6 79-943610
SARIWARSITA
KALA TIDA SABDA TAMA
SABDA DJATI
windingen
PENERBIT: KHOEN SWIE-KEDIRI. TAN Djalar Dhoho 149.
a808
6 9-94-943610
SARIWARSITA
KALA TIDA SABDA TAMA
SABDA DJATI
quanqizmódemyokmunm
PENERBIT : TAN KHOEN SWIE·KEDIRI. Djalar Dhoho 149.
SARIWARSITA
- KALA TIDA
+ SABDA TAMA
- SABDA DJATI
Nerangaken maksudipun Ramalan Djangka saking Pudjonggo Agong Suwargi :
R.NE RONGGO WARSI T 0. IngSURAKARTA
Dipun torangakon nganggetigang baga. Tombang, ( kawi ) Ngoko,lan basa Indonesia.
PENERBIT
TAN KHO EN SWIE KEDIRI
DJALAN DHOHO 149.
PL₅₀₈₆
K. A.
1885 PURWA MAIN Nuwun !Aturipun Kidjanggan kalajan gonging hormat Winantu sagunging pudyatama, mugikátur ing ngarsanipun Sadorok paramaos sadaja ingkang minulja.
Wijosipun, Kidjanggan njuwun rumontahing sih ka- trosnan ingkang mijos sakinglilalogawaning panggalih sutji, singkirakon saliring soling sorop, donoKidjang- gan kumawantun " AMBEBERAKEN "binukaning warsita wira- jatipun== " KALA TIDA, SABDA TAMA, tuwin SABDA DJATI " boton sanosnamungkanti lolambaran kawruh sastra basa sapala, sinorang sorong dorong hardaning ardaja, adoda- sar lolandosanpandos pandikaning зodya pand jangka ,luwung lumajan ladjong lodjar logawa ponggalihipun para Maossadaja, sjukur sajogya sudi sajuk sujud sru supra- nataningsilah-silah. " SARINING " warsita wau, kagoma " POLA TULADA "Pangoran patokaning pangomudinipun.
Ing mangka masalah martana mardawa wau mahanani pana prama nong parna, padang narawang maratani langko- da Mara kisma, sahasawarnining wandu-wandawa, paraPri- jagung pramukaning prawara, pusaraning Pradja Agung saliring taru tano-Indonosia Iswara sarwi suba subur mingtani tata tontrom widada dugong wasana wasisaning wasundari.
Wasanawokasaningwuwus ,Kidjanggan amung njuma – nggakakon panjura os pangagoming pawarsita monika kala-jan njuwun njonjadang samodra sihpangaksama.
SINENGKALAN WISIKANING KIDJANGGAN
BRAHMANA ANGESTI ( R.M.S. TRI TJONDROKOESOEMO )
DJATI ( 1885).
pongarangdilindungimenurut Undang-Undang. Hak
Baru sjah poroda rannja,bila sudah dibubuhitjap tanda tangan ponerbit sebagai dibawah ini,
( Ponerbit )
Pondjualan buku jang tidak adatjap tanda tangan seperti diatas; dapat diadjukankomukaPongadilan.
-- 1
SRI WARSITA KALA TIDA.
Sekar :Sinom Si no m.
I.Mangkya daradjating pradja,
kawurjanwussonja ruri, rurah pangrekaning ukara, karana tanpa palupi, atilar silastuti, sudjana sardjana kelu, kalulun kala tida, tidom tandaning dumadi, harda jong ngratdone karoban rebeda.
II. Ratu, ratuningutama,
, patih linuwih,
Patiho pra Najaka tyas rahardja, Panokarobotjik -botjik, paran dono tan dadi, palijan sing, kala bondu malahsajaandadra, ruboja angibodi boda-boda hardaning wong sanagara.
III.Katatangi tangisira
siraSang Paramong kawi, kawiloting tyas wuh kita, katamaning roh wirangi, dono ngupa ja sandi, sumaruna anarawung, mangimur manuhara, mot pamrih molik pakolih, tomah sukaing karsa tanpa wowoka.
IV. Kasok karoban pawarta, bebaratan hudjor lamis, pinudya dadya pangarsa, wokasan malah kawuri, jon pinikir sajokti, pendah apa anong ngajun, andoder kaluputan, siniraming banju lali, lamun tuwuh dadi kombanging boka.
am
- 2 · -
V. Hudjaring
paniti sastra, awewarah angsung pepeling, ing djaman keneng musibat, wong ambogdjatmika kotit, mengkonojon niteni, pondah apaamituhu, wawarta lalawora, murdak angreranta hati, angur baja ngiket tjaritongkuna.
VI. Koni kinarja darsana, panglimbanging ala botjik, sajektiakeh kewala, lalakonkangdadi tansil, masalah ing ngaurip, wahananira tinemu, tokaa anarima mupus papostining ngahurip, puluh puluh anglakonikahanohan.
VII.Amonangi djaman odan,
ewuhhaja ing pambudi, melu edan nora tahan, jon tan melu anglakoni, bajakaduman melik, kaliron weka sanipun, dilalahKorsaning Allah, bedja-bedjano kanglali, luwih bodja kang elingmiwah wa spada
VIII.Mangkono ingkang bebasan,
padu-padune kepongin, gih ta makaton manDoblang, boner ingkang angarani, nanging sadjroning batin, sajekti anjamut -njamut, wistuwa arepapa, luwung mawasing ngasepi, supajantuk pangaksamaning Hyang Sukma.
IX.Beda lawan kang santosa, wus linilanmring HyangWidi, satiba malange ja, tan susah ngupaja kangsil,
·3.
-
saking mangunahprapti, Pangeran paring pitulung, margasaminingtitah, rupa sabarang pakolih, paran: dono maksih tabori ichtijar.
X. Sakadaro linakon, mungtumindak mara hati, anggor tan dadi prakara, karana
wirajatmuni, ichtijariku dadi, pamilih ing roh rahaju, sinambi budi -daja, kanti awas lawan eling, kangkahosti antuk marmaningHyangSukma.
XI. Ja Allah, ja Rasulolah, kangsipatmurah lan asih, mugi Tuhan aparinga, pitulung ingkang nartani, ing alam domi achir, dumunung neng badan ulun, mangkya sampun angreda, ingwekasan kadi pundi, milamugi wonton pitulungTuhan.
XII.Sagedasabar santosa,
•mati sadjroning urip, kalis ing roh haru-hara, murka angkara sumingkir, tarlon hamomalat sih, sanityasa tyas manusu, badaring sapu-donda, antuk mapjar sawatawis, borong angga suwarga moksi mataja.
-4. -
WARSITANING " SABDA TAMA"
Sokar Gambuh :
I.Rasaning tyas kajungjun,
hangajomi lukitaning kalbu gambirwana kalawan honinging hati, kabokta kudupitutur, sumingkiring roh tyas wirong.
II. Don samyaamituhu,
ing sadjroningdjaman kalabondu, jogjasamya njonjuda hardaning hati, anuntun mring pakowuh, huwohing panggawo awon
III. Ngadjabpa tyas rahaju,
nga jomana sasamong tumuwuh, wahanano ngondakako angkara kalindih, ngondangkonpakarti dudu, dinulu luwar tibong doh.
IV.Boda kang ngadjipupung, nirwaspada rubedane tutut, kakintilan manggon anggungatut wuri, tyas riwut ruwet, dahuru korup sinerung ngagoroh.
V. Hilangbuda janipun, tanpa baju wojano nga lumpuk, satjipataning wardaja ambebajani
, huba janonora paju, karikataman pakowuh.
VI.Rong hasta wus katokuk, kari hura -hura kang pakantuk, dandang gula lagu palaran sajekti, ngleluripara loluhur, habot ing sih swami karo.
VII. Galak gangsuling
tombung, Ki Pudjangga panggupitanipun, rangu-rangu pamanguning roh hardjanti, tinanggap prana tambuh, katonta nawungprihatos.
-5
VIII. Wartine para djambur,
pamawasingwarsita tan wus, wahanano hapan howah hangowani, joku sangsa japakowuh, howuhhaja kanglinakon.
IX. Sidining kalabendu ,. saja dadra hardaning tyas limut, nora kenasinirep limpating budi, lamun wurung mangsanipun, malah sumukehangradon.
X. Ing
antara sapangu, pangungaking kahanan wus mirud, morat-marit panguripano sasami, sirna katertremanipun, wong hudrasa sahonggon-honggon.
XI. Komat hisarat lobur, bubar tanpa daja kabarubuh, paribasan tidom tandaning dumadi, bodjane ula dahulu, tjangkomsiliteanjaplok.
XII. Dungkari gunung
-gunung, kang gonong-gonong pada diinugrug, paran done tanpa ana kang nanggulangi, wodi kalamun sinembur, hupa selirwodang humob.
XIII. Kolonganing kaluwung,
prabanira kuning habang biru, sumurupaikumung soroting warih, wowaraho para Rusul, dududjatineHyang Manon.
XIV. Supaja pada omut, amawa sabendjing djroning tahun, windu kuning kono ana weweputih, gogamanotebu wulung, harsa angreba song wed on.
-6.-
XV. Rasano wus karasuk, kesuk lawan kala mangsanipun, kawisena kawasaniraHyangWidi, tjahjaning wahju tumelung, tu lus taň konătinegor.
XVI. Karkating Tyas katudju, djibar -djibur hadus banju waju, njuwananeturun tumurun tan honting, 11jan pradjasamya sajuk, koringansaenggon -onggon.
XVII. Tatuno kaboh tuntum, lolarane walujasadarum, tyas prihatin ginantunsuka mepaki, wong ngantuknomu ketuk, djrone si dinar sabokor.
XVIII.Amung pada tinumpuk,
nora ana rusuh tjolong djupuk, radja kaja tjinantjang anong djawi, tan ana nganggo tinunggu, paran done tan tjinolong.
XIX. Diraning durta katut, anglakoni ing panggaworuntut, tyaso katrom kajoman hajuning budi, budyardja mardjajeng limut, amawaspangostiawon,
XX .Ninggal pakortidudu, kada paning parontah ginugu, mring pakarjan sarogop tetep nastiti, ngisor duwur tyaso djumbuh, tan ana wahon winahon.
XXI. Ngratani sapradja agung, kohsadjana sudjana ingkowuh, nora kowran mring tjaraka agal -alit, pulihduk djaman rumuhun, tyase teteg teguh tanggon.
- 7
SARI WARSITA " SABDA DJATI
Sokar Mogatruh:
Hawyapogȧt ngudija ronging budyaju,
I. margano suka basuki, dimon luwarkangkina jun, kalising panggawesisip, ingkang tabori prihatos.
II. Ulatna kang
nganti bisakapangguh, galodahon kangsajekti, talitinonhawyakloru, larason sadjroning hati, don tumanggap dimon tumanggon.
Pamanggono anong pangosti rahaju,
III.
• hanga jomi ing tyas oning, oninging hatikang suwung, nanging sadjatinoisi, isine tjipta kang joktos.
IV. Lakonana kalawan sabaring kalbu, lamun obah niniwasi, kasusupan setan gundul, ambobodung gawakondi, isino rupiah koton.
V. Lamunnganti korup mring panggawe dudu, dadi panggonaningiblis, mlobu mring alam pakowuh, owuhpananing hati, tomah wuru kàbosturon.
VI. Nora kongguh mring pamardiroh budyajy, hajuning tyas sipat -kuping, kinopung panggaworusuh ,' lalipasihaning Gusti, ginuntingan kajamronos.
VII. Paran dene kaboh samyahandulu,
hulap kaliliponwodi, akoh kang pada sudjut, kinira jon Djabarail, kahutus doning Hyang Manon
VIII. Jonkang huning marang sedjatiningkawruh,
kowuhansadjroning hati, jentiniru ora hurus, huripo kahest-hesi, jon niruwa dadi hasor.
IX. Nora ngandol marang gaiping Hyang Agung, anggolar sakalir-kalir, kalamun tomon tinomu, kabogyano anckani, kamurahano Hyang Manon,
X. Hanuhoni kaboh kangduwo panjuwun, jontomon-
tomonsajokti, Dowaaparing pitulung, nora kurang sandangbukti, satjiptanira kalakon.
XI. KiPudjangga njambi parawoh pitutur,
saka pangunahing Widi, ambukawarahanipun, haling-halingkang ngalingi, angalingatomah katon.
XII. Para djalma sadjroning djaman pakowuh,
a sudranira andadi, rahuruno saja darung, kohtyas mirong murang margi, ka sokton wus nora katon.
XIII. Katuwane winawas dahat matronjuh,
konjaming sasmitajokti, sanityasa tyas malat kung, kongas wolase kopati, sulaking djaman prihatos.
XIV.
XV.
XVI.
XVII.
XVIII.
XIX.
Walujano bondjang jonana wiku, momudji ngosti sawidji, sabuk tobu lirmadjonun, galibodan tuding-tuding, anatjahkon sakóhing wong.
Iku lagi sirop djaman kala bondu, kala suba kang gumanti, wongtjilikbisăgumuju, noră kurang sandangbukti, sodyane kaboh kalakon.
Panduluno kiPudjangga durung komput, mulur lirbonangtinarik, nanging kasoranging ngumur, andungkap kasidandjati, mulih djatiningonggon.
Hamung kurang wolung harikang kadulu, tamating pati patitis, wus katonnonglokil -makpul, angumpul ing madyahari, amarongisri buda pon
Tanggal kaping lima antarano luhur, solaning tahun Djimakir, toluhu marhajong djanggur, "Songara " winduning pati notopi ngumpul sahonggon.
Tjinitra
ri buda kaping wolulikur,
Sawal ing tahun Djimakir, tjandraning warsa pinotung, " Sombah muksmapudjanggadji' KiPudjangga pamit lajon.
-10·
SARI WARSITA KALA TIDA
Djarwa Ngoko : Samengko daradjating nagara, katon wus suwung njonjot, rusak panataning ukara, sebab tanpa pola tulada, ninggal tata krama, katut ing kala tida, sirep sepon tandaning tumitah, karepo wong sanegara wus kalah kaung- kulan doning kasusahan.
II. Ratuno ratu utama,
Patiho, patih limuwih, para najaka bobudono tulus botjik, Panokare apik-apik, owadono tanpadadi, ponulaking wowolak, malah saja tansah tambah, roribot susaho anggegoda, sodjo sedje karepo wong sanagara.
III. Kagugah doning tangiso,
Sang Pudjangga Agung linuwih, kagubel ingatikang sarwa makowuh, katamaning prakara kang agawo, isin dene ngupa ja reka daja, anjola -njola narambul, ngroropa ngarih -arih, kanti kopongin darbonisamubarang kang migunani, okasanokaturutan sonongingatingan-
titanpa pangati -ati.
IV. Kobak kabloboran pawarta, $ angin langunom kang ora njata, pinudji dadija pangarep, wekasandjebul malah kasingkur, manawaginagas tomonan, porlu apa ta anaing ngarep, mundakandedor kaluputan, siniraming banjulali,
11-
manawa tukul dadi kombanging bilahi ..
V. Djarono para sardjana
| awoh | , | |
|---|---|---|
| wong | ambog | |
| mangkono | pada | |
| , | ||
| mundak | gawo | , |
mituturi popoling ing djaman kona wowolak,
botjikbudi luhur ka lah, kuwi jon ta disotitokako, perlu apa manut miturut kabar kang dora oranjata susah momolasinghati, luwih botjik nganggit tjarita ing djaman kuna.
VI. Kona ginawo pola-tulada, panjaring pamiliho ala lan botjik, sanjatanoakch bac, lalakonkang bandjur tanpa tandja, prakara djroning urip, togos tandano tinomu, sing padabisa narima, mupus marang takdiring ngahurip, puluh puluh nglakoni kahelokan,
VII. Amoruhi djaman odan,
ngowuhake ing pamikir, molu edan ora kaduga jon ta ora molungrudjuki, tangoh kaduman melik, kalironwekasano, adilingPangeran .Kang, Maha Kawasa sanadjana sing
lalibodja dikajangapa,
" mulja isih luwih sing oling lonwaspada.
VIII. Mangkono
iku upamanc, satomone kepengin, rak jamangkonotapaman Doblang, bonor kangngarani, nanging sadjroning batin, sanjatane isih adoh, lamat- lamat wistuwa arop apa, luwih prajogamawas marang, karoben oleh pangapurane Pangeran katontroman Kang Murbong tuwuh.
- Sedjo karokang kuwat santosa,
IX. wis diparongake dening Pangeran Kang Maha Langgeng, satiba polaho uga, ora susah kangolan jon golek pametu, sutji sebab budikang wus nekāni, Tuhan Subhanahu wa Ta'ala paring pitulung marga sapadaningma chluk, wudjuda barang apa baoja katjekel lan migunani, owa dono isihmempong anggone satijar.
X. Sabisa -bisane dilakoni, mung kang ditandangi kanti suka- senenging hati, anggor ora dadi prakara, djalaran piwulang
wus wusnjobutake njobutake,, ichtijar ikuminangka, pamilihing dalan marang slamot rahaju, sinambi angroka-da ja, kanti awas lan oling, samubarang kang dikarepako katokan saka, sih kamurahano Kang Maha Kuwa sa.
XI. Ja Allah, ja Utusano Allah, kang sipatmurah lan volasan, mugaTuhan aparinga, pitulungan kang angratani lan migunani, ing alam-donja lan achirat, manggona ingawakku, ingmongko wisangombra -ambra, ing tombo bosuk kaprijo, mulano muga anaapitulungTuhan.
XII. Bisaa sabar lan toguh,
mati sadjroning urip ora katamaning ruwot roribot, murkaninghawa-nopsu ngodohi, lija ora tansah njonjadangsih kawelasan, hati tansahmanungkakasusu- susu, udar-luwaringwowolak pidanapahukuman, olch longgar majar sawatara, pasrah,aku mawasing kaswargan.
-13
SARI WARSITA " SABDA TAMA ".
Djawa Ngoko :
I.Rasaninghatikapongin banget,
nuruti krantoging hati, gambir halas kalawan boninging gagasan, kagawa kudu arop awohpituduh, murih sumingkiring karop kang, gawo wirang,
II. Sing pada manut miturut,
ing sadjroning djaman kang akoh kasusahan lan doduka ,. prajogya padabisa ngongurangi hadrong nopsuninghati, kang nuntun marang ing karibotan lan kaluputan, woka sano ngunduh panggawoala.
III. Ngudija marang gagasan kang
botjik, gawoja ajom marang sapadaningtitah, tanda djalarano bisa njuda sarta ngalahako panggawoala, ambuwangtindakkang luput, katon wudar tumiba hadoh.
IV. Sodjo káro kang lagi golom ngumbar hawa, hilang pangati-ati karibotano bandjur tutut lulut, krasan tansah kakintil tutburi, hatipotong ribot ribut, kaplantrang kablasuk ka taman ing dora lan tjidra
V. Hilang akal nalaro, tanpa daja
sombranane nga lumpuk, sakrontog karopo njumelangi, rombug gunomo wus ora diportja ja mungkarinandang susah.
= 14-
VI,Tanganloro wus katokuk, kari hura -hura kangmikolohi, dandang gula lagu palaran iku njata, ngadji -adji paraloluhur, wongsakaloronpada habot ing sih trosna,
VII. Galak lan malosoting tombung,
KiPudjangga anggitano, mangu-mangupanggagasing bab tata karahar- djan, katampakalajan gatino hati, kaja -kajaisihnandang prihatin,
VIII. Kandano para pinundjul ,'
panjurasano pitutur tanpa kondat, mratandani awit djalaraninghowahgingsir, ja iku tambah makowuh, bingung kang dilakoni. IX. Muntjaking mangsa roribot, saja ngambra-ambrabangot rasaning hatikang lali, ora kona sinuda sakapintoring akal kawruh, jon mangsano mloset wurunga, sumuk prabawano tambah ratangambra-ambra.
X. Ing
antara sawatara suwono, pamawa singkahanan wus la rud, bubrah tata panguripaning paramanungsa, hilang katontromano, wong angoluh sosambat saonggon-onggon.
XI. Mantra lan saratpada tjabar, ora hilangmandine tanpa daja, paribasan sepi tandaning ngahurip, bedjane ula dahulu, : tjangkem lan silitopada ngomplok.
·
- 15.-
XII.Djugrugi gunung-gunung,
pada karata, kang mungalmontjol muntjul -nga-tanpa ana kang wani ngalang owa done langi,, wodi manawa bakal sinembur hupase panaskaja wedang humob.
XIII. Palongkunging kaluwung,
kuning habanglan biru, serete warna mangortia ikumungtjahjaning banju, wodjangane paraMukmin Linuwih,
| Kang Pangeran | Kawasa. | |
|---|---|---|
| Maha | ||
| . | , | |
| amawasa gogamane | wowo | ,1, |
djatine iku dudu
XIVSupaja pada eling besuk sadjroning tahun windu kuning kono anaputih tebu wulung, arep ngrangsang ngrusakwedon.
XV. Rasane wus kalobonan, kadesek deningtitimangsane, kahereh saka kersane Pangeran Kang Maha Kawasa, tjahjane wahjumondak tumungkul, slamet ora konatinegor.
XVI. Krontoging hati sarwa katurutan, gebyar-gobyur hadus banju waju, slamote turun-tumurun ora podot,
lija negara padaasih sarudjuk,
kadjon kineringan ing saparan- paran.
XVII. Tatune kabeh pada pulih, larane bandjurwaras kaboh, hati susah ginanti bungah bangot, wong ngantuknemu kotuk, ing djeroisi dinar sabokor.
16.-
XIX. Kendel saktinopanggawehala katut, bandjur gelem nglakoni laku botjik, sonong kahejuban-hatine tansah tulus be tjiking budi, tindakkang slamet bisa ngilangake pedut kang amotongi, bisa nglimbang karop kanghala.
XX. Angedohi panggawe duraka, sakabehing parentah ginugu, marang panggawoan kawadjibano saregop tetep tur ngati -ati, wong ngisor lan duwur padarukun saeka- praja ora ana kang pada tjatjad tjinatjad.
XXI.Anjumrambahi sapradja kaboh, akoh para winasiskang mauno kowuhan, bandjur dadi ora kidung owuh marang trap ra- kiting sastra, kangkasar lan halus, temahane bali kajadok djamandisik, hatinepada setya tetop mantop.
- 17
SARI WARSITA " SABDA DJATI "
Djarwa Ngoko :
Adja anggone ngudi marang tengah-
I. loron te
longingbobudenbetjik, dedalane marang bungahlan slamet, karoben katokan kang dikaropako, ora katamaning panggawoala, sing pada sregep maranglaku kabatinan.
II. Sawangon sing nganti bisa katomu,
galodahon singtemenan, pilihanwawason adja nganti kleru, rasakna omatnasadjroning hati, gatekna supaja krasanmapan temenan.
III.Pamanggono ana pandjangka kang
sutji, hangejubi hatikang padanglan tentrem, boning tontroming hatikang kotong, nanging sanjatanoisi, isinekarep kang bener lan njata
IV. Lakonana kánti sabaring hati, jenobah andrawasi, kalebon sotan gundul, amboboda gawakondi, isine rupijahomas.
V. Jon ngantija kasasar marang panggaweala, dadipanggonaningiblis, mlebu marang kahanan kangribet ruwet, rokasa pangrasaning hati, weka sano mendom,kalopyan kurang prajitna.
VI. Orą kodalmarang piwulang marganing karop kang sutji, betjiking hatikang tanpa timbang, dikepung dening lakukang djombeglan hasor, lalijen dadipapansihoPangeran, ginuntingan kaja mori.
18-
VII. Ewa dono kabeh kang pada andolong,
sulap kaliliponwodi, akoh kang pada manombah, dikira jonmala-okatDjabarail, Kang kahutus doning Kang Maha Kawasa,
VIII. Jonkang mangörti marang sajatiningngelmu,
ribot sadjroning hati, jon ta ditirunjata ora bonor, huripo kahorang-horang, nulada dadi romoh,
IX. Orapratjajamarang kuwasaning AllahKang Maha Agung, ambobor nitahakoako sakching barang lan machluk, sing sapa sotya mantop mituhu bakal katokan karopo, kabogdjano bandjur njodaki, saka sih pitulungano Pangoran Kang Maha Asih.
X. Ngabulako marang sadonga kang duwo panjuwun, jon.tuhu
tomonnjata, AllahKang Maha Asih bakal paring pitulungan, Orabakal kurang sandang pangan, sakaropo katurutan.
XI. Ki Pudjanggakanti
urun pitutur, saka pangandikano ,Allah, ambukatodengkoliro, haling -halingkang nutupi, angglowang bandjur katon, XII. Para manungsasadjroningdjaman ribot ruwot, bobuden asor tambah andadra, gogortjotjongilan saja andolarung, akoh lakukang tjidra ninggal tjikan, dalan kobo-
borbudi prawirawushilang.
XIII.
XV.
XVI.
XVII.
XVIII.
- 19
Totuwane katon susah memelas banget, pangrasaning ngalamat njata, tansahgawe ngeresing hati, mubale kasangsaran agawo giris, tanda semune djaman susah.
bosuk jenwus ana pondita tapa, memudji anggajuh marang sawidji, sabuk tobu kaja wong owah ongotane, kaliwerantudang- tuding, angotung djiwaningkawula.
Iku lagi bisa hilang djaman kang sarwa sangsara, para kawula bisabungah gumuju, ora kokurangan sandang pangan, apa karope kabeh katurutan.
PanjawangekiPudjangga durung tutug, mulur kaja boleh tinarik, nanging katungka ingumur, wis anjedaki tekaning pati, balimarang panggonanasal mulane.
Hamungkari kurang wolung dinakangdine- long lan dialami, rampung pungkasanepati kang sampurnaora kasasar, wis katon anaing kodrattollah, anglumpuk ing tongahing dina pinudju dina Robo-pon.
Tanggal kaping lima antarane waktu luhur, tengah-tengahing tahun Djimakir, toluhu hilangmusnaing djanggur, " Sengara "Winduning pati, ngleksananiawor sa panggonan,
XIV.Warase
XIX. Dihanggit ing dina Robotanggal kaping wolulikur, sasi Sawaling tahun Djimakir, tjandraning tahun dipotung, "Sombah muksmapudjangga dji " ( tahun 1802 th. Saka/Djawa ), kiPudjangga pamit tinggal donja.
TIDA. SARI WARSITA KALA
Indonesia:
doradjat negara,
I. Dowasa ini
tampaklah sudah akan kosopiannja, penjusunan kata-kata, rusaklah tanpa pola sori telada, karana, sopan-santunditinggalkannja sila kokyatan, sogala sosuatu torsorotlah olch, masa nan kosamar-samaran kohidupan, sunji njonjak tanpa tanda torpordaja Gozag perbawa nogara sudahlah ribut rintangan.
,
II. Ratunja, adalah ratu utama
Patihnja, ialah patih istimewa,, para Najaka Montorinja, bormoral luhur djamhur, Panokarnja ,torpilihnan, tapi usahanja tak borhasil,bahkan kabur giatlah torborantas, siksaan alam djadilah rada roda, malahan mongganas, tak rintangan ropot rompati, ribut Pradja1 berboda, pahampandirianponduduk saling menentangi
III. Torbangunlah oloh koluh kosah moradjalola,
Sang Pudjangga Agung,nan waspada, kobingung torliputlahsuasana susah sorta turut merasakan masalah momalukan, daja-upa ja torusaha, nadi, timbul-tampaklah tak terkata 1 porima rma dimohon moraju-raju, bolas sih, sorta hasrat untuk momiliki sosuatu hingga ku- achirnja mondjadi suka gembira rang waspada kalbu- sitangsu.
moluaplah ponuhborita, IV. Sana sini njata kabar angin sorta kotorangan nan tak dirinja mondjadi sotongah orang mengharap torkomuka, achirnjamalahan terwasana,
biladironungkan nan mendalam, porluapakah ditompat dopan tapi suram, ponuh padat kosa lahan laksana subur torta- nam, oloh arus lupa kochilapan basah tersiram, nantinja tumbuhtangkai bunga borbau maksiat dialammalam.
v. Para sardjana pernah
bortutur, mombori naschat nan luhur, dalam ma sa ponuh padat muslihat, baktibudiman lumpuh torpikat, domikianlah adanja djikaditeliti, porlu apakah patuh mengikuti, kabar bohongtak borbukti, monjobabkan gelisah petjah hati, lebih baik mengarang tjoriterapurba nan sorba-sorbi.
VI.Bormanfaat bagi pola soritolada, guna monimbang masalah djudjur atautjidora, banjaklah tornjata pula, riwajat gandjil tak berhasil, masalahhidup tak bordalil, togas tandanja telah, bertomu sadar rodlalah dalam kalbu, insjaf akantakdir Ilahi, tanpa köhanohan lebih bahagia dialami.
VII. Mengalami masagila,
sorbasulit akan menjangka, djika ikut bergila,, tontulah tak tahan bila tak menjotudjui aliran, tak mungkinlah akan mendapat milikpemba-gian, achirnja djadi kelaparan, tapi berkat,. keadilan Tuhan biarpun´ jang chilafmudjur, lebih bahagialah jang ingatwaspada budi luhur .akan
23 -
VIII. Demikianlah poribahasa borsabda,
keinginan bosar nan sungguh njata, bogitukah paman Doblang sebenarnja, sungguh topat djika ditorka, totapidalam sanubari, njatalah masih djauh sekali, tolah landjut usia mau apa lagi, lobih sojogjamerenungkan alam nan sepi sunji, agar TuhanJangMaha Esamomahap mengam- puni.
IX. Lain halnja bagi jang sontausa kuat, tolah dikabulkan TuhanJangMaha Rachim Rachmat, bagaimanapunberlaku langkah, monghasilkan nafkah amat mudah, karona tiba lah sudah budisutji, segala portolongan Tuhan dapatdimiliki, sobab sesama umat ma chluk, segala sesuatu mudahdiperuntuk, masih djuga radjin borichtiar serta sibuk.
X. Segala sesuatu torlaksana menurut daja-ke-. mampuan, pun penuh rasa korodlaan, asalkan tak akan mondjadi halangan, kerna warsita filsafat telah menjebutkan, berichtiar itulahmerupakan, pomilih ponundjuk djalan -kebahagiaan, sorta usahakanlah daja-upajanan
giat, tak lupa waspada daningat, pusatkanlah daja-permohonan pada Tuhan akan bolas rachmat.
XI. Ja,Allah, ja Rasulullah, JangMaha Agung dan Murah, sukalah Tuhan monunaikan-anugorah, kasih bolas bantuan nan melimpah, dialammaya padadan achirat, pribadi kamilah laksana tilamtempat kinitjukuplah moradjalelasudah,
-24
bagaimanakahnanti djika terus tambah, maka mohon murah rachmat Tuhan Subhanahu Iwa ta'ala.
XII. Supaja santausa sabar subur,
dalam hidup laksana tortidur, masalah huru-hara torhindar kabur, marah murka maksiat lonjap, tak lain sih rachmat jang diharap, sonantiasa berbudi borsih besar berhasrat, lonjapnjadenda hukuman maksiat, mondjadi rada ringan majar sekedar, torsilah, kami mohon dirimandang merenungkan masalah alam achir akbar.
G 25-
SARI WARSITA" SABDA TAMA "!
Indonesia:
Asjiklah sang peranaterasa,
I.
djiwa, menuruti bisikan djernih gambir hutanteriring hati ibarat sehat,, berwadjibmomberi nasehat merasa agar tersingkir dari masalah muslihat.
monganut,
II. Marilah kita taat
bahaja maut, dalam masa nan penuh hondaknja redlalahmengurangi angkara murka, djanganlah terhela kearah rendah hina, achirnja. momotik buah langkah laku nan durhaka.
III. Angan-angan selamat bahagia hendaknja tere-
nung, dapatberlin- dimana sesama umat tentoram dụng, terperdjajanja serakah tanda sebabnja sudah napsu, membuangbudi pekertinan koliru, lepaslah djatuh djauh berlalu.
IV. Borlainandengan jang sedang memburu hawa murka, lonjaplah kowaspadaannja, halanganlalu ber- sodia, monetapikut setya dibelakang, hati ropot ribut bukan kepalang,. tjidera kot jurangan menghinggaplah monjerang.
V. Budi kopandaiannja sudahlah lenjap, sodikitpun ta berdaja,sombrananja meluap, arah tudjuannja sorba mombahajakan, sogala kata pombitjaraan
tiadalah lagi ponghargaan, tinggallah kesusahanmonunggu dipintu dopan.
-26
VI. Dua tangantolah tertekuk, tinggal monjanjilahnandiperuntuk, melagukan " Dandanggula palaran" berarti, adat-istiadat nonek-mojangdihormati, boratlah tjinta kasihsang suami isteri.
VII. Kata kata lagak keraslah keluar
KiPudjangga monjangkanja berdebar samar, ragu-ragu merenungkan masalah keselamatan hardjanti, berdasarkanpahamhati teliti, merasa laksana masih torapung dialam duka hati.
VIII. Para djamhur pernah bertutur,
momaknakan warsita ta terhenti borangsur, tanda mulai masalah borobah, jalah bertambah susah, sorba sulit setiap laku langkah.
IX. Makin memuntjak masa hukum siksaan, moradjalelalahpaham pendirianpenuh ko chilafan, ta ' terpadamoleh tjerdas kepandaian nan ulung djika saat woktunja mondjadi, urung Dajaporbawa panas makin membikin bingung.
X.Sementara
masa borsolang, pandang perhatian atas keadaan hilang, sudahlah ponghidupan rakjat mendjadilah kotjar tjir,- ka- masalah tontram koamanan ta'lagi torpikir, sana-siniberkeluh kosahlah pokir simiskin. XI.Daja,mantoraisjarat sedikitpun ta berdaja sihir mudjarab mondjadilah lebur, alam sopi sunji ibarat bubar kabur mudjurlah suasana nan berhantu, bagi siular " dahulu ", mulut dandjubur menjergap soru.
-
27.
,
XII. Segala, gunung mondjadilah rata tordukir
djungkir terusir, bukit busut, seorangpun tiadalah berani merintangi jani, takut kalau sombur hupasnja akan mengud hupas pana'slaksana airdjarang mendidih ti- tik tinggi.
XIII. Biangkala borlingkar,
, warna kuning,morah dan biru bersinar portjajalah ituhanjaairbortjahaja, para Rusul pernah bersabda, sipat sedjatinjaTuhanJangMa- itu bukanlah ha Esa.
XIV. Djanganlah dilupakan, porhatikanlah kelak ditahundjaman, windu kuningdisitulah ada hantu putih, torpilih, tebu ungu tua sebagai sondjata akan menoradjang merusakditengkorak hingga kelindih morintih.
-XV. Tortoroboslah sudah rasa hati sanubari, oleh saat waktu nan mond osak monghinggapi, korna torwasesa domi kuasa Hyang Maha Agung, sutji sinarsang wahju sudahlah monunduk mo- lengkung, solamatlah adanja, ibarat torhindar dari sa- bitmonjabung.
XVI. Maksud niat hati telah tertudju, berlimpah-limpah mandi donganairwaju, mulia bahagianja torus monorus ta' terhonti, lain negeri sukalah bersahabat montjintai, mendapat ponghargaan ponghormatandiseluruh bonua bumi.
XVII.Sogala luka kosusahan mondjadilah baik sopor- tisedyakala, bormatjam ponjakitsombuhlah kombali semula, tjitabergantilah dengan duka suka sonang, sotongah orang sodang mongantuk nomulah bon- dirtjanang, berisiuang massodulang.
-
28.
XVIII. Kesemuanjaitu hanjalahtersimpan,
suatupun ta'mondjadi hilang kotjurian, chowan ternak diluarhanjatorikat, tiada terdjaganantjormat, untuk montjurinja seorangpun ta ' berniat.
XIX.Daja keberanian langkah salahmengalah me- nganut, bertukarlahdengan tindakan pantas.patut, pikiran rakjat sonantiasa sonang tenteram bernaungdibudisutjinan monghatap, budi bahagia berhasillah memusnakan awan golap, sehingga oranginsjaf atasmasalah salah chilap.
XX .Masjarakat meninggalkan langkah salah, patuh taatpada hukum undang-2pomerintah, tugas kowadjibannja terlaksanalah tetap tepat tawekal, Rakjat djelatamaupun Pemimpin Negara ber- satu,boroka tunggal, untuk saling tjola montjatjad ta' dikenal.
XXI. Demikianlah keadaan dalam negara soluruhnja, banjaklah para sardjana ropot semula, kemudian sadarlah, tjordasdalam sila sas- tora nan halus sorta kasar, kembali bahagialah seperti didjaman sedia- kala nan akbar, rakjat berbadan kuat sohat, bordjiwa setia besar.
29-
SARI WARSITA" SABDA DJATI "
Indonesia:
Djanganlah berhontimonudju kotompat lubuk
I. baik budi,
djalan kearah suka bahagia basuki, ialah sotiaptjita-tjita mondjadi torkabul, agar dari tindakan durhaka, torhindar hondaknja radjinmembersihkan roch -djiwanja
II. Pandanglah
hingga dapat kotomu, tjarilahnantjormatdalam kalbu, pikirlah djangan sampaisalah, tjamkanmendalam dimodan sanubari, perhatikan poliharalahsaksamaagar monetap dihati,
III.Tompatnja,ialah didasar
angan-angan nan sutji luhur, molindungi budi djornih tenteram subur, sih sanubari nan kosong sunji, tapi sebonarnjaborisi kesutjian sungguh, isinja, hati nannjata togap teguh.
IV.Djalankanlah segala sesuatu dongan sabar to- nang, djika borgorak robah, bahaja akan monjorang, komasukan setan gundul, mongganggu donganmombawa kondi, didalamnja rupiahomas berisi.
V. djika sampaitersesat kearah masalah muslihat, mondjadilah tompat sarang
iblis slonat, masuk dalam alam noraka, bingung, bubarlah budaja -budi, achirnjasombrana, ta ' waspada lupadiri.
sutji VI. Sanubari tidaklah mombawapongaruh, budi bahagia terkedjar lumpuh, torkopung oleh langkah salah, lupa akan kekasih Illahi, torgunting mondjakir laksana mori.
VII. Namunsegonap orang jang mengetahui,
notranjakemasukan wodi, silaulah,karona banjak orang monjembahsudjut, dikiranja,dialahSang Djabarail, dihutus oleh Tuhan JangMaha Adil.
VIII. Barang,siapa telah faham bonar maknasodja-
tinja ilmu, mondjadi ropotlahdalam kalbu, kalau ditirusungguhtak pantas, hidupnjamombikin malu tjomar, bila ditjontoh mondjadilah hina kasar.
IX. Tak mauportjaja choibnjaTuhan Maha Rachmad, jang mombeberkanmontjipta sogonop umat, siapa sotia totap,tentulah torkabultjita- tjitanja, kobahagiannja mondatangi, domi kemurahan Illahi.
X. Sogala pormohonan akan terkabul, bila minat berhasrat betul, Tuhan akan melimpahkan komurahan, tak akan kurang sandang-boga sogalatjita tudjuannjaakan terlaksana.
XI. KiPudjangga sambil ingin bortutur ,. domi sabdaJangMaha Luhur, akan mombuka tabir tirai, porisai nan monutupi, • berpaling achirnja teranglah mondjadi.
-31-
penuh halangan .. Para umat manusia dalam masa XII mondjalar, mondjadilah merata mele- berbudi asor rendah bar, moradjalola, huru-hara makin tjidera meninggal- terdapat banjak tindakan, kan sila luhur pula, bahkan djiwa perwiranja ta'tampak luntur.
tampaklah susah sajangamat,
XIII. Pomimpinnja
ngalamat, rasa sasmita mombori, senantiasa berduka kalbu melipat, kesengsaraan memuntjak merata ngalamat,adalah masa susah miskin tanda monghebat.
pen-XIV.Sembuhnja kembalibila nanti telah ada deta wiku, bertunggal kal- chidmad bermohon kearah nan bu, gila, pinggang tebu laksana orang borikat tangan bertundjuk kian komari mondjulurkan djari, menghitung djumlah djiwamanusia dimuka bumi.
adanja djaman susah XV.Disitu baru lonjaplah sesak siksaan, menggilir menggan- masa sorba subur makmur tikan, rakjat djela ta mulai suka gombira, pakaian tordapat penuh bahan makanan dan padat, sogalatjita tudjuan niat. terkabullah
XVI. terang, KiPudjangga momandangnja bolum tamat tertarik mulurlah laksana benang, tapi usianja monjeranglahmemburu, hampir saatnja menghadap kopada masa hadirat Ilahi, kembali kealam a chirat sodjati.
-· 32
XVII. Tinggal dolapan harilah akan terlihat ,.. moninggalkan martyapadakotilamswarganan nikmat, terlihatlah sudah dalam kotontuan lokil makpul, saat tongah harimongumpullah sudah, ialahpadahari Robo pontelah mondjerah hidjorah.
XVIII. Pada hari tanggal lima,saat luhur,
portongahan tahun Djimakirsudahsiap bor- tugur, toluhu musna sampurna kodjanggur, " Songara " windunja pati, totap monompati alam abadisutji,
XIX. Pada hari Rebotanggalduapuluh dolapan tjipta tulisan akan borachir, padabulan Sawal tahun Djimakir, tahunnja torhitung monurut Tjandora song-kala, " Sombah muksma pudjangga dji "( 1802, tahun Saka /Djawa ), KiPudjangga mohon diri domi Panggilan Allah ko hadirat Illahi.
CO24467970