6 79-943610
SARIWARSITA
KALA TIDA SABDA TAMA SABDA DJATI
windingen
PENERBIT: TAN KHOEN SWIE - KEDIRI . Djalar Dhoho 149.
a808 1802
6 9-94 -943610
SARIWARSITA
KALA TIDA SABDA TAMA SABDA DJATI
quanqiz módem yokmun m
PENERBIT : TAN KHOEN SWIE KEDIRI . · Djalar Dhoho 149.
SARIWARSITA
+ KALA TIDA + SABDA TAMA TAN KHO EN SWIE KEDIRI
+ SABDA DJATI
Nerangaken maksudipun Ramalan Djangka saking Pudjonggo Agong Suwargi : R.NE RONGGO WARS I T 0 .
Ing SURAKARTA
Dipun torangakon ngangge tigang baga . Tombang , (kawi ) Ngoko, lan basa Indonesia .
PENERBIT
DJALAN DHOHO 149 .
MAIN Nuwun ! Aturipun Kidjanggan kalajan gonging hormat Winantu sagunging pudyatama , mugi kátur ing ngarsanipun Sadorok para maos sada ja ingkang minulja .
Wijosipun , Kidjanggan njuwun rumontahing sih katrosnan ingkang mijos saking lila logawaning panggalih sutji , singkirakon saliring soling sorop , dono Kidjanggan kumawantun " AMBEBERAKEN " binukaning warsita wirajatipun == " KALA TIDA , SABDA TAMA , tuwin SABDA DJATI " boton sanos namung kanti lolambaran kawruh sastra basa sapala , sinorang sorong dorong hardaning ardaja , adoda - sar lolandosan pandos pandikaning зodya pand jangka , luwung lumajan ladjong lodjar logawa ponggalihipun para Maos sadaja , sjukur sajogya sudi sajuk sujud sru supranataning silah-silah. " SARINING " warsita wau , kagoma " POLA TULADA " Pangoran patokaning pangomudinipun .
Ing mangka masalah martana mardawa wau mahanani pana prama nong parna , padang narawang maratani langkoda Mara kisma , sahasawarnining wandu-wandawa , para Prijagung pramukaning prawara , pusaraning Pradja Agung - Indonosia Iswara sarwi suba subur saliring taru tano ming tani tata tontrom widada dugong wasana wasisaning wasundari .
Wasana wokasaning wuwus , Kidjanggan amung njuma – nggakakon panjura os pangagoming pawarsita monika kala - jan njuwun njonjadang samodra sih pangaksama .
SINENGKALAN WISIKANING
KIDJANGGAN
BRAHMANA ANGESTI
(R.M.S. TRI TJONDROKOESOEMO )
DJATI ( 1885 ) .
Baru sjah poroda rannja , bila sudah dibubuhi tjap tanda tangan ponerbit sebagai dibawah ini ,
( Ponerbit )
Pondjualan buku jang tidak ada tjap tanda tangan seperti diatas ; dapat diadjukan komuka Pongadilan .
I. Mangkya daradjating pradja , kawurjan wus sonja ruri , rurah pangrekaning ukara , karana tanpa palupi , atilar silastuti , sudjana sardjana kelu , kalulun kala tida ,
tidom tandaning dumadi , harda jong ngrat done karoban rebeda .
II . Ratu, ratuning utama , Patiho , patih linuwih, pra Najaka tyas rahardja , Panokaro botjik -botjik , paran dono tan dadi , palijan sing kala bondu , malah saja andadra , ruboja angibodi boda -boda hardaning wong sanagara .
III . Katatangi tangisira sira Sang Paramong kawi , kawiloting tyas wuh kita , katamaning roh wirangi ,
dono ngupa ja sandi, sumaruna anarawung , mangimur manuhara , mot pamrih molik pakolih, tomah suka ing karsa tanpa wowoka .
IV. Kasok karoban pawarta , bebaratan hudjor lamis , pinudya dadya pangarsa , wokasan malah kawuri , jon pinikir sajokti , pendah apa anong ngajun , andoder kaluputan , siniraming banju lali , lamun tuwuh dadi kombanging boka .
V. Hudjaring paniti sastra , awewarah angsung pepeling, ing djaman keneng musibat , wong ambog djatmika kotit , mengkono jon niteni , pondah apa amituhu , wawarta lalawora , murdak angreranta hati , angur baja ngiket tjaritong kuna .
VI. Koni kinarja darsana , panglimbanging ala botjik , sajekti akeh kewala , lalakon kang dadi tansil , masalah ing ngaurip , wahananira tinemu , tokaa anarima mupus papostining ngahurip, puluh puluh anglakoni kahanohan .
VII. Amonangi djaman odan, ewuh haja ing pambudi , melu edan nora tahan , jon tan melu anglakoni , baja kaduman melik , kaliron weka sanipun , dilalah Korsaning Allah , bedja -bedjano kang lali , luwih bodja kang eling miwah wa spada
VIII. Mangkono ingkang bebasan , padu -padune kepongin , gih ta makaton man Doblang , boner ingkang angarani , nanging sadjroning batin, sajekti anjamut-njamut, wis tuwa arep apa , luwung mawas ing ngasepi , supajantuk pangaksamaning Hyang Sukma .
IX.Beda lawan kang santosa , wus linilan mring Hyang Widi , satiba malange ja, tan susah ngupaja kangsil , saking mangunah prapti , Pangeran paring pitulung , marga samining titah , rupa sabarang pakolih, paran: dono maksih tabori ichtijar .
X. Sakadaro linakon , mung tumindak mara hati , anggor tan dadi prakara , karana wirajat muni , ichtijar iku dadi , pamilih ing roh rahaju , sinambi budi-daja , kanti awas lawan eling , kang kahosti antuk marmaning Hyang Sukma .
XI. Ja Allah , ja Rasulolah , kang sipat murah lan asih, mugi Tuhan aparinga , pitulung ingkang nartani , ing alam domi achir , dumunung neng badan ulun, mangkya sampun angreda , ing wekasan kadi pundi , mila mugi wonton pitulung Tuhan .
XII . Sageda sabar santosa , • mati sadjroning urip , kalis ing roh haru-hara , murka angkara sumingkir , tarlon hamomalat sih, sanityasa tyas manusu, badaring sapu -donda , antuk mapjar sawatawis , borong angga suwarga moksi mataja .
Sokar Gambuh :
I. Rasaning tyas kajungjun , hangajomi lukitaning kalbu gambir wana kalawan honinging hati , kabokta kudu pitutur , sumingkiring roh tyas wirong .
II. Don samya amituhu, ing sadjroning djaman kalabondu , jogja samya njonjuda hardaning hati , anuntun mring pakowuh , huwohing panggawo awon
III . Ngadjabpa tyas rahaju , nga jomana sasamong tumuwuh , wahanano ngondakako angkara kalindih , ngondangkon pakarti dudu , dinulu luwar tibong doh.
IV. Boda kang ngadji pupung , nir waspada rubedane tutut, kakintilan manggon anggung atut wuri , tyas riwut ruwet dahuru, korup sinerung ngagoroh .
V. Hilang buda janipun , tanpa baju wojano nga lumpuk , satjipataning wardaja ambebajani , huba jano nora paju , kari kataman pakowuh .
VI. Rong hasta wus katokuk , kari hura -hura kang pakantuk , dandang gula lagu palaran sajekti , ngleluri para loluhur , habot ing sih swami karo .
VII. Galak gangsuling tombung , Ki Pudjangga panggupitanipun , rangu -rangu pamanguning roh hardjanti , tinanggap prana tambuh, katonta nawung prihatos .
VIII . Wartine para djambur , pamawasing warsita tan wus , wahanano hapan howah hangowani , joku sangsa ja pakowuh , howuh haja kang linakon .
IX . Sidining kalabendu ,. saja dadra hardaning tyas limut , nora kena sinirep limpating budi , lamun wurung mangsanipun , malah sumuke hangradon.
X. Ing antara sapangu , pangungaking kahanan wus mirud , morat-marit panguripano sasami , sirna katertremanipun , wong hudrasa sahonggon -honggon .
XI. Komat hisarat lobur , bubar tanpa da ja kabarubuh, paribasan tidom tandaning dumadi , bodjane ula dahulu , tjangkom silite anjaplok .
XII. Dungkari gunung -gunung , kang gonong -gonong pada diinugrug , paran done tanpa ana kang nanggulangi , wodi kalamun sinembur , hupa se lir wodang humob .
XIII. Kolonganing kaluwung , prabanira kuning habang biru, sumurupa iku mung soroting warih, wowaraho para Rusul , dudu djatine Hyang Manon .
XIV. Supaja pada omut , amawa sa bendjing djroning tahun, windu kuning kono ana wewe putih, gogamano tebu wulung, harsa angreba song wed on.
XV . Rasano wus karasuk , kesuk lawan kala mangsanipun , kawisena kawasanira Hyang Widi , tjahjaning wahju tumelung , tu lus taň konă tinegor .
XVI . Karkating Tyas katudju , djibar -djibur hadus banju waju , njuwanane turun tumurun tan honting , 11jan pradja samya sajuk , koringan saenggon -onggon .
XVII . Tatuno kaboh tuntum , lolarane waluja sadarum , tyas prihatin ginantun suka mepaki , wong ngantuk nomu ketuk , djrone si dinar sabokor .
XVIII . Amung pada tinumpuk, nora ana rusuh tjolong djupuk , radja kaja tjinantjang anong djawi , tan ana nganggo tinunggu , paran done tan tjinolong .
XIX . Diraning durta katut , anglakoni ing panggawo runtut , tyaso katrom kajoman hajuning budi , budyardja mardjajeng limut , amawas pangosti awon ,
XX . Ninggal pakorti dudu , kadapaning parontah ginugu , mring pakarjan sarogop tetep nastiti , ngisor duwur tyaso djumbuh , tan ana wahon winahon .
XXI. Ngratani sapradja agung , koh sadjana sudjana ing kowuh, nora kowran mring tjaraka agal-alit , pulih duk djaman rumuhun , tyase teteg teguh tanggon .
Sokar Mogatruh :
I. Hawya pogȧt ngudija ronging budyaju , margano suka basuki , dimon luwar kang kina jun, kalising panggawe sisip , ingkang tabori prihatos .
II . Ulatna kang nganti bisa kapangguh , galodahon kang sajekti , talitinon hawya kloru , larason sadjroning hati , don tumanggap dimon tumanggon .
III. Pamanggono anong pangosti rahaju , • hanga jomi ing tyas oning , oninging hati kang suwung, nanging sadjatino isi , isine tjipta kang joktos .
IV. Lakonana kalawan sabaring kalbu, lamun obah niniwasi , kasusupan setan gundul , ambobodung gawa kondi , isino rupiah koton .
V. Lamun nganti korup mring panggawe dudu , dadi panggonaning iblis, mlobu mring alam pakowuh , owuh pananing hati , tomah wuru kàbosturon .
VI. Nora kongguh mring pamardi roh budyajy , hajuning tyas sipat-kuping , kinopung panggawo rusuh ,' lali pasihaning Gusti , ginuntingan kaja mronos .
VII . Paran dene kaboh samya handulu , hulap kalilipon wodi , akoh kang pada sudjut , kinira jon Djabarail , kahutus doning Hyang Manon
VIII . Jon kang huning marang sedjatining kawruh , kowuhan sadjroning hati , jen tiniru ora hurus , huripo kahest -hesi , jon niruwa dadi hasor .
IX . Nora ngandol marang gaiping Hyang Agung , anggolar sakalir -kalir , kalamun tomon tinomu , kabogyano anckani , kamurahano Hyang Manon ,
X. Hanuhoni kaboh kang duwo panjuwun , jon tomon-tomon sajokti , Dowa aparing pitulung , nora kurang sandang bukti , satjiptanira kalakon .
XI. Ki Pudjangga njambi parawoh pitutur , saka pangunahing Widi, ambuka warahanipun , haling-haling kang ngalingi , angaling atomah katon .
XII . Para djalma sadjroning djaman pakowuh, a sudranira andadi , rahuruno saja darung , koh tyas mirong murang margi , ka sokton wus nora katon .
XIII . Katuwane winawas dahat matronjuh , konjaming sasmita jokti , sanityasa tyas malat kung , kongas wolase kopati , sulaking djaman prihatos .
XIV. Walujano bondjang jon ana wiku, momudji ngosti sawidji , sabuk tobu lir madjonun , galibodan tuding-tuding , anatjahkon sakóhing wong .
XV. Iku lagi sirop djaman kala bondu , kala suba kang gumanti , wong tjilik bisă gumuju , noră kurang sandang bukti , sodyane kaboh kalakon .
XVI . Panduluno ki Pudjangga durung komput, mulur lir bonang tinarik , nanging kasoranging ngumur , andungkap kasidan djati , mulih djatining onggon .
XVII . Hamung kurang wolung hari kang kadulu , tamating pati patitis , wus katon nong lokil-makpul , angumpul ing madya hari , amarongi sri buda pon
XVIII . Tanggal kaping lima antarano luhur , solaning tahun Djimakir , toluhu marhajong djanggur , " Songara " winduning pati notopi ngumpul sahonggon .
XIX. Tjinitra ri buda kaping wolulikur , Sawal ing tahun Djimakir , tjandraning warsa pinotung , " Sombah muksma pudjangga dji' Ki Pudjangga pamit lajon.
Djarwa Ngoko : Samengko daradjating nagara , katon wus suwung njonjot , rusak panataning ukara , sebab tanpa pola tulada , ninggal tata krama , katut ing kala tida , sirep sepon tandaning tumitah , karepo wong sanegara wus kalah kaungkulan doning kasusahan .
II . Ratuno ratu utama , Patiho , patih limuwih , para najaka bobudono tulus botjik , Panokare apik -apik , owadono tanpa dadi , ponulaking wowolak , malah saja tansah tambah , roribot susaho anggegoda , sodjo sedje karepo wong sanagara .
III . Kagugah doning tangiso , Sang Pudjangga Agung linuwih, kagubel ing ati kang sarwa makowuh , katamaning prakara kang agawo isin, dene ngupa ja reka da ja , anjola-njola narambul, ngroropa ngarih -arih, kanti kopongin darboni samubarang kang migunani , okasano katurutan sononging ati nganti tanpa pangati -ati .
IV. Kobak kabloboran pawarta , $ angin lan gunom kang ora njata , pinudji dadija pangarep , wekasan djebul malah kasingkur , manawa ginagas tomonan , porlu apa ta ana ing ngarep , mundak andedor kaluputan , siniraming banju lali , manawa tukul dadi kombanging bilahi ..
V. Djarono para sardjana mituturi awoh popoling , ing djaman kona wowolak , wong ambog botjik budi luhur ka lah , mangkono kuwi jon ta pada disotitokako , perlu apa manut miturut , kabar kang dora ora njata , mundak gawo susah momolasing hati , luwih botjik nganggit tjarita ing djaman kuna .
VI. Kona ginawo pola -tulada , panjaring pamiliho ala lan botjik , sanjatano akch bac , lalakon kang bandjur tanpa tandja , prakara djroning urip , togos tandano tinomu , sing pada bisa narima , mupus marang takdiring ngahurip, puluh puluh nglakoni kahelokan ,
VII. Amoruhi djaman odan, ngowuhake ing pamikir , molu edan ora kaduga jon ta ora molu ngrudjuki , tangoh kaduman melik , kaliron wekasano , adiling Pangeran . Kang Maha Kawasa , sanadjana sing lali bodja dikaja ngapa , " isih luwih mulja sing oling lon waspada .
VIII . Mangkono iku upamanc , satomone kepengin , rak ja mangkono ta paman Doblang , bonor kang ngarani , nanging sadjroning batin, sanjatane isih adoh lamat-lamat, wis tuwa arop apa , luwih prajoga mawas marang katontroman , karoben oleh pangapurane Pangeran Kang Murbong tuwuh .
• Sedjo karo kang kuwat santosa , IX . wis diparongake dening Pangeran Kang Maha Langgeng , satiba polaho uga , ora susah kangolan jon golek pametu , sebab budi kang sutji wus nekāni , Tuhan Subhanahu wa Ta'ala paring pitulung marga sapadaning ma chluk , wudjuda barang apa bao ja katjekel lan migunani , owa dono isih mempong anggone satijar .
X. Sabisa -bisane dilakoni , mung kang ditandangi kanti suka - senenging hati, anggor ora dadi prakara , djalaran piwulang wus njobutake, ichtijar iku minangka , pamilihing dalan marang slamot rahaju , sinambi angroka -da ja , kanti awas lan oling , samubarang kang dikarepako katokan saka , sih kamurahano Kang Maha Kuwa sa .
XI . Ja Allah , ja Utusano Allah , kang sipat murah lan volasan , muga Tuhan aparinga , pitulungan kang angratani lan migunani , ing alam-donja lan achirat , manggona ing awakku , ing mongko wis angombra -ambra , ing tombo bosuk kaprijo , mulano muga anaa pitulung Tuhan .
XII . Bisaa sabar lan toguh , mati sadjroning urip ora kataman ing ruwot roribot , murkaning hawa -nopsu ngodohi , ora lija tansah njonjadang sih kawelasan , hati tansah manungka kasusu -susu, udar -luwaring wowolak pidana pahukuman , olch longgar majar sawatara , pasrah , aku mawas ing kaswargan .
Djawa Ngoko :
I. Rasaning hati kapongin banget, nuruti krantoging hati , gambir halas kalawan boninging gagasan , kagawa kudu arop awoh pituduh, murih sumingkiring karop kang , gawo wirang ,
II. Sing pada manut miturut , ing sadjroning djaman kang akoh kasusahan lan doduka ,. prajogya pada bisa ngongurangi hadrong nopsuning hati, kang nuntun marang ing karibotan lan kaluputan , woka sano ngunduh panggawo ala .
III . Ngudija marang gagasan kang botjik , gawoja ajom marang sapadaning titah , tanda djalarano bisa njuda sarta ngalahako panggawo ala , ambuwang tindak kang luput , katon wudar tumiba hadoh .
IV. Sodjo káro kang lagi golom ngumbar hawa , hilang pangati-ati karibotano bandjur tutut lulut , krasan tansah kakintil tutburi , hati potong ribot ribut, kaplantrang kablasuk ka taman ing dora lan tjidra
V. Hilang akal nalaro , tanpa daja sombranane nga lumpuk , sakrontog karopo njumelangi , rombug gunomo wus ora diportja ja mung kari nandang susah .
VI, Tangan loro wus katokuk , kari hura -hura kang mikolohi , dandang gula lagu palaran iku njata , ngadji -adji para loluhur , wong sakaloron pada habot ing sih trosna ,
VII . Galak lan malosoting tombung , Ki Pudjangga anggitano , mangu -mangu panggagasing bab tata karahardjan , katampa kalajan gatino hati , kaja -kaja isih nandang prihatin ,
VIII . Kandano para pinundjul ,' panjurasano pitutur tanpa kondat , mratandani awit djalaraning howah gingsir , ja iku tambah makowuh , bingung kang dilakoni .
IX. Muntjaking mangsa roribot , saja ngambra -ambra bangot rasaning hati kang lali ,
ora kona sinuda saka pintoring akal kawruh , jon mangsano mloset wurunga , sumuk prabawano tambah rata ngambra -ambra .
X. Ing antara sawatara suwono , pamawa sing kahanan wus la rud , bubrah tata panguripaning para manungsa , hilang katontromano , wong angoluh sosambat saonggon -onggon .
XI . Mantra lan sarat pada tjabar , ora hilang mandine tanpa daja , paribasan sepi tandaning ngahurip, bedjane ula dahulu , : tjangkem lan silito pada ngomplok .
XII . Djugrugi gunung -gunung , - ngakang mungal montjol muntjul pada karata , owa done tanpa ana kang wani ngalang langi , wodi manawa bakal sinembur , hupase panas kaja wedang humob .
XIII . Palongkunging kaluwung , serete warna kuning habang lan biru , mangortia iku mung tjahjaning banju , wodjangane para Mukmin Linuwih, iku dudu djatine Pangeran Kang Maha Kawasa .
XIV. Supaja pada eling , amawasa besuk sadjroning tahun, 1 windu kuning kono ana wowo putih, gogamane tebu wulung , arep ngrangsang ngrusak wedon .
XV. Rasane wus kalobonan , kadesek dening titi mangsane , kahereh saka kersane Pangeran Kang Maha Kawasa , tjahjane wahju mondak tumungkul , slamet ora kona tinegor .
XVI. Krontoging hati sarwa katurutan , gebyar -gobyur hadus banju waju , slamote turun-tumurun ora podot, lija negara pada asih sarudjuk, kadjon kineringan ing saparan-paran .
XVII . Tatune kabeh pada pulih , larane bandjur waras kaboh , hati susah ginanti bungah bangot, wong ngantuk nemu kotuk , ing djero isi dinar sabokor .
XIX . Kendel saktino panggawe hala katut , bandjur gelem nglakoni laku botjik , - hatine tansah sonong kahejuban tulus be tjiking budi , tindak kang slamet bisa ngilangake pedut kang amotongi , bisa nglimbang karop kang hala .
XX. Angedohi panggawe duraka , sakabehing parentah ginugu , marang panggawoan kawadjibano saregop tetep tur ngati -ati , wong ngisor lan duwur pada rukun saeka -praja ora ana kang pada tjatjad tjinatjad .
XXI. Anjumrambahi sapradja kaboh , akoh para winasis kang mauno kowuhan , bandjur dadi ora kidung owuh marang trap rakiting sastra , kang kasar lan halus , temahane bali kaja dok djaman disik , hatine pada setya tetop mantop .
SARI WARSITA " SABDA DJATI "
Djarwa Ngoko :
- I. Adja loron anggone ngudi marang tengah te longing bobuden betjik , dedalane marang bungah lan slamet , karoben katokan kang dikaropako , ora kataman ing panggawo ala , sing pada sregep marang laku kabatinan .
II . Sawangon sing nganti bisa katomu , galodahon sing temenan , pilihan wawason adja nganti kleru , rasakna omatna sadjroning hati , gatekna supaja krasan mapan temenan .
III. Pamanggono ana pandjangka kang sutji , hangejubi hati kang padang lan tentrem , boning tontroming hati kang kotong , nanging sanjatano isi , isine karep kang bener lan njata
IV. Lakonana kánti sabaring hati , jen obah andrawasi , kalebon sotan gundul , amboboda gawa kondi , isine rupijah omas .
V. Jon ngantija kasasar marang panggawe ala , dadi panggonaning iblis , mlebu marang kahanan kang ribet ruwet , rokasa pangrasaning hati , weka sano mendom, kalopyan kurang prajitna .
VI . Orą kodal marang piwulang marganing karop kang sutji , betjiking hati kang tanpa timbang, dikepung dening laku kang djombeg lan hasor, lali jen dadi papan siho Pangeran , ginuntingan kaja mori .
VII . Ewa dono kabeh kang pada andolong , sulap kalilipon wodi , akoh kang pada manombah , dikira jon mala - okat Djabarail , Kang kahutus doning Kang Maha Kawasa ,
VIII . Jon kang mangörti marang sajatining ngelmu , ribot sadjroning hati , jon ta ditiru njata ora bonor , huripo kahorang -horang , nulada dadi romoh ,
IX . Ora pratjaja marang kuwasaning Allah Kang Maha Agung, ambobor nitahako ako sakching barang lan machluk , sing sapa sotya mantop mituhu bakal katokan karopo , kabogdjano bandjur njodaki , saka sih pitulungano Pangoran Kang Maha Asih .
X. Ngabulako marang sadonga kang duwo panjuwun , jon.tuhu tomon njata , Allah Kang Maha Asih bakal paring pitulungan , Ora bakal kurang sandang pangan , sakaropo katurutan .
XI. Ki Pudjangga kanti urun pitutur , saka pangandikano ,Allah , ambuka todeng koliro , haling-haling kang nutupi , angglowang bandjur katon ,
XII . Para manungsa sadjroning djaman ribot ruwot , bobuden asor tambah andadra , gogor tjotjongilan saja andolarung , tjikan akoh laku kang tjidra ninggal dalan kobo- , borbudi prawira wus hilang .
XIII. Totuwane katon susah memelas banget , pangrasaning ngalamat njata , tansah gawe ngeresing hati , mubale kasangsaran agawo giris , tanda semune djaman susah .
XIV.Warase bosuk jen wus ana pondita tapa , memudji anggajuh marang sawidji , sabuk tobu kaja wong owah ongotane , kaliweran tudang -tuding , angotung djiwaning kawula .
XV . Iku lagi bisa hilang djaman kang sarwa sangsara , para kawula bisa bungah gumuju , ora kokurangan sandang pangan , apa karope kabeh katurutan .
XVI . Panjawange ki Pudjangga durung tutug , mulur kaja boleh tinarik , nanging katungka ing umur , wis anjedaki tekaning pati , bali marang panggonan asal mulane .
XVII. Hamung kari kurang wolung dina kang dinelong lan dialami , rampung pungkasane pati kang sampurna ora kasasar, wis katon ana ing kodrattollah , anglumpuk ing tongahing dina pinudju dina Robo -pon .
XVIII . Tanggal kaping lima antarane waktu luhur , tengah-tengahing tahun Djimakir , toluhu hilang musna ing djanggur , " Sengara " Winduning pati , ngleksanani awor sapanggonan ,
XIX . Dihanggit ing dina Robo tanggal kaping wolulikur , sasi Sawal ing tahun Djimakir , tjandraning tahun dipotung , " Sombah muksma pudjangga dji " ( tahun 1802 th. Saka /Djawa ), ki Pudjangga pamit tinggal donja .
I. Dowasa ini doradjat negara , tampaklah sudah akan kosopiannja , rusaklah penjusunan kata -kata , karana tanpa pola sori telada , sila sopan - santun ditinggalkannja , sogala sosuatu torsorotlah olch kokyatan , masa nan kosamar -samaran , sunji njonjak tanpa tanda kohidupan , Gozag perbawa nogara sudahlah torpordaja ribut rintangan .
II. Ratunja , adalah ratu utama , Patihnja , ialah patih istimewa , para Najaka Montorinja , bormoral luhur , Panokarnja , torpilih nan djamhur , tapi usahanja tak borhasil , bahkan kabur , siksaan alam giatlah torborantas , tak djadilah rada roda , malahan mongganas , ribut rintangan ropot rompati , paham pandirian ponduduk Pradja 1 berboda, saling menentangi
III . Torbangunlah oloh koluh kosah moradjalola , Sang Pudjangga Agung, nan waspada , torliputlah suasana susah sorta kobingung turut merasakan masalah momalukan , nadi daja -upa ja torusaha , timbul-tampaklah tak terkata , raju , bolas sih porima rma dimohon moraju - sorta hasrat untuk momiliki sosuatu , achirnja mondjadi suka gembira hingga kurang waspada kalbu-sitangsu .
IV. Sana sini moluaplah ponuh borita , kabar angin sorta kotorangan nan tak njata sotongah orang mengharap dirinja mondjadi torkomuka , achirnja malahan terwasana , bila dironungkan nan mendalam ,
porlu apakah ditompat dopan tapi suram, ponuh padat kosa lahan laksana subur tortanam,
oloh arus lupa kochilapan basah tersiram , nantinja tumbuh tangkai bunga borbau maksiat dialam malam .
v. Para sardjana pernah bortutur , mombori naschat nan luhur , dalam ma sa ponuh padat muslihat , bakti budiman lumpuh torpikat , domikianlah adanja djika diteliti , porlu apakah patuh mengikuti , kabar bohong tak borbukti , monjobabkan gelisah petjah hati, lebih baik mengarang tjoritera purba nan sorba -sorbi .
VI. Bormanfaat bagi pola soritolada , guna monimbang masalah djudjur atau tjidora , banjaklah tornjata pula , riwajat gandjil tak berhasil , masalah hidup tak bordalil , togas tandanja telah bertomu , sadar rodlalah dalam kalbu, insjaf akan takdir Ilahi , tanpa köhanohan lebih bahagia dialami .
VII. Mengalami masa gila , sorba sulit akan menjangka , djika ikut bergila , tontulah tak tahan , bila tak menjotudjui aliran , tak mungkinlah akan mendapat milik pemba gian, achirnja djadi kelaparan , tapi berkat keadilan Tuhan ,. biarpun´ jang chilaf mudjur , budi lebihluhur bahagialah jang ingat waspada akan .
VIII. Demikianlah poribahasa borsabda , keinginan bosar nan sungguh njata , bogitukah paman Doblang sebenarnja , sungguh topat djika ditorka , totapi dalam sanubari , njatalah masih djauh sekali , tolah landjut usia mau apa lagi , lobih sojogja merenungkan alam nan sepi sunji, agar Tuhan Jang Maha Esa momahap mengampuni .
IX . Lain halnja bagi jang sontausa kuat , tolah dikabulkan Tuhan Jang Maha Rachim Rachmat , bagaimanapun berlaku langkah , monghasilkan nafkah amat mudah , karona tiba lah sudah budi sutji , segala portolongan Tuhan dapat dimiliki , sobab sesama umat ma chluk, segala sesuatu mudah diperuntuk , masih djuga radjin borichtiar serta sibuk .
X. Segala sesuatu torlaksana menurut daja -ke-. mampuan , pun penuh rasa korodlaan , asalkan tak akan mondjadi halangan , kerna warsita filsafat telah menjebutkan , berichtiar itulah merupakan , pomilih ponundjuk djalan -kebahagiaan , sorta usahakanlah daja -upajanan giat, tak lupa waspada dan ingat , pusatkanlah daja -permohonan pada Tuhan akan bolas rachmat .
XI . Ja , Allah , ja Rasulullah , Jang Maha Agung dan Murah , sukalah Tuhan monunaikan -anugorah, kasih bolas bantuan nan melimpah , dialam maya pada dan achirat , pribadi kamilah laksana tilam tempat kini tjukuplah moradjalela sudah , bagaimanakah nanti djika terus tambah , maka mohon murah rachmat Tuhan Subhanahu Iwa ta'ala .
XII . Supaja santausa sabar subur , dalam hidup laksana tortidur , masalah huru -hara torhindar kabur , marah murka maksiat lonjap , tak lain sih rachmat jang diharap , sonantiasa berbudi borsih besar berhasrat , lonjapnja denda hukuman maksiat , mondjadi rada ringan majar sekedar , torsilah , kami mohon diri mandang merenungkan masalah alam achir akbar .
I. Asjiklah sang perana terasa , menuruti bisikan djiwa , ibarat gambir hutan teriring hati djernih sehat , merasa berwadjib momberi nasehat , agar tersingkir dari masalah muslihat .
II . Marilah kita taat monganut , dalam masa nan penuh bahaja maut, hondaknja redlalah mengurangi angkara murka , djanganlah terhela kearah rendah hina , achirnja. momotik buah langkah laku nan durhaka .
III. Angan -angan selamat bahagia hendaknja terenung , dimana sesama umat tentoram dapat berlindụng , tanda sebabnja sudah terperdjajanja serakah napsu, membuang budi pekerti nan koliru , lepaslah djatuh djauh berlalu .
IV. Borlainan dengan jang sedang memburu hawa murka , lonjaplah kowaspadaannja , halangan lalu bersodia , monetap ikut setya dibelakang , hati ropot ribut bukan kepalang ,. tjidera kotjurangan menghinggaplah monjerang .
V. Budi kopandaiannja sudahlah lenjap , sodikitpun ta berdaja , sombrananja meluap , arah tudjuannja sorba mombahajakan , sogala kata pombitjaraan tiadalah lagi ponghargaan, tinggallah kesusahan monunggu dipintu dopan .
VI. Dua tangan tolah tertekuk , tinggal monjanjilah nan diperuntuk , melagukan "Dandang gula palaran" berarti , adat -istiadat nonek -mojang dihormati , boratlah tjinta kasih sang suami isteri .
VII . Kata kata lagak keraslah keluar Ki Pudjangga monjangkanja berdebar samar , ragu -ragu merenungkan masalah keselamatan hardjanti ,
berdasarkan paham hati teliti , merasa laksana masih torapung dialam duka hati.
VIII . Para djamhur pernah bertutur , momaknakan warsita ta terhenti borangsur , tanda mulai masalah borobah , jalah bertambah susah, sorba sulit setiap laku langkah .
IX . Makin memuntjak masa hukum siksaan , moradjalelalah paham pendirian penuh ko chilafan ,
ta ' terpadam oleh tjerdas kepandaian nan ulung djika saat woktunja mondjadi urung,
Da ja porbawa panas makin membikin bingung .
hilang pandang perhatian atas keadaan sudahlah ,
X. Sementara masa borsolang,
ponghidupan tjir rakjat mend jadilah kotjar -ka- ,
masalah tontram koamanan ta ' lagi torpikir , sana -sini berkeluh kosahlah simiskin pokir .
XI. Daja , mantora isjarat sedikitpun sihir mondjadilah lebur, ta berdaja mudjarab alam sopi sunji bubar kabur mudjurlah ibarat suasana nan berhantu , bagi siular "dahulu " , mulut dan djubur menjergap soru.
XII . Segala, gunung mondjadilah rata tordukir , bukit busut djungkir terusir , seorangpun tiadalah berani merintangi , takut kalau sombur hupasnja akan mengud jani , hupas pana's laksana air djarang mendidih titik tinggi .
XIII . Biangkala borlingkar , warna kuning , morah dan biru bersinar , portjajalah itu hanja air bortjahaja , para Rusul pernah bersabda , itu bukanlah sipat sedjatinja Tuhan Jang Maha Esa .
XIV . Djanganlah dilupakan , porhatikanlah kelak ditahun djaman , windu kuning disitulah ada hantu putih, tebu ungu tua sebagai sondjata torpilih, akan menoradjang merusak ditengkorak hingga kelindih morintih .
-XV . Tortoroboslah sudah rasa hati sanubari , oleh saat waktu nan mondosak monghinggapi , korna torwasesa domi kuasa Hyang Maha Agung , sinar sang wahju sutji sudahlah monunduk molengkung , solamatlah adanja , ibarat torhindar dari sabit monjabung .
XVI . Maksud niat hati telah tertudju , berlimpah -limpah mandi dongan air waju , mulia bahagianja torus monorus ta ' terhonti , lain negeri sukalah bersahabat montjintai , mendapat ponghargaan ponghormatan diseluruh bonua bumi .
XVII . Sogala luka kosusahan mondjadilah baik soporti sedyakala , bormatjam ponjakit sombuhlah kombali semula , duka tjita bergantilah dengan suka sonang , sotongah orang sodang mongantuk nomulah bondir tjanang , berisi uang mas sodulang .
XVIII . Kesemuanja itu hanjalah tersimpan , suatupun ta ' mondjadi hilang kotjurian , chowan ternak diluar hanja torikat, tiada terdjaga nan tjormat , untuk montjurinja seorangpun ta ' berniat .
XIX . Daja keberanian langkah salah mengalah menganut , bertukarlah dengan tindakan pantas . patut, pikiran rakjat sonantiasa sonang tenteram bernaung dibudi sutji nan monghatap , budi bahagia berhasillah memusnakan awan golap, sehingga orang insjaf atas masalah salah chilap.
XX . Masjarakat meninggalkan langkah salah , patuh taat pada hukum undang -2 pomerintah , tugas kowadjibannja terlaksanalah tetap tepat tawekal , Rakjat djelata maupun Pemimpin Negara bersatu, boroka tunggal , untuk saling tjola montjatjad ta ' dikenal .
XXI . Demikianlah keadaan dalam negara soluruhnja , banjaklah para sardjana ropot semula , kemudian sadarlah, tjordas dalam sila sastora nan halus sorta kasar , kembali bahagialah seperti didjaman sediakala nan akbar ,
rakjat berbadan kuat sohat , bordjiwa setia besar .
I. Djanganlah berhonti monudju kotompat lubuk baik budi , ialah djalan kearah suka bahagia basuki , tjita mondjadi torkabul , agar sotiap tjita - torhindar dari tindakan durhaka , hondaknja radjin membersihkan roch -djiwanja
II . Pandanglah hingga dapat kotomu , tjarilah nan tjormat dalam kalbu, pikirlah djangan sampai salah, tjamkan mendalam dimodan sanubari , perhatikan poliharalah saksama agar monetap dihati ,
III. Tompatnja , ialah didasar angan - angan nan sutji luhur , molindungi budi djornih tenteram subur , sih sanubari nan kosong sunji , tapi sebonarnja borisi kesutjian sungguh , isinja , hati nan njata togap teguh .
IV. Djalankanlah segala sesuatu dongan sabar tonang , djika borgorak robah, bahaja akan monjorang , komasukan setan gundul , mongganggu dongan mombawa kondi , didalamnja rupiah omas berisi .
V. djika sampai tersesat kearah masalah muslihat, mondjadilah tompat sarang iblis slonat , masuk dalam alam noraka , bingung , bubarlah buda ja -budi , achirnja sombrana , ta ' waspada lupa diri .
VI . Sanubari sutji tidaklah mombawa pongaruh , budi bahagia terkedjar lumpuh , torkopung oleh langkah salah, lupa akan kekasih Illahi , torgunting mondjakir laksana mori .
VII . Namun segonap orang jang mengetahui , silaulah , karona notranja kemasukan wodi , banjak orang monjembah sudjut , dikiranja , dialah Sang Djabarail , dihutus oleh Tuhan Jang Maha Adil .
VIII . Barang , siapa telah faham bonar makna sodjatinja ilmu, mondjadi ropotlah dalam kalbu , kalau ditiru sungguh tak pantas , hidupnja mombikin malu tjomar , bila ditjontoh mondjadilah hina kasar .
IX . Tak mau portjaja choibnja Tuhan Maha Rachmad , jang mombeberkan montjipta sogonop umat , siapa sotia totap , tentulah torkabul tjitatjitanja , kobahagiannja mondatangi , domi kemurahan Illahi .
X. Sogala pormohonan akan terkabul , bila minat berhasrat betul, Tuhan akan melimpahkan komurahan , tak akan kurang sandang -boga sogala tjita tudjuannja akan terlaksana .
XI . Ki Pudjangga sambil ingin bortutur ,. domi sabda Jang Maha Luhur , akan mombuka tabir tirai , porisai nan monutupi , • berpaling achirnja teranglah mondjadi .
XII.. Para umat manusia dalam masa penuh halangan mondjalar , berbudi asor rendah mondjadilah merata melebar , huru-hara makin moradjalola , terdapat banjak tindakan tjidera meninggalkan sila luhur , tampak pula , bahkan djiwa perwiranja ta ' luntur .
XIII. Pomimpinnja tampaklah susah sajang amat , rasa sasmita mombori ngalamat , senantiasa berduka kalbu , kesengsaraan memuntjak merata melipat , tanda ngalamat , adalah masa susah miskin monghebat .
XIV. Sembuhnja kembali bila nanti telah ada pendeta wiku , chidmad bermohon kearah nan bertunggal kalbu , borikat pinggang tebu laksana orang gila , kian komari mondjulurkan tangan bertundjuk djari , menghitung djumlah djiwa manusia dimuka bumi .
Disitu baru lonjaplah adanja djaman susah XV. sesak siksaan , masa sorba subur makmur menggilir menggantikan , rakjat djela ta mulai suka gombira , bahan makanan dan pakaian tordapat penuh padat, terkabullah sogala tjita tudjuan niat .
XVI . Ki Pudjangga momandangnja bolum tamat terang , tertarik mulurlah laksana benang , tapi usianja monjeranglah memburu , hampir saatnja menghadap kopada masa hadirat Ilahi , kembali kealam a chirat sodjati .
XVII . Tinggal dolapan harilah akan terlihat , .. moninggalkan martyapada kotilam swarga nan nikmat , terlihatlah sudah dalam kotontuan lokil makpul , saat tongah hari mongumpullah sudah , ialah pada hari Robo pon telah mondjerah hidjorah.
XVIII . Pada hari tanggal lima , saat luhur , portongahan tahun Djimakir sudah siap bortugur , toluhu musna sampurna ko djanggur , " Songara " windunja pati , totap monompati alam abadi sutji ,
XIX . Pada hari Rebo tanggal dua puluh dolapan tjipta tulisan akan borachir , pada bulan Sawal tahun Djimakir , tahunnja torhitung monurut Tjandora songkala , " Sombah muksma pudjangga dji " ( 1802 , tahun Saka /Djawa ) , Ki Pudjangga mohon diri domi Panggilan Allah ko hadirat Illahi .