Baca PDF (OCR): Basimah (Sobron Aidit)

印汉対照文字读物 巴西瑪 BASIMAH 苏·艾迪著

26 FEB.1963

封面設計：

溫悲鷗

巴西瑪

BASIMAH

蘇·艾迪著

李旭譯

統一印尼基金會

1962年·椰加達

西西 BAM12A8

作者简介

蘇伯倫·艾迪是印尼現代詩人 作家，一九三四年六月二日出生 于勿里洞的一假工人之家，父親是 抗荷武裝部除領袖。十三歲在小學 就讀時，就開始寫作。他的短篇小 設和詩最初發表于棉蘭「時代」 雜誌。他詩寫得多，但一般人認 為：他的小說寫得比詩好。

短篇小說「巴西現」，獲得人 民日報主辦的一九六一年最佳短篇 小說獎。

[巴西瑪].通過一個小孩子的 口吻，娓妮地描述了一個優秀的反 荷女英烈巴西理的勤人的形象·文 筆明朗簡樸有力っ獨具一格。

TAHUN 1946. Dikampung kami penduduk sudah mulai terbagi, jaitu kaum jang tidak mau bekerdjasama dengan Be. landa, dan kaum jang berpihak dan bekerdjasama dengan Belanda. Djumlahnja lebih banjak adalah dipihak Belanda dan kaum ini hidupnja sangat senang, tjukup makanan, pakaian, dan kemewahan-kemewahan jang tjukup mengilerkan kaum republiken jang kurang kuat pendiriannja. Betapa tidak, kaum jang republiken jang mesti tjari makan sendiri ditengah lautan bekot membekot, bentji membentji, hina menghina, dan penuh kemelaratan, tapi keluarga kaum jang bekerdjasama dengan Belanda kebandjiran beras, barang2 kalengan seperti susu, corned beef, mentega, ikan kaleng dan terigu, serta segala matjam seperti roti Eropah.

Peropaganda-pun mengiringi pembagian itu dengan sembojan Holland tolong Indonesia. Dipasar, ditengah keramaian, dan ditempat pembagian distribusi makanan dan pakaian untuk pegawai2 jang bekerdjasama dengan Belanda, selalu ada sembojan itu: Holland tolong Indonesia, satu perkataan jang memedihkan kaum republiken. Waktu itu ajahku termasuk kaum republiken dan anti Belanda. Karena itu pula kehidupan kami: melarat, penuh edjekan jang dilemparkan oleh kaum pro-Belanda; djuga dari pihak pro-Belanda dari keluarga ibuku, dan kami mesti tjari sendiri membanting tulang ditengah lautan kemewahan mereka jang senang mengedjek, menghina: - Apalah artinja mau melawan Belanda, kita jang lemah tak berdaja ini. Apalah tjukupnja hanja dengan tidak mau beker-

一九四六年。我們村裏的居民已開始分為：不願與荷蘭合作的一 派，和站在荷蘭方面，並與之合作的一派。數量是站在荷蘭方面的一派 爲多，他們生活得很稱心如意，不然衣食，而奢侈的享受足够使那些立 塲不穩的共和國份子垂涎。為什麼不呢？共和國份子必須出海尋求生 計，彼此間相互抵制，相互仇観，相互侮蔑，充滿着貧困。但是，與荷 蘭合作的那一派人的家屬，則滿盜着米與各色罐頭食品，如牛奶、罐頭 牛肉牛油、罐頭魚、麵粉以及西洋餅乾。

荷蘭帮助印度尼西亞的宜傳口號，也隨着那些配給品而來。在市塲 上，在熱鬧塲合，和在與荷蘭合作的一派人的衣食配給處，到處都可以 聽到「荷蘭帮助印度尼西亞」道一句使共和國份子痛心的宣傳口號。那 時，我爹是反對荷蘭的共和國份子。因此，我們的生活：貧困，充滿着 自親荷份子——包括我母族方面的親荷份子——地擲過來的冷嘲熱諷。 我們必須在他們的奢侈生活的海洋中，胖手胝足，自立苦鬥。這派親荷 份子喜散濃刺、輕蔑道：「我們軟弱無力，反對荷蘭有什麼用？單單不 djasama dengan Belanda, hanja menjiksa diri sendiri", demi kianlah keluh orang banjak, orang2 jang bekerdjasama dengan Belanda dan orang jang bersimpati dengan mereka.

Tapi ajah terus mendjadi kaum republiken. Ajah membuat sungkur sendiri (sungkur itu ialah sematjam djala, jang dido rong dengan dua buah batang bambu, alat menangkap ikan dilaut, sungai). Pergi kelaut djam 18.00 pulang djam 03.00 atau djam 04.00 dan membawa ikan, udang. Ikan dan udang inilah didjual untuk beli beras. Kadang-kadang aku dan adikku men djualnja kepasar, kadang2 tak perlu kepasar, orang2 datang kerumah kami dan memilih sendiri ikan2, udang2 itu. Setiap hari pekerdjaan itu dilakukan.

Dirumah kami kadang2 tempat pertemuan kaum republi ken, beberapa orang kawan ajah jang kukenal. Pembitjaraan mereka tidak begitu djelas, tapi kadang2 suaranja keras, ber debat, kadang2 diam dan bisik-bisik pelan2. Kemudian pulang gatu2, datang lagi jang lain, pulang lagi, datang lagi, debat lagi, pelan2, bisik2; bubar; itu sadja. Kadang2 ajah membawa koran, menundjukkan koran itu pada kawannja:- Lihat ini di Djawa sudah lama mulai, Sumatera mulai, Sulawesi kema ren dulu, Makasar" — katanja.

Aku tidak tahu apa itu, lan aku tak begitu ambil perhatian. Jang penting bagiku sekolah, habis sekolah mengadji, ha bis mengadji sama teman-teman sebaja, ngobrol disurau, melempari andjing Belanda beramai-ramai. Kalau malam sesudah mengadji djam 20.00 atau 21.00, lalu ramai2 dengan kawan2 sebaja ngobrol ditengah djalan dengan tidak usah takut ditubruk mobil, sebab kampung kami djarang ada mobil, paling2 mobil Belanda, sedan, atau truk militer jang mengangkut beras, gepeda, terigu, barang2 kalengan untuk kaum co. Kadang2 djuga sendjata untuk dibawa kegudang sendjata, disimpan baik-baik dan dikeluarkan bila militer-militer Belanda perlu sendjata untuk membunuh, bertempur dipulau lain, di Sumatera, Lampung, Palembang atau dipulau mana sadja. Pulau kami aman ketika itu, rakjatnja baik2 menurut Belanda, tidak ada pem.

與荷蘭合作就够麼？只是苦了自己。」如是這般，合作份子與同情他們 的人感慨着。

但是，我参依然是共和國份子。他自個兒製成了一張「孫古爾」 (在海和河中捕魚的工具，是一種網，用兩根竹竿推動)。下午六點鐘 出海去，早晨三點鐘或四點鐘回來，帶來了魚蝦，這些魚蝦賣了換米。 有時我與弟弟往市場去賣，有時不必拿到市塲去，要買的人自已會上門 來挑選。我們每天就是這樣勞作。

我家偶爾成為共和國份子集會的地方，冠些人都是我所認識的我参 的幾個朋友。他們的淡話不很清楚，但是，有時高聲爭論，有時靜默， 慢慢低語。以後一個一個走了。別的又來，又走，又來，又争論，慢慢 低語，散了，如此而已。有時我爹帶有報紙，指點着那報紙對他的朋友 說：「看造，挪加達早已開始了，蘇門答臘開始了，蘇拉威西是前天， 孟加錫——。」

我不知道說的是什麼，而我也不很留心。對我頂要紧的是上學讀 書，放學後就唸經，唸經後就與年齡相勞號的友伴，在教堂談天說地， 粉汾用石塊扔荷蘭人的狗。倘若晚上唸完經後是八點鐘或九點鐘，就興 同年的友伴在路心聊天，而不必憂懼為汽車所碰撞。緣因我們村裏難得 有汽車，頂多是荷蘭的汽車：轎車或運載米、脚車、麵粉、罐頭食品給 合作份子的軍用卡車，道些軍用卡車有時也載送武器到軍火庫去好好收 藏。當荷蘭軍隊需要武器去屠殺人，在外島如在蘇門答臘、楠陟、互港 或其他各島作戰寺，就把它拿出來。我們這島那時安寧無事，人民馴 地聽從荷蘭，沒有勐亂，沒有人反抗荷蘭，共和國份子任其多，却是苦 berontakan, tidak ada jang mau melawan Belanda, kaum republiken boleh banjak toch mereka menjiksa diri, lama2 djuga tertarik bekerdja sama Belanda; demikianlah pendapat Belanda. Belitung, suatu pulau jang aman, tenteram, dingin seperti timah dingin, demikian kata Belanda. Mereka belum mendapati timah sewaktu masih tjair-panas membara-lengket.

SEHABIS mengadji kami duduk2 ditengah djalan. Kami djuga mempunjai golongan anak2 kaum non, anak2 sekolah di SR bukan di HIS. Kadang2 kami berdebat djuga, siapa jang akan menang; Belanda atau Indonesia dan Indonesia itu mak. sudnja Sukarno, pihak republik. Tapi perdebatan itu selesai dengan baik, sebab sama2 sependapat: pihak republik pasti menang, kata ajah kami masing-masing dan kami anaknja jakin, tapi tidak bisa menerangkan apa sebabnja pasti menang, hanja mengerti dan merasakan. Sudah itu djalan lagi. Dan pada achirnja ada maksud mengintip. Mengintip rumah seorang djanda. Djanda itu Basimah namanja. Seorang djanda jang tidak begitu baik namanja dikalangan orang2 kampung. Basimah pernah melahirkan anak tanpa suami jang terang dan anak itu meninggal sewaktu umur dua hari. Kedjadian itu tiga tahun jang lalu, tapi orang2 tidak lupa, meskipun Basimah sendiri sudah lupa.

Djanda Basimah belum begitu tua, tidak begitu tjantik, hidup sendirian. Mentjari sendiri, berdjadja (berdjualan kue) berkeliling. Katanja achir2 ini djualannja sangat laku bila dibawa ketangsi Belanda dan asrama, Belanda senang dengan nagasari, kelepun, onde2, ketan. Belanda2 itu sebenarnja Belanda hitam, lebih hitam dari kulitku. Belanda jang putih dja. rang2 kelihatan. Paling2 hanja memerintah, tundjuk ini tundjuk itu, teriak sini teriak sana dan Belanda hitam mengerdjakannja.

Achir2 ini di rumah Basimah sering kami lihat ada orang masuk; diam2 laki2 masuk kedalam. Tidak lama keluar dan

了自己而已，久而久之，也會被拉攏過來，與荷蘭合作的。還是荷蘭 的看法。勿里洞，是一個安定寧靜，似錫一般冷的島，這是荷蘭的說 法。他們不知道，當錫還是液體時，是熾熱的，黏糊糊的。

唸完涩，我們坐在路心。我們小孩子群中，也有不合作份子，都是 在普通小學而不在荷印小學讀書的學生。有時我們也爭論：荷蘭與印度 尼西亞，誰將勝利。印度尼西亞指的是蘇加諾——共和國方面。但是， 命論的結果很圓滿，因為大家的意見一致，共和國方面一定勝利。我們 各人的爹這樣說，而我們都深信道點，却說不出所以然來，僅是理解和 感覺到。這之後，我們也就又去臨隨。末了，我們終于想去窥探，窺探 一個寡婦的房子，這寡赔叫巴西瑪。在村人中，她名聲不很好，她會私 下生了一個兒子，這兒子下地兩天就天祈了，這是三年前的事，雖然巴 西瑪自己已經忘却，但村裏人可記住了。

巴西瑪不很老，不很漂亮。她獨個兒生活，自尋生計，兜賣各種點 心？據說，新近她的賣品俏若她帶到荷蘭兵營去，很有銷路。荷蘭兵營 裏很喜歡納加沙利，格勒本，翁特翁特，糯米團。那些荷蘭人， 其實都是黑荷蘭人，比我的皮膚還黑。白荷蘭人很少見到，頂多只見他 們指手劃≈，發號施令，叫黑荷蘭人去實行。

近日，我們常看到，有人到巴西瑪的家；悄悄的，一個男人走進 去，不久就出來，而又有別的進去，半點鐘後又出來。以後，又來了二 ada lagi jang lain masuk, setengah djam keluar lagi. Kemudi an datang lagi dua tiga orang, pulang, datang lagi jang lain pulang, terus sampai djauh malam. Inilah jang ingin kami in tip. Hebat Basimah ini, pikir kami anak2 jang sudah agak de wasa.

- Basimah ini memang luar biasa, bisa menampung atau 9 orang laki2 dalam beberapa djam" — kata Ali kawan kami jang terbesar.

— Rupanja Basimah ini tidak hanja berdjualan djadja, ta pi djuga daging mentah" - kata Djamal kawan kami jang senang ngomong kotor. Dan kami tertawa rantai-ramai.

-Sekarang sadja, mumpung laki2nja masih didalam".- kata Djuki. Dan kami beramai-ramai pergi menudju kerumah Basimah. Badanku dingin2 panas, agak gemetar, tapi senang, enak. Malam gelap, kampung kami belum ada listerik. Kami berdjalan tanpa bitjara. Djamal didepan, kemudian Ali, Djuki, Razak, Denan, aku dan Saman. Dekat rumah Basimah, kami lebih berhati-hati, dan berdjingkat-djingkat.

- Masih ada", — bisik Djamal.

- Pelan2, awas ranting kering" -. Daun2 kering dan ranting kering berbunji agak keras. Dari djauh andjing melo ong. Kemudian bunji andjing berkelahi. Bunji itu menjenang kan, agar kami lebih bebas bergerak-tanpa bunji indjakan Sampai kedinding rumah Basimah. Kelihatan sebuah pelita. Tapi orang2 laki2 tidak kelihatan. Kedengaran bunji suara jang tidak djelas, hampir bisik2. Kami masing2 mentjari lobang atau sela2 dinding jang agak lebar. Kudapati lobang jang agak bcsar. Kelihatan sedikit Basimah sedang duduk, dan se orang laki2 lagi. Tampaknja orang laki2 itu aku kenal. Tapi belum berani kupastikan siapa dia. Mirip pak Kadir, secrang kawan ajahku kaum republiken. Tapi Iekas2 sangkaan itu kubuang. Tak mungkin pak Kadir. Pak Kadir sering kerumah dan bitjara dengan ajah. Pak Kadir baik hati dan tetap pendiriannja. Tidak, tidak mungkin pak Kadir pikirku. Djamal mendekati aku, didorongnja aku agak kepinggir, dia merampas lo

三個人，回去了，又有別的來っ又回去了；如此一直至深夜。道就是我 們想觀探的事。這個巴西瑪真了得！我們年紀較大的孩子想道。

「巴西瑪真不平常，竟能在幾個鐘頭門，接待八九個男人。」阿利 說道，他是我們友伴之中年紀最大的一個。

「看來巴西瑪不單販賣點心，而且也賣生肉。」查馬爾說道，他在 我們友伴中，最愛講下流話。而我們都嘻嘻哈哈笑了。

「進攻吧！趁男人還在裏面，」未吉說道。我們就一哄朝巴西瑪的 星子走去。我的身體發冷發熱，稍微抖頭っ但是欣喜和舒暢。夜黑漆漆 的，我們村裏還沒有電灯。我們不聲不響地走着，查馬爾走在前頭，接 着是阿利、朱吉、拉查克、德南、我和沙曼。臨近巴西瑪的屋子，我們 格外小心嚣骂，瞬手踊脚。

「還在呢。」查馬爾低語道。

「慢慢走，留心枯乾樹枝！乾枯的葉子和樹枝發出較大響凳。遠處 有狗火。接着是狗打架的聲音，這聲音使我們心喜，使我們稍微寬懷行 勤，脚步聲沒被覺察。到了巴西瑪的屋牆根，我們看見一湿灯，却波看 見男人，只聽到含糊的聲音，幾乎是在細語。我們分頭尋覓璧孔或較寬 的牆縫。我找到一個較大的壁孔。略略瞥見巴西瑪坐着，還有一個男 人。看樣子那男人我眼熟。但是，我未敢撕定是誰，很像加迪爾伯伯， 一個共和國份子，我爹的朋友。然而，我立刻拋開道想頭，不可能是 加迪爾伯伯；加迪爾伯伯時常到我家，並和我爹談話，加迪爾伯伯心地 好，立塲懲。不，不可能是加迫爾伯伯，我想道。

查馬爾挨近我，把我推向較侧邊，他滄佔我窥觀的壁孔。他瞧得好 bang intaianku. Lama dia melihat kedalam, dan kedengaran bunji nafasnja turun naik.

- Seperti pak Kadir" — bisiknja.

-Bukan"—.

- Tjoba kau lihat, mirip pak Kadir. Persis" —.

— Aku sudah lihat lama, bukan pak Kadir, orang lain"— djawabku.

Kemudian kedengaran suara tak begitu djelas, tenang. bisik2, pelan2. Lama? kami agak bosan menunggu, tak ada apa2, tak ada bunji randjang, tak ada bunji jang kami tunggu2. Latu kami meninggalkan rumah itu. Berkumpul lagi ditengah djalan, duduk ngobrol.

— z Kita terlambat" — kata Djamal.

- , Barangkali mereka sudah selesai" — kata Ali.

- nKau sih jang salah, tadi kuadjak lebih siangan."—

Dan dari djauh kedengaran lontjeng ditangsi berdentang sepuluh kali. Suara suara kami sudah djarang2. Kemudian lelah, ngantuk, diam menguap.

- u Pulang ah" - kata Ali.

- , Ja ah" —, Djamal bangkit.

Dan kami pulang. Kudapati ibu sedang menganjam tikar. Demikianlah kami. Ajah menjungkur, ibu menganjam tikar, aku berdjualan ikan, udang, atau kadang2 tikar. Begitu terus. Siang kawan-kawan ajah berkumpul, ngobrol, kadang2 berbitjara bersemangat. Datang pak Kadir. Ku amat-amati. Jah memang, orang jang dirumah Basimah dulu seperti pak Kadir. T:pi bukan pak Kadir, pasti bukan! Aku melawan pikiran itu.

SUATU MALAM, kami ingin mengintip lagi. Kami lihat dari djauh Basimah membukakan pintu. Masuk seorang, kemudian dibelakangnja ada dua orang laki2 lagi. Pintu ditutup. Kami memperhatikan dari djauh. Tidak tahu siapa. Tapi apalagi kalau bukan mau berbuat buruk, begitu pikirku.

Kami pergi mendekati rumah djanda itu. Seperti biasa ka.

久，我聽到他呼吸起伏的聲音。

「好似加迪爾伯伯，」他低語道

「不是。」

「你看看，好像加迪爾伯伯っ一模一樣。」

「我看了好久，不是加迪爾伯伯，是别人！」我答道。

接着，聽見不很清楚的語音，鎮定、低細、緩慢。久而久之，我們 等得他怠了，沒什麼事發生，沒有睡榻響助，沒有我們期待的聲響，我 們就離開那屋子，重又聚會在路心っ坐着聞聊。

「我們漏了！」查馬爾說道。

「他們大約成了事っ」阿利說道

「錯的就是你，剛才我就催你早一點。」

遠處傳來兵營的鐘聲，敲了十下。我們的語音已零零落落·以後是 疲怠，瞌涵，悄悄的打着瞌匪。

「回家吧！」阿利說道。

「嗯っ好！」査馬爾站起身來。

我們都回家。娘方在編#草常。我們就是這般：参網魚蝦，娘霾草 嘴，我賣魚蝦，間或也賣草常。日日如此。白天，爹的朋友群集一起， 聊天，有詩爭論，有詩談得眉飛色舞。加迪爾伯伯來了，我留心觀察。 呵，不差！過去在巴西瑪屋中的那人正似加迪爾伯伯；然而，不是加迪 兩伯伯，定然不是！我抗拒道想頭。

某夜，我們又想去窥探。我們自遠處望見巴西瑪開門，一個人進 mi berdjingkat, takut kalau-kalau kedengaran dari dalam. Se. makin dekat lobang pengintip, djalan darah semakin kuat. Aku merasa panas dingin, gemetar, tapi enak, dan kadang2 djalan darah deras sekali, rangsang membangkitkan nafsu. Hampir dekat lobang dan sela2 dinding. seekor katak melompat dan kena betisku. Aku terkedjut, lalu berteriak keras: 一 » Aduh apa itu, ular!".

Dan aku menggeleparkan kaki. Suara itu tjukup keras kedengaran kedalam. Dua orang kawan mengindjak ranting kering dan suaranja men-djadi2. Seorang lari, disusul seorang lagi.

— Siapa itu." — seru suara dari dalam. — Mau apa kalian", kemudian pintu dibuka. Kami lari tjepat. Bersembunji dibalik pohon. Gelap sekali. Kami dapat melihat dari djah, ada sinar lampu dari pintu. Aku bersembunji dibalik pohon kelapa, agak dibelakang dapur rumah djanda itu.

— n Apa heh, mau apa. Mengganggu kesenangan orang sadja! Dasar anak2 tidak ada kerdjaan" - gerutu suara Ba-

simah. Tidak berapa lama pintu ditutup lagi. Kami satu2 menudju kedjalan, berkumpul. Tidak bitjara. Antjaman Basimah tjukup mejakinkan. Achir2 ini memang dia sering berdjadja ketangsi militer Belanda dan keasrama jang tak djauh dari gudang mesiu. Dia banjak kenal militer, kue2nja disenangi militer, ketangsi polisi banjak kenal polisi. Aku djadi takut.

- » Apa jang dia bilang tadi" — kata Razak.

→ z Alah, itu kan hanja antjaman, agar kita takut dan tak akan mengintip, djadi dia senang berbuat maksiat itu tanpa kita mengganggu"—kata Ali.

- z Kotor kampung kita ini. Mau seperti dula Basimah ini."

- Belum tjukup djadi pembitjaraan orang" —kata seo-

rang. Sudah itu kami tidak ngomong lagi. Lala pulang. Malam besoknja kami mengintip. Dari djauh kami lihat seorang laki2 masuk kerumah djanda itu. Beberapa menit datang lagi seorang, dan diiringi laki2 lagi. Kami hanja melihat dari djauh.

，接着っ後面又有二個男人。門關上了。我們遠遠留意，不知道是 。可是，倘若不是去幹下流勾當，還有什麼呢？我如此想道。

我們走向那寡婦的家，像平時那樣っ我們躡手躡脚，生怕离一被屋 的人聽見。愈走近那窥視的璧孔，血液奔流得愈急，我感到熱、冷、 ，可又舒暢。有時血液一陣猛湧，激起了慾念。幾乎接近璧孔與牆 之時っ有隻青娃一跳っ觸及我的小腿。我吃了一驚っ大聲嚷道：「哎 道是什麼？蛇！

我頓着足。響聲足够使屋內的人聽見。兩個同伴踩着乾枯的樹枝？ 連粮發作。一個人跑了，又有一個人跟着也跑了。

「誰？」自内發出的聲音っ「你們想做什麼？」

接着，門開了。我們趕緊逃，藏匿在樹背後。黑飘的，我們自遠 望見：灯光從門内射出。我躲閃在一株椰樹後面，略靠近那寡婦的屋 的厨房。

「喂，要做什麼？一味只是擾人好事！閒蕩的孩子真壞！」巴西瑪 我着牢版。

不多時，門又關上了。我們一個一個走到路中，會合在一起。沒有 人開口。巴西瑪的威脅，够使我們信服。新近她委實常去荷蘭兵營，和 離軍火庫不遠的宿舍。她認識很多軍人，她的點心很受歡迎。到警署 結識了不少警察。我因此懼怕。

「她剛才說什麼？」拉在克說道。

「管她，嚇嚇人罷了。她想使我們害怕，不再去偷看，她就能稱心 意做壞事，免受我們干擾。」阿利說道。

「我們這村子眞污穢，巴西瑪又要與往日一般了。」

「給人當作話陋還不够！」一人說道。

之後，我們不再談下去，就回家了。

隔夜，我們又去窺探。遠遠望見一個男人進入那寡嫦的家。過了幾 小鐘，又一個人來了，而後面又跟有別的男人。我們只在遠處張望，心

Hati ingin mengintip, tapi agak takut. Apalagi mendengar an tjaman malam kemarinnja.

- Tentu jang masuk itu polisi" - kataku.

— Ja, satunja lagi militer Belanda", — kata Saman ka wanku jang karib.

- Ach bohong, setahuku belum ada militer dan polisi masuk kerumah itu, paling2 orang kampung lain atau kampung ini djuga jang ku ang hiburan" — kata Ali.

— z Jang bininja djelek" — kata Djamal, komudian dia landjutkan: , Basimah ini kan kelas murahan, lagi tidak tjantik, lagi tuan militer dan polisi mainnja jang kelas lumajan. Basi mah ini kelas pitjisan, kelas rongsokan, kelas musium!". Ka mi tertawa ramai. Lalu ngobrol lagi. Hari makin malam. Lontjeng ditangsi kedengaran sepuluh kali. Kami pulang satu2 Dua tiga malam kami tidak mengintip, perai.

Dari djauh tetap kami awasi rumah djanda itu. Pintu di buka, laki2 masuk; buka lagi, pulang, datang jang lain. Kami tidak tahu siapa jang datang. Gelap, sembunji-sembunji dan penuh rahasia.

MALAM ITU habis mengadji. Ajah sudah pergi kelaut. Aku turun menudju kedjalan tempat kami berkumpul. Sudah ada kawan2, tiga orang. Datang lagi seorang. Jang besar antara kami hanja Djamal. Ali tak datang. Kami ngobrol lagi.

- Mengintip kita malam ini" — kata Djamal.

— Kukira sudah boleh, Basimah tentu sudah lupa jang dulu itu" —

— Mari kita" —kata Djamal sambil bangkit dan berdja lan dimuka kami. Kami menudju kerumah djanda itu. Pelan2 dan hati2. Aku lebih berhati-hati. Sebab dulu karena akalab pengintipan djadi gagal. Sekarang aku tak takut lagi. Paling hanja katak. Aku djadi lebih berani. Kami semakin mendekat Tentu sadja aku sudah hafal dimana lobang dulu. Sebelum diserobot kawan lain, aku lebih dulu mendekati lobang itu dan

粗走近去偷鲲，可又害怕っ何况耳中還响起昨夜的嘶。

「進去的自然是警察。」我說。

「對，另一個是荷蘭兵。」沙曼說，他是我親密的同伴。

「呵，胡說！就我所知，未有兵和警察進過那屋子頂多是别個村 子的人，或是我們村子裏っ無處解悶的人，」阿利說道。

「那些老婆長得醜的人，」查馬爾開口道，接着他說下去：「巴西 是下等貨色，又不漂亮，何况警察和兵老爺玩的也得像樣的貨色，巴 西瑪是低賤貨色，破爛貨色，古董貨色！」

我們共笑了，以後又東談西講。夜急深，兵營裏的鐘響了十下。我 們絡繹歸家。有兩三夜，我們歇息，不去偷觑。

我們依然在遠處留神張望那寡婦的家。門開了，有男人進去；又開 了，有人走了，別的又來。我們不知道來的是誰。暗沈沈的，偷偷摸摸 的，充满着秘密。

那夜，唸畢經，爹已經出海去了。我離家走到我們會合之處，已有 三個同伴在那里，之后又來了一人。我們之中年紀大的僅是查馬蘭，阿 剃淡來。我們又聊天了。

「我們今夜去偷看！」查馬爾說道。

「我想道行，巴西瑪一定忘了過去那事。」

「我們這就去，」李馬爾邊說邊站起身來，走在我們前頭。我們朝 那寡婦的家走去。緩慢的，小心翼翼的。而我格外小心，因爲過去由於 我的缘故，窥探失败了。現在我不再害怕，頂多嗎，是只青蛙。我益加 肚。我們念臨近了。自然，我記好以前的那壁孔。在別的同伴尙未下 手之先，我已走過去佔據了。起初，瞧見巴西瑪，巴西瑪正坐在席子 menguasainja. Mula2 kelihatan Basimah. Basimah sedang du duk ditikar. Dan dihadapannja samar2 seorang laki2 jang se perti pak Kadir dulu. Disebelahnja ada laki2 lagi. Kedengaran mereka bertjakap, tapi tidak djelas, hanja suara jang pelan2. Ditengah-tengah ada pelita. Orang jang mirip pak Kadir itu duduk bergerak-gerak, kemudian pindah tempat dan kelihatan lah laki2 disebelahnja itu. Tiba2 mataku djadi begitu tadjam. Kutatap dengap tepat, dan mataku djadi galak, menjelidik.

— Astagafirullah, laki2 itu ajahku, jah pasti ajahku, aku kenal betul"—bisikku pada diri sendiri. Berkali-kali bola matakt meluntjur dari kaki sampai kekepalanja. Rambut pendek, lengan badju pandjang, tangannja, mukanja, tak salah lagi ajahku Denjut darahku djadi bertambah deras, berdentang, dadá tu run naik, perasaan marah, berkobar terbakar. Begitu mengchia nat ajahku ini. Orang tua tak tahu malu, sudah punja isteri sudah punja anak, hampir2 punja tjutju masih djuga hidung belang dan njeleweng. Satu2nja pengchianatan jang paling be sar terhadap ibu. Rasa marahku tak dapat memaafkan kesa ahan ajah ini. Aku djadi gemetar, marah, bentji, sedih, malu satu pengchianatan terhadap ibu. Lagi2 kupandangi, tidak, ti dak salah itu adalah ajah. Lihat dia membuka sesuatu, kertas lebar, menundjuk dikertas itu, apalagi kalau bukan uang ba rangkali, membajar djanda terkutuk itu. Aku tidak mau mèli hat kedjahatan ini, pantas sadja pak Kadir sering2 kerumah djangan-djangan membitjarakan djanda rongsokan itu, dar ajah terseret.

Lekas2 aku pulang sendiri. Lobang itu kutinggalkan. Ach betapa malu bila lobang itu didapati anak2 lain dan anak-anal itu melihat didalamnja ada ajah. Kuambil sebuah batu, dar djauh sambil berlari kulempar rumah haramdjadah itu. Kede ngaran indjakan kaki anak2 berlari dan sajup kedengaran bu nji suara marah2 menggerutu. Aku berlari menudju rumah 1 akan kuadukan kepada ibu, biar ibu menghadjar ajah. Bia apa djuga jang akan terdjadi, perkelahian, pertumpahan darah tjerai sekalipun, tapi pengchianatan tak boleh terdjadi. Sampa

R

。對面雕約有一男人，像過去的那加迪爾伯伯。斜側另有一男人。他 門正在談話，可是聲普很小，語調緩慢，中央有盞灯。那恍似加迪爾伯 的人，坐着，不時移助，後來，座位遷過了，我瞰到他斜側的男人。 的我的眼色變得尖說，我對正注现。我的眼中射出见光，觀察着。

「天呀！那男人是我爹，不差，正是我爹，我認得準っ」我低聲自 。哦的眼珠自他脚下打量到頭頂：短頭髮，長衣袖，手和臉孔，再也 不了，是我爹。我的脈搏跳得勵害，咯咯響，胸起伏，憤怒的感情露 燃脆着。我爹竟是如此無德，好不知羞恥的老人，有妻有兒，幾乎要 子了，還是尋花問帥，違反人偷。這是對娘唯一的最大的背叛。我 (慢，不能恕我爹的這一過失。我抖頭、憤怒、憎恨、傷心、羞愧； 是對娘的一種背叛呀。我又再打量，不，不錯，正是我爹。看，他打 一張寬大的紙，在那紙上指點着，那還不是錢？要付給那可詛咒的寡 。我不想看這罪惡的勾當。怪不得加迪爾伯伯不時到我家，說不定談 就是道破爛寡婦，而我爹給拖上了。

我急急忙忙離開那壁孔自個兒回去。噢，倘若道壁孔給別的同伴 得，他們看見裏面有我爹，那是多麼的丢臉。我檢起一塊石子，邊跑 自速處投向那不知羞恥的寡婚的屋子。聽到同伴們奔跑的脚步聲，和 的怒罵聲。我直奔回家，我要投訴娘，讓娘救訓爹。管他將發生 麼事情，爭吵呀、流血呀，甚至離婚，都行。但是，背叛的行為不能 。到了家，我登上階梯，進入爹平日關起門、在里面工作的房間。真 dirumah aku naik menudju kamar jang biasa ajah tutup dan kerdja sendirian didalamnja. Betul, didalam kamar masih ada sungkur, djadi ajah tak kelaut, tak mentjari uang tapi kerumah djanda pendjual kue, kue daging itu. Aku dapati ibu sedang mendjerang kawah untuk persiapan ketan jang mesti kudjual besok. Nafasku turun naik, sesak penuh kemarahan. Melihat aku gelisah tak keruan ini, ibu djadi tjuriga. Bertambah ijuri. ga setelah aku mengikuti ibu terus, kedapur ketengah rumah, keluar mengambil air, kedapur lagi, ketengah rumah.

一 Mengapa kau? dikedjar orang? kau berkelahi?"

— » Tidak, tidak apa2, tapi …....... "—

- n Ada apa ........ kau putjat" — kata ibu. Dan aku tak tahan lagi. Ini suatu pengchianatan jang tak ada taranja, dan mesti dihamparkan dihadapan ibu.

Ibuku, wanita tua jang setia, djudjur dan sabar.

- n Sini mak," — kataku.

— n Ada apa2 tentang ajah. Sini duduk!" — Aku pimpin tangan ibu ketengah rumah dan duduk dekat pelita. Dadaku turun naik, gemetar marah, sedih malu.

- n Ajah kemana mak?"

- » Ajahmu kelaut kan"

— Tidak, tidak kelaut. Bohong! " — Dan aku tak sabar lagi. Sudah biasa, kami anak2nja selalu berterus terang, tak ada rahasia, bebas, tapi penuh hormat.

- » Ajah bukan kelaut. Ada disana."

— µ Habis kalau tak kelaut kemana? Dia kan sudah turu sebelum kau turun habis mengadji tadi."—

- n Ajah ada dirùmah Basimah! "—kataku dengan gagal dan marah.

— Kerumah Basimah? Dari mana kau tahu dia ada di sana" -

一 n Aku mengintip kesana; ajah ada disana, pak Kadi pun ada djuga" —

— Mengapa kau kesana? Bukannja melantjarkan penga djianmu; berdjemaah sembahjang?"-

的，「孫古爾」還在房中，爹確實沒有出海，不去零找錢財，却去那販 寶點心一一「肉」點心的寡婦的家。我找到娘，她正在煮着大鍋，要做 糯米圆，准備明天給我去叫賣。我氣喘吁吁，怒氣凌盛。娘瞧見我煩躁 不安，生了疑心。娘到厨房，到屋裹，到外邊取水，又到廚房9又到屋 9我一直尾隨不休，娘更是生疑。

「你怎麼了？被人追逐？吵架了？」

「不，沒什麼事，可是………」

「什麼事………你面色蒼白，」娘說，而我再也忍不住了，這是一 種不能比並的背叛，必須在娘面前鋪陳。

我娘，是一個患誠老實沒胖氣的老婦人。

「娘來這裏！」我說道。「關係爹的事，這裏坐下！」我牵着娘的 手，進屋中，坐近灯旁。我胸膛起伏，抖頭、憤怒、傷心、羞愧。

「娘，爹到那裏去了？」

「你爹可不是出海了。

「不，沒出海！騙人！」我再也按捺不住。坦坦白白，絲毫無器 瞞，自由放縱，可是充滿敬意，這是我們小孩子的習慣。

「爹沒有出海，在那邊！」

「要不是出海去，在哪裏？在你剛才唸完經，離家之前，他不是走 TYJ

「参在巴西瑪家！」我理直氣壯，憤償不平說。

「上巴西瑪家？你怎麼知道他在那邊？」

「我到那邊偷看，爹在裏面，加迪爾伯伯也在。」

「你為什要去那邊？不去教堂唸經，參加祈禱？」

- n Aku sering mengintip dengan kawan2. Rumah Basimah sering ada laki2 masuk. Sekarang ajah ada disana."—

— n Biarkan dia. Nanti mak bereskan. Tapi mengapa kau mesti mengintip, biarkan urusan orang lain, perduli apa, djangan lagi! "—

Mendengar kata2 ibu ini, betul2 aku djadi lebih heran. Mengapa ibu tidak marah seperti aku marah pada ajah. Peng. aduanku tidak berhasil. Tapi tentu nanti ada apa2 antara ibu dan ajah, sebab tadi ada perkataan z bereskan".

Aku pergi kekamar tidur. Dari djauh kedengaran Iontjeng sepuluh kali ditangsi militer Belanda. Tak lama sudah itu kedengaran bunji langkah orang, langkah ajah naik tangga. Ke. dengaran menudju ruang tengah. Aku mendekatkan telinga ke dinding. Bunji ajah bitjara dengan ibu. Tak djelas. Tapi tenang, satu2 suara ibu lebih tenang Tidak terdjadi apa2. Aku menanti. Tak ada pertengkaran. Kemudian suara itu hilang. Ajah masuk kamar. Ibu meneruskan djahitan. Aku Bertambah heran. Barangkali besok pagi ada apa2, sebab ibu tak mau bertengkar tengah malam, kalau2 kedengaran tetangga.

Besok pagi aku lekas2 bangun. Kudapatkan ajah sudah duduk2 diruang makan. Kulihat dia sedang membatja. Aku bentji melihatnja. Tak didengarnja langkahku melewati ruang makan itu. Tapi sampai'aku pergi berdjualan kue, sebelum sekolah tak ada apa2. Aku pulang kerumah, tak ada perteng karan. Pergi kesekolah, lantas pulang, ajah ada dirumah, se. dang omong2 dengan ibu tenang sekali. Hari itu tak ada apa2. Tak ada perkelahian. Pengaduanku tak berhasil.

»KAU djangan ke-mana2 lagi bila malam hari"-kata ajah ,Habis mengadji, lalu beladjar dirumah. Batja2 buku" ajal tahu bahwa aku sanang membatja tjerita2, dongeng2, sjair Aku diam. Malam itu aku tersiksa. Malam itu ajah keluar lagi tidak kelaut, sebab sungkurnja tetap ada sadja dikamar ker djanja. Kemana lagi kalau bukan kerumah Basimah berangkali

「我常常和同伴們去偷看。巴西瑪的家不時有男人進去，参现在

「讓他去吧！等會待娘來料理。可是，你為什麼一定要去偷看？别 雪人家的事，與你何干？别再如此！」

我聽了娘的這番話，委實感到驚奇。娘為麼什不和我一般，對爹生 。我投訴無効。但是，等會娘與爹之間，自然會有事故。因為娘剛說 温要「料」

我回房睡覺去了。聽見遠處荷蘭兵營的鐘，譽了十下。不久，傳來 四步幅，爹踏上階梯，走進屋中。我將耳朵靠近牆。爹和娘說着話，聽 不清楚，可是填定，一句一句，娘的聲調更是旗定。没有什麼事故。 我等着，還是沒有爭少。隨後聲昔消失，爹進入房裏，娘依舊做着針線 ，我更是摸不着頭腦，也許明早有事，娘不想在深夜口角，生怕被四 鄰識知。

次日一早我涅紧起身，發現爹已坐在飯應里，正在看報。我厭惡看 他。我膝抑走過飯臨，他沒看見。然而，一直到我上學之前，去賣點 心，浪有發生什麼事，我回家來，也沒有口角。上學去，放學回來，参 家中，正和娘談話，異常平靜。這日安然無事，沒有助武，我投訴無 励。

「你夜晚別再上那裏去！」爹說。

「唸完經，就在家中學習，看看書。」爹知道我愛看小說、神話 詩。我不作聲。一夜，我心裏難受。這一夜，爹又出去了。沒出海，因 「孫古爾」依然在他工作室裏，又上哪裏去了？如若不是去巴西瑪的

Dua malam, tiga malam, aku tersiksa. Dan ajah selalu keluar malam tapi bukan kelaut. Ibu tenang2 sadja. Aku tidak me ngerti. Mau bertan a segan, sudah sadja, toch ibu sudah kuberi tahu, bukan salahku. Hanja sekarang aku djadi tersiksa. Rumah kami penuh rahasia menurutku. Bila siang2 aku bertemu de ngan kawan2ku, terasa mereka mengedjek dan mempermain. kan bola matanja. Barangkali mereka sudah tahu ajah sering2 kerumzh Basimah. Aku tak perduli dan aku mendjauhkan diri dari mereka. Malam menguntji diri, siang menjendiri. Kawan2 ajah masih seperti biasa, sering datang, bitjara2 pelan2, keras, berdebat, tenang bersemangat lalu pulang, datang lagi jang lain, berulang begitu terus.

MALAM itu aku masuk kamar, membatja. Kudengar ajah melangkahkan kaki, dan kudengar pula beliau bitjara dengan ibu, tenang; dan kudengar langkah ibu mengantarkan ajah sampai tangga, lalu hilang suaranja. Ibu masuk kembali mem buka kamarku.

nKau beladjar? Habis beladjar lekas tidur! " —kata ibu Aku tidak mendjawab. Ibu masuk kembali. Tapi keinginan untuk keluar menemui kawan2, tambah mendesak. Ingin meng intip rumah djanda Basimah. Tapi lama2 ke nginan itu ber tambah kurang. Mata djadi pedas dan ngantuk. Menguap dua tiga kali. Merebahkan diri dan enak sekali, mengudjurkan badar jang penat. Dari djauh terdengar lontjeng sepuluh kali. Lon tjeng ditangsi militer Belanda. Biasanja hari begitu kami bersiaj pulang dari mengintip. Sekarang aku telentang dipembaringan Kira2 lima menit sesudah lontjeng, tiba2 terdengar bunji letus an jang hebat, menggegar bumi. Dar, der, dur.......teng, tet tet....... tet....... tet...... pandjang sekali. Kemudian bunj letusan bom jang dahsjat sehingga rumah terasa bergegar. Ak bangun dan bangkit, lekas membuka pintu, keluar. Dalam go lap itu kelihatan tjahaja api membubung keatas dan suzr menggelegar keras, sehingga daun djendela terdengar ber-derak

。雨三夜，我心裏難堪。而爹老是夜晚出去，但不是出海。娘一直保 待沈靜。我蒙在鼓裏。要問，又怕。算了吧！反正我已經告訴了娘，不 我的錯。僅有一點：我現在心裏難受。我骨得：我們家充满弱密。白 天，當我猫見我的友伴，我感到他們在笑，和玩弄着眼珠子。大約他 們早已知道，爹不時去巴西瑪的家。我不管，我遠遠地躲開他們。夜 ，我自己關閉起來，白天，我單獨自個兒玩。爹的朋友依然與往日 一般，時常來，小聲說話，高要爭論，神態安然。回去了っ別的又來， 如此川流不息。

量一夜，我進入房裏，看書。我聽到爹的脚步聲，又聽到他與娘說 話，脆調演定；我聽到娘送爹到梯口，凳音就圆然了。娘又回來，打開 我的房门。

「你在學習了學習後趕緊睡覺！」娘說。我不作答，娘又去了。但 是，要出外會見友伴的念頭，分外儲迫一—渴望去偷看巴西理的家。然 而，久而久之，還念頭逐漸消褪了。眼睛酸而瞪睡，打了兩三個呵 矢。躺下身子；而仲直困果的身子，真是舒遗極了。遠處荷蘭兵營傳來 十下疏呢。平日，這是我們去偷看写來的寺候。道寺，我却仰臥在睡榻 上。的莫鐘響之後五分鐘，突然聽到巨大的爆炸聲，震勁大地。轟 、当……缝、啶、嗟……晋響甚長，隨後是炸彈的強烈爆炸聲，以至 星手在搖撼。我驚醒，跳起身，慌忙開了門，走到外面。在黑暗中，警 見火光向上直冒，音响轟隆，窗扇格格有聲。彼處此處傳來連續的步槍

Disana-sini terdengar bunji rentetan senapang dan berondong an senapang mesin. Kadang2 kedengaran Ietusan senapang satu2, hilang satu2 lagi; hilang dan kebakaran, api menjembur keatas, mendjulang. Langit mendjadi terang dan kebakaran terlihat arah tempat tangsi militer Belanda dan gudang sendjata Belanda dikampung Baroh kira2 satu setengah kilometer dari rumah kami. Kudengar ibu keluar.

z Tangsi militer dan gudang sendjata, mak" — kataku.

Ajo masuk tidur! Naik lekas, masuk kerumah."

Mak, ajah kemana?"

zBiarkan dia, mudah2an tak ada apa2" —Ibu memimpin aku keruang tengah dan memeluk aku. Dan aku djadi takut, tjemas, bimbang, ada apa2 ini.

" Berdoalah agar ajahmu selamat."

"Mengapa ajah, mak?"

Tidak apa2, sebentar lagi djuga kembali. Tidurlah! " Aku tak bisa tidur. Bunji dentuman, letusan sudah agak djarang2. Djauh malam sękali kudengar ajah datang, dan masuk lalu bitjara pelan-pelan dengan ibu. Kemudian suara itu lenjap. Pagi2 kudapati ajah sudah tak ada lagi dirumah. Beliau sudah pergi.

"Kemana ajah, mak ?"

Dia pergi. Kau habis sekolah djangan ke-mana2 lagi. Tinggal dirumah sadja. Nanti malam ajahmu datang."

Malamnja kutunggu, tapi ajah belum djuga datang. Sampai djam sepuluh ajah belum datang djuga. Beberapa lama kemudian kudengar langkah orang. Langkah ajah masuk keruang tengah. Bitjara dengan ibu. Aku bangkit dan mendapatkan ajah, lekas2 ajah ngomong: - zKau belum tidur? Tidurlah sudah malam. Kau radjin2 beladjar ja! Ajah pergi lagi. Besok lusa ajah datang. Baik2 tinggal dengan emakmu" —. Belum sempat aku mau berkata, ajah sudah turun dan pergi lagi. Kami antarkan sampai djalan depan rumah. Besoknja. malam kudengar lagi ajah datang, tapi sebentar sekali dan pergi lagi. Dan lima hari sesudah kedjadian itu, satu kedjadian jang tak

聲和機關槍聲。間或聽見步槍一聲聲響，又一聲聲消失，関靜了。而燃 燒之處，火舌高仲，朝上飛騰，天空照得通明透亮。看得出，那是荷蘭 兵營，與巴羅村的荷蘭軍火庫所在的方向。離開我家約莫一公里半·我 聽見娘走出來。

「娘っ荷蘭兵營和軍火庫！」我説。

「快，進去睡覺！趕緊上來，進房去！」我就走到屋裏去了。

「娘参上那裏去？」

「別管他，願他無事。」娘牽我到正赢，聚抱着我。我感到害怕、 憂慮、惶惑，這之中有什麼呢？

「祈福吧！願你参平安。」

「娘っ爹怎麼了？」

「沒有什麼，再過一會，就回來，去睡吧！」

我睡不着。轟隆聲、爆炸聲消滅了。深夜裏，我酷見爹回來，他一 走進來就與娘小聲谈話以後語背圆然。絕早，我發現爹已不在家，他 早走了。

「娘，爹上那裏去了？」

「他走了，你放學後，別再到別地方去。留在家中，今夜你爹要回 來。」

道夜我等着，可是，爹還未回來，直到十點鐘，也還未回來。不 久·我過到有脚步聲，爹進入正廳，和娘談話。我跳起身來，去見爹， 爹連忙說道：「你還未睡？去睡吧！夜深了。你要勤奮讀書，懂麽？爹 又要走了，明後灭爹回來；好好與你娘在一起。」我還未及開口，爹已 下了階梯，又走了。我們送到屋前的路上。隔天夜裏，我又聽到爹回 來，然而，片刻之間，又走了。

發生了那件事——那一件使我們村裏人不能忘却的书——之後的第 五天，三卡車的荷蘭兵開到我們村子來，全副武裝，他們直朝巴西瑪的 dapat dilupakan orang kampungku. Tiga truk militer Belanda datang kekampung kami lengkap dengan sendjata berat. Mereka menudju rumah Basimah. Rumah djanda itu dikepung dan dikelilingi barisan bersendjata, sesudah dibongkar, pintu dan djendelanja, mereka mengadakan penggeledahan. Sudah itu rumah itu dibakar, api mendjilat habis, terdengar bunji Ietupan api makan kaju2an dan bambu. Orang2 kampung kami melihat sadja dari djauh. Beberapa orang jang ditjurigai ditangkap, dan umumnja orang2 republiken. Waktu itu siang djam 12.00. Sorenja baralah diketahui, rumah Basimah dibakar militer Belanda karena rumah itu markas gerilja jang sudah lama ditjium Belanda tapi belum diketahai dimana pastinja, tempat pertemuan kaum gerilja pelawan Belanda jang baru2 ini meledakkan gudang sendjata dan menghantjurkan asrama tentara Belanda. Basimah sendiri tidak diketahui dimana dia, apa sudah ditangkap atau dibunuh, tidak seorangpun dikampung kami jang mengetahuinja. Dua hari sesudah pembakaran itu, ajah belum djaga pulang. Hari ketiganja rumah kami di. datangi militer Belanda dua truk berisi penuh tentara Nica. Semua lemari, latji2, dan loteng diperiksa. Beberapa surát2 dan buku2 dibawa serta. Aku dan ibu melihat sadja dengan rasa tjemas. Ibu agak putjat dan beliau memeluk badanku. Sesudah tanja2, dan ibu mendjawab seperlunja, mereka pergi. Beberapa hari ramah'kami diawasi oleh polisi, militer, kemudian oleh resersi, dan resersi ini adalah keltarga iba sendiri. Mereka me-lihat2 dari djaah. Ajah tidak pernah datang. Se. minggu.kemudian ada jang mengabarkan beberapa orang ditangkap dan ditembak Belanda ataranja Basimah.

KAMI kebingungan apakah ada ajah diantara mereka, tertangkap dan dibunuh. Tapi kebingungan segera lenjap setelah scorang nelajan kawan ajah datang membawa ikan dan membawa surat dari ajah. Antara lain surat ita berbumji begini:

Agar kau radjin2 Beladjar. Sesudah tammat SR segeralah

家跑去。那寡婦的家，被武裝部隊包圍了。門窗全被捣毀，又被搜査， 之後，在那屋子點起火來。火舌四處黏捲，發出木材和竹片的破裂聲， 村人僅能在速處旁觀而已。有機個受懷疑的人被捕了，大抵是共和國份 子。那時是中午十二點流。午後方才知道，巴西瑪的屋子被荷蘭兵燒 毁，因為那屋子是游擊隊的司令部。荷蘭很早喫到有這麽一個司令部， 可是還未曉得它的確實地點。那幢屋子又是新近爆炸軍火庫與毀壤荷蘭 兵營的反荷游擊隊的集會地點。巴西瑪的下落不明，被逮捕或被殺害， 我們村裏沒有人知道。焚燒事件兩天後，爹也還未回家。第三天，荷蘭 兵到我家來，兩卡車滿載着尼加兵；橱子、抽屉，和樓頂全被搜查。 一些信件與書本被帶走。我與娘憂慮的看着，娘臉色有點蒼白，她抱翳 我的身子。在娘回答了必要的問話之後，他們走了。有好些日子，我 家被警察、軍人監視，往後是奸細。道些奸細，有的是我母族的人，他 們自遠處監親，爹沒有回來。過了一感拜，有人稍來消息：幾個受逮捕 而被荷蘭槍斃的人中，有巴西瑪在内。

我們惶惑不安，受逮捕而被槍斃的人裏面，有没有爹呢？可是，. 惶惑馬上就消失了，一個渔人，爹的同志自爹處挑带了魚和信來，信中 道樣寫道：

「望你勤奮讀書，小學畢彙後，立刻助身到椰加達來。参往井里 berangkat ke Djakarta. Ajah menudju Tjirebon dan akan be rangkat ke Jogja, disana menggabungkan diri. Kau dan emakmu dan adikmu agar selalu tenteram, djangan malas mentjari makan, tolong emakmu mentjari kehidupan untuk kalian. Seorang pendjual djadja Basimah jang rumahnja sering kau intip adalah pahlawan sedjati, setia dan tabah mendjalankan tugas."

Demikianlah surat itu. Dan kehidupan kami berdjalan seperti biasa. Berdjualan kue, ketan, goreng pisang, tikar. Kami lebih terasing meskipun dikampung sendiri. Orang2 jang bekerdjasama dengan Belanda semakin sedikit dan berubah mendjadi republiken. Tiga bulan kemudian datang seorang nelajan kawan ajah dan membawa surat. Ajah sudah di Jogja menggabungkan diri, sudah bertemu dengan anak2nja jang sudah lebih delapan tahun ditanah Djawa. Jang tertua aktip dalam persiapan proklamasi kemerdekaan dulu sewaktu di Djakarta. Dan lima tahun kemudian ajah datang dari Djawa. Kedjadian jang penting ialah: Akupam waktu ita pulang liburan dari Djakarta melihat ibu dan kampungku, dan bukan itu jang penting. Jang penting ialah: kami memindahkan tulang2 majat pahlawan janz meledakkan gudang mesia, sondjata militer Belanda 5 tahun jang lalu, menjapu bersih asrama tentara Belanda jang menjebabkan kerugian jang berat. Tulang-tulang pahlawan it, dipindahkan kemakam pahlawan jang baru dibu. at. Pahlawan sebanjak 50 orang. Jang paling terhormat dile. takkan ditengah-tengah: makam itu makam pahlawan Basimah. Pada penutupan, ajah berkata: bahwa Basimah adalah seorang wanita pedjuang, gerilja jang paling djudjar, setia dan tabah, disiplin, tekun, setia mendjalankan tugas. Hendaknja djiwa kita meneruskan djiwa Basimah, djiwa pahlawan. Basi- , mah jang dulunja pernah orang2 sangka sudah terlempar dari masarakat, ternjata dengan kesedaran dengan pengertian jang dalam, adalah pedjuang tanah air. Bahwa Basimah pernah melakukan kesalahan achlak, tidaklah dapat didjadikan ukuran untuk selamanja. Segala itu berobah, berobah ke jang baik. Basimah pernah disangka mendjadi pendjual badan, tapi orang

孜，後又想到日惹，去取得聯系。願你與你娘以及你弟，長此安寧，切 勿怠惰，勤於謀食。助你娘尋求一家生計。那個兜賣點心的巴西瑪，你 時常去她家偷看的，是一個真正的女英烈，忠心赤腊執行任務。」

信的内容如上。我們的生活一如往常：販賣點心糯米圈、煎香 蕉、草蓆。我們被隔絕得更厲害，雖然是在自己的村子裏。

與荷蘭合作的人愈來盒少了，逐漸變成共和國份子。三個月後，一 偶漁人，参的同志稍信來了·爹已在日惹取得聯系，已經會見居留爪哇 八年以上的孩子們，最大的一個，過去在椰加達時會在宣佈獨立的靠備 工作中積極活勤。

五年後，爹自椰加達歸來。有一件重要的事情：我那時也自椰加達 回來渡假，探望娘和故鄉。但遭並不重要，重要的是：我們遥浆了烈士 的骸骨，五年前，他們炸没了荷蘭的軍火庫，和肅清了荷蘭兵營，致使 荷蘭遭受巨大的損失。這些烈士們的孩骨遷槃至新建的烈士墓，為數五 十人。最受尊敬的坟墓置於中央。遭是巴西瑪烈士墓。在閉幕辭中，爹 説道，巴西瑪是一個女戰士，最正直的游擊隊員，忠實而堅决，守紀 律、專一，真心執行任務。我們應該發湯巴西瑪精神，烈士精神。過 去，人們會認為，巴西瑪已為社會擯棄，而她分明是一個有高度的覺悟 與認識的民族戰士。巴西瑪會有過道德上的錯失，但這却不能當作永恆 的尺度，一切都變了，朝好的方面變。巴西瑪曾被人看成賣淫婦，可 jang menjangka pendjual badan itu, adalah orang2 jang tidak sedar sudah mendjual kehormatan dirinja dalam pengabdiannja pada imperialis Belanda. Dan banjak lagi kata2 ajah jang mengenangkan djasa-djasa Basimah serta pahlawan lainnja. Aku sendiri terkenang 5 tahun jang lalu: sewaktu ajah membuka kertas dirumāh Basimah dulu, jang kusangka uang, duit pembajar badan Basimah, adalah peta jang menundjakkan djalan menudju ketempat-tempat jang penting gudang mesiu dan as. rama tentara Belanda. Dan malam itulah malam terachir perentjanaan penghantjuran gudang dan asrama ita. Betapa besarnja dosaku pada Basimah jang sudah menjangka begitu djauh tentang achlaknja. Γernjata achlak Basimah setelah diselidiki adalah achlak pahlawan, dan pak Kadir dulu itu adalah penghubng ajah dengan gerilja2 lainnja, gerakan2 dibawah tanah.

Sudah itu terasa betapa ketjil dan sedikitnja sumbanganku untuk revolusi. Aku masih berhutang, berhutang pada revolusi. Ini harus kubajar.

SAMPAI sekarang, bila aku pulang kekampungku, tak lupa aku sengadja lewat makam taman pahlawan itu, dan mataku terpantjang pada tembok nisan jang litjin manis terpelihara, bertulisan: Basimah. Aku terdiam tertegun dan menjesal: mengapa waktu itu aku masih begitu ketjil. 1946 umurku baru mendjelang duabelas tahun, belum bisa berbuzt banjak untuk revolusi, selain mengantarkan suret2 rahesia jeng penting untuk kawan2 ajah jang sama2 bergerak dibawah tanah, surat mana aku sendiri tidak tahu bahwa surat itu adalah surat penting. Pikiranku hanja satu: tiap malam mengintip kerumah Basimah. Kini tak perlu mengintip, dia ada ditengah djiwa revclusi, terang membara. Bekas rumahnja sudah tumbuh subur serumpun pisang. Nama penghuninja ditengah-to.

是，有道種想法的人，正是不自覺出賣自己的人格，為荷關帝國主義服 務的人。參還說了很多話，追懷巴西瑪及其他烈士的功績。我想起五 年前的過去：爹在巴西瑪家打開的那張報新，我誤認為錢，還給巴西瑪 的賣淫錢，却是張地圖，指點着去到軍火庫與荷蘭兵營的重要地點的路 線。而那一夜，是决定炸設軍火庫與兵營的計劃的最後一夜。我對巴西 瑪有多大的罪逼呀！曾把她的道德估量得那麼淪落。經過考查之後9分 明巴西瑪的道德，是英雄的道德。而以往那加迪爾伯伯，是爹與其他游 擊隊員的聯絡員，從事地下活動。

自還以後，我感到我對革命的貢識多麼微小，我依然負價，對革命 負債，還我必須價還。

時至今日，當我回到故鄉待·我不會忘却：有意經過烈士墓·而我 的眼睛，聚盯着那照料得光滑秀美的墓碑，上面寫着：「巴西瑪」。我 呆立無要，悔恨：焉什麼當時我還那麼小，一九四六年，我的年記才聞 要滿十二歲，除了送緊要的藏密信件給爹的同事是從地下活動的同志， 就不能多替革命做事。我自己也不知道是些紧要的信件。我的念頭只有 一個：每夜去貌探巴西瑪的屋子。現在不必去窥探了。她已在革命英烈 ngah makam2 pahlawan tempat jang paling terhormat bagi patriot untuk pengorbanannja jang sudah abadi, dan tulisan itu dengan tulisan merah saga menantang: B A SI M A H.

之中，明晃熾熟。她的故居，早長了一簇茂盛的香蕉樹。但她已名列于 烈士墓的居民冊中，道是已經作出不朽的貢獻的愛國者最榮耀的地方。 字跡是用醒目的大紅寫成：「巴西瑪」。

註釋

kerdjasama 合作

kemewahan【名】豪華，奢侈，

republiken 共和國份子

bekot 杯葛，抵制

kemelaratan【名】窮困

kebandjiran 泛滥

sembojan 口號

edjekan 嘲笑

keluh (keluh kesah)敷息

djala 網

simpati 同情 simpatisan 同情者

bisik 耳語 ？低語

djarang 稀少

mengadji 唸經；研讀研究

kaum co 合作份子

kaum non 不合作份子

tenteram 寧静

timah 錫

tjair 液體

bara 灿燃的火炭

lengket 数結，黏附

mengintip 窥觀

djanda 寡婦

tjantik 美麗，漂亮

berdjadja 兜賣

dewasa 成年

menampung 承受；收客

melolong映

gemetar 颤抖戰慄

ranting 枝；支部

sela 縫隙

pelita 燈

pendirian 立塲9意見

intai 视偵察

randjang 床，榻

lontieng 鏡

ngantuk 想瞻

menguap 打呵欠

menganjam

tikar

rangsang 刺激；興奮

betis 小腿

gerutu 發牢騷

antjaman 威脅

mejakinkan令(人)深信；使信服

maksjat 恶行，罪行

hibur 安慰 hiburan 娱樂

pitjis一角踢幣，一

rongsokan 破鹤物

musiam 博物館

perai 休假

rahasia 秘密

gagal 失收挫折

serobot 搶佔？奪去

dentang 釘鐺聲 chianat 背叛 pengchianat 叛徒 hidung belang 好色鬼 kutuk 詛咒 haram djadah 私生子 sajup 模糊9腿豹 adu, menga-dukan控告 menghadjar 教 tjuriga 懐疑 tjerai 分離麒婚 sembahjang 祈拜神 langkah步；步 tjerita 故事小嚣 mentjeritakan 講(故事)9敍述 dongeng 融話，故事 sjair 詩 siksa 刑润；折磨 kuntji 鎖 tangga 梯 penat 倦累 telentang 仰臥 antar, mengantarkan 途行； 退设 kepung 包圍 markas 司合部 gerilja 遊攀隙 tjium 嗅；吻 lemari 橱 latji 抽屉 putjat 蒼白

memeluk 抱抛抱 resersi 警探 nelajan 渔人 tammat 畢(爽),結束?完 pahlawan 英雄 sedjati 真正的 taban堅决う果斷沈着 tugas 任務 terasing(→ asing=外来的， 外國的；陌生)被留絕 liburan 假期 ( ber-) libur 放假 majat 犀 makam 慕陵 disiplin 紀律 tekun 孜孜不倦 djadjur誠定；正直的，公正的 ukuran尺寸；尺度，標準 achlak 道德 djasa 功績功劳 penghubung 聯絡者 hubung 聯絡 sumbangan 貢獻；捐獻 hutang 债 nisan 慕石 menjesal 愤悔 menjesalkan (人)遺憾；對……感遺憾 scrwmpun 一震；一簇 patriot 愛國者 abadi 永恒的9不朽的

出版者：統一印尼基金會 Jajasan Indonesia Tunggal Glodok IA P.0.1181/Dak Djakarta 授源印務公司承印