Baca PDF (OCR): Ngèlmoe kasoegihan : Kadjawèkaken saking basa Walandi: "De kust om rijk te worden" / dening R. Tirtadanoedja

f0.10

Serie No. 121 Regif-0.25

Wason HF5386

T59

19NGELMOЕ

ASIA SOEGIHAN

Tjap-tjapan ingkangkapingkalih.

UITGAVE VAN DE COMMISSIE VOOR DE VOLKSLECTUUR.

WEDALAN

BALÉ POESTAKA.

E

Wason HF5386

T59

CORNELL UNIVERSITY

LIBRARY

CORNELL

• UNIVERSITY DFOUNDE BYEZRA CORNELL

3 1924 023 295 219 ech

ason F5386

T59

CORNELL UNIVERSITY

LIBRARY

UNIVER CORNELL RSITY

2 FOL DBYEZRACORP

3 1924 023 295 219 ech

f 0.10

Serie No. 121Regif-0.25

NGÈLMOE KASOEGIHAN

: „ Kunst

.

DRUKKERIJ VOLKSLECTUUR WELTEVREDEN. 1921

W.93306.

X

r.

LARAPAN.

Kadjaba oetawa sawisé moemoedji rahajoe slamet marang kang pada matja lajang iki, moega pada soemoeroepa:lajangikinerangaké oetawa awèh pitoedoeh ing bab réka lan pratikelé wong arep soegih; oega kang diarani ngèlmoe oetawa kawroehé wong arep soegih. Déné ngèlmoe oetawa kawroeh maoe awewaton saka paoegerané bab „ kasoenjatan " oetawa „ kadjatèn ”; dadi karepé ngèlmoe oetawa kawroeh kang njata, oeger dilakoni apa sapitoedoehé bakal bisa kalakon dadi soegih. Ngèlmoené wong arep soegih kang kamot ing dalem lajangiki,béda banget karo ngèlmoené wong arep soegih ing kaloemrahané wong Djawa; kang doeroeng akèh sesoeroepané diarani. „ apèk sétan", moelané oega diarani „ apèk kasoegihan. " Ananging kang mangkono ikoe satemené moeng nalar goegon-toehon baé,mitoehoe oedjar lalawora,dadi ora njata oetawa goroh; prating- kahé wong apèk sétan sarana amemoelé lemah sangar, kajoe angker sarta nganakaké sadjèn lan sarat warna-warna,ikoe sawidjining panggawéan ilang moespra, tiwas sajah toer kélangan patoekoné sadjèn warna-warna,wekasan tanpa asil. Karo manèh ora ana wong apèk sétan oelihé ketara maoedjoed anggawa sétan; déné wong kang roemasa apèk sétan sarta njata bisa soegih,ora woeroeng dèwèké sabrajat isih sarosa njamboet-gawé, moeng minangka réwang njamboet-gawé; oepama sétan olèhé apék maoe moeng minangka réwang njamboet-gawé oetawa ndjaga barang darbèké NGÈLMOE KASOEGIHAN.

baé karo kang wekel sarta petel ing wong kang nglakoni minangka isarat mlarat saking bangeté lalawora diarani warisé apèk sétan warisé bisa jèn wohing Béda karo kang awewaton ing kasoenjatan ja ikoe kang njata, kang diarani doedoe warisé, waris waton ora kambah ing bebaja kang kena kinira dilakoni sapakoné kaja kaja wis masți bisa Wondéné wekel, pratikel, peţel lan prigel " Wekel pratikel prigel ing Woetoehé kang temen lan ing toer akèh sarta dilakoni kalawan lan ora kidoeng, wis kalakon Dadi jèn wong kang ora bisa kalaksanan karepé wis masți ninggal sidjiné patokan kang ing papat koerang nglakoni

Weltevreden, Augustus

Djawa

BEBOEKA.

Ing dalem lajangikimoeng nerangaké réka lan pratikelé oetawa ngèlmoené wong arep soegih, kaja déné kang wis kaseboet ing oeroesan ngarep kéné; ingisor ikidjèrèngané: Kang kena diarani wong soegih ikoe, jèn tjoekoep kang disandang lan dipangan ing saben dina sarajaté; déné nganti bisa toeloeng wèwèh marang wong sadja- bané rajaté déwé,ikoe aran kaloewihan,sabab sawidji-widjiné rajat ana kang madjibi déwé-déwé;dadi sawidji-widjiné pangarep rajat koedoe amboedi betjiké rajaté déwé, adja nganti kekoerangan sandang pangané ing saben dina.Moenggoeh betjiké rajat ikoe, paoegerané saka pratikel panatané ing sadjroning omah, dadi saja betjik pratikel panataning omah, saja betjik kaananing rajaté. Pratikel panataning omah maoe diarani „panjekelé omah " kaleboe saboetoehé ing dalem balé pomahané kabèh,déné goenggoenging balé pomahan sadjroning sanagara ikoe ndadèkaké wong sabangsa, dadi kaslametané balé pomahan kabèh ikoe, jandadèkaké kaslametané oetawa redjekiné wong sabangsa. Kalakoné kabèh maoe wis masți baé koedoe sarana doewit, ananging sanadjan ana doewité, manawa ora pratikel oetawa ora betjik panatané,wis masți entèké doewit tanpa goena; oepamané wong nglakokaké praoe ing sagara,manawa djoeroe moediné ora pratikel oetawa koerang pratikel,wis masți praoe saisiné kabèh bakal kasasar oetawa sirna katempoeh

wis pratikel ija isih lan prigel Patang prakara ginawa wira wiri ija ikoe kasing ati linajanan déning Wondéné

Ingisor iki doewit

Dedalané bisa olèh doewit.

Kajadéné kang wis kaseboet ing doewoer, sawidji-widjiné pangarep rajat koedoe agawé betjik marang rajaté, adja nganti kaboetoehan kang disandang lan dipangan ing sadina-dinané.Pagawéan kang mangkono ikoe wis dadi wadjibé kang bener, sarta jèn kalakon mangkono aran wong soegih;dadi terang dedalané bisa olèh doewit ikoe sarana njamboet-gawé. Pagawéan kang kaja mangkono maoe, amoeng toemrap marang sawidjining bangsa kang doeroeng akèh sesoeroepané; moenggoeh marang bangsa kang wis dja- djah kawroehé, panjamboeté-gawé sawidji-widjining wong ikoe ora moeng kanggo sarajaté baé, nanging kanggo sakabèhé wong. Jènwong sidji njamboet-gawé kanggo sakabèhé wong,kena diarani njamboet-gawé kanggo wong sidji; mangkéné terangé: Sabarang kaboetoehané manoengsa,asil pagawéané sawidji-widjining wong saloewihé kanggo awaké sarajat, bandjoer didol marang sawijah wong kang boetoeh nganggo barang ikoe;déné wong kang toekoe samono oega, doewit asil enggoné njamboet-gawé perloe kanggo tetoekoe kaboetoehané. Dadi tegesé tjoekoep-tjinoekoeр- an; wong kang moeng doewé doewit, njoekoep marang

wong kang moeng doewé barang, wong kang moeng doewé barang, njoekoep wong kang moeng doewé doewit.Oepama lijané: Wongatoesan malah terkadang éwon, kang pada njamboet-gawé ing pabrik-pabrik gedé nagara Walanda, pagawéané maoe moeng toemrap marang kang doewé pabrik baé,déné kang doewé pabrik enggoné gawé pabrik ndadèkaké bisa awèh pagawéan marang wong éwon maoe.Mangkono asil pagawéan pabrik ikoe bisa njoekoepi boetoehé wong pirang-pirang éwoe, sabandjoeré tansah oebeng-oebengan; moelané diparibasaka- ké. „Kabèh kanggo sidji, sidji kanggo kabèh." Samono ikoe ora moeng toemrap marang barang bangsané sandang pangan baé, nanging oega toemrap marang kawroeh warna-warna,tata-tjara,adat kela- koean betjik lan sapepadané;sabab kang mangkono ikoe oega kaboetoehan gedé ingatasé manoengsa. Saiki wis pada kasoemoeroepan, kang prigel déwé kanggo njoekoepi kaboetoehané wong ikoe : doewit; déné saranané olèh doewit ija ikoe pagawéan. Dadi ingendi panggonan kang akèh pagawéan, ing kono panggonan doewit, wong-wongé kang pada njamboet-gawé pada olèh doewit.Toemrap wong kang ora pratikel, tegesé ora doewé sesoeroepan oetawa bodo, panjamboeté-gawé moeng kang rèmèh-rèmèh kang gelis kena didadak asilé, kaja ta: ndoedoek oewi ing alas, adol kajoe rèntjèkan, adol soeket lan sapanoenggalané. Nanging toemrap wong kang wis ana sesoeroepané asil pagawéané maoe, ing dalem pitoeng dina terkadang sasasi, lagi kena dioendoeh;wis masți baé asil maoe moerwat adjiné timbang karo lawas lan woe- djoedé kang disamboet, kaja ta:para krija lan sapepadané, loewih pratikel, loewih éndah gegawéané oegaloewih akèh asilé, mangkono sabandjoeré nganti

1 6 4

pratikel oetawa gegawéané maoe moerakabi ing wong akèh. Sawenèhé wong angarani:jèn wong njamboet-gawé dina-dina ikoe nisța,ora soemoeroep jèn kang mangkono maoe kosok-bali, ja ikoe ora nista malah ngloe- hoeraké manoengsa.Wong pețel kang pratikel, sanadjan kangèlané ikoe ora dadi doewit,ora ilang moespra, sabab wong petel ing gawé ikoe doemoenoeng agawé ajoening djagat;kosok-baliné wong kesèd, apa manèh ora pratikel,kena diarani oeripé tanpa paédah ingatasé djagat.Mangka sakabèhé doemadi ikoe sabab saka djagat, oega soepaja migoenani ing djagat;dadi manoengsa kang ora ana paédahé ingatasé djagat maoe, pada karo wit-witan kang ora metoe asilé ingatasé kang doewé pakarangan,toewoehé tetep ora makolèhi, pantes jèn ditebanga baé, dipetjèl-petjèl digawé piranti sapantesé. Wong oerip kang ora mikir marang kaboetoehan ingakèh, sanadjan soegiha pisan, oeripé moeng perloe mangan, ngombé sawatara lan bandjoer mati;béda karo wong kang pinter oetawa pratikel, apa manèh soegih,kabèh pratikel lan bandané tansah maédahi ing djagat. Kotjap ing dalem wirajat: „Banda kang moeng tansah disimpen, pada karo bendoengan kang tansah dibebeg, ènggal lawasé bandjoer ambrol,dadal laroet sapatoké poendjer pisan ". Ora koerang-koerang pangilon minangka tanda jaktiné kang mangkono maoe. Pada soemoeroepa, moebarang kang moedjoed : kéwan, kajoe, watoe sapanoenggalané, doemadiné ora ana kang tinggal larikan oetawa pra- nataning djagat kang tetep salawas-lawasé. Larikan oetawa pranatan kang mangkono,diarani paoegeran angger-anggeré djagat; sabarang kang njimpang saka paoegeran angger-anggeré djagat,wis masți ora bisa

doemadi,óra djoemenenglan ora bisa maoedjoed kaja sedyané.Oepama wong gawé omah, nanging tanpa saka kang minangka pikoekoeh adegé,oetawa koerang timbang koewaté saka lan boté empjak,ikoe aran gegawéan atinggal larikan,wis masti baé ora bisa doemadi lan ora djeneng omah. Omah kang ora timbang koewaté saka lan boté empjak,masți bandjoer ambroek,ambroeké maoe agawé roesaking piranti lija-lijané.Mangkono oega djagat enggoné nganakaké isèn-isèné kabèh iki, tetep awewaton paoegerané larikan;samono oega sedyané djagat toemrap marang isèn-isèné maoe, kabèh ora owah salawas-lawasé, ja ikoe soepaja kabèh iki bisa betjik oetawa rahajoe. Dadi manawa ana salah sidjiné isèn-isèn kang mreng- kang, tegesé ora toeroet marang lakoe paoegerané,wis masți sirna tanpa koekoeban. Banda kang moeng tansah disimpen ikoe ora toeroet oetawa njimpang marang lakoe paoegerané angger-anggering djagat,moelané ija wis masți baéjèn sirna. Mangkono moenggoeh ing djagat, moedoené marang pérangané kang tjilik-tjilikora prabéda;Ratoe mana- waarep agemah-ripah oetawa rahajoe slamet kabèh wewengkon saisiné, koedoe soegih pratikel, tegesé poe- toes marang solah kridaning pangrèh pradja, kang betjik angger wewatoné sarana tetep panindaké, kang titi marang pétoenging ragad lan sapanoenggalané. Dadi gemah-ripahré pradja ikoe ora moeng sabab abanda-ban- doe, kang perloe koedoe soegih pratikel rahajoe, ija ikoe jèn para pangrèhé pradja pada doewoer sesoeroepané marang kasoenjatan toemrap ajoening djagat. Moedoené manèh pangarep rajat, jèn ora anetepi larikan paoegerané kaja kang wis keseboet ing doewoer kabèh,wis masți bilai kang tinemoe. Sawenèhé wong ana kang ngarani, jèn pagawéané

para pinter, kaja ta:goeroe-goeroe ing pamoelangan, dokter lan saradadoe ikoe ora makolèhi.Kang mangkono maoe nitik wewarah ing doewoer, terang jèn kliroe, ingisor iki katerangané: Jèn pinikir kang wening, apa kaananing tanah Djawa saisiné kabèh iki ora loewih madjoe lan rahajoe, ka-* timbang karo nalika 100 oetawa 200 taoen kang ka- poengkoer.Apaora loewih tentrem ? Apa ora loewih redja ? Apa dèk samana ing tanah Djawa ana sepoer, pabrik lan panjitakan boekoe-boekoe kaja saiki ? Apa ana praoe oetawa mesin maboer? Kabèh mave tetéla gawé ajoening djagat saisiné,sarta ora lija saka berkahé para loehoer ing boedi, para goeroe, para dokter sapanoenggalané. Kitabangsa Djawa iki wadjib ngatoeraké soeka soekoer marang para loehoer ing boedi maoe, déné kaoetamané ambelabar njarambahi kita bangsa Djawa warata kabèh. Éwasamono akèh wong kang ora roemangsa kaléban ing kaoetaman maoe, saka ora mangertiné. Saiki apa ora wis njata, jèn para loehoer ing boedi maoe anggedèkaké pagawéané wong akèh tikel-mati- kel, oega agawé gemah ardjané djaman ? Kang mangkono ikoe diarani memajoe ajoening djagat. Kosok-baliné wong akèh anjangga boedi-dajané para pinter maoe, pada miloe nglawani sembadaning sedya nganti sateroes- teroesé tansah mimboehi ajoeningoerip. Satemené ora ana pagawéan kang ora sarana boedi, sakabèhé pagawéan karosaning awak, gedéa, tjilika, ikoe atas loemantar saka boedi,boedi karo pagawéan ikoe moeng noenggal misah baé,awit ana kalané wong ikoe ora ngobahaké karosané awak, nanging pikirané ora lèrèn amboedi sabarang sedya. Wong peţel jèn tansah ana pagawéan kang disamboet,atiné boengah lan tentrem, nanging wong kesèd

ora mangkono : wong pețel sarèhning tansah agawé ajoening djagat, perloe banget pagawéané pada disang- ga wong akèh, soepaja bisa ngerda toer pada tampa pitoewas déwé-déwé. Kita kabèh iki aran para krija, ananging sanadjan pada peţel njamboet-gawé kalawan metokaké karosané awak lan boedi, doeroeng masți bisa toetoeg ing sedyané, jènora kanți patitising pamoerwat kang adjeg marang panganggoné asiling pagawéan kahanan oeripé. Para pangrèh lan djoeroe gedong pradja, sapoengga wané kabèh, apa déné saradadoe, ikoe pada dadi kan- tja gotong-rojong, metokaké wohé pagawéan. Wong kang doeroeng akèh sesoeroepané,wis masți doeroeng weroeh marang gati lan adjiné sakèhé pagawéan kang kaseboet ing doewoer maoe;karo manèh wong kang njepèlèkaké marang pagawéan kekoewat- aning awaké wong sawidji-widji,ikoe ora bener, pada diélingana, jèn kabèh ikoe pada perloené,sabab anané gedé ikoe saka kekoempoelané tjilik, adja dianggep doemèh pagawéan karosaning awak.Kaja déné pabrik adja dipikir marang parintjèné tjilik-tjilik kang pada miloe nglakokaké, nanging moeng ngélingana mesiné baé, kabèh maoe ora ana kang ora kapoerba déning boedi; awit saka ikoe lakoené boedi oega diarani „ pagawéan, " sabandjoeré pagawéané manoengsa ikoe dianggep pagawéan kang dilakokaké déning sawidjiné mesin. Moelané pada élinga, jèn wohing pagawéané sawidjining bangsa ikoe, boediné pirang-pirang bangsa,sarta ora moeng saka ing djaman saiki baé, ananging oega saka ing djaman koena-koena; mangkono oega pagawéané sawidji-widjining wong ikoe pérangané boediné déwé-déwé,malah pagawéan kang tanpa binoedi ora ana adjiné,dadi pagawéan kang tanpa binoedi ora ana

adjiné,dadi pagawéan kang gedé asilé ikoe pagawéan kang dipikir kelawan sampoerna. Wiwit koena moela asil pagawéan kang adakan ikoe kaja ta:ngoendoeh wowohan, misaja sato lan sapepadané,kabèh ikoe makolèhi banget toemrap oeripé nanoengsa. Sasoewéné barang-barang maoe isih akèh katimbang karo tjatjahing manoengsa, pagawéan kang kaja mangkono maoe ora pati rekasa, nanging saja lawas saja tambah akèh anané manoengsa, asil pagawéan kang kaseboet ing doewoer ikoe rekasa banget olèhé,malah nganti ora bisa olèh babar-pisan, jèn ora kanți boedi kang premati. Pagawéan apèk iwak ing sagara toemrap sagara ing djaman saiki, kang akèh banget wongé gedé pitoe- loengané, toedjoené wong-wongé ing nagara kono wis pada ngetawit boediné, kongsi bisa gawé sarta nglakokaké praoe ing sagara, minangka piranti misaja iwak. Mangkono manèh iwak-iwak loh kang pada diingoe, pangingoené koedoe nganggo kapinteran soepaja akèh asilé. Alijasaka ikoe gèk kaprijé bisané ndjoepoek donja kang ana ing wadoeké goenoeng-goenoeng, kaja ta: bangsa pelikan lan lija-lijané, adjaa ana piranti pom- pa mesin-setoem, dénamit sarta piranti tjilik-tjilik lijané. Wondéné pagawéan metokaké asilé lemah-lemah ing nagara gedé maoe koedoe sarana loehoeré boedi; jèn angélingi kang kaja mangkono ikoe, bandjoer roemasa jènkabèh maoe doedoe saka karosan dajané awak, nanging tetep saka dajané kapinteran, kang diarani loehoering boedi. Loewih katara manèh katoning dajané boedi ikoe, toemrap marang sawarnané pagawéan kang pada disamboet para krija. Manawa ngélingi kèhé sarta war

nané pagawéan krija, gèk kaja apa baé ngețawité para loehoer ing boedi, nganti kalakon nganakaké barang gegawéan pira-pira maoe. Kanggo njatakaké prakara ikoe,ora soesah loemeboe ing pabrik-pakrik kang gedé, tjoekoep nonton ing panggonan panjamboeté-gawé:gredji, toekang sepatoe, pan- dé lan sapepadané; ing kono bandjoer terang marang koewasané boedi loehoer, andeleng barang roepa-roepa, piranti anjembadani sedyané, kaja ta: mesin dondoman lan lija-lijané. Nitikdajané boedi toemrap marang pagawéané para krija, terang banget jèn kang bisa kasembadan sedyané golèk asil ikoe moeng para oelah boedi (soegih kapinteran) sarta poegoeh ing sedyané.Pirantining among-dagang, kaja ta :sepoer, télégram, kapal lan lija-lijané, kabèh ikoe ora lija saka berkah loehoering boedi. Saben wong:kang masți mangerti oega, jèn pratikeling among-dagang ikoe, moenggoeh pangoesoengé barang-barang sarta bisané bați,ora tjoekoep sarana karosané awak baé; dadi koedoe pinter awas lan prajitna ing sabarang prakara toewin kaanan,kabèh ikoe kagerba déning loehoering boedi. Jèn saben dina kawroeh piranti pagawéan ikoe tansah tambah-tambah, wong-wongé kang pada njamboet-gawé, oega tansah moendak-moendak pinteré, sarta moerih bisa matrapaké kawroeh pirantiné pagawéan,koedoe mangerti marang doenoengé pagawéan kang disamboet. Sapa wongé kang soemedya matjoeng dadi djoeraganing krija ing antarané wong akèh, koedoe diboedi kang sampoerna apa ing sedyané, soepaja kawroeh oetawa pratikel kang pada dadi pirantiné bisa katjakoep kabèh. Ijabener etjaké sawidji-widjining pagawéan krija ikoe koedoe sarana kawroeh kang maligi ndéwé, nanging ing paoegerané kabèh kawroeh pagawéan krija,

kang

tjilik kang piranti etjaké krija ora bisa gawé lajang kiriman prakara kang betjik,ora bisa njekel (boekhou- den) bisa rantjangan gawé printjèn rekening) kang babar pisan njekel sawidjiné prakara dagang mangkono dadi mandor baé doeroeng tjoekoep Loewih prakara krija ing bab gambar Moelané ing tjilik diparingi gambar sanadjan langan gambar sekolahan gambar matja ilmoe ikoe karo kawroeh kang toemrap wong, wates Kadjaba ikoe wong kang ing kang ramé perloe Kawroeh pradja akèh kapilih akèh pradja oetawa sawidjiné kang bakal ora kadadéan, jèn wong wong kang milih kapinteran sarta mangerti kang bakal dilakoni kang Manawa wong sawidjiné woer kapinterané ija saja lan kekarepané Pangkat kang ikoe dadi kawadjiban kang wong wong kang kapinterané, kena diwadjibaké miloe mikir wong déwé

bener; pangrèh pradja oetawa Wong kang ikoe diarani wong mardika nglakoni wadjibé kabetjikan kang wis

Kabèh kang ing dadi katerangan kang njata jèn ikoe asil kasoegihan Éwasamono sanadjan ikoe asil si bisa kang diarani ikoe pakartining kang toemandoek ing bakal,lan saka si bakal bisa piranti warna warna kang pantes barang barang ditjedakaké marang pang- wong wong kang Alija saka djagat sarta kang wis akèh saiki isih asil kang perloe dianakaké ija ikoe piranti panjimpenan katan, kaja ta njamboet mesin kapal lan lija lijané kekoewatan saka dajaning diarani nanging barang isiné bisa sadijan masți ing, koepi wong wong kang ikoe kang pangadji minangka liroené lan wong kang tampa liroe bisa olèh oentoeng lantaran saka lijané Barang barang djagat iki ing kitakang dasaré Toemrap kang wis

koena mangkono sarta wis saiki ora perloe diterangké disik nanging kang kaloemrah ing djaman saiki wis njata jèn wong wong kang lemah (toewan toewan tanah) bisa tampa doewit wong kang ing minangka Manawa karo, kapé- kalawan tetimbangan jèn lemah ikoe diséwak-

Mangkono pawitan pawitan ikoe pepantjèn dilakokaké Ing pawitan ikoe karo lan lemah toer pantjèn perloe sarta ija bisa awèh asil kang Angèlingi ing mélik kaja ta lan kang diarani pawitan pantjèn mélik wis diarani pawitan.

Bibit sarta pranatané pangoepa-djiwa.

Kajadéné paoegerané ngaoerip kanggo wong akèh, mangkono oega paoegerané njamboet-gawé, minangka pangoepa-djiwa.Wong njamboet-gawé ikoe kapoerba déning paoegerané lakoe betjik. Ana paribasané mangkéné : „ Loewih betjik mlarat tinimbang ora kadjèn”, sarta „ Setya ikoe gedé adjiné";Paribasan mangkono ikoe ing kéné moenggoeh banget.

sarta kerep banget Ing bab prakara doewit wong kang man malah ing ikoe kerep babar Para kang lan temen disalini tjidra lan wong kang ing alané bab tjidra sarta ikoe kang tjidra sarta diprajitna sawisé si tjidra lan goroh sarta tjilika masți Adja manèh toemrap ing lijané jèn wong tjidra lan lawasé masți karoesakan Mangkono oega ing sawidji widjiné wong Ana wong kang betjik tjidra lan malah dadi kabetjikané sarta kang nitèni lawasé kabegdjan noeli sirna Kosokbaliné akèh wong marang nanging didohi ing kang alija ing boeri bakal ing sasoewéné aran wong betjik Kaanan kang ing ikoe wis kena awit kang ing salawas-lawasé Wong pinter kang kena dibelițoek sapisan pindo nanging samasa tjidrané maoe wis kaweroehan si pinter bandjoer tjedak karo si bodo manèh; wekasan si ija ikoe pitoewas

jèn wis antara lawas nanging kang tjilik-tjilik kaja ta krija tani lan sapepadané pitoewasé tjidra Para kang matèni wong lija kang lakoe tjidra lan soewé kaontjatan déning sarta wong wong bandjoer njirik ing saka kang betjik Toekang roti,, gredji njolong bo- bot timbangé kang ing masti bandjoer kasoe- djiwané Dadi ikoe kalakon betjik ing wong kang awas lan éling oetawa kabetjikan kang diarani wekel lan adil sawidji-widjiné wong kang kalaksanan ing loewih ing kanţi peţel Wong kang adedasar betjik lan pinter ikoe pawitan sarta peparingé sawidji widjiné wong ikoe, satemené wong kang kinodrat loewih pinter katimbang karo lija lijané ikoe sabab saka enggoné peţel sarta ing golèk kawroeh sanadjan pinter manawa peţel sarta ija

ing temen ija tinemenan " kajaktèné; dadi kang ing

maoe ora saka rikat sarta nanging taberi lan ing Pandjaganing rajat djroning omah ikoe manawa kanți taberi lan toememen kang resik toewin slameté Wong kang kaontjatan ing slamet, sanadjan soegiha pratikel sarta peţel oeripé maksa ora kapénak asil Toemrap pranatan djiwa déné pétoengané minangka pandjaga slameté rajat ingisor iki kang rada angèl manawa kang rada wis mangerti bandjoer kena dadi toelada pepiridan lija lijané Ing kéné kang ginawé oepama asil kaoentoengané para krija kang matjoeng dadi pangarep ragan saka barang Ka- ikoe metoe saka barang barang diregani loewih larang katimbang karo. Moelané para krija titiing barang barang Akèh wong kang pada ngira jèn ikoe, nanging sadjatiné akèh kang kalimpoet, saka mangertiné kaja ta sawidjiné lemari sarana kaja ingisor iki 5 mèter pasagi 5 idji f3.50 pakoe sarta lim "1.- wong kangf2 = "6.-

f

Manawa wong kang anggarap ikoe nganggo ngingoni pangan ing dalem 3 dina koedoe déné jèn digarap kaja jèn wong lija mawa pétoeng ingon kaja kang

Ing saiki manawa lemariné maoe didol regaf12.-, si djoeragan ngira jèn wis oleh bați f 1.50.Kang mangkono ikoe kliroe,wekasan toena,sabab isih akèh pétoengan kang dilongaké; oepama kajoe kang digawé lemari maoe panoekoené borongan pirang-pirang, antarané kajoe-kajoe ikoe wis masti ana kang ora kanggo abahan, sabab saka tjatjad oetawalija-lijané, ikoe koedoe miloe kalebokaké ing pétoeng oega. Sarta manèh soewéné ana ing simpenan, oepama nganti sataoen koedoe dipétoeng oega sapira olèhé anakané, manawa doewit patoekoné kajoe maoe dititipaké ing kantor Bang. Kabèh ikoe koedoe diprintji resik, kanggo ngregani sawidji-widjiné barang kang bakal didol. Kadjaba ikoe isih ana manèh, kang koedoe miloe kalebokaké ing pétoengan ngregani barang-barang, kaja ta : paséwané panggonan njamboet-gawé, goedang panjimpenan barang-barang lan paséwané panggonan adol barang-barang ikoe (toko). Déné jèn panggonan-panggonan maoe doewèké déwé,koedoe dipétoeng oega sapira olèhé anakané, jèn doewit patoekoné lemah panggonan omah-omah sarta ragadé gawé omah kabèh ikoe dititipaké ing Bang. Mangkono manèh anakané doewit panoekoené piranti njamboet-gawé, sarta ragadé ngopèni barang piranti maoe, padjeg-padjeg toewin bajarané jèn barang-barang ikoe dilebokaké ing Bang-tanggoengan (verzekering). Sabab parintjèn kabèh ikoe, wong pada ngira regané barang-barang dadi kelarangen katimbang ragad panoekoené bekakas toewin adjiné pagawéan. Manawa koem- poelé rega barang-barang maoe pada karo goenggoengé doewit kang diwetokaké ing dalem sataoen, ija ikoe reregan kang moerah oetawa asor déwé. Para djoeragan krijaoetawa para toekang amborong pagawéan jèn sedyané pada njamboet-gawé,ikoe pantjèn

ngarah kaoentoengan, katerangan ing doewoer mace koedoe dilokaké ing pétoeng kang titi lan pratitis; jèn ora mangkono ora moeng bakal nandang toena baé, ananging bisa kalakon sirna pawitané terkadang isih tombok sadjabaning pawitan. Sabab saka kliroe oetawa koerang patitisé pétoeng maoe,akèh baé para djoeragan krija oetawa djoeroe borong pagawéan, sanadjan pețel lan wekel pada kasang- saran awit katoenan. Soepaja bisa ngregani barang-barang ikoe,koedoe diweroehi disik sapira entèké doewit ing dalem sataoené, kaja ta : doewit anakan, séwan oetawa ragad opèné toko goedang-goedang, padjeg sarta lija-lijané. Déné pétoengan kaja mangkono ikoe,sațițiké sataoen sapisan koedoe digoenggoeng kabèh, bandjoer ditoetoep. Para djoeragan koedoe njekel boekoe dagang kanggo njaţeti leboe wetoené doewit sarta barang-barang;boekoe-boekoe dagang ikoe perloe banget koedoe betjik lan titi panjekelé,sabab ingatasé among-dagang,boekoe-boekoe maoe dadi paoegerané njoemoeroepi bați oetawa toenané dagangan, sarta adjoe oendoeré pagawéan. Jèn ora ana boekoe maoe para djoeragan ora bisa weroeh sapira oetangé barang dagangan kang wis dibajar, sapira papajoné barang-barang dagangané, apa déné kèh sațițiké oetangé para lengganan.Moenggoehing among-dagang,kabèh ikoe koedoe kalakon kalawan titi lan pratitis, soepaja bisa soemoeroep kang jakti,kaanané pagawéan; mangkono oega boekoe-boekoe ikoe dadi saksi oetawa paoegeran gedé,manawa djoeragané mati kedadak. Manawa ana djoeragan mati kalawan dadak- an, mangka kaananing pagawéané ora diboekoni, oetawa ora betjik panjekelé boekoe-boekoe,wis masți pagawéan kang ditinggal bakal roesak, sabab wong lijané ora weroeh pranatan paoegerané.

Kadjaba saka ikoe, ing dalem angger-angger (wet) nagara ing bab among-dagang, para djoeragan pada dipasţèkaké doewé boekoe dagang, sarta boekoe-boekoe maoe masți digarap kalawan betjik lan titi, soepaja kena dadi pasaksèné para pradata ing bab among-dagang. Djoeragan kang pinter jèn soengkan anandang roegi, koedoe betjik panjekelé boekoe-boekoe, titi panggawéné printjèn(rekening), lajang-lajang pratanda (kwitantie ) lan lajang lija-lijané, kang pada dadi katerangan pagawéané. Mitoeroet angger -anggeré negara, para djoeragan pada diwadjibaké doewé boekoe : 1. boekoe dinan (dagboek ),

2. boekoe panglimbang (balansboek). Jènpara djoeragan: gedéa, tjilika,ora netepi ing wadjibé kaseboet ing doewoer, bakal anandang kaloe- poetan lan soesah. Ringkesané angger-angger nagara bab dagang:
   1.Sawidji-widjiné djoeragan koedoe adjeg anoelisi
   kaanané ing saben dina ing bab dagangané.

3. Ing saben sataoen sapisan,masți agawé lajang
   pratélan barang darbèké lan oetangé; sabandjoeré pratélan ikoe diboekoni ing sawidjiné boekoe kang dadi masţiné. Moenggoeh terangé pisan boekoe dinan ikoe, kanggo njaţeti tambah soodané mélik, apadéné tambah soeda- ning oetang ing saben dinané; sabandjoeré apesé sataoen sapisan kabèh ikoe noeli dilebokaké ing boekoe panglimbang. Manawa para djoeragan ora petel oetawa rigen, njaţeti leboe wetoening barang dagangané ing saben dina,wis masți ora bisa éling kang bener marang kèh sațițiké barang kang dioetang déning para langganan, mangkono oega kang wis pada dibajar.

, oetawa. titi,

lija-;. :

Model voor een dagboek.

Toeladané lajang dinan (dagboek ) kang kanggo marang wong dedagang, noekanglan sapanoenggalané.

Taoen 1905 Salasa tanggal 2 Djanoewari, tampa oetangé gredji Djajanala teloeng roepijah rolas sèn. f 312

Kabajaraké postwissel marang toko G. C. T. van Dorp & Co.ing Samarang pitoelas roepiah satali. f₁₇ 25

Tampa pepajoné lemari kajoe djati, kaedol kentjèng marang Sawidjaja rolikoer roepiah. f₂₂

Kaedol mawa bon saka toewan Van den Blaak : laken ireng 5 élo rega teloeng roepijah satengah saélo. f₁₇ 50

Kabajar toekoné pakoe tjilik2 kati rega limalas sèn sakatif30

Kèhé barang-barang kang dipotangaké marang lengganan oetawa wong lijané, koedoe diboekoni kang satiti,kaloemrahané pranatan sawidji-widjiné dje- nenging wong ditoelis ing sawidjining katja; kapernah ing doewoer déwé katja maoe bandjoer diparo moedjoer, ing paron katja kang kiwa panggonan katerangan oetangé, kang tengen panggonan katerangan pambajaran.

Déné tjatetan ing boekoe kanggo langganan kang ngleboni barang kaperloewan,isiné paron katja maoe kosok-bali; ing paron kang tengen panggonan katerangan oetang, ing kiwa katerangan pambajaran. Sawidji-widjining lembaran isiné boekoe dagang ikoe koedoe diangkani oeroet,wiwit kang ngarep déwé nganti kang wekasan pisan; ing basa Walanda diarani folio (katja) Perloené lembaran maoe diangkani oeroet, soepaja gampanga kasoemoeroepan jèn lembarané boekoe maoe ana kang tètèl oetawa disoewèk,karo manèh anggampangaké kanggo tjotjogan karo lajang printjèn(rekening) oetawa lajang petoek pambajaran (kwitantie).Djenengé wong-wong kang pada ditjatet ing dalem boekoe maoe, dioeroeta denta-jwandjanané, soepaja gampang jèn anggolèki;dadi oeroeté maoe jèn nganggo aksara Walanda wiwit saka: a,b,c nganti sabandjoeré. Apa katerangan kang mangkono maoe, tjoekoep kalebokaké ing boekoe dinan baé, apa perloe kalebokaké ing boekoe lijané andéwé.Kang mangkono ikoe ora ana pakéwoehé, waton panjekelé boekoe titi lan terang ora ambingoengaké, netepi karepé angger-angger nagara ing bab among-dagang. Wondéné tjațetan kèh sațițiking doewit kang disimpen,ikoe ija koedoe diboekoni;boekoe maoe katja oetawa lembarané oega diparo, kang sisih kiwa kateranganing bab doewit, kang ateges ma- leboe oetawa ditampa, kang tengen kateranganing bab doewit, kang ateges metoe oetawa pambajaran. Sațițiké sasasi sapisan, rong bab ing kiwa tengen ikoe pada digoenggoeng, kanggo anjatakaké sapira anané doewit ing simpenan;manawa boekoe simpenan doewit (kasboek ) ikoe betjik panjekelé, wis masți ora bisa gèsèh karo jaktiné doewit kang ana ing simpenan. 1)

1)Andelenga tjonto pratélan ing katja27.

Saka boekoe simpenan ikoe, sapira leboe wetoené doewit regané barang-barang kang didol sarta ditoekoe sarana oetang, kena dipețiki kalebokaké ing boekoe kang wis katjarita ing doewoer. Manoet paoegeran boekoe loro ikoe, oeger betjik lan titipanjekelé,sarana tjatetan tambahan sawatara, wis njoekoepi kekarepané angger-anggering nagara. Saben wis kalakon sataoen, bandjoer digawèkaké pratélan panglimbang (balans ), kaja déné kang kaseboet ingarep. Saka boekoe kang kapisan maoe digoenggoeng kabèh, sapira anané doewit kang isih ana ing potang, lan sapira kèhé oetangé marang djoeroe ngleboni barang -barang (leverancier).Parintjèn sarta goenggoengané rong bab ikoe katoelis ing pratélan panglimbang dadi sakatja kiwa tengen; sabandjoeré ing sisih panggonan potang ditambahi anané doewit simpenan(kassaldo ) sarta regané panoekoening barang-barang dagangan kang isih ana, mitoeroet reregan nalikané gawé pratélan ikoe. Samono oega regané barang piranti, omah pakarangan lan lija-lijané,kabèh ikang djeneng méliké; barang -barang mélik kaseboet rng pratélan panglimbang ikoe, direganana sarana eregan loemrahé dol-tinoekoe pada arepé, dioepamak- ena manawa djoeragan njèlèhaké pagawéané (mari njamboet gawé ) mangka isih doewé oetang kang ora bisa ambajar,sabab wis ora doewé doewit; soepaja wong-wong kang motangaké oetawa bèsèrané njamboet-gawé legawaa ngoekoep barang-barang mélik maoe, sapira koeroepé karo oetangé. 1) Sarana pratélan panglimbang ikoe, para djoeragan bisa nglimbang adjoe oendoering pagawéan ing saben taoen.

1) Andelenga tjonto pratélan ing katja28.

Ing doewoer wis nerangaké sarana meroehi anané ragad oetawa prabéja kabèh ikoe,bisa ngregani barang-barang gegawéané, kalawan rega kang tjilik déwé; ananging jèn arep weroeh anané prabéja kabèh kang sajekti,ora tjoekoep ndeleng goenggoengan wetoené doewit baé ing saben sasi oetawa taoené, sabab goenggoengan wetoené doewit kaseboet ragad, ing dalem boekoe simpenan ana kang dibajar kentjèng, ana oega kang dioetang. Moelané jèn anané doewit kang teges metoe ikoe, ing saben dina dipèngeti ing boekoelija,loewih prajoga; saminggoe oetawa sasasi sapisan bandjoer digoenggoeng, sapira kang dibajar kentjèng.Sapira kang dioetang, sabandjoerédilebokaké ing boekoe simpenan.Pangréka mangkono ikoe agawé kapénak panjekelé boekoe simpenan, terang lan gampang parintjèné. Mangkono oega panjekelé bab wetoening boetoeh omah; tetoekon oetawa ,lija-lijané kang tjilik-tjilik ing saben dina,ora perloe dilebokaké ing dalem boekoe simpenan, prajoga ditjaţeti ing boekoelija,dadi tje- tjekelané kapala somah wadon;doewit boetoeh omah sarajat ikoe diremboega disik déning kepala somah lanang wadon, sapira pantesé lan tjoekoepé ing dalem saminggoe. Manawa wis diremboeg mateng, bandjoer ndjoepoek saka simpenan kanggo boetoeh saminggoe, kaja déné kang wis diremboeg mateng. Doewit ikoe ing dalem boekoe simpenan kaseboetna metoe kanggo boetoeh omah saminggoe, mangkono sabandjoeré. Oeger panjekel sarta enggoné njaţeti boetoeh ikoe kalawan titi lan pratitis, bandjoer bisa weroeh sapira entèké boetoeh omah ing dalem sasasi-sasiné, mangkono oega sataoené pisan. Jèn dilimbang karo pame- toené ing dalem sasasi oetawa sataoen, bisa weroeh sapira koerang loewihé.

Sanadjan wewarah ing doewoer maoe kabèh amoeng rantjangan,kira-kira ing patrapé wis njoekoepi. Minangka antjer-antjer matrapaké : ingisor iki tjonto lajang parintjèné djoeragan ing dalem boekoe, sidji kanggo lengganan toekoe oetawa andandakaké barang-barang, sidjiné kanggo lengganan djoeroe ngleboni barang-barang.

No. 1.Toelada boekoené djoeragan Oendagi, kanggo langganané toekoe oetawa andandakaké barang-barang.

Oetang. MAS TAROENARSA. Bajar.

1911. 1911.
      Djan. 12 Andandani médja pa-Djan. 31dibajar....... f₁₈45
      noelisan : 1.f 365 " 15 Andandani sarta nge-
      tjèt koersi: 4.... "230
      " 19 Anggawèkaké lemari 1 kajoe nangka. " 1250 Pébr. 2 Andandani gledeg: 1. "175 " 3 Andandanigrobog 2. "395 " 20 Anggawèkaké médja gedé 1... "750

No. 2.Toelada boekoené djoeragan Oendagi kanggo lengganané djoeroe ngleboni barang-barang.

Bajar.MAS SARIARDJA. Oetang.

1911. 1911. Mar. 10Dibajar f₁₅ Djan. 1 Kekèrèn tahoen

1910.. f₂₀ 15
Djoe. 17Dibajar •" 27 50 Pébr. 5 Blabag kajoe djati Dés. 31 Kekèrèn reregan 5 M² " 5/40 anjar. "2855 Djoe. 2 Kajoe tjendana bakal peți. 10 Okt. 15 Kajoe roepa -roepа mitoeroet tjatetan.3550

f₇₁ 05 f₇₁ 05

1912. Djan. 1 Kekarèn taoen 1911. f 28

No. 3. TOELADA BOEKOE

1911 Kang ditampa.

Djan. 1 Kekarèn doewit ing kas f 25 25- " 2 Saka Wangsa "11/10 17 2 Pepajon barang toko kalawan dioetang¹),, 3250 "2 Idem kelawan kon- tan" 57 23 " 3 Saka toewan A"5 773 Idem B"425 " 3 Idem C"945 " 4 Doewit titipan ing Bang kang didjaloek. ,, 100 4Anakan doewit titi- panf 300.-ing dalem sapoeloeh dina 3% " 17 5 Pepajonbarang ro- sokan ing goedang.,, 14 20 Mangkono sabandjoeré ing saben dina diboekoni anané doewit kang ditampa, nganti tekan poendating sasi. " 500

f759 15

1911 Pébr. 1 Kekarèn ing kas. f154 85

1) Samono mace jèn doewé toko oetawa

SIMPENAN (KASBOEK).

1911 Kang diwetokaké.

Djan. 2 Marang Sawidjajajaf 6 " 2 Prabéja warna-warna ing dalem saminggoe 315 " 10Blandja boetoeh o- mah ing dalemsa- minggoe "1475

12 12 Katitipaké ing Bang. " 75 " 12 Opahan wong njamboet-gawé roepa-roepa"523 15 Neboes barang gadèn (hypotheek)sarana lajang pratanda (ora roepa doewit). „ 300- Mangkono oega sabandjoeré.„200 17 "31 Kekarèn„154 86

f759 15

waroeng.

No. 4.

TOELADA PRATÉLAN PANGLIMBANG (BALANSSTAAT).

f -f₅₀₀

350- Piranti

i f₄₀₇₁ f

Pratélan ikoe masți diboekoni ing sidji sarta ditandani déning manawa ikoe sidji-sidjiné warga Kang diarani pawitan resik ikoe, kang doewit ing kas ing kang wis kalakon ing f3321.55

witing kas kang diarani pawitan resik ana f2750.50

Dadi ing sadjroning taoen 1910 maoe` doewé bați. f 571.05

Katrangan kang akèh -akèh made, minangka antjer-antjer toemrap ing pagawéan among dagang kang koedoe angidep ing pranatan angger -angger nagara kang wis kaloemrah;manawa angger -angger among-dagang ikoe owah, antjer-antjer pranatan ikoe ija owah, manoet pranatan angger-angger anjar. Oetamané wong nglakokaké pagawéan ikoe, perloe banget koedoe andjadjah babar pisan marang sidji-sidjiné péranganing pagawéan; apadéné koedoe peţel, wekel sarta gemi. Karo manèh jèn sesangkoetan ing bab among tani,koedoe pinter marang tetanèn, kaja ta : wateké lemah,tandoeran, panandoeré, lakoening mangsa lan lija-lijané. Éwasamono kabèh ikoe ora tinggal pinter ing bab taksiran kang bakal ditindakaké, sabandjoeré ditjaţeti kalawan titi. Manawa pantjèn pinter marang panaksiré ing barang-barang kang bakal disamboet, mangka taksiran maoe ditjatet kabèh kelawan titi, ing boeri jèn ana keliroené oetawa ontjaté sawatara,ora kabandjoer-bandjoer,sabab bisa nitik saka anané tjatetan. Akèh baé djoeragan among-dagang pada ora prasa- dja patrap (salintoetan) panjekelé boekoe-boekoe,sabab koewatir dioendakaké padjegé marang nagara,oetawa sabab lijané,ikoe kadjaba marakaké boebrahing pagawéan, ija rekasa panjekelé boekoe,temahan dadi tiwasé. Djoeragan kang wekel sarta peţel bisa weroeh sapira kaoentoengané ing saben taoen, jèn kira-kira oentoengé tansah moerwat, loewihing doewité bisa dibabaraké sarana njangkoel pagawéan lija-lijané kang pantes. Saka betjiking panjekelé boekoe, djoeragan bandjoer bisa weroeh tjeța, pagawéan oetawa pérangan kang endi bisa dadi gedé oetawa ora. Manawa kalakon mangkono, wis masți ora gampang tiwasé. Pagawéan among -tani ikoe, pada -pada pagawéan

kapétoeng akèh slameté katimbang karo apesé,waton kanţi pangartian ing bab among-tani sarta taberi. Kaloemrahané wong Djawa ngarani pagawéan among-tani ikoe barkat, pagawéané ajem ora anggrangsang toer pasadja. Sapa wongé kang wis tamat pasinaoné ing pamoelangan tjilik, prasasat wis doewé pawitan minangka gegamaning among-tani; déné kekoerangané bakal tampa pitoedoeh saka Mantri-tani, kang wis dianggep tamat pasinaoné ing pamoelangan tani.Bagja tansah pețel tambahé sesoeroepan marang Mantri-tani ing saben-saben;sabab saka koelina,lawas-lawas bandjoer dadi bisa.Nanging pikoekoeh kang perloe, oega koedoe sarana diboekoni kabèh leboe wetoené ragad lan lija-lijané, kaja déné antjer-antjer ing doewoer.Ingkono bisa weroeh bați toenané, dadi panglimbang ing saben-saben mangsa masținé.

Bab oetang -pioetang.

Akèh wong kang pada ngarani, jènbab oetang-pioetang ikoe ora betjik.Panganggep kang mangkono ikoe ana beneré, nanging ijaana loepoeté,sabab saben ana ora betjik masți ana betjiké. Manawa bab oetang-pioetang maoe diarani ora betjik,dadi ija betjik oega. Toemrap marang ing èlmoe among-dagang, adja ana bab oetang-pioetang, wis masți ora bisa agawé madjoe oetawa gedéné among-dagang. Nanging manawa pranatan angger-angger bab oetang maoe ditjidrani,wis masți andadèkaké ora betjik. Wong kang awèh potang ikoe anjoekoep kaboetoeh- aning lijan sabab kang oetang aran oleh pitoeloengan,

awèh nganaki doewit kang lan setya kang dadi djandjiné pranatan Ing wong kang setya ing djandji babar pisan, kongsi kapi-kang ija wis kang didjaloeki kang potang. Wong kang sering dina masținé nitjil, agawé ing pepantjèn panitjil koewaté ambajar tjitjilan babar pisan Toemrap marang kang masținé bați temahan bați sațițik ora bisa bați ambajar anakan oetang, nganti tikel- matikel Djoeragan kang soețik rèwèl, sarta sațițik koewatir- ing ati adol kalawan kentjèng; jèn ora mangkono djan potang, kelawan wewatesan kang ora Pratikel ikoe wong moenggoeh panjekelé Pira pira wong kang tiwas malah terkadang wong wong kang katon moerwat kadoek kendel ing dipertjaja ija kapitoenan kang pinter njegati wong wong kang toekoe kalawan kang kentjèng diwènèhi barang barang katimbang Réka kang mangkono majaré ing sakaroné kang ilang ati manawa bakal kapi

toenan, kang toekoe bisa olèh barang kalawan reregan moerah. Kosok-baliné :wong kang pada toekoe kalawan oetang, reregané barang kang ditoekoe dioendakaké, kaja déné anakaning reregan barang kang dioetang. Wissel, ija ikoe lajang kang diadjèni kaja doewit kertas toemrap marang para among-dagang kang gedé-gedé, mitoeloengi banget; nanging ingatasé parasoe- dagar tjilik-tjilik, kang ora sarawoengan oetawa sesangkoetan karo tanah sabrang, kena nganggo, kena oгa babar-pisan, oeger pangedoling dagangané sarana kentjèng. Karo déné manèh leboe oetawa wetoening wissel maoe, moenggoeh ing wong kang doeroeng mangerti ngoewatiri banget. Para soedagar kang doeroeng mangerti marang lakoe-lakoening lajang wissel,toewin angger pranatané, koedoesinaoe disik kang terang. Ingsatemené ora ana manèh kang loewih prajoga lan kapénak, kadjaba njamboet-gawé sarana doewit pawitané déwé; sabandjoeré jèn ana oentoengé pagawéané digedèkaké. Éwasamono oega ana kalané soedagar oetawa wong lijané koedoe oetang doewit; manawa pinoedjoe mangkono, prajoga oetang marang Bang gedé oetawa Bang tjilik, kang pantjèn sadijan ngoe- tangaké doewit, kaja ta:Kréditbang, Apdélingbang, lan lija-lijané.

Tetanggoengan bebaja moenggoeh

ing barang mélik.

Mitoeroet wewarah ingarep kabèh, wong kang peţel lan wekel ing gawé, gemi sarta satiti, loepoeté dadi soegih ija bisa katjoekoepan ing oeripé.Ananging ingatasé wong sasomah, sanadjan njamboet-gawé sarana ngetog karosané awak lan boedi, ija isih kekoerangan

baoe, kaja ta: pandjagané barang méliké ing rina wengi,ikoe ora tjoekoep diawaki déwé baé,sabab pira-pira bebaja kang gampang agawé sirnaning sabarang mélik,ora bisa kawroehan tekané. Ora koerang-koerang pitoewasé wong petel lan wekel dadi sirna,sabab saka bebaja kang doemrodjog tekané, kaja ta:déning bebaja geni, banjoe lan lija-lijané manèh. Pandjaga oetawa panjegahé bebaja kang mangkono maoe, ora ana manèh prajogané kadjaba manoet tja- rané bangsa pinter; ijaikoe barang méliké sarana dilakokaké ing tanggoengan. Éwasamono akèh wong kang soegih barang pada soengkan ananggoengaké méliké. Nanggoengaké barang mélik ikoe, sarana ambajar prabéja taoenan kaétoeng persèn (saben atoesan), saka pangadjiné barang mélik kang ditanggoengaké. Persèn béjaning tanggoengan maoe,kaleboe pétoengan moerah, jèn ngèlingi parloené tetanggoengan. Mitoeroet pranatané pakoempoelaning djoeroe nang- goeng(verzekering)pambajaré béja ikoe didjaloek maleboené saben sasi; dadi saben sasi koedoe dibajar sapara rolasé pétoengan sataoen woetoeh. Wong kang ngati-ati oeripé, moeng sarana midjèkaké doewit sawatara ing saben minggoe, minangka prabéja- ning tetanggoengan,kena dipasțèkaké jèn méliké oetawa oeripé bakal ora kapiran. Ing nagara gedé, kaja ta:nagara Walanda,bab tetanggoengan ikoe akèh warnané; tetanggoengan toemrap ing lelara, bebaja geni lan sapepadané, oemoer lan lija-ljiané, wong-wong ing nagara gedé maoe,mratah pada mangerti ing perloené tetanggoengan ikoe;moelané saben wong kang katjoekoepan oeripé pada nanggoengaké ing bab warna-warna, mangkono oega toemrap oeriping rajaté.

Moenggoeh djenengé lan kantoring tetanggoengan maoe kaja kang kaseboet ingisor iki:

1. Enizom te Weltevreden (ongevallenziekte-, auto- mobiel-,brand-en zeeverzekering);
2. Olveh te Batavia (onderlinge levensverzekering-maatschappij);
3. Amsterdamsche levensverzekering maatschappij;
4. Nederlandsch Indische levensverzekering en lijf- rentemaatschappij, kantoor te Weltevreden.
5. Brandassurantie maatschappij „de Nederlanden van 1845 " te Batavia;

6. Nederlandsch Indische Brand waarborg maat-

   : schappij te Batavia.

7. Bataviasche zee en brandassurantie maatschappij te Batavia.

ISINIPOEN SERAT POENIKA.

KATJA

Larapan • 1 Beboeka • • 3

Dedalané olèh doewit. Bibit sarta pranatané 14 Bab 30 bebaja ing barang mélik 32

P.D