kalen , dhăddhi parsemmonna , djha' sè andi' kantor ghellǎ' andi ' bhälǎ -tantra , sè onèng nola' moso sareng kakowatanna pèlor .

Djhimpareng nandhä'ághi , djhä ' kontjo'na nodhoeåghi ara „ ḍădjă ”.

Tembhangau dhäddhi parsemmonna kaadhilänna pangadhilǎn sè marèksa (nèmblăng ) kabåḍä'ănna parkara .

Abh tbhet tengal dhåddhi parsemmonna djha ' orèng (hakim ) sè negghoe ' pangadhilăn , ta ' ngabǎs kabäḍä'änna rèng sè èadhili , ta ' mardoeli radja kènè'na otaba tjelleng -potèna kole'na , artèna : adhil ongghoen .

Samangken kaoela nerrangngaghia asal -dimolana kantor bitjara ghella ' Tja'na orèng : kantor bitjara panèka èbhadhi ghi' nalèka djhämauna Kompennè , èngghi panèka molaè èbhadhi nalèka tangghål 25 Januari taon 1707 , lerres malèka aparènta'anna Goepennor

Djindral Joan van Hoorn ; marèna nalèka tangghål 10 Juli 1710, èngghi panėka nalèka paprènta'anna Goepennor Djindral Abraham van Riebeeck .

Mèlana kantor ghellǎ' ènjamaè ,, kantor bitjara " (Stadhuis ) , sabåb nalėka djhămanna Kompennè èbhăḍhi pabălgåddringanna ,, Gollege van schepen ", èngghi panèka para pangradjă è tana Djhåbå , sè dhåddhi bǎkkella Kompennè .

Dhăddhi terrang , djhă ' răng khẳrằng parsemmon ghella mo gghoe ka bålgåddringanna ,, College van schepen " .

Dări aḍă'na kantor bitjara kaoelă aḍhep da ' tèmor nèngalè bengko abǎk radjă adhep dă bără' , engghi panèka

Eaḍa'na Raad van Justitie ghella' bådä lon-alonna nè ’-kènè' anjama . ,,Lon-alon Kantor -biljara ".

Raad van Justitie.

Saamponna , kaoelá pas terros adjhălăn då dădjă noro' djhălănna ettrèm , lèbăt lorong , Prinsenstraat " . Ta' saponapa abiddhǎ kaoelă pas napa ' ka labăng ghăliḍhighăn băto sè malang è lorong då ' bără dă temor . Ghǎlidhighan angghapanèka sareng rèng Bitawi ènjamaè :

Koṭṭa Ènten.

Tjaʼna orèng, labăng ghälidhighăn „ Kotta Enten " panèka èbhadhi asareng sareng koṭṭa Bátawi , èngghi panèka nalèk a taon Bălăndhă 1619. E nalèka angghäpanèka labang ghaliḍhighăn ghella' atjampo sareng paghăr alas sè matesse koṭṭa Bátawi ; nangèng saamponna Kompennè éghǎntè Goefermèn ( 1) Báländhå paghår alas ghellå ' pas èrombă' , nèng èpakarè ghăliḍhighănna bisaos , èbhădhi nè -anèan (2 ).

Labăng ghaliḍhighăn Kotta Enten panèka ta ' ngangghoej dǎoen ; sè mènangka adhegghå kangan katjèr gheddheng tjè' kandhellă . Lèbarrǎ labăng ghålidhighán ghella ' 20 dhindhäk ( ± 9 M.) , tèngghina ra-kėra padă sareng lèbårră .

È kangan -katjèrra labangnga ghǎlidhighăn ghellǎ' bădă artjana dädoewa' lake'-bine' păḍå tjelleng molos adhep dǎ' lao' . Sè è bărǎ' lalake , negghoe ' tombhak ; sè è tèmor bibinè' èngghi negg hoe ' tombhǎk djoeghăn . Ghoenana artja angghǎpanèka nèng èbhadhi rarengghănna labangnga.

Prandhinèng asal -molana ,, Kotta Ènten " ghellä”, kadhi èbăbă panèka :

È naleka taon Bălăndhǎ 1602 (momolanna Kompennè ngadhek ) Kompennè melléa tana Bătawi ka Pangèran Djäkarta nèng salowarra kole'na kerbhoej . Sarrèna tja'na pangghåliänna Pangèran Djǎkarta tjè ' tana salowarra kerbhoej panèka sakonè'na , dhǎddhi Kompennè sè melléa tana ghellǎ ' Kompennė pas ngala ' kolè’na kerbhoej èlèllanè . sèttong , èkerra ' èpane ' -kènè'èkaghăbăj talè , ladjhoe èdjhirdjhir èkèterraghi ka tana èkakareppè , èngghi panèka mongghing è sè bără dădjana labäng ghälidhighăn ghellä ; ollèna tana sèèkèterrè talè kole'na kerbloej ghella ' tjè ' lowarra , tjokop èpaddhegghi bengko radjă .

Saamponna tana ghella ' marè èbelli , pas èpaddhegghi lodjhi sareng goedǎng , engghi panèka ebbadhi kennengnganna pangradjă sareng dhäghånganna Kompenne . E angghäḍijă èdjăgă sardădoe , paddhoena è pakaranganna padă èpasangè marèjem sèttong èbång tor păță băḍă njamana bi '-dhibi ' Opama : .

= sè paddhoe temor - lao ' ènjamaè diamantspunt paddh e enten ,

= "9 temor dădjă goudspunt paddhoe emmas . -dädjă sareng bǎtǎ '- lao ' ... (kaoelă taʼonèng ) bără ' .

Amarghǎ dări njamana marèjem angghåpanèka , kennengngan di tèmoranna lodjhi ghella ' ladjhoe kappra ènjamaè : emmas enten ; bitabit , pas karè otja ' ,, ènten "malolo saamponna lodjhina ( 1 ) èromba ' , terros kantos mangkèn . Dhaddhi samangkèn njata , djha ' sè ènjamaè ,, Kotta Enten " ghella ' salerressa bännè labăng ghalidhighänna sabǎb ghäliḍhighån angghåpanèka èbhadhi ra-kera asareng -sareng kantor bitjara , èngghi panèka dări taon 1707-1710 ; tjoma saos saamponna ka lodjhina èromba ' , bånnja ' rèng ngèra ( sè ta' onèng asal -dimolana ) , djhà ' sè ènjamaè „Kotta Ènten " panèka „ghäliḍhighänna . '

Labăng ghaliḍhighăn Kotta Enten .

(Tja'na rèng :Bătawi si)Djagoer .

Marèjem Kejaè ,Soetomo

Eeddhi'ănna labăng ghåliḍhighån angghăpanèka bådă settatsijoen dǎdoewǎ' ; sèttong settatsijoenna ettrèm settoem , sèttongnga settatsijoenna ettrėm èlèktris . Napa' ka settatsijoen hhoeroe djhălănna ettrèm ghellǎ ' pas taḍă' terrosanna polè .

Saamponna mare ngal-nèngalè èangghăḍijă kaoelă pas terros adjhălăn dǎ ' dădjă noro ' lorong sè anjama : Kasteelplein . Ra-kèra 100 M. djhäoena dări ghaliḍhighăn ghella ' kaoelǎ nèngalė

Marèjem Kėjaè Soetama . ( 1).

Marèjem angghäpanèka sareng rèng Batawi ènjamaè ,, se Djagoer" (ta' ènjamaè Kėjaè Soetama ). Landjhångnga marèjem ghella' båḍå 6 tèndhåk (4,17 M. ) ; lowarra lobăngnga båḍā sakèlan 4 njarė (0,273 M. ) ; kandhellǎ ' bessena bådă 1 d.M. Bhoengkella marèjem angghåpanèka bådă nangtanangnga aghåghellång kol -boengkol kadhi to'oranna mardjăn , radjåna pala satanèker kènè ' . Nang - tanang angghåpanèka merghem kadhi rẻng megghemma ; pol-empolanna èpangonjol èantarana tondjhoe ' panodhing sareng tondjhoe ' tengnga.

Eboedina lobang panjolettanna èampellè ghăngsa, masang tolèsan aksara Bălăndhå , amonjè : Exmeipsarenatasvm . Tja'na orèng : tolèsan ghella ' blåsa Portoegis . Dhinèng artèna bădă orèng sè nerrangngaghi ka kaoelă : njamana fabbrik sẻ abbadhi , èngghi panèka Stompi ; anangèng abăʼna ta ' onèng ka artèna tong-sèltongnga oljaʼna , tjoma ngartè doe o'ja ' ka aḍa'na , èngghi panèka : Exmei = ḍari sengko '. Manabi katerrangauna ghelia ' lerres , djha ' marèjem se Djågoer bhadhiǎnna fabbrik Stompi , dhäddhi artèna tolèsanna ra -kèra kadhi èbăbă panèka :

Exmei dari sengko '.

psarenala =firma, (se and fabbrik).

svm . = Stompi.

Mètorot jarèta Djhăbă , marèjem se Djågoer panèka dhăddhina rèng tapa , sè aujama Kėjaè Soetama , èngghi panèka papatèna Rato Galoeh (2). Tjarètana sapanèka :

Ghi' djhaman kona, sabelloenna djhăman Padjhådjhărăn , Rato Galoeh kaaghoengan Papatė anjama Kėjaè Soetama . Katjatora è nalèka sèttong tempo Rato Galoeh ghella' aparènta ka Kè Soetama , makon njarè sandjhăta perrang sè onèng amonjè kadhi kèlap ( 1), tor sè tadjhemma pèttong kalèna laddhing panjokor . Manabi ta ' mangghi èdjhăndjhi'i èpatèana .

Kè Soetama talebăt sompek pangghåliänna narèma parèntana Ratona ghella ' , margha tja'na pangghǎlianna : ta ' kèra mangghi . Saamponna ghoebhär pas èḍdhäboeǎghi ka radjina (Njaè Satomi ) bhab parèntana Ratona ghella ' . Sarrèna kasokanna Rato ghella ' tjè 'mohalla mongghoe ka djhăman lambă ' tjè ' ka sèmangghia , , ( ta'maso'na akal ) mèlana Njaè Satomi talèbät rentek pangghäliänna , sabab tja'na pangrasana :ta' boeroeng rakana narèma okomanna Rato . Sakèng talèbăddhǎ sossa ,sè ta' kadoewă ghella ' pas padă ta' kasokan adhǎ'år , tor kalowar dări dhålemma sambi akantjèng labăng .

Kè Saamponna napa' ka båktona măstè raboe , Patè taḍă ' asèbhǎ ka karaton . Mèlana sareng Sang Rato pas èdhika'aghi sosol . Ekala ' panḍă'na tjarèta : Kè Soetama sareng Njè Satomi èpangghi èḍălem romana ampon padă dhăddhi marèjem ghängsa (proenggoe ) Marèjem . ghellǎ ' pas èpondboet sareng Sang Rato , tor ladjhoe ènjamaè noro ' asmana Kè Patè kalean .

Ta ' katjatora landjhång , bit -abit marèjem ghella ' pas èengghoenè Soltan Aghoeng èMataram (Solo ) .

Bakto Pangeran Poerbaja èpakon Soltan Aghoeng alorok naghårå Bătawi , naleka taon Baländhä 1628 , marèjem Kè Soetama ghella ' èbhakta ka paperrangan ( Katjatora Pangeran Poerbaja kaboen 2) . Amarghä ponapa polè bhäläna bånnja 'matè ètjapo ' kolèra . perrangnga ; ka Mataram . angghǎpanèka Pangeran Poerbaja pas dhoeli ghoebhar Marèjem Kè Soctama ghella ' èdhingghal , margha ta' kobher sè abhǎkta'a .

Sarrèna marèjem ghellä ' èhoddjha'äghi dhäddhina rèng tapa , dhäddhi sareng rèng Bátawi pas èdjoeng -pondjoeng , èbhadhi panjadhărǎn kantos samangkèn , tor pas énjamaè , sè Djǎgoer ” , ( 3 ) marghǎ ngala ' kėjas dari pannengnga nang -tanangnga sèmerghem kadhi sèmegghemma ghella ' .

Naléka kaoelǎ nèngalè marèjem ghella ' kalerressan bădă orèng kasorang , apangangghoej tot-patot, asèla èboedina sambi tja'-bătja'an . Saamponna ladjhoe njembhă , pas aghelloe' kontjo'na .

Mètorot kapartjadjă'ănna orèng, manabi paghelloe'na orèng ghellǎ' ngalėp bånnja ' , angghåpanèka nandhåʼäghi djhå' abă’na bhåḍhi tèngghia dhărădjhåddhă . Anangeng manabi paghelloe'na ta' ngalèp otabă ta ' nogghǎ , angghǎpanèka nandhå'åghi , djhă ' abå'na èpastè mabă dhårådjhåddhă . Tja'na rèng sè partjadjă , somèlèa rèng landjhăng radjå sakalė , manabi , ètakdir mabă dhărădjhäddhă , tanto ta ' noggha aghelloe' marèjem ghellå ' . Sapanèka djhoeghån sabhåligghå .

Rèng -orèng sè èntar njadhår (njekkar ) ka marèjem ghellǎ ' kabannjaan pas ngobbhăr dhoepa otala mènnjan sambi masang bhăng bhǎboer ; sabăunè (kabannja'an bhăngsa Bătawi otabă Tjèna ) bădă sè masang djoeng-padjoengan dhåloebăng . èngghi panèka sè sareng rèng Bǎtawi ènjamaè ,,kembang pajoeng".

Katjatora marèjem Njè Satomi , samangken båda è Solo , èsaba ' édǎlem bengko èpèngghirrå Sitinggil , èkalamboei laboen potè , tor èsapo'è tjènḍhi konèng.

Tja'na orèng sè partjadja'au marèjem Njaè Satomi ghellă ' , sabbhăn are Djhoema'at sarèng Salasa Kalèboen kalowar aèng tèngal, marghă sossa sẻ tapèsa saren takana (Kè Soetama ). E băkto arè angghåpanèka mastè bånnja' rèng njekkar .

Mètorot katerranganna orèng sè kèngèng èpartjadjă , marèjem ghellǎ ' lakar lerres ghåsèk kalowar aèng ḍări lobăngnga, tapè ta' mèlè arè ; manabi båkto jellep kalowar aèng sabban arè. Ollè dhaddhi sè ènjamaè aèng tèngal ghella ' salerressa nèng pellona ghängsana .

Malè'è bhab marèjeni Kè Soetama . Se èhoddjhä'aghi dhăddhina rèng tapa angghăpanèka rassa kaoelá ta' maso ' ka akal , sabab , mohal sè bădă'ǎ orèng, somèlèa rèng tapa sakalè, onèng dhăddhi marèjem ; sarengngan polè marèjem ghellä ' băță tolėsanna otja' Erropa (Portoegis ), sè nerrangngaghi , djhä ' marèjem ghella' salerressa bhadhian sengènganna orèng.

Tja'èpon sabănnèna orèng, marèjem Kè Soetama sareng Nje Satomi ghella ' le -ollèna Soltan Aghoeng (Mataram ) nalèka alorok perrang matell k Soltan Atjè ; Marèjem bhoeroe tor -atorra Soltan Atjè , menangka tandhă , djha ' lerres salèrana atellok . Dhinèng asal molana sareng Sultan Atjè èkaollè dări bhängsa Portoegis .

Samarèna nèngalè marėjem si Djǎgoer kaoelă pas adjhălån då' dădjä noro ' lorong terrosanna lorong Prinsenstraat . Ra-kèra 160 M. djhǎoena dări labăng ghåliḍhighăn ghella' pas magghi songaj , lèbåt è ghålăḍhåk poterran (draaibrug Băl .) . Manabi băḍă sampan radjă otabǎ parao lèbädhä è songaj ghella ' , ter-poterranna lerres ènga '- tengnga ' anna, ghålåḍhågghǎ kodhoe èpoter orèng dhimèn , sopadja ghălădhågghå aèkserra .

Sarrena bagianna ghäläḍhăk sẻ aèkser ghella ' modjhoer enga'- tengnga'anna songaj dhåddhi parao kèngèng lèbåt ( lèp - salèpan ) è kangan katjèrra .

Ta' abit polè kaoelă pas napa' ka ghälǎdhak rantaj (ophaalbrug Bål) . Ghälåḍhåk rantaj angghǎpanèka ngangghoej ghoenḍăl, dhi -kadhia ghaladhak rantaj Marèngan (Songennep ). Manabi băḍă parao lèbadhǎ èangghåḍijä , kontjo'na ghoenḍăllă pas éghǎlattèngè orèng, ghălăḍhågghǎ pas aboekka' ,

Saamponna marè ngal nèngalè èangghadija kaoelă pas terros adjhälän polè . Lerres è bara'-dădjåna ghälädhäk ghella ' sakone ' băḍă mowarana songaj radjä (Tji Liwoeng ) modjhoer dă ' dădjă dă ' laoʻ terros ka tasè ' ; songaj angghapanèka élabbhoei parao bănnja ' , èngghi panèka sè ènjamaè

Palabbhoeån Båtawi .

Pengghirrä palabbhoean bhoeroe pădă lèpa'an (gheddhoeng) kandhel ; o-parao se alabbhoe ghellä bădă se nalpè ' ka pengghir otabă gheddhoeng kandhel ghåpanèka ( kaaimuren Bál .) .

Tja'èpon palabbhocăn ghellä' ghi ' lambă ' èbhăḍhi palabbhoeănna kapal , sè makalowar -maso ’ răng khărnăng thăgbăngan è naghara Bătawi. Nangéng kapal sè alabbhoe èangghădija ta' maso ' ka songajja , kodhoe amboe ètengnga tasè' , marghå songajja dhakaj sareng tjopè ' ; răng -bhårăngnga sè èpaonggha a épatorona kodboe èboewa' sareng parao dhingèn . Anangèng molaè tangghål 15 Maart 1887 kèngèng èkotja' pas ta ' èbhäḍhi palabblocånna kapal polè , marghä pal -kapal molaè dari arè ghella' alabbhoe è Tandjoeng Prijoe'.

Melana palabbhoeån ghella' èallè ka Tandjoeng Prijoe' , sabăb :

a . tasè'na so'è abit so'è dhakaj , marghă bănnja ' tjellotta , sè noro' ghilina aèng songaj , dhäddhi kodhoe ghasèk èkoro ' ;

b . kapal sè ngangko ' bhårång dhaghångan otabǎ rèng-orèng (passagiers Băl .) ta ' kèngèng rapet ka pèngghir , kodhoe alabbhoe ètengnga ; mawotanna kadhoe èangko' sareng parao otaba tjonėja ;

c. manabi kalerressan bădă angèn radjă ngabătèrè ka parao sareng tjonėja , sè ko'-nganko ' ghellǎ' .

Epèngghir barǎ'na bhǎbhăghănna palabbhoeån ghella ' , è o'-lao ' aella' lorong , båḍă bengko ' ghentèng èkennengngè palèlanganna djhoeko tase' . Bengko angghǎpanèka sareng rèng Bătawi ènjamaè

Pasar ikan (vischmarkt Băl .)

Kabǎrră Pasar ikan angghăpanèka andi'na kongsi Tjèna anjama ,,Ko Sen".

Djhocko ' se bhoeroe èkaol'è pas èmaso'aghi ka pasar ghellǎ'. Saamponna akompol pas èlèlang ; tokang lelanguga kongsi ghellà ' , sè mellè djhă-băliddjhåna djhoeko '. Kongsi ghella ' ollè opa 5 % ḍări padjoena djhoeko ' ghellä' ; djhårăghán djhoeko ' lekkas ollè pèssè margbă djhoeko'na dhoeli padjoe băliddjhåna ta' osa lèng lènglèngan njare dhăghăngan . Èdalem bengko angghåḍijā bāḍă djhoertolèssa, sè ngongghǎ'aghi padjoena djhoeko ' lelangan ghella' ka boekoe .

Saamponna mare ngal-nènga è è pasar ghella ' kaoelä pas dhoeli adjbălăn polè , sabab bǎoena èangghåḍijă ta ' patè njaman . Kaoelă adjhǎlän , ka bărǎ '-dădjă ; saamponna njèmpang tètè papan , pas napa ' ka pasar kennenguganna rèng adjhoedjhoewål bhărăng ana -bărna . Lerres è paddhoe bără dădjäna pasar bhoeroe kaoelå megghǎ ' songaj polė , lèbǎt papan kandhel . Sanapa'na ka bărǎ '- ḍådjåna tètè bhoeroe sakone ' ,è kangan katjèrra lorong kaoelä nèngalè pansaponapan orèng abhocroemaèn , lake ' binè' , radjå kènè ' adjhărdjhår ḍå ' bără’-ḍădjăʼăghi . Sepat bada oreng lèbåt èangghaḍijă , tanangnga pas padă dă '-taḍă'än mènta pèssẻ . Rèng-orèng angghåpanèka pașă èna bhădhănna ; băḍā sè boeta , dhipplak , kareṭṭem sareng èn-laènna .

Ra-kèra 200 M. djhǎoena dări tètè ghella' kaoelă pas napa ' ka

Astana Sajjid Hosen bin Aboebakar al Iddroes .

Pasareanna Sajjid Iddrocs panèka báda èdalem pangkènguga masèghit Lowar batang, èsaba ' èḍalem ko -bengkoan nè' kènè' atabing kadjoe okèran taleppokan tjè' saèna . Pasekkaranna ta ' katèngal ka lowar , marghǎ tabingnga ko-bengkoan bhoeroe rapet .

Lerres di tèmoranna pasarèan ghellǎ ' bäḍă makam sèttong possa' sareng kembhång -bhåboer , ngangghoej paèsan båto boengkol, éngghi panèka makamma Haddjhi 'Abdoe'lkadir , sahabaddhå Sajjid Iddroes ghella'.

tjè ' Kaotja'a pasarèanna Sajjid Iddroes panèka karamatta , èrèsaarèna apoloan orèng sè azijăra kaangghåḍijă , manabi arè Ahad Djbăbă , Maladjoe , Tjèna , Bålåndhå sareng kantos atosan ; Soendå , èn -laènna . Rèng -orèng sè azijăra bhoeroe båda sè aberri ' pèssè ka patoghoena ; bănnja ' djhoeghan sè njam.bi rasol , èngghi panèka ra-kèra orèng sè ngessa'aghi nějatta .

Pasareanna Sajjid Iddroes ghella ' sareng rèng Bătawi ènjamaė „Kramat Lowar batang "; bådå djhoeghan sè nèng ngotja ' , Lowarbatang " saos .

Tja'èpon : Sajjid Iddroes panèka sè ra-kèra ampon ollè 100 sèdha taon ka mangken . Ghi ' sowarghäna ghoeroena Kejaè Gaboet ( 1 , ) èngghi panèka orèng alèm è Solo ; Pasarèanna ( è Solo ) ènjamaè sarta dhåddhi panjeppèan radjă kantos mangkèn . makam ,, Gaboedhăn ” ,

Èkala ' panda'na tjarèta saamponna marè matja dhoewǎ kavelă ka pas palèman ; sana pa'na koṭṭa Enten pas nompa ' ettrèm settoem .

Saamponna ettièm ghella ' djhålänna seppoer lèbåt (megghǎ ' ) sareng ettrèm elektris èeddhi'ánna settatsijoen Batavia Zuid , èkangan katjèrra lorong kaoelä nèngalè bengko pangghoeng djă -radjă adjhăreddjhengngan ampon pada wa -towa , tor nèngalè gheddha'na masè ta' patè èomesse . Ko -bengko bhoeroe padă èkennengngè Tjèna ; sabånnè båda sè èbhadhi toko . Somèlèa ko-bengko angghåpanèka ampon padă tapè ropana ghi 'katara djhå 'ḍhingèn asalla saè . towa tor ta' èomessè ,

Tja'èpon , ko -bengko ghella ' lakar bekkas toko ghi 'nalèka rammėna éngghi panèka ghi ' koṭṭa Bătawi , sabelloenna èallè ka Weltevreden . Samangkén kaoelă njrèta'aghiă dhoengngèngnga :

Kotta Băta wi .

Katjatora kotta Batawi panèka èbhadhi nalèka taon 1619 sareng Goefennor Djindrăl Jan Pieterszoon Koen , engghi panèka saamponna mennang aperrang sareng bhăngsa Inggris è Bătawi . Molaè dări angghăpanèka sardadoe Bäländha sẽ bada è Ternaté ( 1) pas éalle ka Bǎtawi . Saamponna angghåpanèka bånnja ' Dhă - Bălăåndhå sè pas mokém è naghårå Bătawi , marghă :

a. Dhå-Bålåndhå dhåghăng , sè enneng è Ternaté padă ngallè, atoro' kennengngan sè rammè sareng sè raddjha , èngghi panèka mongghoe ka djhǎman lamba ' : naghără sè èkennengngè sardădoe bănnja' :

b. Dhǎ-Bälǎndhå anjar , sè bhoeroe dateng dări naghåră Bălăndhǎ , kabănnja'an djhedjhoek ka Båtawi , sabab atoro' rammèna bhẳngsana .

Prandhinèng Dhă -Bălandhå sè paḍä enneng è Bătawi ghellä' paḍă norotè kasennengnganna kadhi ghi' nalèkana enneng è naghåră Bălăndhă , engghi panèka lèboer enneng è kampong sè semma ' ka songaj otabǎ ka tasè ' , njopprè ghampanga ngal-nèngalè parao sè ondhoer dateng . Wantowan ghella ' kapaksa ta ' mardoeli ka kabǎdäʼănna hăwăna lana Hindiă -Nederland , sè tje' bhidhăna sareng hăwåna naghåră Bălăndhă ; Håwå naghără Bălăndhǎ panèka tjellep, hǎwǎ tana Hindiă panas. (Hǎwǎna naghǎră Bălăndha panèka rataratana 17.50 19 C , häwäna tana Hindia panèka è pasèsèrra rata -ratana 50 - 52 C).

Alantaran bhidhăna hǎwå ghella' wan -towan sè enneng è pasèsèrra naghǎră Bătawi ghella' paḍå ta ' tahan ka panassa , bănnja ' sakè ' , tor bảnnja’djhoeghăn sẽ kantos andhāddhiäghi adjällä . Amargha angghapanèka koṭṭa Båtawi sareng blångsa Bälåndhå ènjamaè ; makamma bhangsa Balandhä .

Somèlèa wan -towan ghella ' ampon apangrasa sapanèka , tapè ghi' taḍă ' sẻ kentjengnga ngallè kennengngan ka tenguga, sabăb è nalèka angghǎpanèka naghără Bătawi ka tengngana ghi ' tjè ' seppèna , taʼ èkapernaè bhängsa Băländhä .

katjatora landjhẳng , èngghi panèka nalèka Ta ' è nalèka taon 1648 , djhåmanna Goefennor Djindrăl van den Lijn , songaj Tji Liwoeng sareng Kompennè èpatjangka doewå è paddhoe temor -lao'na pakaranganna bhoen -kebbhoenan Wilhelmina Wilhelminapark ( ). Tjangka bhoeroe adjhålăn da' bårå ' pas alèggoe ' polè dǎ' pèngghir tèmor noro ' dădjă băn tèmorra pakaranganna bhoen -kebbhoenan geddong petteng Dări angghåḍijă pas noro ' kampong Rijswijk , ghella ' Noordwijk , . pas atjampo polè sareng tjangkana Tji Liwoeng ghellå ' Molenvliet , è koṭṭa Bătawi . Songaj kalean (kanaal Băl .) ghellă' para ' sadhădjǎ'ă èapèngè lorong radjă .

, njopprè è kampoug Prandhinèng ghoenana songaj bhäḍhiän gbellå ' sè èlèbǎdhi ta' kakorangana aèng , tor ma' pas èkapernaè bhångsa Bălăndhă (sopadjå porona ngalle dări Bătawi ).

E naleka tangghäl 2 Februari 1810 naghără makon maddhek bengko radja , èbhadhi kennengannna rèng akompolan nengsennengngan (kamar bocla) sè pas ènjamaè Harmonie ( 1) ; (Harmonie bhoeroe panèka bhǎnèna rèng-orèng Bălăndhă se enneng è koṭṭa Bătawi sopadja pada'ǎ poron ngallè dhibi' ka tengnga ). Dhinèng kennengnganna kamar boela Harmonic panèka èpèngghir dädjăna kampong Noordwijk mangkén .

taʼ Saamponna kamar boela Harmonie ghella ' marè èpaddhek , dhoemadhian Dhå -Bälǎndhă se enneng è kotta Bătawi pas bånnja ' sè Sapèsan ghi bhoeroe bădă kamar boela apalessir ka angghadija ongghoe . sè kèngèng èbhadhi kennengnganna neng -senuengngan akompol sareng bhångsana , kapèng doewǎ ' èghǎka'ijă ghǎmpang belliänna djǎnèwer .

Sarrena Dhǎ -Bălăndhå ghellǎ ' pădă lèboer apalessir ka Harmonie oedjhǎoe , mangka bengkona padă ponapa polè kata ' saèanna hǎwăna kotta Batawi sadjan èkarassa , mèlana pas bănnja ' ngallè bengko ka dhi ' -seddhi'na Harmonie ghella ' .

Ekala ' pandǎ'na tjarèta : Dhå -Bălăndhä sè abengko è koṭṭa Bătawi ka ghella ' pas padă ngalle dhi ' -seddhi'na Harmonie sadhådjă , tor padă bărås salamet sè abengko èangghåḍijă , kantos èangghåḍijă rammè sareng bhăngsa Băländhå , bit -abit ladjhoe dhăddhi koṭṭa ,èanjamaė .

Weltevreden .

Olja ' panèka bhasa Bäländhå , Weltevreden " artèna kadhi èbăbă panèka :

wel blender , engghi , bärǎs ;

pakénak . tevreden = narèma , senneng ,

Dhaddhi kareppa otja ' narèma otabă bărǎs tor ,, Weltevreden " senneng pakénak ( ) .

Taʼ katjatora landjhäng , sè kaoelå ghellǎ ' ettrèm ètompa ' ampon ka kampong Krèkot . Èpèngghir lorong radjă lerres napa ' di dådjă'- ǎnna djhălănna etrem kaoclă nèngalė :

Harmonic panèka olja ' rokon otabă rodjoe ' ( 1 ) Parasman , artèna : . Kamar sèmomolan è boelá Harmonie panèka kamar boela naghără Bătawi .

Somor pamandian aèng panas (badplaats Băl .

Somor angghåpanèka èpasangè bengko gheḍdhoeng ata ' èssèng ne'-kène . Pamandiănna diḍălemmanna èpanța doewă , engghi panèka sè kangan kennengnganna lalake'an , sè katjèr kennengnganna bibinè'an .

Nalėka kaoelǎ maso ' kaḍălem pamandiănna lalakè'an , nèugalė rèng sake' pan - saponapan orèng padă teppa'na mandi , kabännja'an , opama : kèrkèr , korèng , bhălindbrăng , poro sareng sake ' kole' sabhängsana , sabab aèng panas panèka onèng mate'è kakowatanna (kadjhådjǎnna ) nana sè marosak dhåghing . Bädă djhoeghan se sake' panas , ghoemèghil sareng sabhängsana .

Kaoelă ngoddhi abåsso aèngnga somor ghella ' , rassana nga '-anga '.

Lerres éboedina (ẻ dådjăna) pamanḍian ghellǎ' băḍă bengko pangghoeng abak radja adhep ka lorong radjă , èngghi panèka :

Hoofdbureau van Mijn wezen .

Kantor radjå Mijnwezen panèka èkapalaè Hoofdingenieur , èngghi panèka sè èkowasa'aghi ngoros pangghäbäjăn blåb njarè hasèl èḍălem tana è saantèrona tana Hindiă Nederland , opama : ngalè emmas, salaka , tèma , areng båto, mènnja' tana sareng èn-laènna.

Mètorot tjarètana orèng sè ampon onèng maso ' diḍălemmanna kantor ghella ' bănnja' tjontona bhărång amatjem-matjem, opama : tana sè asella emmas , salaka, téma sareng ghåghäliän laèn ; areng båto amatjem -matjem kalowaran Hindiă Nederland ; mènnja ' tana (eggas ) amatjem-matjem paḍă èbăḍḍhăi kopè , băto marmer amatjemmatjem ; kadjoe sè kadhi båto (versteend Băl .) . Răng -bhărång angghǎpanèka padă èpasangè totèsan , sè njebbhoettaghi njama sareng asalla.

Laèn dări răng-bhärăng tjonto , èḍălem kantor ghellä' bădă sèttong tja băto , na tolèsanna băto angghăpanèka ghăgghär däri băng -abằng meteoor ( Băl . nalèka tangghål 19 Maart 1884 è dhisa Datipangilan , ) Madioen .

Katjatora ettrèm sè ètompa ' kaoelă ampon napa ' kalorong Berendrechtslaan .Di bără ănna lorong angghåpanèka aella ' bengko sakoren , lerres è lao ' songaj kaoelă nèngalè bengko (kantor ) masang tolèsan :

PADJHALANAN .

Weesen Boedelkamer .

Weesen Boedelkamer panèka lalakonna sè lo-parlo : ngoros, ngowasaè negghoe ' arta posakana bhăngsa Erropa sareng bhăngsa Tèmor asèng polè orèng Bhoemè sè abengko è koṭṭa Bătawi , saabiddhǎ ahli warissa ghi ' tadǎ' makkèlè (voogd Băl .) otabă ghi ta ' dhibăsa ; pole dhǎddhi bǎkkella (curator Bal .) bhăngsa Erropa băn bhăngsa Tèmor asèng èḍălem bhab orosanna arta , lamon sè anḍi' : ghilă , wang -mowang otabå bångkroet .

Ta' sapona pa djhåoena dări kantor Weeskamer , saamponna ettrèm sè ètompa' kaoelă ghella ' lèbăt è kamar boela Harmonie lerres di lao'anna lorong Gang Pool (neng -è lorong Rijswijk ), kaoelă nèngalè bengko ghentèng abăk radjå aḍhep då' tèmor , èngghi panèka kantor

Departement van Justitie.

Lerres di lao'anna pakaranganna kantor bhoeroe kaoelă nèngalè bengko radjǎ tjè' saèna , diadăʼănna pakarangauna apaghăr bessè, èngghi panèka adjoenanna :

Dhǎlemma Goefennor Djindrăl .

Diattasanna dhålem angghǎpanèka èpasangè wapen Nederland , engghi panèka ghǎmbhärră matjan Bålåndhǎ tello mègghi ' padă amakoța , sè ḍădoewă ' radjă , sèttongnga nè’-kènè' . Matjan sè radjă bhoeroe , paḍă mandjheng dhep-aḍhebbhån ngapèngè ekkroen (makoța) radjă sèttong , soko boedina nèddha' pita aleng -oleng , sè masang tolèsan ,, Je Maintiendrai". Dhinèng matjan sè kènè' mandjheng è antarana matjan sè radjā , aḍhep ka katjèr , lerres èbăbă'ănna ekkroen radjă ghellå' ; soko aḍă'na sè katjèr arangkos pana satengkes (17 mègghi') , sè kangan negghoe ' pedḍhång.

Tja'èpon orèng ; wapen angghåpanèka dhåddhi parsemmonna (Symbool Bal.) pamarènta'an Nederland nalèka djhămanna Stadhouder Willem I ( 1) saterrossa kantos samangkèn , èngghi panèka băkto naghårå Bălăndhă aperrang 80 taon sareng karadjhǎ'ăn Seppanjol (Andaloes). Prandhinèng kareppa parsemmon ghellä' ra -kèra sapanèka :

makota dhǎddhi parsemmonna : pamarènta Nederland ,

matjan 39 : kakowatanna pamarèntana, pana 17 mègghi' , dhåddhi parsemmonna : marènta (masèttong paparènta'an) 17 provincie ( 1).

Je Maintiendrai = Ik zal handhaven , artèna : Sèngko' ngaopè hakka sang kaboelă, èngghi panèka dhåddhi parsem monna djha'

paparènta'anna èdjhålånnaghi sareng kakewasa'anna dhăng-ondhăng (wèt naghǎră ) , kareppa : kakowasa'anna wèt naghåră atengghiǎn dări kakowasa'anna Stadhouder . Dhinèng wèt naghåră sè palèng tèngghi èngghi panèka ,.grondwet", ètepteppaghi molaè taon 1815, saamponna Nederland dhåddhi karadjhǎ'ǎn , èkabhǎbå radjhǎ Willem I, èngghi panèka toronanna Stadhouder sè djhoeng adă'an.

Samangken kaoelă malèana bhåb dhălem angghåpanèka ta ' èkalongghoei sabbhăn arè sareng Towan Bessar Goefennor Djindral, nèng manabi kalerressan alongghoe ka Båtawi . Laen dări angghåpanèka ésadijǎ'ăghi djhoeghan ka tamoj radjă dări mantja naghără , opama : Radjbă Sejem sareng én -laènna .

Tèngalanna dhålem ghella' tje' soboengnga , sapèsan tadă ' sè ngennengngè , kapèng doewa' èlowar taḍa' rarengghån katon sakalè nè'- sakone'a nèng pettètan sèttong doewa'. Dhalem angghåpanèka sadhǎdjåna potè ngebbhlak gheḍdhoengnga , labångnga sareng tjanḍilăna .

Songaj se dări geddong petteng lèbåt èadă'ănna kamar bola Harmonie panèka èpèt -apètè lorong radjă , sè è katjèr anjama Noordwijk , sè è kangan Rijswijk . È salandjhăngnga djhålån Noordwijk sareng Rijswijk panèka namong ko-toko sareng hotèl Bălăndha bisaos sè katèngal . Tokona djå-radjă , bhårăng djhådjhoewălănna ghoes - bhăghoes , sè aladhinè manabi bădă rèng lè-mellè tè ghǎntè. Hotèl Bălăndhǎ angghåpanèka akakèrèsè karadja'ånna sareng karessèkanna ; pakaranganna lèbår , djoe-kadjoeǎn sareng boe -tomboeănna èparatènè , ètèngalè dări lowar rèng-orèng sè mondhoek masè sarat neng -è bengkona dhibi ' . Manabi malem tera'na dhamarra ghoes -bhaghoes , manabi ngakan sè aladhinè sadjhäghåddha , kakanna sè aola koki sè ampon anḍi ' dipploma , panḍă ' sadhǎdjă ro-terroanna orèng katorotan .

Noordwijk sareng Rijswijk panèka molaè sar -asar kol -pokol 5 kantos pokol 9 malem èbhadhi papalessiranna Bălăndhå lake'-binè ' , sabab kantos mangkèn lorong sè ghoes -bhaghoesan è Weltevreden namong dåḍoewǎ' angghåpanèka.

È kala ' pandǎ'na tjarèta ettrèm ampon napa' ka settatsijoen è kampong Bhǎli (Kramat ). Kaoelă pas ngallè ka eltrèm sè ka Meester Cornelis . Ta' katjatora bådǎna è djhălăn , ta ' abit kaoelă ampon napa' ka pondhoeghån .

Naléka arè Kemmès tangghål 14 Mei 1914 kaoelă èntar ka palabbhoeån :

Tandjoeng Prijoe' ,

III parlo ngèrèng (ngater) towan P. Vermuelen , Inspecteur afdeeling nalèka mèjosa ka naghårå Bålåndhă , aperlop 10 boelăn . Sanapaʼna ka Tandjoeng Prijoe ' pas nètènè kapal ,, Rembrandt ".

ngater ghellǎ ' Katjatora saamponna napa ' kaattas kapal , kaoelå sè marghǎ kaoelă pas eater (èadjhåk ) pas tabhǎlik , ngal -nèngalè kabădǎ'ånna èḍălem kapal , ongghå toron , kakennengngan kalowar maso ' sè parlo èkaonènge , tor èterrangngaghi njama sareng kaparloanna , kennengnganna rèng arako ' kennengnganna opama : (rookzaal Băl . ) , patjatja'an asasennengngan (salon Bal . kabăḍä'änna telegram sèta ' ), ngangghoej kabǎ ' (draadlooze telegrafie Băl . sareng èn -laènna . ) ,

Kabădă❜ǎnna èḍălem kapal ghellǎ ' paḍă è-saè sadhădjă ; manabi orèng ta nèngalè kalowaranna , ta' arassa djhå ' ' tanto neng -èḍălem kapal ; kaoelă ghi ' ta' onèng rassana maso ' karaton , doe ra-kèra èangghăḍijă ta' saponapa katjekka . Mènorot dhǎboena Towan Vermuelen engghi lerres kapal Rembandt ghella' saè , nangeng ghi' kaèlong matjem kona ; sè matjem samangkènna djhoeng saèan polè .

Ta' katjatora padjhålanna kapal Rembandt ghellä”, samangkèn kaoelă adhoengngènga bhab kabădă'ănna plabbhoean angghäḍijă . Palabbhoeǎn Tandjoeng Prijoe' panèka mongghoe ka kaoelå ampon kaètong tjè' saèna , manabi ètèmbhăng sareng palabbhoeăn Sorabhådjă , sabab pal-kapal sè alabbhoe , somèlèa kapal radjă sakalė , paḍă ngennèng nalpè' ka pèngghirră (kaaimuren Băl ·)

Pannengnga palabbhoeăn Tandjoeng Prijoe' panèka modjhoer dǎ ' ḍådjă dă' lao' maso' ka dhărå' . Bhăngonna masaghi landjbång lerres ; bhab paneka lakar ebhäḍhi (èkalè ); pèngghirră padă èlapèsè gheddhoeng kandhel (kaaimuren Băl.), sopadjă tanana ta' ghoeghoeră kèngéng ghoedjegghå aèng tasè '. Landjhănguga palabbhoeăn sè èkalė angghǎpanèka băḍă 1100 M. lèbǎrră bădă 160 M.

È bără ' tèmorra tjongappa (kontjo ' dădjăna) palabbhoeǎn kalean ghellǎ ' , abăk djhǎoe , èpasangè paghår bǎto ( zeehoofden Băl .) modjhoer ; landjhăngnga ra-kèra bădă 2000 M, Pannengnga katengnga tasè ' paghăr (parèghi ) angghåpanèka kèntjop ( lortjop ) ka dădjă ; so'è ka dǎdjă so'è rapet ; teppa ' è kontjo'na so'è tjè' rapetta . Antarana kontjo'na paghăr dåḍoewǎ' angghăpanèka ra - kèra băḍă 200 M.

Prandhinèng ghoenana paghăr băto (zeehoofden ) angghǎpanèka ébhadhi dhăng-addhångnga palabbhoeån , njopprè pal-kapal sè ampon maso ' kaangghǎḍijă ta ' kantosa tjalaka ' ètamboe ombă ' , manabi kalerressan badä omba’radjăn sẻ ngabätèrè . E băkto malem panengalan ở Tandjoeng Prijoe' panèka sakalangkong saè . Dhămar èlèktris radjå , njarektjek tera' tar -kataran . Laènna dhămarra palabbhoeăn kènè ' dhibi' , pal -kapal sè alabbhoe èangghăḍijă paḍă masang dhămar djhoeghăn . Djăng -bădjǎnganna è aèng adjhärekdjhegghăn , răb-gäbiräbhăn , kèngèng ghoelina aèng alok-ellok ka ḍålem tasè ' .

Mètorot katerranganna P. A. van der Lith : Palabbhoeăn Tandjoeng Prijoe ' ghellǎ' molaè èbhadhi nalèka tangghål 1 Mei 1877 , marèna taon 1887. Dhăddhi abiddhǎ sè élakonè 10 taon; abi'na ongkos f 22500100 (doe lekor satengnga djoeta ropėja ). Palabbhoean angghåpanèka éboekka ' lerres tangghäl 15 Maart 1887.

Èaḍa ' ampon èterrangngaghi , djhå ' palabbhoeănna naghåră Bătawi panèka è Pasar -ikan . Nalèka angghåpanèka ta' patè bănnja ' kapal sè alabbhoe è Bătawi ; anangèng saamponna palabbhoeăn ghella' ka Tandjoeng Prijoe' , pas so'è bånnja ' ( 1).

È pèngghir bără'na palabbhoeăn ghellä ' bådă goedǎng essèng dja -radj 7 koren , èbhadhi panaroanna rằng bhärăng djhoeghằn , sẽ bhoeroe épatoron dári kapal otabå se bhaḍhi èboewǎ'ǎ ka kapal . Neng -è pèngghir tèmorra èkennengnge goeḍăng essèng 4 koren , ébhadhi panaroanna areng bato. (2 ) Manabi bădă orèng sè terro nèngalana palabbhoeăn Tandjoeng panèka , sakalangkong ghămpang , marghǎ èangghăḍijă bănnja' parao tambhängan , sèwåna dă-modă , palèng larang f 0.50 . Sabbhăn arè Ahad bǎnnja ' orèng sè paḍă apalessir nompa ' parao tambhăngan angghåpanèka , aḍhådjoeng pètmèpèt pengghirră palabbhoeăn otaba lor-njellor èantarana pal -kapal ; èangghåḍijă băḍă tambhăngan kapal -motor , èattasanna ataʼna băḍă tolèsanna : „ Heen en weer" (artèna tjar -kantjèr ) ; kapal -motor panèka sèwǎna tjoma doe polo essèn èntar molè .

Tarkaḍhăng băḍă djhoeghăn sè pas nompa' parao terros ka pamandian è kampong ± 1½ eppal è tèmorra Tandjoeng Prijoe' sè anjama ,,Petit Trouville " .

Pamandian panèka bhoenten ta' neng-è taman otabǎ sombher, nangeng neng-è tase' . Épèngghir sèrèngnga teppa' è po - tampoan (è dhi -beḍdhi ) bădă pangkeng malangnga amar-kamar pè '- tjopè ' sadjhăghåddha ; kamar panèka èbhadhi kennengnganna orèng asalènan . Raʼ -pasèra'a sè kalerressan ta ' aghibă anḍoek sareng tellessan, kèngèng njèwǎ èangghăḍijă ka patoghoena . Se kappra apalessir manḍi ka Petit Trouville paneka Bălăndhå lake' binè' , laèn bhăngsa namong to'- malto' . Manabi orèng sè mandi ampon toboek, ampon lesso sè dhål -keddhălăn , ngoj - langngojan , not-salonotan sareng èn -laènna pas ongghă , adhoermas aèng tabăr èadă'na kamar kennengnganna asalènan ghella ' . Aèng tabär paneka panas nga '-anga' koko . Manabi orèng adhoermasa, ta' ambhoe nèmbă , karè mokka ' ekkran bisaos. Sarrèna

Javasche Bank èBátawi .

Palabbhoeăn Tandjoeng 'Prijoe .

tjolo'na ekkran panèka asompet kadhi tjottjo'na tjèrèt panjèramanna peṭṭètan , dhăddhi pakalowarra aèng kadhi ghågghărră odjhăn .

Sakalowarra dări taman kenengnganna asalènan ghella' opama terro dhǎ'-neddha'ǎ kèngèng pas terros ka restaurant (boefèt ), èangghădijă paḍă băḍă ponapa sè èteḍdha'ǎ . Otabǎ kèngèng djhoeghån boe -amboe è roeng-båroengan otabǎ èbă -båbåna kadjoeån ; èangghåḍijă èsaḍijăi korsè sareng mèdjă, ngal-nèngalè rèng -orèng sè ghi ' paḍă man di , sambi mèrengngaghi monjena moesik otabă armonèka . Pamandiǎn Petit Trouville panèka sakalangkong lèbăr tor taḍă ' ombă'na , marghǎ è tengnga (tase ) èparèghi , tjoma tjalèna aèngnga semmo lekko ( 1).

Bilă orèng palèmana dări angghåḍijă è băng - labăng èambǎ ' rosorona kongsi Tjèna se andi' pamanḍiån ghellă' , èpèntaè pèssè kabellina kartjis ; Bălăndhå f 0.50 , rèng Bhoemè f 0.25 .

Saamponna marè ngal-nèngalè è Tandjoeng prijoe ' kaoelă pas palèman .

BAGIAN SE KAPENG TELLO' .

Katjatora è nalèka arè Ahad tangghăl 20 September 1914 bådjă pokol 7.59 lagghoe kaoelǎ nompa' seppoer è halte Pagangsaan , èntara ngal -nèngalè kabăḍă❜ănna :

Kotta Bogor ( Buitenzor ) .

Ta' katjatora băḍăna è djhălăn , lerres pokol 9.55 kaoelă napa' ka settatsijoen kotta Bogor . É setta tsijoen kaoelă èamba ' R. Hasan Basari , morèd Madhoeră è sakola'an Landbouw , èngghi panèka sè bhadhi ngaterra kaoelă apalessir .

Sabelloenna kaoelă adhoengngèng bhab kabaḍă'ăn sè ètèngalè kaoelǎ è koṭṭa Bogor , kaoelă nerrangngaghiă ḍhimèn tjarèta asal -ḍimolana koṭṭana kadhi èbăbă panèka :

Èdǎlem bhabhat Tana Djhăbă kasebhoet , djha ' è tana Djhăbă Bără paneka ghi ' sabelloenna djhåman Kompennè , băḍå karatonna anjama ,,Padjhadjharan " , koṭṭana è Pakowan .

( 1) Manabi bhab djhenrèngnga aèng Petit Trouville panèka tangè ka „ Nieuw Scheveningen " è Kamal .

A.

Saamponna Praboe Siliwangi djhoemenneng Rato è Padjhådjhårån , ra-kèra nalèka taon Bălăndhå 1481 naghårăna rosak , margbă élorok perrang Soltan Banten se anjama Hasanoeddin , èngghi panèka pottrana So'onan Goenoengdjati è Tjirebbon ; kantos dhaddhi alas radjă .

Koṭṭa Pakowan panèka tja'na orèng : tappa ' è Båtoetoelis mangkènna ; (bădă djhoeghån orèng sè ngotja'aghi : è dhisa Kotabatoe ; tapè abännja'an sè ngotja'aghi è Bätoetoelis).

Kennengnganna dhisa Båtoetoelis panèka mongghing tèmor -lao'na kolta Bogor ; djhåoena dări settatsijoen ra-kèra båḍå 4.25 K.M. Dhinèng kennengnganna dhisa Kotabatoe panèka mongghing lao'na koṭṭa , lerres è bărǎ '-lao'na Bǎtoetoelis ; djhåoena dări settatsijoen ra-kèra bădă 5.5 K.M.

Katjatora saamponna djhåman Kompennè , towan Bessar Goefennor Djindral Maetsuyker (1 ) nè- samanè makon abhabhǎt alas ghån nè'- sakone' di lao'anna koṭṭa Bătawi , marghǎ è nalèka angghåpanèka koṭṭa Bătawi ghi' tjè ' tjopè'na, tor dilowaranna koṭṭana bånnja ' alas radjăna . Sadhädjǎ kennengngan sè ampon marè èbhǎbbåt pas èbhădhi kampong , sopadjǎ èkennengngana orèng . Saamponna taon 1678, sè abhabhǎt alas bhoeroe napa ' ka Bogor , pas maddhek kampaong, ènjamaè Kampong Baroe, teptep kantos mangkèn . Dhinèng kennengnganna Kampong Båroe panèka mongghing tèmor -lao'na kotta Bogor djhoeghǎn abǎk djhåoe, ra-kèra bădă 19 K. M.

Sabelloenna towan Bessar Maetsuyker kaaghoengan nèjat maddhegghǎ kotta Bogor , towan Bessar Goefennor Djindrăl Jan Pieterszoon Koen (2 ) ampon marostèl ka kompennè sopadjǎ koṭṭa Bătawi èallèa katengnga .

Molaè taon Bălăndhă 1743 kantos 1750 Kampong Båroe ghellǎ' ghi' tjè' soboengnga .

Edǎlem taon 1745 Towan Bessar G. W. van Imhoff marostèl ka Kompenne , sopadjă maddhegghå kotta Bogor , njopprè kèngènga èbhăḍhi papalessiranna bhängsa Èrropa sè enneng è koṭṭa Bătawi , sarta ma' pas poron ngalle sakalè kaangghåḍijă .

É nalèka boelǎn Augustus kantos September 1744 Towan Bessar G. W. van Imhoff ghella ' jos -mèjosan ka Tjiandjoer alomampa è Bogor , kasokan ngolatè kabăḍä'änna naghåră. Saamponna tandhoek ka Bogor , tatjengnga' ngolatè kasaèanna tana èantarana Kampong Båroe sareng Tjiampėja . Amarghǎ panèka è nalèka tangghål 10 Augustus 1745 Towan Bessar pas marostèl ka Kompennè , sopadjă è antarana Kampong Bǎroe sareng Tjiampėja ghellå' èpaddhegghăna sangghră❜ăn . Saamponna dhǎddhi èangghădijă pas enjamaè Buitenzorg , artèna :

builen = lowar ,

zorg = djăgă❜ăn otabǎ pèkkèran salekko (rèkong). Dhäddhi Buitenzorg artèna : dilowaranna pandjăgă❜ăn otabǎ karèkongan .

Mélana Bogor ghella ' ènjamaè sapaneka , sabab sèpat Towan Bessar kalerressan båda se èkarèkong , pas alongghoe èangghäḍijă njopprè kèngènga njalèmorraghi pangghăliǎnna .

Dhineng njama „ Bogor" panèka bånnja ' orèng hèlap sè ama'naè . Opama :

Mètorot katerranganna Dr. de Haan : artèna olja ’ „ Bogor ” panėka = kompolanna orèng , sabab sè mangghi kennengngan angghăḍijå lantaran abhabhǎt alas ; (sè alalakon orèng pansaponapan , orèng bănnja ').

Sapalè orèng nerrangngaghi , ka’- bhoengka'an sè ampon ghoeppleng , taḍă ' dǎoen sareng rantja ' otabă tjangkana .

Bădă djhoeghǎn sè nerrangngaghi , djhă' otja' ,, Bogor ” ghellä' : bhoengkana arrèm sè ampon ghoeppleng .

Sabǎnné orèng nerrangngaghi ; dări rosakka otja' Buitenzorg , kadhi rosakka otja' „ Pieterszoon Koen " dhăddhi ,, Moerdjangkoeng ”.

Sangghră❜än parostèlanna Towan Bessar G. W. van Imhoff ghellă” molaè èpaddhek taon Bălåndhå 1750 sareng Towan Bessar Mossel .

Katjatora sakalowarra dări settatsijoen ghella ' då'-aḍă'na kaoelă djhoedjhoek ka dhisa Plèdang , nèngalè Moesijoemma Bhoeroen alas sè anjama :

Zoologisch museum .

Saamponna kaoelä maso ' ka moesijoem ghella' , èḍiḍålemmanna labăng lowarra kaoelă nèngalè rong-korongan , (ko-bengkoan ) katja abǎk radjă , diḍălemmanna aèssè olar (pada odi') pan -saponapan mègghi' let -njangkellèt ka rantja'na kadjoe sè èbhadhi panalaranna . padă

Ata'na ko-bengkoan angghǎpanèka kabǎ' erraman alos , dhăddhi håwă kèngèng maso ' kadǎlem .

Samarèna nèngalè èangghăḍijă kaoelă pas maso ' ka pangkèng sẻ aèssè sabǎrnana mano ' èsaba ' èdälem korong katja . No '-mano' angghǎpanèka ampon påḍă matè sadhădjă, tapè tèngalanna kadhi sè ghi' odi' , sabab pannengnga lakar èator , båḍå sè èpako '- nongko' , băḍă sè èpangèrremmè tellorra , båḍă sè ghi ' teppa'na njotjorè boedoe❜na bădă sè nembhoenga mosona , băḍă djhoeghån sè ngègel sareng èn -laènna . Dhinèng no'-mano' angghǎpanèka kabǎnnja'an asal dari tana Hindiă Nederland ; båḍå djhoeghăn sabănnè sè asal ḍări tana mantja , opama : dări Amèrika , Messèr sareng èn -laènna .

Kennengnganna no '-mana' ghellǎ ' èpapolong sasabhăngsa opama ; ghǎltè ' , apolong sareng keddhi ' , salènḍhet sareng sabhăngsana ; poter apolong sareng ră'-dherrå ' , kètèran sareng komantra , boekong apolong sarengkaka ' towa , nori sareng sabhăngsana .

Èḍǎlem korong katja djhädjhärăn sè ètengnga băḍă sè aèssè mano ' sè onèng alangngoj , sabhăngsana (asoko rèkat), opama : ètèk , bålibis sareng én -laènna. Eangghăḍijă băḍă mano ' sẻ tjèk' radjǎna , anjama pelikan ; bhǎdhånna ra -kèra paḍă sareng embi ' . Kennengnganna mano ' angghåpanèka è tana Èrropa , Afrika sareng èn -laènna . É bă - sabă è tana Djhåbǎ Tengnga sareng è tasè ' Hindiå bådă mano ' bhångsana pelikan ghellǎ ' anjama boeleng otabǎ pèlat. Mano ' angghäpanèka onèng djhoeghăn ngabbher , tapè ta' patè kellar oedjhǎoe .

Diattasanna kennengnganna mano' pelikan ghella ' èkennengngè mano' dhǎlko ' sareng sabhăngsana . Eangghåḍijă bădă mano ' sèltong anjama ibis , asal dări naghără Messèr (Egypte ) ; bhădhånna radjåʼån sareng dhalko ' sakone' ; boeloena sabhadhăn potè , tjoma lè'èr sareng tjètakka tjelleng ; pannengnga tjottjo'na semmo tjalènnok kabbhi . Mètorot katerranganna morèd sakola Landbouw , sè ngambă' kaoelă ghellǎ ' : mano' ibis panèka èkatako’è (èdjă -moldjå ) sareng orèng Messèr sè partjadjǎ'an (goegontoehon ).

Eḍălem moesijoem angghåḍijå båḍä mano ' Kangèjan (Songennep ) 2 mègghi ' , njamana mano' kosong apolong sareng tellorra 2 mègghi' tjè ' djhoeghan . Mano' kosong panèka kaètong anèna , sabab bhadhånna nèng padă sareng adjăm panḍără'ăn , nangèng tellorra radjăna paḍă sareng tellorra bhǎdjă .

Tja'na orèng : manabi mano' kosong panèka ampon atellor maste matè , sabab ta' kowat njandhăng sakè ' sè ngeddjhennaghi . Anangéng kaoelǎ ta ' partjadjå , ka katerrangan sè sapanèka , karana manabi sabbhån atellor mastè matè, tanto mano' kosong panèka so'è abit so'è karė sakone' otabǎ karè lalake na malolo, sabab pangorbina sè atellor pas paḍă matè ; bit-abit tanto pas tada' sakalė .

Èpèngghir temorra pangkeng angghäḍijä bådå korong katja radjä aèssè olar matè radja kène ' . Èangghăḍijă băḍă olar sabă radjăna pata sabettès , landjhångnga pata saḍeppa . Olar angghåpanèka èpabhoelet kadjoe noro ' neng-pannengnganna neng è alas . Sèssè ' dibăbă’- ǎnna bhǎdhånna kaboeḍina sè èbhaktengnga semmo njarongsong , èngghi panèka sè mènangka dhåddhi sokona .

Lerres è temor dădjăna kennengnganna olar sabă bhoeroe băḍă pan -saponapan kopè gălbas radjå kènè' paḍă aèssè olar ana -bǎrna , bădă se bhellăng, lorèk sareng èn -laènna .

Saamponna marè ngal -nèngalè èangghåḍija kaoelă pas ngalle ka pangkèng di dădjă'ănna . Essèna pangkeng bhoeroe para' sadhădjă’ă bhoeroen aias asoko empa ' , apolong sasabhăngsa . Opama : kamonḍoerăn apolong sareng bhǎngsana ; motak apolong padă moṭakka sareng sabhängsana . Sadhădjă bhoeroen alas angghăpanèka padă matè , tapè èbhǎngon noro' kabijăsa'anna bi'-dhibi ' nalèka ghi' oḍi'na .

Èpèngghir dădjăna pangkèng ghellă ' băḍă korong katja aèssè matjan tollol 5 mègghi ' sareng matjan kombăng sèttong. Matjan kombangnga kalerressan ngèkkè' taboe'na embi' katjang sè ampon tjaltjalan kakabbhi . Dhinèng matjan toltolla sèttong alanga ka matjan kombăng kadhi sè ngamponga embi'na : sè sèttong neḍdha dhăghing ; sèttongnga arèndoe , djǎillă ngalèllè kadhi sè kalessowen .

Di lao'anna kennengnganna matjan ghella ' băḍå korong katja aèssè sabărnana ebbhoe ' ; sabånne bådă se akalèmbång , pannengnga kadhi se ngabbher nalėka ghi ' oḍi'na .

Èlao'anna kennengnganna ebbhoe ' ghella ' băḍa korong katja aèssè pan - saponapan mègghi' bhängsana motak sè njalèndhă , aboeloe mèra tor aèlong tjè' landjhängnga . Dhǎddhi bhoeroen alas angghǎpanèka kèngèng ènjamaè motak elong landjhäng .

E pèngghir lao'na pangkèng ghella ' băḍă bhăloetokanna tjeṭakka orèng pan-saponapan mègghi ' . Diattasanna bădă tandoe'na kerbhoej èpanalpè ' ka gheddhoeng radjana kadhi kontjo'na pokang, landjhăngnga ra-kèra bădă 1 M.

Samarèna ngalnèngalè è pangkèng angghăḍijă kaoelå pas ngailè ka pangkèng sè di bără'ånna , èngghi panèka sè aèssè sabărnana hèwăn aèng . Eḍălem pangkèng bhoeroe băḍă djhoeko ' radjă , anjama djoedjoeng , landjhångnga pata saḍeppa , radjana paḍă sareng bhoengkella pokangnga rèng towa . Bhǎngonna djhoeko ' djoedjoeng panèka langghoeng, tapè bhẳngonna kontjo'na tjeṭakka dhi -kadhijă djhoeko ' semmo boengkol , ta lontjong kadhi kontjona tjèţakka djhoeko sẻ kappra . Tjolo'na lerres dibăbă'ánna tjè' njalèndbăna . Mètorot kapartjadjǎ'ǎnna rèng Madhoeră , mènnja'na djhoeko ' djoedjoeng panèka , artèna : manabi èdhoelittaghi ka rèng kèngèng èpamoter rèng bibinè ' bibine ' , tanto abǎ'na ladjhoe ngongghăi ka rèng lalake ' sè adhoelittaghi . Bhab kapartjadja'ăn bhoeroe mongghoe ka kaoelă ta' kèngèng épartjadja , sabab taḍå' katerranganna sè njata . Ponapa polè djhoeko ' djoedjoeng panèka ta'na rèng Madhoeră aboedjoed ro-njaparo , èngghi panèka bhadhǎn kaattassa abhängon kadhi manossa , tapè bhădhăn kabǎbana (kaboeḍina) aboento ' abhångon kadhi bhådbănna djhoeko’ ; mangka kaoelǎ nèngalè boedjoeddhǎ dhibi' nèng abhångon kadhi djhoeko ' langghoeng . Dhåddhi njata , djhă ' katerrangan ghella' ta' kéngéng èpartjadjå .

Saamponna marè ngal -nèngalè èangghåḍija kaoelă pas kalowar terros adjhălăn da' tèmor , èntar nèngalè :

Kebbhoen boe - tomboeăn (Plantentuin Băl .)

Dă '-adǎ'na kaoelă nèngalè dhǎlemma Towan Bessar Goepennor Djindrăl . Dhålem angghăpanèka adhep da' dădjă, ngongkorraghi kebbhoen ghella ' . Sal-asalla dhǎlem angghåpanèka nèng èbhǎḍhi pasanggherra'ån bisaos dhălem angghåpanèka èpangghoen soson tello, paddhegghǎnna Towan Bessar Mossel nalèka taon 1750 kadhi sè ampon èterrangngaghi èaḍă ”).

É naléka taon 1815 Towan Bessar Daendels sareng Lè'nan Goepennor Thomas Stamford Raffles maradjå dhålem sangghră❜ăn ghellä '.

Saamponna olle 21 taon dări sè èparadja, èngghi panèka nalèka taon 1854, dhålem sangghrä'än ghella ' rosak , marghǎ kèngèng lèndhoe . Edǎlem taon angghǎpanèka djhoeghan pas èpateppa ' polè , tapè èpasangè pangghoeng . Molaè dări angghǎpanèka kantos mangkèn ghi' tadă' obhǎna.

Eboedina dhålem ghella' båda saghåränna abak radjă ; diḍålemmanna possa ' sareng bhoengkana taratè, dãoenna bhẳng-kebbhång .

Saamponna dări angghăḍijă kaoelă pas molaè adjhălăn ngal-nèngalė èssèna kebbhoen . Sabelloenna kaoelă nerrangaghi kabåḍă'ånna mentamennanna , parlo nerrangngaghi dhimèn tjarèta asal -dimolana kebbhoen bhoeroe , kadhi èbăbă panèka .

Katjatora kebbhoen boe -tomboeăn ghellä ' èbhadhi nalèka taon Bălăndhă 1817, èkapalaè Professor Reinwardts . Ghoenana è nalèka angghăpanèka nèng èbhadhi marèksa sareng ngèmboei boe -tomboean anjar , sè parlo ka sadhǎdjåna orèng , konglangkong rèng tanè.

Bit-abit kebbhoen ghella ' pas èbhåḍhi kennengnganna boe -tomboeǎn sè nè-anè , sareng panalèktèkan kabădă'ănna sadhådjă boe -tomboeån .

Sè momolan nalèktèké kabåḍä'änna boe -tomboeăn èḍålem kebbhoen gbellä' towan Haskarel sareng J.S. Teysmann, ènggbi panèka orèng sèmomolan ngaonèngè èlmo boe -toemboeăn sareng èlmo tana Hinḍiă Nederland, kantos njamana kalonta man-kaamman .

Molaè dări taon Bălăndhå 1826 kantos taon 1868 (pa ' polo doewǎ' taon ) kebbhoen ghella' ta' èkapalaè Directeur , nèng èkapalaè Intendantna Towan Bessar saos . Anangeng saamponna taon 1868 pas èkapalè Directeur . Kennengnganna (tanana ) so'è èpalowar , men -tamennanna èpaghenna ' sabhăngsana .

Sareng kebbhoen ghella' èkapalaè Directeur Professor Dr. M. Treub , pas kalonta kasaènna , dhădhi kebbhoen boe -tomboeăn nomer sèttong èḍălem sabingkerra naghåră sadhoennja se hăwåna panas (tropische gewesten Băl.).

Katjatora kaoela sè ngal-nèngalè kabådä'änna kebbhoen ghellǎ ' dǎ '-adă'na nèngalė kompolanna boe -tomboeăn nè'-kènè ' , sè padă ètamen è eppot . Éḍălem kennengngan angghäḍijă bănnja' boe -tomboeǎn boe sẻ njalèndhå , apolong sa - sabhāngsa . Eangghădija bădä -tomboeăn mègghi ' èkorongè katja , tja'èpon sopadjă ta' matėja kèngèng 3 téngghi . panassa arè , sabăb asalla ḍări tas ghoenong sè Laèn dări sè bhängonna tjè' angghǎpanèka bădă boe -toemboeăn njala -kanțana , lontjong dhi -kadhia bhẳngonna salak , agir -lègir , adjhårdjhăr boenter kadhi sè èator . Ekontjo'na båda kembhängnga saghoenḍhoeng , tapè tadă dăoenna salambără bhălăkka ' Tja'na padjăgăna : boe -tomboeån .

, sabab manabi ngembhäng angghäpaneka lakar njala-kanța kadhibi ' ta ' aḍǎoen , manabi aḍăoen ta ' ngembhăng. Dhinèng asalla boe -tomboeăn angghåpanèka dări tana Borneo .

Dări angghăḍija kaoelǎ pas ngalle ka laèn kennengngan . Èḍälem kebbhoen ghella ' kennengnganna ka '-bhoengka'an padă èpajan - sakėjan , èpapolong sasabhängsa , opama : perrèng apolong paḍă perrèngnga , njèjor apalong sareng saḍing , tarèboeng , arrèn sareng èn-laènna . Sakeng dări lowarra , tor dări possa'na sareng ka '-bhoengka'an radjă kène , kebbhoen ghella' tèngalanna kantos dhi -kadbiă alas .

Bit-abit kaoelǎ pas entar ka kennengngan tjontona men-tamennan ana -bărna mongghing è tèmor-dădjå (di lao'anna songaj Tjiliwoeng); atoranna tamennanna asaèan däri sadhădjäna sè ampon ètèngalè kaoelă ghella ' . Melana men -tamennan èangghăḍijă èator tjè' saèna , njopprè reng-orèng sè poron nalėktèkè kabåḍă'ǎnna sa-sabhăngsa ma ' ollè ghǎmpang .

Èkala ' panda'na tjarèta kaoelă pas abǎli ka labang pakaranganna kebbhoen sè èmaso'è kaoelă ghella' . Abåk ngaḍådjă dåri labång angghåḍijă băḍă lorong tapakḍăng dång. E paddhoe tèmor -dădjăna băḍă makamma Bălăndhå sèttong bă '-djhoebǎ' , èngghi panèka

Pasareanna njonjana Towan Bessar Lè'nan Goefennor Thomas Stamford Raffles .

Éangghåḍijă bădă marmarra ngangghoej tolèsan otja' Inggris , sè nerrangngaghi njama sareng pasèdhăna , èngghi panèka anjama OLIVIA MARIANNE , sèdhă nalèka tangghål 26 Nevember 1814.

Mongghing temor labăngnga pakaranganna kebbhoen sè èmaso'è kaoelă ghella ' , èngghi panèka è temor djhălănna lorong ,, Kanarilaan ", bådǎ bhoengkana kadjoe-odjhăn (regenboom Bǎl .) ( 1) doe bhoengka ake'-rèkè' tjè ' radjăna . Tjaʼna orèng : kadjoe -odjhån angghăpanèka bångatowana kadjoe -odjhån è saantèrona tana Hindijå -Nederland ; sabab neng doe bhoengka angghåpanèka semomolan ètamen orèng è tana Djhăbă (H.N. ) . Dhinéng bhibhiddhǎ kadjoe -odjhån angghåpanèka èkaollé dári Brazilië (Amèrik ) Mèlana bhoengkana kadjoe -odjhăn . ghellǎ ' kantos arèkè ' , sabab nalèka panamenna ghi ' ta' èkaonèngė , djhǎ ' bhibhiddhǎ kadjoeăn radjă , èsangka bhångsana kadjoeån nè ’-kènè' bisaos .

Sakalowarra dări pakaranganna kebbhoen ghellǎ' kaoelǎ pas nompa' sadó alènglèng è koṭṭa . Dă '-adă'na kaoelă lèbåt éadă ǎnna :

Moesijoem boe - tomboeăn ( Herbarium en Botanisch Museum ).

Bengko moesijoem angghåpanèka sareng rèng Bogor kappra è njamaè „ Gedong bălăoe " ; Kennengngananna lerres è dhisa Palèḍang . E nalèka angghǎpanèka moesijoem ghellǎ' aèntep , marghä kalerressan are Ahad . Dhåddhi manabi orèng terro nèngalana kodhoe è laènna arè Abad .

Prandhinèng èssèna moesijoem ghella' mètorot katerranganna rèng se ngater kaoelă : sabărnana hasèl boe -tomboeån sareng wǎ ' -boewä'än . Opama : kopi ana -bărna , bădă sè ghi' boengkol , båḍă se ampon akombi ' sareng sè ampon dhǎddhi serbhoek. Moesijoem angghäpanèka tje' aghoenana mongghoe ka orèng sè marloaghi nalèktèkè kabăḍă'ăn sareng tareka'anna hasèl boe -tomboeăn sareng wa ’-boewǎʼăn.

Dări adă❜na moesijoem ghellä ' kaoelă terros adjhălån lèbåt éaḍăʼănna dhǎlemma Towan Bessar Goefennor Djindrăl . È pakarangan aḍa'na dhålem bhoeroe èpaghări bessè ; didălemmanna èotjolè mandjhăngan .

Lerres diadä'änna dhǎlem ghella' bădă lorongnga boenter, ngalènglènge bhǎloembhäng . Ètengnga bhǎloembhǎng angghăḍijă băḍă tjè ' pantjoranna aèng nantjel dă'attas (fontein Băl) tèngalanna saèna . Mongghing bără ' -ḍădjăna pakaranganna dhålem ghellǎ ' dådjă , lerres è djhålånna lorong sè èlèbådhi kaoelă , băḍå bengko pangghoeng tjè ' towana , èbhåḍhi dhălem sareng kantorra Assistent -Resident . Tja'na sẻ bengko pangghoeng bhoeroe bekkas orèng ngater kaoelă :

Dhǎlemma Lè'nan Goefennor Thomas Stamford Raffles .

Mètorot katerrangan èdǎlem boekoe bhabhat :Towan Bessar Raffles panèka djhoemenneng Lè'nan Goefennor molaè taon Bäländhǎ 1811 kantos taon 1816. Dhăddhi omorra bengko ghella ' kantos mangkèn ra-kèra langkong dări 103 taon .

Saamponna marè ngal-nèngalè èangghåḍijă pas èntar ka dhisa Tjikeumeuh ( 1) nèngalè :

Roma sake' ghilă .

Roma sake ' ghilă penèka kaaghoenganna Goefermen . Kennengnganna èpanța doewă, èngghi panèka : sè è dădjă djhälän èkennengngè bhăngsa Erropa , sè è lao ' djhålån èkennengngè bhăngsa Bhoemè . Roma sakė angghåpanèka èbăgi dhăddhi tello kellas . Orèng sè enneng è kellas sèttong sareng kellas doewǎ ' , sadhådjåna orèng sè atambhă èangghăḍijă kodhoe madjăr ; tapè sè enneng è kellas tello' bhoenten , tjoma rèngorèng sè sakè' èkala' hasèlla lalakonna .

Rèng-orèng sè ghilǎ ghella' manabi ghi ' rasarana èlebbheng èdǎlem pangkèng ratja ' . Saamponna panjakètta băḍă pèndhăna , tor ngartè ka kareppa otja'na orèng, ladjhoe èpakalowar ḍări lebbhengnganna, èsoro alalakon bi '-dhibi ' kadhi lalakonna nalèka ghi' bărǎssa , opama : nanolès , aghåghămbhår , momolas , ko '-ngangko ' , njello ' aèng sareng èn-laènna.

Saamponna panjakètta para' båråsa, pas èberri'i pèssè , èsoro lè-mellè ka pasar , ètoro'è mandoerra . Sè èsoro lè-mellè panèka kantos pan - saponapan kalè. Saḍåtengnga dări pasar pas èsoro karèna ollèna båbellin sareng karena pèssèna . Tong -sèttongnga karèna'anna rèngoreng ghellǎ ' padă èljatettè sareng mandoerra . Manabi sè arèken ta' akalèroan , angghǎpanèka nandhǎ'ăghi djhă' panjakètta ampon èlang . Abǎ'na ladjhoe èpakalowar ḍări roma sakè ' ghellä' .

Mélana roma sakè' ghilă ghellǎ' èsabă ' è Bogor , marghǎ håwăna èangghăḍija tjellep tor saè mongghoe ka kasèhatanna bhådhăn .

Ekala ' pandǎ'na tjarèta , saampona bådjă asar kaoelă pas abǎli ka settatsijoen terros palèman nompa' sneltrein pokol 4. 8. Pokol 5. 21 kaoelǎ napa' ka settatsijoen Gambir (Weltevreden ) ; pas terros palèman .

BAGIAN SE KAPÈNG EMPA'. RÈNGKESSANNA TJARÈTA .

Sarrena kaoelă ampon bånnja ' sè adhoengngèngngaghi kabădă’änna tjarètana naghårå Båtawi è tong -sèttongnga kennengngan , dhåddhi

( 1) Maos : Tjikămăh .

samangkèn kaoelǎ karè nerrangngaghiä rèngkessanna tjarètana (algemeen overzicht Băl .), sopadjă rèng-orèng sè maos boekoe panèka onènga ka tjarėta birdjhi'ăn sareng rèngkessanna . Opama :

Tanana.

Tanana Meester Cornelis sareng Bătawi panèka manabi ètèmbhăng sareng tanana kotţa Sorabbådjǎ kaètong tjè ' ta' saèna , sabab :

a. Kabánnja'an tanana tako' ka aèng , artèna : manabi kèngéng aèng (kaodjhǎnan ) pas leddhoek, njossaè ka orèng adjhålånan . Lamala bånnja ' tanana sè asella'an lempong ; manabi kaodjhănan pas lètjèn semmo leddhoek , tor abhel -ghimbhel ka soko . Amarghå anggbăpauèka manabi roebhoeroe terrang odjhăn bănnja’orèng sengka sẻ adjhålånana è kampongan .

b. Tanana korang dhåddhi manabi ètamennè paḍi , sabab kakorangan aèng oḍi' . Amarghǎ angghăpanèka èangghåḍijå tjè' sakonè'na hasèlla padina .

Tjè' bhidhǎna sareng tanana koṭṭa Bogor (Buitenzorg ) sabăb éangghåḍijă tjè' saèna , ta' tako' ka aèng (leḍdhoek manabi kaodjhånan ), tor saè èmen -tamenné sadhădjăna men -tamennan , kantos èangghådijă ébhåḍhi kebbhoen boe -tomboean sareng kennengnganna sakola'an tanè .

Prandhinèng tanana karèsiḍènan Bătawi panèka kabănnja'an (para' sadhådjǎ'ǎ ) tana parèman (partikellir ), artèna : bånnè tana Goefermen . Mèlana sapanèka , sabåb nalèka tana Djhåbå ètegghoe ' Goefermèn Inggris , éngghi panèka ghi' djhåmanna Lè'nan Goefennor Raffles , bånnja' sè èdjhoewål ka orèng partikellir.

Sarrèna tana karèsiḍènan Bătawi panèka andi'na orèng partikellir , dhăddhi atoran paparènta'anna èangghădijá bădă doe matjem , èngghi panèka :

a. Paparènta'anna towan lana (sè anḍi' tana ), opama : parkara sèwǎna tana, kampongan (heerendienst Băl .) otabǎ kompennèan, padjhek hasèl tana sareng èn-laènna .

b. Paparènta'anna Goefermen , opama : parkara padjhek pantjare'an (1), pattrolan , kapoelisiän sareng ènlaènna .

Håwåna .

Para ' sadhǎdjǎ'ǎ kennengngan è kotta Bătawi sareng Meester tje ' Cornelis panèka padă panassa hăwăna ,marghå :

( 1 ) panggǎoedhăn .

PADJHALANAN 7 a . tanana lembă, tor semma' ka tasè ' sareng ka rabă ;

b. djhǎoe dări alas , karana sèpatta oen -dãoenan sareng ka'- bhoengka'an panèka onèng ngèsep panassa arè , tor onèng nadjhǎ ' (madateng) odjhän .

Kabada'ǎnna båwåna è bakto mosèm tjellep (Juli) sareng mosèm panas (April ) ta' saponapa bhidhăna , artèna : somèlèa lerres boelǎn Juli , hawana ghäsek panas djhoeghän .

tjè ' Panassa håwåna naghåră Bătawi panèka rangrangnga korang dări 21 C otabå lankong dări 32 ° ° C.

Koṭṭa Bogor hawana tjellep , ta' panas kadhi è kotta Meester Cornelis sareng Bätawi (panassa rata -rata 21 C. , sabab : ° )

M. 1. tanana tèngghi , (bădă 265 ḍări tasè ' ) ;

2. båră ' tèmor sareng di lao'anna èkèppong ghoenong , engghi è , panèka paghoenongan Mandǎläwăngi , pag . Geḍé sareng pag . Salak .

Pramèla håwåna èangghäḍijă bhersè , saè mongghoe ka kasèhatanna bhǎdhån .

dateng dari tase dări ( dădjă ) Mananbi båda angen (hawa ) , tanto ta' kengèng adjhälän terros , sabab kaadḍhăngan ghoenong . Dhăddhi hǎwă ghellǎ ' tapaksa ongghå , mèlana pas so'è tjellep , ladjhoe dhăddhi Manabi ondem ghella ' ampon tje tjelleppa , ondem . pas dhåddhi odjhẳn .

Amarghǎ kadhi sadhådjä katerrangan ghellå ' èkoṭṭa Bogor panèka , tje ' ,kèngèng ghäsèkka odjhăn ; ponapa polè manabi mosèm nèmbhärä ' èkotja ' sabbhån are båda odjhăn . Tèngghina aèng odjhån è koṭṭa Bogor paneka , mètorot katerranganna towan A.A. Gobius èḍdlem boekoe karanganna sè anjama „Guide toBuitenzorg and Its environs ", èḍălem on -sataonna rata -rata băḍå 4567 m.M.

Tengghina aèng odjhăn è on-sataonna rata -rata Bătawi èḍälem neng 1812 m.M.

on Etonganna arèna odjhăn è kotta Bogor èdǎlem -sataonna ratarata bădă 219 arè , nja ' -bănnja'an kadhibi ' saantèrona tana Djhăbă è tjoma sakalean bădă kennengngan è tana Djhăbă , sareng Madhocră ; sè langkong dari Bogor , engghi panèka Karangkobar (Keḍdoe ) , băḍă 252 are .

Koṭṭana .

Koṭṭa naghåră Bătawi panèka kadhåddhiän ḍări kotta dåḍoewǎ ' , èngghi panèka : koṭṭana afdeeling Meester Cornelis sareng koṭṭana afdeeling Båtawi , atjampo masėèitong . Landjhängnga kotta dădoewå' angghǎpanèka sadhådjă băḍå 9 eppal .

È salandjhångnga lorong è kangan katjèrra molaè dări kontjo ' lao'na koṭṭa Meester Cornelis terros ka kontjo ' dădjäna koṭṭa Bătawi , padă èkennengngè bengko djä- radjă , tor bănnjă' sè è -saè . Ko -bengko angghåpanèka molaè dări Meester Cornelis kantos ka Kramat paḍă tjè ' ekennengnge Băländhǎ (b. Èrropa ) , tanèanna war -lowar , saèna dä' tèngalanna . Dări pasar Sennen , dådjǎ'aghi , para ' sadhǎdjǎ'ă èkennengngè ko -toko .

Prandhinèng lorong sè däri Meester Cornelis da' dädjå ghellä ' , ka molaè dări dădjăna kantor Assistent -Resident kantos Kramat èpanța tello , èngghi panèka :

E ră’ -bără’tjope , ebhidhi palibi Rhinna rừng -oring sẻadjhilin a. soko (trottoir Băl ) :

b. è mor -tèmor , abăk lèbár , èbhăḍhi djalanna gharoebhak otabă oreng kol -mėkol ;

nga -tenguga tjè' lèbărra , c. è èbhadhi djhälänna rata otabǎ kalompaʼan laènna .

Melana lorong ghella ' èator sapanèka , sopadjă taḍä'ä katjalaka'an pa orèng èlèmpèt rata otabă èn-laènna , -ponapa , kadhi : sabab èangghăḍijǎ tje ' rammèna , bănnja ' orèng lebat ; bădă se adjhălăn soko agăloenong , bă sẻ kol -mikol , báă sẻ nompa rala , seppida ă motor , , sareng èn laènna -

lorong Salemba ,manabi ampon lèbåt pokol 1 Ponapa polè è doehoer orèng sé lèbăt asèpsap lèp -salèpan tjè ' rammèna , sabab è bäkto angghǎpanèka mosèmma orèng palèman dări pangghåbǎjănna , ponapa èngghi panèka morèd B. lèp -salèpan polè osomma sakola'an toron , II. S. K. W. S. (Koningin Welhelmina School ) P. H. S. (Prins sareng morèd , Hendrik Sehool ) , A. B. S. (Ambachts School ) sareng én-laènna . Para mored angghåpanèka kabannja'an nompa ' seppidă , motor sareng èn laènna - .

Lorong radjă è Batawi panèka lèbărră băță tello kalėna lorong radjå Madhoeră . Bhidhăna sareng è Sorabhädjă rangrang sèètèmbhoek asfal ,mèlana manabi panoddjhoe kerrèng talèbăt ngarboena .Opama bi ' båḍå motor lèbåt kapprana orèng pas nopoè èlongnga sareng sattanangnga . Engghi lerres rong -lorong ghellä ' ghi ' lagghoe lem -malem , ghi èsèram , nangèng ngarboe bisaos .

Épengghirrä lorong radjă èdǎlem koṭṭa Bătawi sareng koṭṭa Meester Cornelis para' sadhådjǎ'ă èpasangè kompana aèng ; aèngnga saè èènom . Aèng angghåpanèka manabi bhoeroe èkala ' nga'-anga ' koko .

Laen dări se kasebbhoet , èdǎlem koṭṭa Bătawi panèka ta ' rangkorang songaj , tor padă è- saè tèngalanna, margkă pèngghirră terros kaḍǎlem aèng para ' sadhådjă'ă èlapèsè gheddhoeng palèstèran. Pèngghir attassa sabănnè båda sè èpasangè paghăr ratja ' besse .

Dhinèng ghoenana paghår ghella ' salaènna sopadjă orèng sè adjhålån èpènggbirră (trottoir ) ta ' ghåmpanga laboe kadǎlem songaj , èbhäḍhi rarengghǎnna lorong sareng songajja , njopprè saèa tèngalanna . Namong aèngnga ngaj-songaj Bălawi panèka rangrangrang se djhennèng . masè ampon mèra sareng tjellot bisaos, ta ' kala ka palappana rodjhǎk dhoelit . Djhoeghån ta ' rang -korang orèng sè mandi , otabă asa - sassa è ngaj -songaj angghåpanèka , marghă ampon ta ' mangghi pamèlèan polė . Kadjhǎbhǎna possa ' sareng orèng manḍi otabă asa - sassa èangghăḍijă talèbăt bănnja ' ghitèk perrèng . Orèng adjhoewǎl perrèng è Bǎtawi panèka bhoenten ta' èpèkol ghăn sèttong , doewǎ' otabă tello' kadhi è Madhoerä , naugèng aradjhoe ăn , èbhådhi ghitěk pas èlanjo’aghi ka songaj ; ghitèk perrèng sè èlanjo'aghi bhoeroe Kantos apoloan , bho -nten ta ' ason -soson , nangèng adjbär -djhårdjhår kaboeḍi , kadhi na '-kana' èn - maènan lar -olar-koladjhăng . E kontjo ' adă ' sareng boedina bădă na'kana'na (kaḍhång orèng towa) sè abǎtangè bǎkto ghitèk ghella' èpabhiloeghå, noro ' lèggoe'na songaj .

Rèng-orèng sé enneng èḍălem koṭṭa Bátawi sareng Meester Cornelis panèka manabi adjhălănana taḍă ' abhoeddhă , angsal anḍi' pèssè, sabǎb :

1. sadó (doekar ), délman (ebbrik ) (1) sareng ébbró ( 2 ) otabă tjè ' rata radjǎ sèwǎ'ån ghǎmpangnga sarèanna , marghǎ molaè dări

ghoe -lagghoe kantos tengnga malem rata sèwǎ'ăn lèr -kèlèran . 2. sèjang kantos lem -malem kéngéng èkotja ' seppoer molaè para ' adjhålăn taḍă amboena . Lamala bådå seppoer sèadjhålån malemmana avonddienst ( Băl . ) , opama :

a. Dari Tandjoeng Prijo ' abäli ka Batavia Zuid , Kemajoran , Pasar Sennèn - Meester Cornelis kantos pokol 7,50.

b. Dări Tandjoeng Prijo ' ka Batavia Zuid - Kemajoran kantos pokol 10. 59.

C. Dări Kemajoran ka Batavia Zuid - Tandjoeng Prijo ' kantos pokol 11.50.

3. Ettrèm settoem sareng ettrèm èlèktris adjhǎlän lar -kalèr sabbhăn 10 mennèt sakalèan , molaè dări para' sèjang kongse pokol 7 malem, tor paamboena padă atjet-èntjet. Manabi noddjhoenè bădă mèn -rammen radjă , kadhi pasar -malem, tjapgome ' sareng èn laènna ettrèm doe matjem panèka adjhälăn sèjang arè malem.

È Båtawi panèka , langkong - langkong è koṭṭa anjar talèbåt bånnja ’ hotèlla , andi'na Tjèna , Maladjoe . Arab sareng èn laènna . Séwåna - rata -rata saarè samalem tedoeng sareng neddhǎ f1.50 12. 50 . Hotel Bălandhå éngghi bånnja' , tor è- saè. Sè mondhoek èangghåḍijă nèng Bălăndhǎ otabǎ bhẳngsa laèn sè ghi -soghi saos . Sè èkamengnga' oréng hotel sè sadjhăghǎt angghǎpanèka ma ' sabbhån arè possa ' saos .

Katjatora orèng adjhoedjhoewål èḍălem koṭṭa Bătawi sareng Meester Cornelis panèka tjè ' nè' tjè 'bănnja'na . rammèna ;pasar -kènè ' E pong -kampong bånnja ' båroeng Tjena , sèadjhoewăl bherras pa -palappa sareng èn-laènna kabhoetoanna rèng ako -bengko . Orèng Islam kaètong tadǎ ' sè mokka ' bǎroeng kadhi Na -Tjèna ghella ' ; anangèng saamponna è bhoeroe tja ' -ngen'ja'è bădă Bătawi bădă Sarekat Islam , orèng Islam mokka ' båroeng kadhi ghella ' .

tjè ' bånnja'na , Orèng adjhoewål tateḍḍhån kaetong sèjang malem tadă pegghǎ'na , È tjoma manabi tengnga -malem semmo rangrang . Bătawi paneka tadă ' bhitèng . Rèng awål -djhoewål salandjhăngnga se asandhing ghadhebbhoeng ampon èbi -robi èpanè ' -kènè ' Ghoelă , . tadjhin , èn-laènna padă bhẳngsa èbhoendhoe ' poto , nasè ' sareng se , Polè poto boengboeng Båtawi saamponna èbhoend hoe ' pos ètalè'è . panèka pantes ongghoe bån njamana , sabab radjäna băḍă 5 kalè pol -empolanna rèng towa , manabi èbhängḍhing sreng poto boengboeng Bhångkalan , kèngèng ènjamaè bhoetana poto .

Kabăḍă'ănna orèngnga (Tjatja djiwăna ) .

Naghǎră (karėsiḍènan Båtawi panèka èkennengngè bhångsa amatjemmatjem kantos ta' kaètong matjemma , bhăngsa Djhăbă opama :

Soență , Maladjoe , Tjena , Bålåndhå (Erropa ) , Tambi , ‘Arab , Madhoeră sareng én -laènna . Dhinèng băunjaʼna tjatja djiwăna kasebbhoet édǎlem Regeering salmanak 1915 kadhi èbăbă panèka :

Orèng Bhoemena bădă doe barna , èngghi panėka :

a . E afdeeling Båtawi sareng Meester Cornelis énjamaè bhăngsa Balawi otja'na tjara Maladjoe sè ènjamaè Maladjoe Bălawi .

b . È afdeeling Tangerang , Buitenzorg sareng Poerwakarta maso ' bhăngsa Soenda , otja'na tjara Soendă .

Bhăngsa Båtawi , ka lao'na kantos ka båtessa afdeeling Poerwakarta , ènjamaè bhangsa Balawi-ora , sabab manabi ngotja'a „,tidak " : „ ora" ( jara Djhăbă) .

Otja ' Maladjoe Bătawi paneka tjè' bănnja'na tjamporanna otja ' Djhåbå sareng Soenda , tor dhoek-tand hoegghå otjo'na bånnja ' padă djhoeghăn . Opama :

gedé gedé Dj . = gedé S. = radjă Mad .

tjabé =tjabé S. = tjabbhi Mad .

- njingkir — Dj . S. = menjingkir Mal . = njèngla Mad .

gagares -S. badog Dj . = bhadhoek Mad .

botjah = Dj . =na'-kana' Mad .

kopi : ngopingènom kopi Mad.

mati : matiin =matè'è Mad .

Orèng Bátawi panèka manabi atjatja otja'na èngghi tjamporan ; băn dã sè aljamporan bhåsa ‘Arab , Tjèna otabä Bäländha . Opama :

Makanloe loegagares adjé sampé kagak restannja barang sopotong = Kakananna bǎ'na èbhadhoeghi bhai kongsè tada karena sèttonga .

Ana poenja tempat rokok dapet beli salasa roebbija ; o , kaló roepa dan bikinannja , tanggoeng nomer wahid . Kalo inta kepingin , boleh beli, ana kasih oentoeng pwatoen adjé = sengko' andi' paroko'an ollè mellè tello ropėja ; robăna bån ghăbăjănna nomor sèttong . Mon băʼna terro , belli , sengko bhate'è sasoko bhai .

Pandǎ' : otja' Maladjoe Båtawi panèka kèngèng èkotja ' ,, tjamporanna sagălă bläsa"

Aghǎma sareng adhădd hå.

Orèng Bloemena karèsiḍènan Bătawi panèka negghoe ' aghama Islam ; ponapa pole bhǎngsa Maladjoena kèngéng èkotja' padă ‘ibădă sadhădjă. Bădă djhoeghan orèng Bhoemèna , sè ngangghoej aghåma Sarani (Kristen ), éngghi panèka orèng onder district Depok, district Paroeng afdeeling Buitenzorg .

Masèghit è Båtawi èngghi bånnja ' , djhoeghä rangrang sè saè tor ta' patè radjǎ ongghoe . Masdjid sè saè è Tanahabang sareng Pakodjan .

Katjatora manabi băḍă oreng akardja malakè'è otabǎ mabinè'è , njonjonnat otabǎ njonjoddhoe ' , ngatammaghi otabă ghăbăj laènna, djhăng -ondjhănganna , lalake' , bibinè ' , masțè asasalaman (atolong) pèssè , bănnja'na sè kappra sasoko otabå sadjhămpel . Dhinèng tamojja ghellǎ ' , nèng èangka'è kakanan rampatan mèdjå. Manabi palèmana pas èbherkatė nasè ' djhoeko ' sabhoendhoe ' èbăng pata djhin-adjhin 13 otabǎ 20 sen .

Amarghå angghåpanèka rèng-orèng sè båḍă ghăbăjjă ghellä' rangrang sè rogi, la -mala bănnja ' sè ollè bhǎțe .

Salerressa ta ' nèng rèng akardjă saos , se djhăng-ondjhånganna kodhoe atolong pèssè , somèlèa rèng atahlil 40 , 100 arè, njataon otabă njaèboena rèng matè , èngghi kodhoe atolong djhoeg hån, èngghi båḍă sè bhoenten . Dhinèng sè dhăddhi tandhå, djhă' orèng sè èondjhång earep patolongnga : Djhäng -ondjhănganna èpadjhälän ghi' rè karè samènggoe otabǎ langkong .

Samangken kaoelǎ adhoengngènga kabăḍăʼånna pangantanna . Eaḍă ' kaoelă ampon mator , djhă ' bhängsa Bătawi panèka negghoe ' aghåma Islam. Mèlana pangantan lalakè'na padă aėjas kadhi pangantan ' Arab ;

anangèng èjassa pangantan bibinè'na tjè' njala kanṭana , ta ' akoepoe sareng èjassa sè lakè ' , sabåb aèjas kadhi pangantan Tjèna .

Laen dări sadhǎdjå sè kasebbhoet , hhåb kabăḍă'ånna bibinè'anna bhängsa Batawi panèka bäsisa , ta' èlebbheng kadhi bibinè'anna laèn bhăngsa se padă ongghoe atè adjhălännaghi parèntana aghăma Islam , sabab somèlèa bán -parabănna kèngèng adjhălănan nanangghå djhǎoe , tor ta' toḍoes ka rèng lalake' . Panda' : adhåddhå bibinè’anna bhẳngsa Bătawi panèka dhi - kadhiå adhåddhå bibinè'an bhängsa Èrropa.

Jär-ghijărăn na.

Neng - sennengngan otabå jăr -ghijărănna bhăngsa Bătawi panèka kéngéng èpanța dhåddhi 4 băgiăn , èngghi panèka :

I. Alako ibădă ; lake' binè' padă lèboer ngadjhi , asambhådjång sareng apowasa. Sakèng manteppa sè ' ibădă , bănnja ' rèng kampongan sè neḍdha kèng-njekkèng , sopadjă ollèa long-molong pèssè , njopprè èbingkeng arena kellara ongghǎ haddjhi ka Mekka .

II. Lèboer ahaddră. Pangalèboerră ahaddră panèka ta ' ngangghoej båkto , sabab taḍă ' ombă ' taḍă ' angen , nabbhoe terbhăng ; la-mala dhăng-kadhăng håḍă rèng akompolan nabbhoe terbhăng para' saarè samalemma , kantos rèng-orèng èseddhi'ănna palèngpèngen kakabbhi , ponapa polè manabi sè ta ' lèboer ka haddră . Băkto akardjă haddră

panèka ta ' onèng tjèttjèr . III . Ghijar amaèn silat sareng amantja ' Kèngèng èkotja ' sadhådjă . lalake'anna bhängsa Bătawi padă onèng amaèn silat sareng mantja ' Bătawi . Kantos ka na' -kana'na èngghi bånnja ' onèng djhoeghăn ,

IV . Maer nènèngghoen . Orèng Bătawi panèka lake ' bine ' padă lèboer nènèngghoen . Ponapa polè manabi kalerressan bådå pasar sè nèngalè .Tja ' -otja'an : ta' malem ( 1 ) so'è bhălăngadjă somèlèa andi ' pèssè parlo tang -taotang (dhi -maghăḍhi ghalloe ) Manabi kalerressan . rèng -orèng Båtawi (orèng Bhoemèna ) båḍå pasar malem , sèabhäbhăkalan (lalake'na )mastè èntar nèngalè , sabab parlo melléa bhăndheng pasar malem, sè èkalė -ollèa ka bhǎkalla . Saopama orèng se abhǎbhǎkalan ghellǎ' ta' alè -ollè bhåndheng , tanto andhåddhiăghi tjatjana mattowana bån na '-sana'na sè bine' , sabab arassa korang èadjhi'i . Sala aḍdhoena bådå sè kantos andhăddhiåghi boeroengnga. (1 )

Angghoejjă .

Lalake'anna bhăngsa Bătawi panèka pangangghoejjǎ dhi -kadhiǎ angg hoejjå bhǎngsa Maladjoe Paḍăng , opama : angghoejjă asongko otabǎ aoḍheng sareng asarong, kalambhina băḍă sẻ koko' (gibil ) (2 ) , băḍă djhoeghǎn (kabănnja'an bhăngsa wa -towana) sè akalambhi tebbå'. Dheng-odhengnganna sè lerres tjara Bătawina : kala'na kadhi odheng ghǎntongrè'kèrè, boento'na pas èpelko ' kaada ' . Dhåddhi bhăngonna dhi-kadhiă aḍheng bhoengkosan .

Dhinèng angghoejjå bibinè’anna akalambhi tebbă ” ladjhăng (ngèbhir ), se kantos para padǎ'ă sareng sampèrra , asabbhoe ' bhabhäḍhoeng . Somèlèa adjhălănan rèn-arèn , bånnja' sè apanètè ' mamatan sè abăk larang kabellina . La-mala kaoelǎ onèng nèngalè rèng bibi ' wa-towa dǎteng anje apanètè ' salaka mata enten sareng asabbhoe ' bhăbbădboeng .

Panètè’ghoej-angghoejänna sẻ kappra abhăngon oen -dåoenan lan djhăng , bădă sẻ kantos satjengkang , ènjamaè panètè ' tak , bilă èangghoej pas nèrbåk è dădåna .

Băbătekka rèng Båtawi paneka ressèkan , ta' poron ngangghoej dhǎ ' -gheddha ' Somèlèa kalambhina bånnja ' bhedḍhăna , ta' todoes . ngangghoej , sokkor bhersè sassaʼanna tor èsaddrika . Kaoelă onèng nengalè rèng bibinè ' apanètè ' akalambhi dhå -bheddhă , ènten djhinnadjhin ± f30.— sareng asabbhoe ' bhabhǎdboeng salaka .

Bibine'an ngongoḍădhănna kèngèng èkotja ' padă aghaghellång emmas. Mèlana manabi bådå orèng anjar tanto mengnga ' nèngalė angghoejjǎ rèng-orèng ghella', èsangka orèng Bătawi padă ghi -soghi. Anangeng salerressa ghåghellång emmas ghella' lapèsan , bănnè emmas terros .

Pangorèpanna .

Lalake'anna bhängsa Båtawi panèka rangrang sè negghoe ' pangghăbăjån Goefermèn , kèngèng èkotja ' taḍă ' sakalè , sabăb pardjădjina kabănnja'an bhängsa Djhăbă , Soendă otabǎ Maladjoe sabbhrăng . Pangorèpanna sè kèngèng ètantoaghi nèng :

1. dhåddhi koli arèan,

2. alalakon è toko sareng sabhǎngsana ,

3. dhǎddhi djoengos sareng

4. dhăddhi tokang sadó otaba ébrỏ .

Dhinèng pangorèpanna bibinè'anna :

I. ngala’djhải ăn ka ghărădjhi ,

II. dhǎddhi tokang sassa sareng

III. dhǎddhi băboe otabǎ koki .

Na'-kana'na saamponna hatam ngadjhi , kèngèng èkotja ' padă onèng njarè angghoej dhibi ' , ta' njossaè ka rèng towana , sabåb :

a. Lalake'anna dhäddhi tokang arabădhi djhărån , dhåddhi tokang ngèrèmma nasè'na orèng (Dhăǎ-Bălăndhă ) sè apangghăbăj langkong dări satengnga arè è laèn kennengngan , apangghåbaj è fabbrik , pangettjapan sareng èn -laènna.

b. Bibinè'anna ngala' dherrep adjhădjhǎi ' otabǎ njanjassa .

La -mala bådå djhoeghăn sè abinè otabǎ alake sarat abhăndhǎ dhibi'.

НАТАМ .

//hdl.handle.net/2027/coo.31924023492014 htt-t uegle :sd1 GMT 22:32 2025-02-18 Google-digitized Generated at Columbia University on Public Domain in the United States,

Digitized by y Google

Original from CORNELL UNIVERSITY