Baca PDF (OCR): De Srimpi-en Bedajadansen aan het Soerakartasche Hof = The Srimpi- and Bedojodances at the court of Surakarta

DE SRIMPI-EN BEDAJADANSEN
AAN HET
SOERAKARTASCHE HOF.
THE SRIMPI-AND BEDOJODANCES
AT THE
COURT OF SURAKARTA
TOPOGRAFISCHE
==
INRICHTING
WELTEVREDEN 1925

DE SRIMPI-EN BEDAJADANSEN
AAN HET
SOERAKARTASCHE HOF.
THE SRIMPI-AND BEDOJODANCES
AT THE
COURT OF SURAKARTA.
TOPOGRAFISCHE INRICHTING
WELTEVREDEN ===== 1925

VOORBERICHT.
initiatief van wijlen HELSDINGEN-SCHOEVERS en met toestem-

ming van Z. H. den van Solo, werden een 4 tal jaren geleden door de Zweedsche
schilderes ten behoeve van het Bureau voor de Volkslectuur een 20 tal waterschil-
derijen gemaakt van de Srimpi's aan het Solosche Hof.
Door het overlijden van Mevr. B.-SCHOEVERS, nadat zij slechts het
eerste hoofdstuk van den verklarenden tekst had voltooid, werd de publicatie vertraagd.
Eerst thans, nu ook het 2de hoofdstuk door bevriende hand naar de nagelaten aanteekeningen is
bewerkt, en de Topografische Inrichting met de kleurenreproducties is gereed gekomen, ziet deze bundel,
vermeerderd met een 2 tal autotypieën naar foto's van groepdansen, het licht.
Aangezien het Bureau voor de Volkslectuur slechts de uitgaven in de Nederlandsche en In-
heemsche talen verzorgt, heeft het deze uitgave aan den Topografischen dienst overgedragen, teneinde
ook den niet-Indonesiër in staat te stellen kennis te maken met de sublieme Oostersche danskunst.
De Redactie.
FOREWORD.

At the initiative of the late Mrs.-and with the
consent of H. H. the of Miss the Swedish artist
painter, made twenty aquarels of Srimpis at the court of Solo for the Service for Popular Literature.
At the death of Mrs. B.-when only the first chapter of
the explanatory text was finished, the publication was retarded.
It is therefore that not until the present, also the second chaptér being compiled by a friendly
hand after the notes left by the deceased and the Survey Department having finished the colour-
reproductions, this essay is published, whilst two half tones of photographs of groupdances have
been added.
As the Service of Popular Literature looks only after the publications in the Dutch and native
languages, she has ceded the publication of a limited number of copies to the Survey Department so
that also the foreigner might be able to acquaint himself with the sublime Oriental art of dancing.
As to the rendering into English should be noted that we have not endeavored to give a literal
translation of the Dutch version, but preferred a very free translation which as far as the facts are
concerned contains the same features as the original Dutch essay.
The Editors.
1553242

Digitized by the Internet Archive
in 2014

https://archive.org/details/desrimpienbedajaOOunse

DE SRIMPI-
EN BEDAJADANSEN AAN HET
SOERAKARTASCHE HOF.
THE SRIMPI-
AND BEDOJODANCES AT THE
COURT OF SURAKARTA.
Hoofdstuk I.
Als een zeldzame kasplant bloeit zij nog ergens
voort, deze danskunst, in een veilig beschut, door
velen ongeweten hoekje op deze veelbewogen
aarde. Daarom juist zoo interessant, wijl zij
geheel onberoerd bleef te midden der woest
kokende tijden, wijl zij als een teer anachronisme
is blijven voortleven tusschen de zware hooge
paleismuren van het verblijf der Vorsten van
Soerakarta Adiningrat.
Soerakarta Adiningrat — zoetvloeiend, loom van
rythme als deze naam is, is ook de kunst der
hofdanseressen, een vreemdsoortige orchidee, die
slechts aarden kan in de luxueuze, exotisch gepar-
fumeerde omgeving der vorsten, die zich noemen:
het Middelpunt der wereld.
Rondom de grootheid dezer Oostersche keizers,
te midden der wereld van kostbare zijdeweefsels,
van zachtglanzige edele metalen en flonkerende
steenen, in deze omgeving, waar de lucht zwaar
bezwangerd is met Oostersche bloemengeuren,
heeft deze danskunst zich bestendigd tot wat zij
thans is: een brooze, vluchtige schoonheid, een
bekoring van kleur en lijn en loome gratie.
De eeuwen door handhaafde zij zich ongemoeid
en ongerept in de schaduw der vastomsluitende
vorstelijke muren; voor haar ging niet de tijd, en
kookten niet de woeste beroeringen, die menschelijke
geesten ontketenden; zij bleef sereen en rustig,
haar deerde geen ademtocht.
Merkeloos ging haar de tijd voorbij —vanuit verre
Hindoe-oudheid kwam zij, deze mooie, teertintige
bloem — en in onzen vreemden felbewogen tijd
verschijnt zij soms nog aan onze verbaasde oogen,
zich uitlevende in zoo iets wonderlijks, zoo iets
ongedachts, dat over ons, nuchtere practische
kinderen van deze materialistische, mechanische
eeuw, een stemming vaardig wordt van fluisterende
Chapter I.
Like a rare hothouse-flower this Terpsichorean
art still flourishes secluded and safe in an unknown
corner of our stirring world. The most interesting,
as it has remained undisturbed in these turbulent
times and continued to live behind the solid and
high palace-walls of the residence of the Princes
of Surakarta Adiningrat.
Surakarta Adiningrat — melodious and languor-
ous like this name, is also the art of the court-
dancers: a rare orchid which can only thrive in
the luxurious, exotically perfumed atmosphere of
these princes who call themselves the Axis of
the Universe.
Round the grandeur of these oriental emperors,
amidst a world of costly silks, softly gleaming
precious metals and sparkling stones, in an atmos-
phere heavily laden with the perfumes of oriental
flowers, has this art perpetuated into what it is
today : a charm of colour and gesture and languor-
ous grace.
Throughout the ages, it has been preserved
unmolested and undefiled in the shadows of the
encircling lordly walls; time did not move, neither
surged round it the fierce commotions which unchain
the human mind; it remained serene and tranquil,
and no breathing has molested it in any way.
For this art time went by unobserved — it had
bloomed forth a beautiful, delicately tinted flower in
faroff Hindu antiquity — and in our strange, surging
times it sometimes appears before our astonished
eyes, crystallised into something so miraculous, so
unexpected that over us, sober and practical children
of a materialistic, mechanical age, comes a mood of
whispering mystery, an unreal atmosphere as
evoked by the fumes of incense, burned amidst grey
temple- ruins.
In times of yore these were its sanctuaries;

geheimzinnigheid, een onwezenlijke sfeer, als de
wierook schept in grijze tempelruïnen.
Eertijds was dit haar heiligdom; de religieuze
wijding der devoot aangebeden godheden was rond
de frêle lichamen, die wiegend voortbewogen over
den voorhof des tempels, zooals nu nog de baya-
deren dansen, waar Sjiwa vereerd wordt als god.
Eens werd hij gevierd en aangebeden — op Java
ook —en te zijner eer wrochten de kleine menschen
wonderbaarlijke kunstwerken, grootsche tempels
van verrukkende lijn en overdadige pracht, die
als byoux te glinsteren lagen in hun liefelijken
kleurenrijkdom onder de gouden zonneglorie.
In deze weelde troonde de God, hoog en groot,
trotsch en koel. Hij geleek het schier onbereikbare,
het middelpunt van heel de schepping, die Hèm het
aanschijn dankte. Aan Zijn voeten legden vroom
omneer gebogene, kleine menschen hun offergaven
en zij baden hem om de genade tot zich te nemen de
geuren hunner nederige bloemen, hunner zoete
wierook.
Maar als schoonste, vorstelijke offergave kwamen
soms de priesteressen en dansten haar verhevene sta-
tige rei aan de voeten der tempeltrappen,- daar, waar
hóóg, die Oppergod, wiens oogen ver weg staarden
boven haar uit, neerbuigend even, zijn blik kon laten
rustenqp hetgulden beweeg derrankevrouwenlijven.
In prille jeugd reeds waren zij den dienst van
Sjiwa, den machtige, gewijd, de tempelmaagden,
de schoonste kinderen uit het gansche land.
Zorgvuldig uitverkoren, werden zij, na lange jaren
van stage oefeningen tot wonderfraaie jonge
vrouwen gewassen, eindelijk begenadigd met den
offerdienst voor den Allerhoogste, wiens beeld uit
geweldigen steen gehouwen, voor haar des werelds
middelpunt vormde, mochten eindelijk zij haar Heer
haar schoonheid bieden, het gratievolle lijnenspel
van haar verrukkelijk lichaam, in fraaisten tooi.
Zóó was, hetgeen de vorsten offerden aan hun
Oppergod. Waar de gewone sterveling bloemen
en wierook gaf, om met den suaven geur den
Hoogen Heer genieting te schenken, daar bood
de vorst nog fijner, nog liefelijker: zijn bloemgeurige,
hemelschoone maagden, temidden der ijle, zinver-
rukkende wierookessentie.
Wonderlijke klanken, van een zoete geheimzin-
nigheid doorgeurd, tinkelden droomvaag door de
aanschaduwende avondatmosfeer; een klagelijke
snaar zong den weemoed van den tropischen
nacht, en rondom, uit de blauwe schemering,
the religious consecration of the devotedly worship-
ped deities hovered round the frail bodies that
floated over the forecourt of the temple just as the
bayaderes dance where Civa is worshipped as a God.
Once he was worshipped in Java too and to
his greater honour mortal man created astounding
works of art, grandiose temples of enchanting
design and excessive beauty, like jewels gleaming
with their charming wealth of colour beneath the
golden glory of the sun.
Amidst this luxury the Deity throned lofty
and immense, proud and cold. He seemed
almost to be unapproachable, the very centre
of the universe, which owed its creation to
him. At his feet the devotedly stooping, in-
significant mortals deposited their offerings and
prayed him in his mercy to accept the perfumes
of their humble flowers and sweet incense.
But as the most beautiful and royal offering,
sometimes the priestesses came and executed their
exalted and stately dances at the bottom of the
temple's flight of steps where up on high the
Supreme Deity whose eyes gazed in a far-off expres-
sion, could, when inclining slightly, rest his gare
on the glorious gestures of the slender female bodies.
In early youth already the temple-virgins had
been consecrated to the service of Civa, the mighty,
and they were the most beautiful children through-
out the land. Carefully chosen they had grown
into marvellously beautiful young women after
many years of steady exercises, at last to be
rewarded by being allowed to offer their devotion
to the Supreme Being, whose image, hewn in
enormous stones, to them impersonated the very
centre of the universe, and be allowed at last to
offer to their Lord their beauty, the graceful
movements of their enchanted bodies in the most
splendid of arrays.
Such it was that the Princes offered to their
Supreme Lord. When the ordinary mortal offered
flowers and incense to give enjoyment to the
delicate nostrils of the Lord, the Prince offered
still more exquisite and lovely things: his per-
fumed virgins of heavenly beauty amidst the
etherial and sensuous clouds of frankincense.
Wondrous sounds, laden with a sweet myste-
riousness, tinkled dreamely in the shadowy at-
mosphere of the evening, a plaintif string sang
the sadness of the tropical night and from out
of the blue twilight the voices of male and

3
neurieden de stemmen van zangers en zangeressen
een verwelkende melodie dan
dansten de gouden meisjes, haar vreemden, loomen
dans, de soeple lichamen wiegend als bloemstengels,
de slanke armen onduleerend als lenige slangen-
lijven, een dans, waarin alles scheen te verwelken,
die fascineerde door fanée gratie.
Rondom was zwijgen in den aandonkerenden
tropennacht; enkel de flikkerende schijn der onze-
kere toortsen scheen te leven, de hooge zingende
stemmen trillerden als slierten van geluid, ver-
dwijnend in de ruimte; dunne metaalklank der
kleine koperen slaginstrumenten tinkelde traag het
rythme, en droefgeestig zong de treurende snaar
haar weemoed uit in fijne, rechte tonen
Totdat ten slotte alle schoonheid vervaagde,
verklonk, en de tempelhof stil werd, en na te
droomen lag over het wonder, dat de tempel-
priesteressen wrochten.
Boven, hoog boven, stond het machtige beeld van
de godheid en staarde ver heen in den nacht, en het
was, of zijn oogen nog nalichtten van genoten pracht.
Zóó is, vóór vele eeuwen, de dienst der gouden
tempelmaagden geweest.
Een grijze legende verhaalt, hoe Brahma in
den godenlusthof zijn hemelnymfen schiep, Tot
een ideaal beeld boetseerde hij de schoonste
vrouwelijke vormen te zamen en gaf dit het leven.
Vele malen deed hij zoo, en schoon waren deze
maagden, het werk van zijn wil, zóó wondermooi,
dat hij telkenmale de oogen niet van haar af te
wenden vermocht, wen zij na hare schepping haar
eerbiedigen rondgang om der goden vorst volbrach-
ten. Brahma wenschte te leven in het voortdurend
genot harer bekoring, doch daar het zoo hoog
een god niet passend wezen zou het hoofd te
wenden naar haar, zoo schiep hij zich zeiven vier
aangezichten om zoo nimmer meer de hemel-
nymfen uit het oog te verliezen.
En deze goddelijk schoone meisjes waren het, die
op een paarlemoertintigen ochtend, toen de zon
de schuchtere zee in de armen nam, de danskunst
vonden.
Als glanzige sterren zweefden zij over den oceaan,
in de schoone regelmaat van een goddelijken
dans, met golving harer ranke lenigheid. Zij dansten
ingetogen van beweging, en in den fijnvlinderigen
zwier harer sluiers was de schuchtere schroom
der voorname schoonheid
female singers hummed a fading melody..., and the
golden girls danced their strange and languorous
dance, their lithe bodies bending like the stems of
flowers, the slender arms undulating like the supple
bodies of snakes, a dance in which everything seemed
to wither and which facinated by its faded grace.
Around stood the silence in the coming darkness
of the tropical night; only the glittering gleam
of the torches seemed to live, the high-toned
voices quavered like gushes of sound, disappear-
ing in space; the thin metallic sound of the small
brass percussion instruments languorously indicated
the rythme and melancholy the mournful string
sang its sadness in delicate but unwavering
notes.
Until at last all the beauty faded and the temple-
court became silent and lay a-dreaming about the
miracle which the temple-priestesses had wrought.
Up on high stood the mighty image of the God
and gazed far away into the night and his eyes
seemed to gleam with the afterglow of the
marvel just enjoyed.
Such, for many centuries, has been the ceremony
of the golden temple-virgins.
An ancient legend tells how Brahma created
his celestial nymphs in the divine paradise. The
most beautiful of female forms he sculptured into
an image and blew life into it. This he did several
times and most beautiful were these virgins, crea-
tion of his will; so extremely handsome that
again and again he could not keep his eyes away
from them, when they made their devoted peram-
bulations round the heavenly prince. Brahma
desired to live in continual enjoyment of their
charm but as it was not seemly for such exalted
a being to turn his head round to them, he made
himself four faces so that he might never loose
sight of the celestial nymphs.
These divinely beautiful maidens were they who,
on a morning bright with mother-of-pearl-like hues
when the sun kissed the bashful ocean, discovered
the art of dancing.
Like gleaming stars they flitted over the ocean's
waves in the beautiful rythme of a heavenly dance,
with graceful undulations of their slender and lithe
bodies. They danced with modest gestures and in the
delicate and butterfly-like flourish of their scarves
the timid diffidence of distinguished beauty found
expression

Grenzeloos was Brahma's vreugde
Bloesems op soepeldeinende stelen waren haar
teere bovenlijven, en haar armen waren als de
verlangend kronkelende lianen uit het oerwoud.
Zij dansten, en haar voeten leken niet te gaan,
haar wezen leek gewichtloos etherisch, volkomen
spierloos haar ledematen, die zich bogen en wend-
den in golvende lijnen.
Zoo kwam de danskunst tot de wereld over de
lichtende morgenzee. En de stervelingen, wetende
hoe groot het welbehagen was, waarmede de
Hooge Heer aanzag deze schoonheidsmanifestatie,
eerden hem steeds weer door dansoffers, waar-
voor de schoonste maagden uit het land nauw
waardig genoeg werden verkoren.
Van heinde en ver kwamen telkenjare de klei-
ne meisjes, kinderen nog, geleid tot voor den vorst,
en hij wederom koos de fraaisten, de meest wel-
gemaakten uit deze keurverzameling om haar te
doen opleiden tot de grootsche gewijde taak: het
opdragen der mystieke dansoffers. Enkel den
vorst paste de gave van dit voorname geschenk aan
zijn God; geen lager sterveling was het geoorloofd,
tempeldanseressen te bezitten. Zoo konden de
schoone meisjes blijven enkel het prerogatief van
het hof. En slechts aan enkele uitverkorenen waren
de offerdansen bekend, want het profane volk bleef
verre van zulke plechtigheid, die niet enkel den
steenen god in den hoogen tempel genot schonk,
doch ook den vorst en zijne gasten in vervoering
te brengen vermocht.
De geheimzinnige, schier volmaakte kunst der
danseressen bleef slechts — gierig — bewaard voor
de ingewijden, in mondelinge overlevering gaande
van de ouders op de jongeren.
Als eens, na woest bloedige botsingen, de Islam
zegevierde over de Hindoegoden, verdwenen de
tempeldansen, doch de danseressen, de aanval-
ligste maagden van het land, bleven aan het hof;
een voorrecht van den vorst, die haar voor zich
en zijn zeer gehuldigde gasten dansen deed. als
opperste eerbewijzing.
Door de eeuwen schreden zij en daalden af tot
in onzen tijd; ornamenten vol kleur-luister van het
toch al kleurrijke keizershof, nog als in oude tij-
den volkomen toegewijd met lijf en ziel aan haar
vorstelijken gebieder, aan wien welgevallig te zijn
haar eenig levensdoel schijnt.
Aan dit sprookjesachtige hof is veel wonderlijks,
veel dat geheimzinnig is, ondoorgrondelijk voor
4
And Brahma's joy was infinite
Like blossoms on supple stems were the fragile
upper parts of their body and their arms like the
longingly twisting lianas in the jungle.
They danced and it seemed that their feet did
not move, that they were weightless, etherial, and
their bodies that bent and inclined in undulating
movements, absolutely without muscles.
In that way the art of dancing came to this
world of man over the scintillating waters of the
ocean. And mortal man knowing the enjoyment
with which the Lord watched these manifestations
of beauty, honoured him again and again by
bringing him dance-offerings for which the most
handsome virgins of the land were chosen carefully.
From far and near every year the little girls,
children still, came to be conducted into the presence
of the Prince and it was he who selected the most
handsome and well-made from this choice-gathering,
to have them instructed for their proud and sacred
task: the execution of the mystical dance-offerings.
Only to the Prince it was seemly to bring such a
splendid offering to his God, no one of lower station
was allowed to even own temple-dancers. In that
way the beautiful maidens remained the exclusive
prerogative of the court. Only to a few elect-ones
the offering-dances were known: the vulgar
crowd was kept away from the ceremony, which
did not only give enjoyment to the stone God in
the high vaulted temple but also carried into rap-
tures the Prince and his guests.
The mysterious, almost perfect art of the dan-
cers was kept alive only for the initiated, by trans-
mission by word of mouth from the parents to
the younger generation.
When at last, after savage and bloody encoun-
ters, Islam triumphed over the Hindu Gods, the tem-
ple-dances disappeared, but the dancers, the most
handsome maidens of the land, remained at the
court as a privilege of the Prince who had them
dance for him and his most highly revered guests
as the greatest of honours.
They continued through the ages until in
our times, ornaments of sumptuous colour in
the already colour-full imperial court, still, as
in olden times, devoted with soul and body to their
liege whom to please is their greatest aim in life.
At this fairy-like court one finds much that is
strange and mysterious, unfathomable for strangers
who hail from the West and when they are

5
vreemdelingen, die uit het Westen gekomen, soms
door vorstelijke welwillenheid te gast genood, met
groote verwonderde oogen neerzitten, en voor een
oogwenk een sluiertip zien wijken van het vreemde,
het ongedachte en onbegrijpelijke, dat voor hen
dit Oostersch leven omgeeft.
Wanneer het frêle, slanke geluid der ivoren
viool aanzweven komt door de wijde ruimte van
de groote open voorhal, melankoliek en verlangend,
komen zij aangeschreden, de hofdanseressen, door de
zwaar gebeeldhouwde vergulde deuren, die dagelijks
gesloten zijn, zooals de breede muren rond haar.
Gelijk een sprookje van stille somptueuze pracht
is deze zwijgende bijna beweeglooze rij meisjes,
die onzichtbaar haast voortschrijden met nauwe-
lijksche glijding der smalle, gele voetjes.
Zoo komen zij, vier of negen te zamen, de
srimpi's of de bedaja's, poëtische overlevering
uit voorbije eeuwen.
Vaag preludeert het orkest, verweg aarzelend
begint de rebab tastend te zingen — enkele ijle weeke
toontjes — tot bemoedigend de koperen gamelan in-
valt, terwijl rythmisch zonder beweeglijkheid, de
danseressen volgens vaste wet schrijden naar haar
plaats, het gelaat tot den vorst gekeerd. Een schoon
geschubd slangelijf lijkt de smalle kronkelende sleep
achter hare voeten; zij staan er als godenbeeldjes, -de
oogen in deemoed neergeslagen, het bovenlijf iets
naar voren gebogen. Een enkel moment, dan zijgen
ze allen als matte bloembladeren ter aarde, en
brengen in diepste nederigheid haar groet : de
samengelegde fijne handjes voor het gelaat.
De danseresjes, devoot, maken met geheven
handen haar sembah, nijgen als het gedweeë riet
voor den sterken wind allen terzijde, om na
enkele sluierwuiving opnieuw haar biddenden groet
te brengen.
Dan rijzen zij, en zij gelijken de buigzame
stengels der waterlelie, waarop enkel hoofd en
armen te leven schijnen. De armen gaan en komen
in uiterste soepelheid, als lianen, waaraan de
onwezenlijk fragiele handjes zich te vervormen
weten tot vreemd-exotische orchideeën met ner-
veustrillende smalle bloembladen, die op den
zwaren gongslag nederzinken, alsof zij, verwelkende,
stierven in allerhoogste zaligheid — als bloemen,
die haar laatste diepste geuren geven, offeren,
tot een genieting aan wien zij aanbaden.
Levend wordt weer de schoonheid, nu de gamelan
een nieuwe wijs inzet, kwijnend eerst, dan sterker.
sometimes invited by royal benevolence they sit
down with large and wondering eyes to see for
one moment part of the veil raised from the
strange, unthought of and unfathomable something
which for them envelopes this oriental life.
When the frail, tender sounds of the ivory violin
come floating through the wide space of the
immense, open forecourt, melancholily and longingly,
the court-dancers proceed through the heavily
carved, gilded doors, which otherwise are always
closed looking as solid as the thick walls round them.
It is like a fairy tale of quiet, sumptuous splendour
this row of silent and almost immobile girls
who advance almost unnoticeably with hardly a
motion of their small, yellow feet.
There they come, four or nine together, the
srimpis or the bedojos, poetical remains from
ages of yore.
Vaguely the orchestra preludes, far away and, still
hesitating, the,, rebab" starts singing unsteadily—-a
few etherial and tender notes—until the brass
gamelan joins in encouragingly whilst rythmetically,
without animation, the dancers tread according
to prescribed rules to their places, their faces
turned towards the prince. Their narrow twisted
trains seem to be beautifully scaled snake-bodies;
they stand like small sculptures of goddesses, the
eyes turned down humbly, the upper part of the body
slightly bent forward. Just one moment of suspense,
then they all sink to earth like faded flowers
and bring the salute in utter humility, the delicate
hands joined together and covering their faces.
The dancers then devotedly make their salute with
raised arms, incline sideways like pliant reed before a
strong gush of wind, to bring once again their im-
ploring salute after a single flourish of their scarves.
Then they rise and they resemble the pliable
stem of a water-lily, only their heads and arms
animated with life. The arms bend and stretch in
extreme slenderness, like lianas, while the unreal
fragile hands attached to them, seem to shape like
strange, exotic orchids with nervously trembling
narrow petals which sink down at each heavy
beating of the gongs as if, whithering, they did
die in supreme ecstasy. Like flowers which give
forth their last deep perfume, an offering for the
enjoyment of him whom they adore.
Now that the gamelan commences another melody
this scene of beauty becomes again animated with
life, languishing at first, but then more vigorous. The

;
Gazige libellenvleugels worden de sluierslippen,
die zweven rond de goudbruine lichamen, zonder
eenig doel zonder opzet, of het moest zijn om
puur sprookjes-mooi te tooveren te midden der
zachtwiegelende figuren, die zweven als werden
zij bewogen door de amoureuze streelingen van
den tropenwind. Dringender wordt de muziek —
dan vragend, dan accelereerend— en vuriger wor-
den ook de bewegingen der wiegelende bloemen
zij zweven voorwaarts, de sluiers wijd, en keeren
weer in rondgang tot berustigend en
domineerend de gong een oplossing geeft, en
een hooge vrouwestem aanvangt te zingen een
verren zang, gewend te verklinken in de open
ruimten.
Zij staan, de danseressen, en in heur armen
beeldt zich de geest van den zang, die soms
kwijnend sterft, dan weer opleeft tot sterk, recht
leven, vuriger verhaast tot hitsend tempo. Zij
zweven in vlugger rythme nu, snel en sneller, en
plotseling op het hoogtepunt klinkt een schot
Als getroffen duiven zinken twee danseressen
knielend neder, terwijl angstig geschrokken de
zingende stem verijlt, en zelfs de koperen galm
niet klinken durft.
Maar, zich herstellend, zet de gong weer in
z'n zwaren slag, en de stem klinkt weer en de
sonore klanken treden weer aan, als de beide
danseressen, die bleven, haar dans voortzetten als
een zegebeweeg om de overwonnenen, die flauwtjes
meegebaren met haar kleurige sluierslippen, omdat
de overwinnaressen dansen rond haar en langs
haar tot zij ten slotte nederknielen voor haar
slachtoffers, de sluierslip ter hoogte van het gelaat,
beklagend, schreiend bijna om eigen wreedheid
jegens de teerdere bloemenzusters.
Daarna, herrezen weer, staan zij lang tegen-
over haar speelnootjes, lokkend met schoon lijnen-
spel, telkens den sluier even in slank gebaar ter
ooghoogte gebracht, noodend toch steeds, eindi-
gend in ijle zwerving rondomme, den sluier zwierig
wijd geheven.
Dan rijst eindelijk zij, die verraden wérd, en
danst opnieuw met haar zusteren.
De muziek verlaat de droeve kwijning en vol van
toon wordt weer haar triomfante gang, blijde over
deze gelukkige hereeniging van wat verdeeld was.
Weer fladderen uit de sluiers en buigen soepel
zich de lijven in vlinderlichte cadans, het vreugdege-
luk waart rond.
6
tips of the scarves now make the impression of being
gauzy insect wings that hover round the gold-brown
bodies, aimless and intentionless, or is it to conjure
pure fairylike beauty amidst the softly bending figu-
res, that hover as if they were moved by the amour-
ous caresses of the tropical wind? The music grows
more insistent, then questioning, then again accele-
rated and more passionate become also the move-
ments of the trembling flowers; they float forward,
scarves extended and turn back in a perambulation
until quieting and domineering the gong brings
the solution and the high voice of a woman com-
mences to sing a far-off song in the vacant space.
The dancers now hold on, their bodies remain still,
but in their arms finds expression the essence of the
song which sometimes dies languishing, then again to
live with strong and vigourous life, accelarated pas-
sionately to an exciting tempo. They float in quicker
rythme now, faster and faster until suddenly at
the culminating point a shot resounds....
Two dancers sink down like stricken doves,
whilst, fearfully scared, the singing voice becomes
a cry and even the brass reverberations do not
dare to resound.
But recovering, the gong again commences its
loud beatings, the voice and the sonore reverbe-
rations again resound, when the two dancers who
have remained continue their dance as in triumph
round the vanquished who move also slightly with
their coloured scarves. For the victors dance round
and past them, until at last they kneel down with
their victims, the tips of their scarf covering their
faces, mourning and almost weeping at their own
cruelty towards their fragile flower-sisters.
Then, after they have
alluring
risenwith they
beautiful
stand long
opposite their partners, ges-
tures, again and again
finishing
raisingintheir
etherial
scarves, inviting
continuously and
extended wide and
perambula-
tions, their scarf flourishing.
Then at last those who were betrayed rise and
dance once more with their sisters.
The music leaves off its notes of sad languishing
and its triumphant march becomes again full
of melody, rejoicing at this happy reunion of those
who a moment ago were divided.
Again the scarves flitter round and round and the
bodies bend pliantly in a feathery light cadance;
the joy of happiness hovers in the atmosphere.
Until, splendidly, the conquered of a moment

7
Tot.... verrukkelijk, de overwonnelingen van
zooeven het wapen getrokken hebben en het keeren
tegen haar zusters— de wraak!
Stervend kwijnt de muziek als de slachtoffers
dalen naar den vloer
En nog eens gaan nu deze overwinnaressen
haar zegegang rondomme en langs de nedergevel-
den, wreed en spelend, genietend in haren triomf,
niet achtend de smeekende gebaren, de diepwee-
moedige smartexpressie der armen.
Toch, geleidelijk sluipt het berouw aan, lang-
zamer, loomer worden de bewegingen der dansen-
den, zij schijnen te bidden om verontschuldiging,
zij knielen neder, de sluierslip hoog als om het
gelaat in schaamte te verbergen.
Aanmoedigend rijzen zij weer even; behaagziek,
wiegend de tengere heupen, staan zij tegenover
haar speelnootjes, lokkend en vragend, voorspie-
gelend de vreugde van jeugd en liefde in zuiver
schoon van gestyleerd gebaar; ten laatste getweeën
bijeen als tot beraadslaging in het midden, zwe-
ven zij plots weer langs elkander met luchtrythme
der deinende armen — een laatste vraag—en ver-
gevend rijzen de speelgenooten, hernemen heur
deel aan de schoonheid.
Vol en blijde gonzen de bekkens van den ga-
melan over deze hereeniging tot gaaf geheel, en
de zingende stemmen worden luid en sterk.
Te zamen is het gebaar, de serene wuiving, nog
eens zoo schoon en in herwonnen vreugde zwieren
breed en kleurig de sluiers dooreen tot een flon-
kerend juweel van gratie en schittering.
Loom-gracieus gebarend glijden de danseressen
voort in uiterste beheersching van haar kunst, haar
beeldingen gevend in onbegrijpelijke langzaamheid.
De smalle onduleerende slepen lijken wel een eigen
spel te spelen over den koel-glanzigen vloer, en de
metalen franjes aan de lichtkleurige sluiers zijn soms
als helle flitsen langs het stemmig donker bruin-geel
der batiks één zwijmel van ingetogen pracht,
van beheerschte vreugde aan eigen schoonheid,
aangrijpend als Oostersche ambergeuren
Tot eindelijk, als welkende orchideeën, de danse-
ressen zinken, laag, laag, neer op den vloer om
eerbiedig geknield haar devoten groet te brengen.
En weder nijgen zij allen diep terzijde het lenige
bovenlijf, zon-amoureuze bloemen.
De laatste stervende zang lijkt gereed om onder
te gaan in klankenschemering, de laatste gongslag
galmt diep, de uiterste sembah wordt tegelijk
ago draw their arms and turn them against their
sisters: revenge!
When the slain sink to earth the music dies.
The victors now again start a triumphal dance
round and past the slain, cruelly and teasingly,
enjoying their victory and unmindful of the
entreating gestures and the deeply melancholy
expression of misery of their antagonists
Yet gradually remorse creeps into their heart,
slower and more languishing become the gestures
of the dancers, they seem to pray for an excuse,
they kneel down, the tip of their Scarves covering
the face to hide it in shame.
Invitingly and coquettishly they now rise slight-
ly, swinging their slender hips and stand in front
of their comrades, alluring and promising the joy
of youth and love in gestures of pure and well
designed beauty; at last, two together they stand
as if deliberating in the centre, when suddenly
again they float past each other with an etherial ryth-
me of their heaving arms; then- a last question-and
their partners rise forgivingly and accept again
their part of the beauty of the group.
Full and glad
resound at the
the
reunion
cymbals
andofthe
thesinging gamelanvoices now
become louder and stronger.
Together the movement of serene flourishing is
yet more beautiful and in recaptured joy the scarves
now float wide and colourfull together to a gleaming
jewel of gracefulness and glitter.
Motioning langourously and gracefully the dan-
cers continue with an absolute control of their
art, indicating their conceptions with inconceivable
slowness. The narrow undulating trains seem to
carry on their own play on the coldly gleaming
floor, and the metal fringes of the brightly tinted
scarves are sometimes like shrill gleams on the
quiet dark brown-yellow of the batiks. It is an
intoxication of sedate splendour, of controlled joy
at their own beauty, thrilling like the perfume of
oriental amber
Until at last like fading orchids the dancers
sink down to the floor, lower and lower, to bring
again their devote salute, kneeling respectfully.
Again they incline the upper partof their body
sideways like flowers amourous of the sun.
The last dying song seems about to disappear
in a twilight of sounds, the last reverberations
of the gong resound, the final salute is made

geheven nog wat ijl, fijn nagebibber der
violensnaren, in mineur treurend om vervlogen
droom, en de sprookjesdanseressen verheffen zich
loom en schrijden heen als een reeks onbewogen,
onaandoenlijke godenstatuetten naar vanwaar zij
kwamen : de veilige schutting harer paleisvertrek-
ken
De laatste zilveren klankendroppels vervagen....
Dan valt de stilte van den tropennacht.
Hoofdstuk II.
Wie iets meer van deze Javaansche danskunst
zou willen weten, en ontwakend uit de betoovering
van dezen schoonen droom, zich tot de realiteit
wil wenden om te trachten deze uitingen wat
dichterbij te bezien, ondervindt de speciale moei-
lijkheid, dat de kunst der danseressen beperkt
blijft tot enkele voor het publiek gesloten plaat-
sen, de vorstenhoven op Java, en deze gestyleerde
dramatische kunst, ook wel het dansdrama ge-
noemd, niet, zooals b.v. de wajang, het batikken
of zelfs de wajang orang, naar buitenuit vertoond
wordt.
De dansen, welke men op Java ziet uitvoeren
door z.g. straatdanseressen, menschen, die door
een ieder kunnen worden gehuurd, om, begeleid
door de muziek van enkele instrumenten, een paar
dansen uit te voeren, zijn een flauwe nabootsing van
de werkelijk geacheveerde kunst der hofdanseressen.
Naar deze is dus geen meening te vormen.
De mannelijke dansers, die hun uitvoeringen,
schoon niet populariseeren, dan toch meer voor het
publiek vertoonen, geven krachtens hun aard louter
strijd van mannen tegen mannen; zij beelden dus uit
krijgsdansen, gestyleerde gevechten van twee helden,
soms vergezeld van hun schildknapen en gevolg.
Deze vechtdansen zijn beter bekend dan de
vrouwendansen, welke, zooals gezegd, in hun
zuiveren vorm besloten blijven tusschen de hooge
muren der vorstenverblijven om een enkele keer,
ter gelegenheid van een ceremonieele receptie of van
een statig hoffeest, bij wijze van te waardeeren
gunst, te worden vertoond aan's vorsten bezoekers
In deze zeldzame gevallen worden de daaraan niet
gewende oogen der gasten geboeid door een karak-
teristieke en zeer stijlvolle, statige schoonheid.
De verbaasde vreemdeling zit bij die gelegen-
8
simultaneously. Still a slight etherial
trembling of the violin strings, as if/mourning
over a lost dream: the fairy dancers rise,
languidly and tread on like a row of unmoved
and unaffected goddesses to the place from whence
they came: the safe protection of their palace-
rooms
The last silvery drops of sound fade away...
Then comes the stillness of the tropical night.
CHAPTER II.
Who wishes to know a little more about the
Javanese art of dancing and, freed from the spell
of this beautiful dream, to turn to the world of
reality with the intention of endeavouring to view
its expressions a little closer, meets with the dif-
ficulty that the performances are limited to a few
places closed to the public, the princely courts
of Java. This very intricate dramatic art, sometimes
called the drama of dancing, is not shown in
public as is the case with other arts : the wayang
kulit and the batik, and even the wayang
orang.
The dances which one sees executed in Java
by so-called streetdancers, who anybody may
hire to perform a few dances to the accompani-
ment of a few musical instruments, are only a
faint reflection of the truly finished art of
the court-dancers. From them one cannot form
an opinion.
The male dancers who appear more in public,
although they do not popularise their art, show
by their very nature only fights between males:
they perform war-dances, intricate fights between
heroes and are sometimes accompanied by pages
and a train of followers.
These war-dances are better known than the dan-
ces of females, which as has been mentioned, remain
in their pure form closed in between the high walls
of the princely residences to be performed just
for once at the occasion of some ceremonial recep-
tion or stately court-feast ^before the guests of
the prince as a token of his highly to be valued
esteem. In these rare cases the wondering and
unaccustomed eyes of the guests witness a very
characteristic and stately form of beauty.
The closely observing stranger sits at such

9
heden met gespannen aandacht te kijken, terwijl
de Javaan gemoedelijk babbelt, rookt, en een
kaartje legt om zoo nu en dan een blik te werpen
op het vertoonde, hetgeen bij de voortdurende
herhalingen voldoende is om niets van de hande-
ling te missen. Het gevolg hiervan is, dat de
Europeaan na betrekkelijk korten tijd zeer ver-
moeid is, terwijl de Javaan het schouwspel urenlang
kan blijven gadeslaan.
De dansen zijn in het algemeen in te deelen in drie
groepen : de feest-of gezelschapsdansen, de krijgs-
dansen en de ceremonieele of religieuze dansen.
Tot deze laatste groep behooren zonder twijfel
de door vrouwen uitgevoerde hofdansen.
De statige, plechtige muziek, de uiterst beheersch-
te, langzame dansbewegingen duiden dit aan.
Vermoedelijk zijn het zeer oude dansen geweest,
tempeldansen, uitgevoerd door priesteressen, die
ter eere van de godheid in den tempelhof
haar kunst opdroegen, ten offer boden aan Shiwa,
Wishnoe of Brahma. Amusementsdansen waren
deze uitvoeringen toen zeker niet.
Daar in dien ouden tijd de tempels slechts op
last der vorsten gebouwd werden, hetzij uit
religieuzen drang, ter kwijting van geloften, dan
wel om de godheid tot een gunst te bewegen,
zoo is de veronderstelling aannemelijk, dat de
tempeldienaressen ook in dienst dier vorsten
stonden en dat deze priesteressen later, toen
onder den onstuimigen aandrang van het Moham-
medanisme de dienst in de Brahmaansche tempels
verliep, verbonden bleven aan het hof, om den
vorst periodiek van haar kunst te doen genieten.
Deze kunst werd zoodoende een prerogatief
van den vorst en kristalliseerde in haar over-
levering van geslacht op geslacht.
De vrouwendansen aan de hoven van Solo en
Jogja, d.z. de srimpi-en bedajadansen, hebben voor
den oppervlakkigen toeschouwer veel overeen-
komst; zij verschillen voornamelijk in het aantal
der danseressen, vier voor de srimpi-, negen voor
de bedajadansen. Voor wie deze vertolkingen
met studie volgen, gaat het verschil echter oneindig
dieper, want voor wat betreft gebaren en lichaams-
expressie, is er niet veel gelijkenis in beide dansen.
De juiste beteekenis dezer hofdansen is verloren
gegaan; tot dusver heeft geen Javaan daaromtrent
inlichtingen kunnen verstrekken.
De invoegsels van pistoolschoten of drink-
manualen met karaffen en glaasjes, zooals deze
occasions watching the performance attentively,
whilst the Javanese talks pleasantly, smokes, may
even play at cards to give an occasional glance
to the performance, which is quite sufficient not
to miss any part of the action, considering the
recurring repetitions. The result is that the Euro-
pean is tired after a comparatively short time
whilst the Javanese can continue to attend the perfor-
mance for hours.
The dances might generally speaking be divided
into three groups : the feast or society-dances, the
war-dances and the ceremonial or religious dances.
To this last group belong without a doubt the
court-dances of Javanese maidens.
The stately, solemn music and the extremely
well-controlled slow movements of the dancers
point to this. These have probably been very
ancient temple- dances, executed by priestesses who
to the greater glory of the deity offered their art in
the temple-court to Civa, Vishnu and Brahma.
Dances just for amusement, these performances
were certainly not.
As in those olden times temples were only built
at the command of the princes, either from reli-
gious zeal, to redeem vows, or to induce the
deity to some act of good will, the supposition
that the temple priestesses were also in the ser-
vice of these princes is quite reasonable and that
they remained attached to the court when later
the service in the Brahma temples collapsed under
the turbulent wave of Islam, to allow the prince
to enjoy their art at intervals.
In that way this art became a prerogative of the
prince] and cristallised into tradition from generation
to generation.
The dances of maidens at the courts of Solo
and Djocja, the srimpi and bedojo-dances, have
for the superficial observer much similarity; they
differ mainly in the number of dancers who per-
form, four with the srimpi and nine with the bedojo-
dances. But for those who have studied these dances
more closely, the difference goes far deeper for
as far as gestures and bodily expression are con-
cerned, there is not much similarity. The exact
meaning of these court-dances has been lost, no
Javanese has up to the present been able to give
any information.
The insertions such as are usual at the Solo
court of pistol-shots and drinking- manuals with
decanters and glasses must be considered as ori-

aan het Solosche hof gebruikelijk zijn, moeten
worden beschouwd als afkomstig van den een of
anderen vorst, die zoo'n kleine pikante nieuwigheid
in die eeuwige plechtstatige tradities wel aardig
vond ter onderbreking van de al te strakke
lijn. Hiermede is een te betreuren stijlverknoeiïng
ingeslopen, want nadien zijn de pistolen en karaffen
en glaasjes helaas tot traditie geworden, en worden
zij in geen enkelen Soloschen hofdans vergeten.
Wat de muziek betreft, men zou bijna geneigd
zijn te zeggen, dat zij bij de srimpi- en bedajadansen
is geworden tot bijzaak, tot een voorwendsel om
tot den dans te komen en ter verzekering van het
rythme en de cadans. De zang, die haar onaf-
scheidelijk begeleidt, is een aria, waarvan de tekst
geen enkele aanraking heeft met het vertoonde. Dit
werkt zoo verwarrend, dat de inhoud dezer
gezangen wel eens wordt verondersteld weer te
geven de beteekenis van den dans, hetgeen de
misvatting slechts grooter doet worden.
Een zakelijk verband is in den dans zelve even-
min te vinden. Wel zijn er sommige gedeelten,
die klaarblijkelijk een geheel vormen, doch deze
staan dan weer los van overige. Ook de danseressen
voelen zelf geen verband meer; wel weten zij
wat sommige „tembangs" moeten weergeven,
doch verder reikt noch haar kennis, noch haar
weetgierigheid.
Traditiegetrouwheid is het voornaamste kenmerk
van deze dansen; nergens verraden ze eenige
aanduiding van eigen temperament, eigen voelen.
De dansleeraressen streven er krachtig naar
om alles te bannen, wat maar eenigszins op
persoonlijke afwijking zou duiden. Een bepaalde
figuur wordt op een bepaalde wijze tot uitvoering
gebracht niet anders dan dit honderdtallen van
jaren geleden geschiedde. Daarom is het mogelijk
geweest haar eeuwenoude schoonheid in levende
arabesken te bewaren.
Het dagelijksch leven van de bedaja's te Solo
is hoogst beperkt en even beheerscht als de dansen,
welke worden uitgebeeld. Oude gebruiken en
gewoonten omsluiten haar als de kratonmuren van
alle zijden en benemen haar daardoor de vroolijke
onbezorgdheid reeds in de kinderjaren.
Op jongen leeftijd worden de bedaja's door den
goeroe gekozen; zijn rondspiedend oog ontgaat
geen kinderlijke schoonheid, als hij door de kam-
pongs loopt. Stemt de Soenan in waardeering met
den goeroe overeen, dan wordt het nieuwelingetjein
10
ginating from some prince who might have liked
such a little piquant novelty in these everlasting-
ly solemn traditions, to break the line which had
been drawn too straight. In that way a deplorable
spoilation of style has crept in, as afterwards
these pistols, decanters and glasses have also become
tradition and can now be seen in every court-
dance at Solo.
One feels almost inclined to say that with the
srimpi and bedojo-dances the music has become
a matter of minor importance, an excuse to com-
mence dancing and to assure the rythme and
cadance. The singing which accompanies it in-
separably consists of an aria, the words of which
have not the slightest bearing on the performan-
ce. This works so misleading that sometimes one
supposes the words of the song to be in concord
with the meaning of the dance, which only adds
to the confusion.
In the dance itself an essential connection cannot
well be found, although there are a few parts which
seem to form a unity, but these are again separate
from the others. The dancers also do not feel any
connection, they do know what some "tembangs"
are supposed to portray but neither their know-
ledge nor their desire for knowledge goes any
farther.
The close observance of tradition is the main
characteristic of these dances; nowhere do they
betray any indication of individual temperament or
feeling.
The dancing teachers aim at effacing everything
which would indicate the slightest personal
deviation. A certain pose is executed in a pres-
cribed manner, similar to the way it was done a
few centuries ago. This has made it possible to
preserve this ancient beauty in living arabesks.
The daily life of the bedojos at Solo is as limi-
ted and controlled as the dances which they exe-
cute. Old customs and habits encircle them like
the kraton (palace)- walls on all sides and rob
their youth of the happy carefreeness of other
children.
The bedojos are chosen by the guru at an
early age; when he strolls through the kampong
(village) his prying eyes do not miss one childish
beauty. Does the Sunan in his appreciation agree
with the guru, then the newcomer is accepted into
the royal home, the childs own circle of friends and
relations is strictly closed and contact not restored

v.m. en 2 uur n.m. ingestudeerd vóór den troon. In deze ochtenduren dansen 45 bedaja's in vijf groepen van 9 op den marmeren vloer van het verhoogde pandapa-midden. De beste danseressen staan natuurlijk vooraan en geheel achteraan komen de kleine nieuwelinge- tjes, de kain rond haar tengere lijfjes, haar armpjes golvend in rythme met de gamelan-muziek. Blijkt het na eenigen tijd, dat een dier meisjes geen voldoende vorderingen maakt, dan wordt zij in zekere ongenade aan haar familie teruggegeven. Tijdens de repetities zitten de loerahs in rustige leiding, met haar- scherp geoefend oog lettend op elke mogelijke fout, die verbetering zou behoeven, naast de danseressen op den grond. Buiten de uren van oefening en uitvoering zijn enkele dier bedaja's dienaressen van de jonge prin-

11
het vorstelijk tehuis opgenomen; het geheele eigen
kringetje wordt voor het kind gesloten en niet eerder
wordt het contact met haar familie hersteld, dan
wanneer de jonge schoonheid begint te verwelken,
hetgeen al vroeg geschiedt n.l. op haar 20 a 25ste jaar.
Ingeval een bedaja den Soenan een kind schenkt,
blijft zij in het paleis als een der bijvrouwen.
In het ontkennend geval wordt het huwelijk voor
haar vaak geregeld met een adellijk Javaan. Ook
komt het voor, dat de bedaja zóó onder den in-
vloed van het leven aan het hof geraakt, dat zij
er later blijft als dienares of dansleerares. Moge
dit leven ons niet zeer aanlokkelijk, toeschijnen,
toch beklagen deze jonge vrouwen zich niet over
haar lot, omdat zij er van jongsaf aan gewend
zijn het als een eer te beschouwen eens hofdan-
seres te mogen worden.
De leidster der bedaja's, de loerah, heeft onder
zich assistent-loerahs, die de aanvangsoefeningen
der kinderen leiden.
Over de eindelooze oefeningen, die de kleintjes
dagelijks verrichten, moet men niet te licht denken.
Die volkomen bewegelijkheid der spieren wordt
slechts door pijnlijke en vervelende oefeningen
verkregen. In rijen zitten de meisjes voor de
leidster, die haar leert het bovenlijf te wenden en te
buigen, terwijl het onderste gedeelte roerloos blijft,
en de handen en armen te heffen in harmonische
gebaren tot de meest volkomen lenigheid is bereikt
en de armen in staat zijn tot rythmisch bewegen
van den schouder tot de teere vingertoppen toe.
Drie keer per week, Maandag, Woensdag en
Zaterdag, wordt de dans's morgens tusschen 1 1 uur
until the young beauty starts to fade, which
usually happens very soon, at an age of twenty
or twenty five years.
Does the bedojo bear a child of the Sunan,
then she remains in the palace as one of the
harem-wives, but if not, a marriage is often arranged
with a noble Javanese. It happens also that a
bedojo comes so thoroughly under the influence
of the court that she remains as a mere servant
or a teacher of dancing. Although to us such a
life may not seem very attractive, yet these young
women do not complain, as they have been used
to consider it as the greatest of honours to be
ajlowed to become a dancer at the court.
The mistress of the bedojos, the lurah, has
again under her assistant-lurahs who control the
first exercises of the children.
One should not think too lightly about the
interminable exercises which these children have
daily to carry out. The absolute control of the
muscles is only mastered by painful and tedious
practice. The girls sit down in rows in front
of the teacher who teaches them to turn and twist
the upper part of the body whilst the lower
limbs remain motionless and to raise the hands
and arms in harmonious gestures until the utmost
of slenderness is reached and the arms may be
moved rythmetically down from the shoulder to
the tender fingertips.
The dance is studied three times a week, on
Mondays, Wednesdays and Saturdays between the
hours of 1 1 in the morning until 2 in the afternoon,
and before the throne. During these morning hours
45 bedojos dance in five groups of 9 on the marble
flour of the elevated centre of the pendopo.
The best dancers are of course in the front-row
and away in the back are the little novices, the kain
twisted round their slender waists, their arms
undulating rythmetically to the gamelan-music.
Does it after some time become evident that
one of these little girls does not advance rapidly
she is returned to her family in certain disgrace.
During the repetitions the lurahs sit down along-
side the dancers, quietly watching with sharp and
experienced eyes for every mistake which needs
redressing.
Outside the hours of practising some of these
bedojos are servants to the young princesses or
wives of the Emperor, others batik and again
others have to serve as a distraction to their

sessen of vrouwen van den Keizer, andere batikken
en weer andere moeten hun heer afleiding bezorgen.
Vóór het uur van den dans onthouden zoowel be-
daja's als srimpi'szich verscheidene uren van voedsel.
Welke de gaven van danseres en zangeres in
de oudheid moesten zijn, deelt ons Sylvain Levi mede
in zijn „Théatre Indiën", waar hij de ideale ver-
eischten van dit ambt beschrijft:
De danseres is kundig in het bespelen van
vele instrumenten en verstaat in volmaaktheid de
kunst van dansen en zingen. Zij is vrij actief,
onvermoeid en overtreft alle andere vrouwen in
schoonheid, jeugd, bekoorlijkheid.
Srimpi's en bedaja's in Solo zijn bekend met de
folklore en legenden van het land; het leeren van
verzen vormt met de kennis der voornaamste
tooneelstukken een deel van haar opvoeding. Zij
moeten zoowel de geschiedenis van haar vaderland
kennen als de beteekenis van elke intonatie, van
elk rijzen en dalen van de tonen der gamelan,
waar deze zich in oude verhalen uitzingt.
Het is dan ook niet te verwonderen, dat zij
in het oog van de zooveel minder ontwikkelde
volksklasse een hooge plaats innemen. Al zijn de
tijden veranderd, in zekeren zin blijven zij wat
de tempeldanseressen in vroeger eeuwen waren.
Zich uitlevende in haar aanbidding voor de
Godheid, vervullen zij haar hoogste plicht.
Keeren wij ons van de bedaja's, de schoone
danseressen, die als uitverkorenen haar weg naar den
kraton vonden, tot de srimpi's, dan zien wij, dat
de sociale positie dezer laatsten een geheel andere
is. Zij toch zijn de dochters en kleindochters van
den Soenan en de aristo's der danseressen. Hoe-
wel ook voor haar de oefeningen vanaf de prille
jeugd beginnen en zij reeds op den leeftijd van
6 jaar geregeld de danslessen volgen, is het voor
haar in plaats van een beroep, niet anders dan een
voltooiing van haar opvoeding. Het verhoogt de
sierlijkheid, van houding en beweging, welke onaf-
scheidelijk is van de Javanen van hooge geboorte en
vervult de prinsesjes met liefde voor deoudelegenden.
De srimpi's behoeven de lange repetitie-uren
vóór den troon niet mede te maken. Zij hebben
dan het prettiger bestaan van het schoolleven in
het paleis, waar zij onderwezen worden door een
Hollandsche dame, die even goed in het Javaansch
als in haar moedertaal thuis is; ook wordt het enkelen
prinsessen onder goed geleide toegestaan Engelsche
12
master. Before the dance bedojos as well as srimpis
refrain for several hours from taking food.
What gifts the dancers and singers of antiquity
must have possessed tells us Sylvain Levi in his
work, "Théatre Indien", where he describes the
ideals of the profession as follows:
The dancer is clever at playing various instru-
ments and knows to perfection the art of dancing
and singing. She is rather active, untireless and
excels all other women in beauty, youth and
charm.
Srimpis and bedojos in Solo are acquainted with
the folklore and legends of the land, poetry as
well as a knowledge of the most important stage-
productions, form part of their education. They
must know the history of their native country,
as well as the meaning of each intonation of the
ascending or descending notes of the gamelan,
when the latter tells the old tales in musical
strains.
Therefore it is not to be wondered at that in
the eyes of the less educated classes of the people
the dancers hold a high place. And although times
have changed in a way, these maidens still remajn
to be for the Javanese what in former centuries
the templedancers were.
Living their lives in adoration of the Deity
they carry out their highest duty.
Now let us turn from the bedojos, the beautiful
dancers who found their way to the kraton by
being chosen, to the srimpis, and we see that
the social position of the latter is quite different
for they are the daughters and step-daughters
of the Sunan himself and the flower of the female
dancers. Although for them also practising starts
at an early age and they attend the dances from
their sixth year onward, for them it is instead of
a profession a finishing of their education. It
heightens their elegance which is inseparable from
the Javanese of high birth, and fills the princesses
with love for the old legends.
The srimpis need not attend the long repetition-
hours before the throne. They lead a more plea-
sant existence of school-life in the palace where
they are instructed by a Dutch lady, as well ver-
sed in Javanese as in Dutch. Some princesses are
even permitted to follow English lessons under
proper escort outside the kraton whilst their
spare hours are used in learning to batik, and

les buiten den kraton te nemen, terwijl de vrije uren
benut worden om batikken te leeren en onderwezen
te worden in de Javaansche etiquette en litteratuur.
Korte jaren slechts mogen deze prinsesjes haar
verrukkende dansen in opperste gratie vóór den troon
geven. Tot den leeftijd van ongeveer veertien
jaar dansen zij in haar volle bekoring; dan wacht
haar het huwelijk naar den wil van den Soenan.
Wie de srimpi's en bedaja's ooit heeft zien dansen,
zal dit nimfenspel nimmer vergeten.
De kleeding der srimpi's en bedaja's doet ons de
illusie behouden, dat zij bloemen zijn, oude liefdeza-
ngen fluisterend in haar ry thme van hand en armen.
Het lichaam, waarom zeer strak gespannen de
kain, d.i. het kleed, in nuances van bruin, de
uiteinden tusschen de voeten als een sleep naar
achteren geslagen, komt een stammetje zeer nabij;
de handen aan de slanke armen gelijken de bloe-
sems, welke de muziek der gamelan als de wind
vóór-en achterwaarts doet wuiven.
De schoonheidsindruk wordt versterkt door de
gelijkheid in kleurenschema, waardoor niets als het
ware naar voren springt; zoo worden voor den
dans bepaalde kainpatronen met kleine motieven
in streepverdeelingen gebruikt.
Een srimpicostuum bestaat uit een lichtbruine
kain van het parangroesakpatroon; een blauw
satijnen lijfje (mèkak) eindigt onder de armen en
is van onderen en boven met goud versierd; een
breede gazen of zijden sjerp (sampoer, sonder),
waarvan de slippen tot vóór op den grond vallen,
wordt vastgehouden door een nauwen, gouden of
zilveren band met (diamanten) gesp (slèpé). Van de
smalle kroon hangt naar achteren tot op het middel
af een gazen, zwarte sluier, doorweven met zilver.
Bedaja's en srimpi's dragen een lage kroon, die het
hoofd in bevallige lijn omsluit; de kronen der bedaja's
zijn evenals de armversierselen, wel van verguld leer.
De lippen zijn even rood aangestipt, gelaat en bo-
venlijf met borèhzalf ingewreven, de oogharen zwart
gemaakt, de wenkbrauwen in boog geschilderd.
Op het voorhoofd wordt dan de z. g. laler mén-
tjok geplakt, diamantvormig uit een sirihblad gesne-
den; verder wordt aangebracht de zevenpuntige
voorhoofdstooi, paésan, waarbij vijf punten over het
voorhoofd vallen-en twee over de ooren. Deze laat-
ste wordt verkregen door samenplakken van de ha-
ren, ook wel door beschilderen met zwarte was.
Uit de kapselvorm (bokor mengkoereb), waarin
een halvemaanvormige kam prijkt, vallen melati-
slingers (gadjah ngoling); aan het begin der wrong
13
the finesses of Javanese etiquette and literature.
Only for few years these princesses are allowed to
execute their splendid dances in charming grace
before the throne. Until the age of about fourteen
they are allowed to perform, then awaits them
marriage in conformity to the Sunan's wish.
Who has once seen the srimpi and bedojo-
dances will never forget this play of nymphs.
The dress of the srimpis and bedojos makes us
keep the illusion that they are flowers which
whisper ancient songs of love to each other
through the medium of the rythme of arms and
hands.
The brown-tinted kain tightly enveloping the
body, the extreme ends turned like a train back-
ward between the feet, makes them look nearly like
a stem of a plant, the hands of the slender arms
are like blossoms which are waving up and down
as to the wind, at the music of the gamelan.
The impression of beauty is strengthened
by the similarity of the colour-scheme so
that there are no contasts; and for the dance
only special designs of small figures and
stripes are used.
A srimpi-dress consists of a light brown kain
of the parang- rusak design, a blue satin jacket
(mèkak) which ends at the lower part of the arms
and the upper part decorated with gold, a broad
gaudy or silken scarf (sampur, sonder), the tips
of which are suspended in front and trail to the
ground, kept up by a narrow gold or silver rib-
bon with diamond clasp. From a small crown
hangs backward to the waist a gaudy black veil
interwoven with silver.
Bedojos and srimpis wear a low crown which
encircles the head in an elegant line; that of
the bedojos is sometimes made of gilded leather
similar to the decorations round the arms.
The lips have been lightly painted red. the face
and upper part of the body rubbed in with boreh-
cream, the eye-lashes blackened and the eye-
brows painted in the form of arches.
On the forehead is pasted the so called "laler
mentjok", cut in the shape of a diamond from the
leave of sirihplant; there is furthermore a seven-
pointed headdress "paésan" from which five points
fall down over the forehead and two over the ears.
It is formed by pasting the hair together or by
painting it with black wax.
From the headdress (boker mengkureb), de-
corated with a crescent-shaped comb, hang

14
hecht zich een roode roos, om de wrong heen een
net van melatibloemen (roedji timoen). Boven het
haar uit rijzen zeven gouden en zilveren trilornamen-
ten (vlinders en bloemen-tjoendoek mentoel-), die bij
elke beweging meebewegen, verder kleine gouden
bloemetjes, soms nog een diamanten vlinder.
Het borstkleed (kemben), dat het bovenlijf tot
onder de armen bedekt, laat hals, armen en
schouders geheel vrij.
De dodot d.i. het hofkleed (alas alasan), is don-
kerindigo gekleurd en met gouden primitieve dier-
of plantmotieven versierd. Op den rug slaat het
kleed driehoekvormig af en wordt het bijeen
gehouden door de onmisbare sjerp. Het geheel
wordt omsloten door den buikband, waaruit van
voren uit de slèpé een bloemslinger (boental) over
de heupen achter langs valt. Deze boental is
van bladerrozetten gemaakt, geel, oranje, violet en
groen, aan elkander geregen. Naast de gesp worden
aan elke zijde vier hangbloemen gehecht.
Schitterende sieraden verhoogen den indruk,
waarbij vooral opvallen de groote oorknoppen
(soeweng), de gouden sang-sangan, bestaande uit
drie (of minder) onder elkaar hangende, gouden
halve manen en de bovenarmbanden (kelat baoe).
Indien, wat wel gebeurt bij sommige bedajadansen,
de danseressen door jongelingen vervangen worden,
zijn deze geheel gelijk gekleed op de oorver-
sierselen na.
Eenige bekende srimpidansen zijn ontleend aan
den Serat Ménak, waarin de geschiedenis wordt
verhaald van Ménak, anders gezegd Soeltan Wi-
radi, een Arabisch vorst, oom en voorganger van
den profeet Mohammed, b.v. de srimpi Djem-
parang; de Rengga Wati, waarin 5 danseressen
optreden, vindt zijn oorsprong verklaard in het
handschrift Angling Darma')
Op den verheffingsdag van de Ratoe Mas wordt
de srimpidans: Anglirmendoeng uitgevoerd. Deze
dans is in twee gedeelten verdeeld; bij het eerste
gedeelte is de muziek ijl en hoog; het tweede deel
wordt door een zwaarder orkest begeleid.
Een srimpidans onder begeleiding van de Gen-
ding ajak-ajakan stelt voor den strijd van Ardjoena-
sasra tegen Soemantri om dezen, zoo hij het wint,
tot rijksbestuurder te maken. Bogen en pistolen
komen hierbij te pas en er wordt bij geworsteld.
De strijd tusschen Soeltan Agoeng van Mataram
') Dr. Groneman. In den Kedaton te Jogjakarta biz. 20.
wreaths of melati flowers; to the base of the
tors is attached a red rose, and round it a netting
of melati. Above the hair rise seven gold and silver
ornaments (butterflies and flowers) which tremble at
each movement of the dancer, furthermore small
gold flowers and sometimes a diamond butterfly.
The "kemben" which covers the upper part of
the body to below the arms, leaves neck, arms
and shoulders bare.
The „dodot" or court-dress is coloured dark-
indigo and decorated with primitive gold animal
or plant designs. The dress is folded three times
at the back and is kept together by the indis-
pensable scarf. Everything together is encircled
by a girdle from which is suspended in front a
wreath of flowers trailing across the hips. It is
made of leaf-rosettes, yellow, orange, violet and
green. Next to the clasp are on both sides
attached four flowers.
Splendid ornaments heighten the impression and
especially the large ear-drops (suweng) are very
striking and the gold sang-sangan, consisting of
one, two or three gold crescents suspended below
each other and the bracelets round the upper,
arms (kelat bahu). In case the female dancers are
replaced by boys which sometimes occurs with
the bedojo-dances, these are dressed exactly simi-
lar except for the ear-rings.
Some well known srimpi-dances are borrowed
from the Serat Menak, which contains the story
of Menak, or Sultan Wiradi, a prince from Ara-
bia and uncle and predecessor of the Prophet Mo-
hammed, like the srimpi Djemparang; the Rengga
Wati, in which five dancers perform, originates
from the manuscript Angling Darma.
At the accession-day of the Ratu Mas (Empress)
the srimpi-dance Anglirmendung is performed.
This dance is divided into two parts: in the first part
the music is eery and high-toned, in the second a
stronger orchestra accompanies the dance.
A srimpi dance with the accompaniment of the
Gending ajak-ajakan (a musical intonation) tells of
the struggle of Ardjunasasra with Sumantri to secure
for the former, in case he should be the victor, the
grand- vizarship. Bows and arrows and pistols are
used and a wrestling bout is included.
The fight between Sultan Agung of Mataram
with one of the less important princes for

d.i. wanneer de weekdag Dinsdag met den pasardag Kliwon samen valt. Omtrent den oorsprong van dezen dans wordt het volgende verhaald „Ratoe Kidoel, de Godin der Zuidzee, verliefd op Soeltan Agoeng, openbaarde deze liefde in een minnedicht, dat zij dansende voor Agoeng voor droeg. Agoeng geraakte zóó onder den indruk, dat hij besloot lied en dans door zijn bedaja's bij zeer bijzondere gelegenheden te laten opvoeren ter herinnering aan de ontmoeting met de Ratoe Kidoel. Deze laatste liet zich er voor vinden per- soonlijk de bedaja's te instrueeren". Daar lied en dans nu als heilig worden be- schouwd, mag het instudeeren ervan, zooals boven vermeld, tot heden ten dage alleen op den gewijden dag Anggarakasih plaats hebben. Zoowel aan de instudeering als aan de opvoering zijn verschillende ceremonieën verbonden. Een eerste vereischte is, dat bij het begin een spijsoffer (sadjèn) wordt ge- bracht aan Ratoe Kidoel en dat daarbij wierook

:
met een der kleinere vorsten om de superioriteit
wordt met lansen bevochten (gending mbat-mbat
pendjalin). Hierbij valt het gestyleerd toiletmaken
in het bijzonder op.
De strijd-van twee hemelnimfen (widadari) voor
de déwa's, die verondersteld worden het koor te
zingen, wordt vertolkt door een anderen dans.
Het is een schijngevecht tusschen de nimfen
Soepraba en Wilotama om de goden te amuseeren.
De srimpidans Sangoepati wordt begeleid door
een stille, lichte muziek; de bewegingen zijn zeer
rustig. Op de voeten neergezegen, staren de twee
links zittende danseressen met het gelaat naar vo-
ren, de beide andere wenden het gelaat achter-
waarts. Twee aan twee ontstaat nu een samenspel
van voorwaartsche en achterwaartscbe beweging.
Later staan de beide voorwaarts gekeerde op en
dansen om de beide andere nog zittende figuren.
Verder kent men verschillende srimpidansen,
welke, evenals ook de bedajadansen, hun naam
meestal ontleenen aan den begeleidenden toon of
de zangwijze (gending).
Naast de bekende bedajadansen is de Soemreg
een zeer oude, bijna vergeten dans.
De bedajadans Ketawang heeft alleen plaats bij
gelegenheid van den herdenkingsdag van de troons-
bestijging van den Soesoehoenan, terwijl de
danseresjes-om hierna uiteen te zetten redenen-
alleen geoefend mogen worden op Anggarakasih,
:
15
the superiority is fought with lances (gending
mbat-mbat pendjalin). The highly decorative dres-
ses are very striking.
The fight between two celestial nymphs before
the dewas who are supposed to sing the choral
song, is expressed by another dance. It is a sham-
battle between the nymphs Supabra and Wilotama
to amuse the gods.
The srimpi-dance Sangupati is accompanied by
quiet, light music and the movements are very
stately. The dancers all kneel down; the two
sitting to the left stare with the face forward, the
two others turn their faces backward. Two by two
a game begins of moving forward and backward.
Afterwards the two first mentioned dancers rise
and dance round the still seated figures.
There are furthermore several other srimpi- and
bedojo-dances known, the names of which are
usually borrowed from the music or songs (gending)
which accompany them.
Besides the Bedojo-dances the Sumreg is also
a very old, almost forgotten, dance.
The bedojo Ketawang performs only at the oc-
casion of the celebration of the ascension-day to
the throne of the Susuhunan, and they are only
allowed to be practised, for reasons which we
will explain here after, on the Anggarakasih, the
combination of the weekday Tuesday with the pasar
(market)-day Kliwon.
About the origin of this dance we find the
following
"Ratu Kidul, the Goddess of the Southsea, fallen
in love with Sultan Agung, expressed this love
in a love-poem which she sang before Agung.
Agung was so much impressed that he decided
to have his bedojos perform the song and dance
at special occasions to remind him of the meeting
with the Ratu Kidul. The latter was prepared to
instruct the bedojos herself."
As song and dance are both considered to be
sacred, the studying of them, as above mentioned,
is, until the present time, only permitted on the
sacred day Anggarakasih. The practising as well
as the performance is accompanied with various
ceremonies. First of all it is required that at the
beginning an offering of food is brought to Ratu
Kidul, when incense is also burned as she is
supposed to be present with the practising as
well as the performing. All those, concerned in
the dance, should also be pure of body and at

wordt gebrand, aangezien men veronderstelt dat,
zij daarbij steeds aanwezig is. Verder is een streng
vereischte, dat alle betrokkenen rein van lichaam
zijn, terwijl bij de opvoering de danseressen in het
traditioneele bruidscostuum moeten gestoken zijn.
De zang wordt door een koor van vrouwen
en mannen gezamenlijk voorgedragen, doch begint
bij elke der drie afdeelingen met een solozang van
een vrouw. Het lied op zichzelf wordt zóó heilig
geacht, dat het neurieën of zingen ervan in het
dagelijksch leven verboden is, terwijl bij het over
schrijven van den tekst wierook moet worden
gebrand. Mede beweert men, dat bij het copieeren
van den tekst met opzet fouten worden gemaakt,
omdat verondersteld wordt dat deze zóó heilig is,
dat het over schrijven ervan eigenlijk verboden is.
De begeleiding heeft plaats door de instrumenten:
gong, kenong, ketoek, kempoel, kendang en kemanak.
Resumeerende komen wij dus tot de conclusie,
dat de hoofdfactoren bij de opvoering van den
bedajadans Ketawang zijn een koorgezang, opge-
luisterd door een dans en'begeleid door enkele
instrumenten w. o. de kemanaks').
„Gracelijk als bloemen, die verwelken", zoo
lofspreekt de Javaansche hoveling over deze kunst.
En zooals eens Brahma en zijn volgelingen,
toen de zeven hemelnimfen in den vroegochtend
dansend over den Oceaan schreden, een nooit
gekende ontroering ondergingen, omdat zij ge-
voelden, dat een goddelijke gave een vreugde
voor immer, geboren was, zoo komen wij, twin-
tigste eeuwers, bij een bezoek aan de Javaansche
hoven, onder den indruk van deze opperste uiting,
welker ranke, fijne, goudkleurige droombloemen
het allerschoonst zijn aan dat te Solo.
16
the performance the dancers have to be dressed
in the traditional bridal costume.
The song is executed by a choir of women and
men together, but begins at each new part, of
which there are altogether three, with a solo-song
of a woman. The song itself is considered so
sacred that the humming or singing of it in daily
life is prohibited and when the text is copied,
incense has to be burned. It is also said that
with the copying of the text mistakes are always
made as the song is supposed to be so holy that
copying is really forbidden.
The accompaniment is supplied by gong, kenong,
ketuk, kempul, kendang and kemanang (various
Javanese musical instruments).
All considered we come to the conclusion that
the main features of the performances of the bedojo
Ketawang consist of a choral song illustrated by a
dance and accompanied by a few musical instru-
ments, including the kemanaks.
') Zoo schrijft Pangèran Adiwidjaja van Solo. Zie hande-
lingen van het eerste congres van de Taai-Land en
Volkenkunde van Java, blz. 88 volg.
"Graceful like flowers that fade", is the opinion
of the Javanese courtier of this art.
And like once Brahma and his followers, when
the seven celestial nymphs danced over the ocean
waves in the early morning hours, experienced an
unknown sensation as they realised that a celes-
tial gift, a joy for ever, had come to earth, so are we
twentieth century mortals caught by this supreme
expression at the Javanese courts, the most beautiful
at the court of Solo with its slender, delicate and
gold coloured, dreamlike flowers.

»
UNIVERSITY OF CALIFORNIA LIBRARY
Los Angeles
This book is DUE on the last date stamped below.
CD LD-URIj
JAN 1 3 1983
WK MAR 111994-3 19TEI
JAR 16
^APR 1 1997
j'AN91984
SEC'D LD-URt
APR 191985
!C'D LD-Uf
LD-URt
N 1-ó ^
L-URIV

CO _
a 2
O

1
1
1?
Ia
!!
! l
1 i
1

O

5. Ngentjeng.
6. Dansbeweging tijdens het opstaan.
7. Dance movements when the dancer rises.

SRIMPI.

6. Sirig.

SRIMPI.
Het maken van de eerste danspa;
The first steps.

7. Sekar soewoen.
8. Stand, welke na de eerste danspassen
9. The pose affected after the first

SRIMPI.
steps,
wordt
to the
ingenomen
sounds of
op
a gong.
een gongslag.

SRIMPI.
Tawing sampoer.
Het uitspreiden van den
Unfolding the veil.

9. Sampir sampoer.
10. De sluier overvanden
11. The wilst veil simultaneously is suspended

SRIMPI.
schuinvoorwaartsche
rechterschouder, terwijl
passen.de
linkerhand dezen vasthoudt
bij het maken
a few
across
steps the are
right
made shoulder forward and
and
sideways.
held in the left hand

10. Ridong sampoer.
11. De sluier uitspreidende bij het maken van zijdelingsche passen.
12. When stepping sideways the veil is unfolded.

SRIMPI.

11. Mendjangan ranggah.
12. Handen op de schouders bij het trippelend
13. The hands rest on the shoulders whilst

SRIMPI.
the voorwaarts dancers advance
gaan.
quickly.

12. Sekar soewoen.
13. Houding aangenomen, op een gongslag bij het beëindigen der dansfiguren.
14. Pose affected at the closing phases of the dance to the sound of a gong.

SRIMPI.

13. Ngantjap.
14. Houding en 13 is de bij kleeding het vooruittrippekn
15. The pose of the row of dancers as they advance.

SRIMPI.
die van de
der
bedaja
rei
ketawang
van danseressen.
(d. i. een
Bij
andere
de figuren
soort dans).
11, 12

14. Sindet.
15. Houding ter inleiding van een onderdeel der dansfiguren.
16. Introductory pose to one of the phases of the dance.

BEDAJA.

15. Tawing ngentjeng sampoer.
16. Houding met uitgespreidenveilsluier
17. A posture with unfolded

BEDAIA.
during
tijdens
a pause
een dansrust.
in [the d<

16. Oekel.
17. This pose is accompanied

BEDAJA.
Dansfiguur met pols en handbeweging.
by the twisting of the wrists and hand!

17. Ridong ngembat patjak goeloe.

BEDAJA.
Houding met sluier uitgespreid over den rechterarm bij het maken van heen en weer gaande
bewegingen van hals en hoofd.
unfolded across the right arm.
When moving head and neck to and fro the veil is

18. Manah.
19. Houding bij de figuur van het boogschieten.
20. The attitude affected to portray the

BEDAJA.
scene of the bowmen.

19. Tandjak
20. Houding gereed voor der, strijd, la de rechterhand de
21. Readylorthe struggle: in the right hand the bare

BEDAJA.
uitgetrokken kris. in de linkerhand
kris, in the left a cane to parry the
ahtagonisf|||hrusts.

20. Tanding.
21. Houding, voorstellende het gevecht.
22. The attitude portraying the combat.

BEDAJA.