Baca PDF (OCR): Carita badak pamalang: carita pantun Sunda

248 halaman · 1 halaman diproses dengan OCR · 36.2 detik

Versi OCR mungkin terdapat kesalahan eja, ketik, tata letak, atau hal terkait tipografi. Untuk ketepatan hasil, silakan merujuk pada dokumen asli.

Daftar isi
  1. CARITA BADAK PAMALANG carita pantun sunda
  2. Carita BADAK PAMALANG
  3. Carita BADAK PAMALANG
  4. KATA PENGANTAR
  5. PENDAHULUAN
  6. Ucapan terimakasih
  7. LALAKON BAD AK P AMALANG

CARITA BADAK PAMALANG carita pantun sunda

Direktorat udayaan

DEPARTEMEN PENDIDIKAN DAN KEBUDAYAAN l'l'S/ Sdi 2.r 84. /. ,,. Milik Depdikbud I

Carita BADAK PAMALANG

Carita Pantun Sunda

Diusahakan oleh AJIP ROSIDI

Dipantunkan oleh Kl SAMID

Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBIT AN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta I 985

Diterbitkan oleh Proyek Penerb1tan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

Hak pengarang dilindungi undang-undang

PPS/ Stl / 2/ 84. Milik Pepdikbud I

Carita BADAK PAMALANG

Carita Pantun Sunda

Diusahakan oleh AJIP ROSIO!

Dipantunkan oleh KI SAMID

Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBIT AN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1985

Diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

Hak pengarang dilindungi undang-undang

KATA PENGANTAR

Cerita pantun adalah cerita (lisan) yang dinyanyikan atau dideklamasikan oleh tukang pantun dengan diiringi petikan pantun (kecapi). Ceritanya mengisahkan tentang kehidupan raja-raja di tanah Sunda (Jawa Barat), pada masa pra-Islam , kebanyakan menceritakan kehidupan pada zaman kerajaan Galuh dan kerajaan Pajajaran.

Ditinjau dari sudut lain , pantun itu merupakan seni pertunjukan khas Sunda yang biasa dipertunjukkan semalam suntuk. Seni pantun biasa diminta dipertunjukkan oleh keluarga yang bermaksud menyelamatkan atau menyatakan rasa syukur sehabis panen atau menanam padi di ladang atau di sawah , membangun rumah baru, menyunati atau menikahkan puteranya, terjadi peristiwa tertentu di lingkungan keluarga, dan lain-lain.

Cerita pantun yang diterbitkan ini berasal dari (cerita) pantun yang dipertunjukkan , direkam , dan diterbitkan dalam bentuk stensilan oleh Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda pimpinan Ajip Rosidi yang beralamat di J alan Asmi 20 Bandung: Proyek Penelitian (swasta) ini telah menerbitkan cerita pantun , di samping sejumlah rekaman cerita yang belum sempat diterbitkan karena kegiatannya terhenti. Di sam)!ing menerl5itkan kembali cerita pantun yang pernah diterbitkan, (dalam bentuk stensilan dan dengan jumlah yang sangat terbatas), kami , bermaksud pula untuk menerbitkan cerita pantun yang belum sempat diterbitkan.

Cerita pantun mempunyai nilai yang tinggi dilihat dari sudut sastra. Hal itu telah dikemukakan oleh beberapa orang ahli sastra, kritikus sastra, dan sastrawan Sunda. Berhubung dengan seni pantun itu berasal dari zaman pra-Islam (pada awai abad ke-16 Masehi sudah ada), maka cerita pantun termasuk karya sastra klasik Sunda.

Penerbitan cerita pantun ini dimaksudkan untuk melestarikan sastr: kiasik Sunda dan sekaligus memperkenalkannya kepada masyarakat luas dewasa ini. Paling tidak ada empat kepentingan t erpenuhi dengan upaya penerbitan cerita pantun ini. Pertama, menambah pengetahuan masyarakat; kedua, mempertajam apresiasi masyarakat terhadap karya sastra klasik; ketiga, menyajikan bahan penelitian; dan keempat, kiranya dapat mendatang aspirasi dan memberi bahan bagi sastrawan-sastrawan dan senimanseniman generasi sekarang :lan generasi mendatang untuk menciptakan karya-karya mereka yang barn sesuai dengan zamannya tetapi berakar dari nilai-nilai lama. Kesemuanya itu, agaknya, sesuai dengan maksud pembangunan dewasa ini, terutama dalam rangka pembinaan dan pengembangan Kebudayaan Nasional.

Seyogyanya ucapan terima kasih kami haturkan kepada Bapak Ajip Rosidi yag telah mengizinkan penerbitan kembali cerita-cerita pantun Sunda yang telah beliau usahakan dengan susah payah.

Jakart a, 1985

Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan daerah

PENDAHULUAN

Lakon Badak Pamalang adalah lakon pantun Ki Samid yang terpanjang. Lakon ini tidak tamat semalam. Konon seharusnya tiga malam. Tapi untuk Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda, Ki Samid menamatkannya dalam dua malam. Konon ada bagianbagian yang tidak sampai dikisahkannya, tapi menurut dia tidaklah begitu penting.

Karena panjangnya maka lakon ini akan dipublikasikan dalam dua jilid berturut-turut, yaitu seri ke-9 dan ke-10. Seri ke-9 ini adalah transkripsi dari cerita Ki Samid malam yang pertama, sedangkan seri ke-10 nanti adalah transkripsi dari ceritanya malam yang kedua.

Setelah rajah, cerita dimulai tentang kerajaan Cirebon Girang yang sangat subur makmur gemah ripah loh jinawi. Yang menjadi raja Perebu Sunan Ua Eudeum Jaya. Maka tersebutlah datang ke Cirebon Girang, Kasep Munding Sanggawati, putra Pajajaran yang hendak belajar mengembara mencari pengalaman agar ia sempurna menjadi raja kelak. Bersama deRgan Pamuk Ua Kidang Pananjung, patih Pawara Kalih, Jaksa Gelap Nyawang dan istrinya Lenggang Pakuan. Munding Sanggawati akan mengembara ke arah timur, ingin meminjam perahu dari Sunan Ua Eude.um Jaya. "Ua punya perahu empatpuluh, tapi sekarang hanya tinggal empat, karena yang lain dipinjam orang tidak dikem balikan" , kata Sunan Ua Eudeum Jaya. "Keempat perahu itu masing-masing bernama Si Beulit Pugur, Si Sima Getih, Si Bayuta Ngumbang dan Si Colat Emas. Masing-masing perahu itu mempunyai sipat sendiri-sendiri".

Munding Sanggawati ingin meminjam perahu si Colat Emas, maka iapun bersiap-siap dandan bersama yang lain-lainnya. Lalu berjalan menuju tempat perahu. Lenggang Pakuan dimasukkan ke dalam kandungan Ua Parawa Kalih. Sebelum berangkat .Patih Parawa Kalih membakar menyan sambil mendo'a. Kem1ldian mereka naik perahu dan berlayar. Lukisan perahu berlayar adalah hal yan langka terdapat dalam cerita pantun. Mungkin karena jurupantun yang lain umumnya tinggal di daerah pegunungan yang jauh ke laut, sedangkan ki Samid tingga1 di daerah Cisolok yang tak begitu jauh dari laut (sekitar Palabuan Ratu).

Maka tibalan mereka di Nusa .Bali. Para Ponggawa Nusa Bali: Munding Rarangin, Gajah Rarangin dan putri jelita Nyi Geulang Rarang, Rarang Nimbrang Inten, Bagdaya Panutup Sungging. Demang Patih Naga Bali terkenal gampang marah dan sangat gagah.

Munding Sanggawati diam-<liam masuk ke Nusa Bali. Ia berjalan mengikuti tembok sekeliling kerajaan, kemudian mengetukngetuk pintu Blong Kancana tempat para putri. Ia minta agar dibukakan pintu, yang segera dilakukan oleh putri jelita. Munding Sanggawati masuk dan segera ditanya oleh sang putri Lenggang Kancana . Maka sang putripun dengan tangan terbuka menerimanya.

Sementara itu Patih Pawara Kalih yang menunggu di pintu luar, sia-sia menunggu kemenakannya keluar lagi. Munding Sanggawati sedang asyik-ma'syuk berkasih-kasihan dengan sang putri.

Tersebutlah Nyi Gelang Rarang bermimpi tertindih langit dan pohon beringin runtuh dilanda angin, matahari berkelahi dengan bulan, binatang timur nampak di sebelah selatan. Maka iapun pergi menemui kakanda Demang Patih Naga Bali menyampaikan impian itu yang mungkin merupakan alamat penting. "Mungkin ada orang lain yang masuk tak ketahuan", kata Demang Patih Naga Bali. "Baiklah si Lengser kusuruh meronda ke Blong Kancana tempat para putri. "Maka si Lengserpun di panggil kemudian diberi titah untuk meronda Elong Kancana. Maka si Lengserpun berangkat menuju ke tempat para putri. Tapi ketika sampai di tembok luar, ia ditakut-takuti oleh Ua Pawara Kalih, maka larilah ia kembali menghadap Demang Patih Naga Bali. "Entah mahluk apa" katanya gagap , "tapi matanya nampak menya1a sebesar-besar kenong dan hidungnya sebesar dapur, kulitnya nampak belang-bonteng". "Periksa lagi!" kata Naga Bali. "tidak mau, juragan, tak berani." "Kalau begitu, aku yang pergi, kuantar". "Kalau mengantar $aja baiklah" kata si Lengser.

Munding Sanggawati dan Patih Pawara Kalih ditangkap oleh Demang Patih Naga Bali, lalu dimasukkart ke dalam penjara besi. "Kemalangan ilii hanyalah dilantarankan oleh karena kita telah melupakan nasihat orang tua" kata Patih Pawara Kalih. "Ya," sahut Munding Sanggawati. ·~seharusnya kita menemui pribumi baik-baik, min ta ijin akan berbetah merantau. Tapi kalau demikian kita akan mengabdi, ua, manakan pula mau menjadi raja yang sempurna. Karena itu biarlah yang sudah. Sekarang lebih baik kita bertapa, mudah-mudahan ada orang dari negara Pajajaran yang mengembara ke sini akan menolong kita keluar dari dalam penjara ini."

Maka tersebutlah gerangan di negara Pajajaran. Nu Geulis Aci Malati, tatkala ditinggalkan mengembara sedang mengidam sebulan. Tatkala sudah sembilan bulan mengandung, maka iapun merasa akan melahirkan. Maka i::i diperiksa oleh Nu Geulis Sekar Malati dan oleh Perebu Munding Mjlati. Setelah jelas akan melahirkan, maka dipanggillah si Lengser, kemudian disuruh menjemput Nini Paraji.

Bayi yang lahir sangat mulus. Tak ada darah ataupun air yang keluar bersamanya. Bahkan pusamyapun tak ada. Sungguh tak ada tanda-tanda bahwa bayi itu akan menemui maut. Ketika sudah tiga hari usianya si bayi berteriak menembus langit meminta nama. Oleh bundanya bayi itu diberi nama Kalang Kidang. Tapi ia masih tetap menangis. Maka oleh Nini Paraji iapun diberi nama Perebu Anggawaruling. Tapi ia masih tetap menangis. Oleh bundanya ia diberi nama lagi Perebu Geulang Rarang. Ta pi ia masih juga menangis. Maka datanglah Perebu Munding Malati. Diambilnya bayi itu, kemudian disepaknya hingga terlontar keangkasa. Dari awangawang bayi itu kemudian meluncur jauh, tertahan oleh setangkai kembang cempaka warna. Maka turunlah nenenda dari Gedung Sangiang Nun~gal, Kahiangan, lalu menimang sijabang akan memberinya nama. Terlebih dahulu nenenda menyanyikannya lagu-lagu penuh nasehat:

"Hitunglah sampai berpuluh, bilangan sampai berwidak, sewindu ) tu_ delapan tahun dan setahun delapan belas bulan. Sebulan tigapuluh hari. Hari tujuh, bulan duabelas, yang tujuh dawuhnya lima.

Yang lima jadikan empat. Yang empatjadikan tiga. Yang tigajadikan dua dan yang duajadikan tunggal. TunggaJ pada dirimu. Maka ingatlah akan yang Tunggal .. . . . " deinikian nenenda menyanyi. Kemudian nenenda mernberinya nama: "Kuharap kau akan menj adi pemberani, menjadi laki-laki langit dan jantan jagat. Kau sudah terbang ke awang-awang melintasi mega malang. Maka akan nenek beri nama Badak Parnalang .. . . .. "

Demi mendengar nama yang diberikan nenenda, maka bayi itupun diarnlah. Tangisnya berhenti. Tidur nyenyak ia tergantung pada tangkai kembang carnpaka warna .

Maka tersebutlah Dernang Patih Naga Bali di rtusa Bali. Ia mempunyai ternak piaraan, yaitu seekor elang tak berbulu. Elang itu ingin bertelur. Maka iapun menghadap kepada Dernang Patih Naga Bali akan rneminta tempat untuk sarang. "Tuan, hamba rasanya akan bertelur, maka hamba minta tempat untuk bersarang."

" Pergilah ke hutan belantara. B.uatla:h · sarangmu pad a dahan beringin yang menganjur ke sebelah timur. ltulah ·dahan pohon yang paling besar di selurufr Nusa BalC Dahan itu menganjur ke atas kebun bunga" kata Demai)giatih.Nag_a Bali.

Maka pergilah elang itu ·ke -e rnpat yang ditunjukkan majikannya. Di sana ia membuat .· sarang'. Kemudian ia bertelur. TeJurnya hanya sebutir, tapi alangkah besarnya. Waktu telur itu menetas, anaknya sebesar anak kerbau, mengangakan mulut menciap meminta makan. Maka induknyapun pergi menemui majikannya pula. "Makanlah kucing, anjing, kuda,. menjangan, dan ternak lainnya" kata Demang Naga Bali. ''Dan kalaupun itu masih kurang, rnakanlah binatang-binatang hutan seperti banteng atau harimau" .

Maka elang itupun melaksanakan perintah majikannya. Waktu anaknya diberi makan ternak, sangat lahap sekali. Tapi ternak habis, perutnya belum lagi kenyang. Maka induknya pergi menangkap binatang-binatang hutan. Habis pula binatang-binatang hutan, namun anaknya belum juga kenyang. Maka pergi pula induk elang itu rnenghadap kepada Demang Naga Bali.

"Kalau binatang-binatang habis, makanlah apa yang kaudapat makan. Meskipun mariusia tak jadi apa, asal jangan penduduk Nusa Bali" kata Demang Naga BalL

Induk elang terbang ke angkasa. Dari atas mega malang ia memandang ke sekeliling akan mencari makanan. Tak apapun yang nampak, kecuali seorang bayi yang tergantung pada tangkai kembang camp aka warna di hutan wilayah Pajajaran. Maka iapun turun dari angkasa menuju hutan Pajajaran.

Bayi itu segera dipatuknya lalu ditelan. Ta pi hawa panas terasa membakar, maka terbanglah induk elang itu ke angkasa. Tapi hawa panas tetap membakar. Segera ia pulang ke sarang anaknya. Bayi itu dikeluarkannya, lalu disuapkeun ke mulut anaknya. Maka Badak Pamalangpun masuk ke dalam perut anak elang itu.

Maka tersebut bahwa Badak Pamalang dalam perut elang tidak mati. Kian hari ia kian b'esar. Sejak itu anak elang itu tidak lagi meminta makan. Kotorannya mengotori kebun raja, sangat busuk dan bau. Sementara itu Badak Pamalang berjalan-jalan dalam ususnya.

Setelah sembilan bulan berada dalam perut anak elang Badak Pamalang ingin keluar. Tapi kalau keluar dari paruhnya, ia kuatir dipatuk lagi dan kalau keluar dari duburnya, ia tak tahan karena bau. "Ah tapi karena ingin keluar, biarlah bau busuk kutaharikan," dalam hati.

Sambil keluar dari usus elang itu, Badak Pamalang menarik bolnya, sehingga anak elang itu mati. Kemudian ia menarik pula bol induk elang, sehingga mati juga. Maka turunlah ke kebun kembang negara Nusa Bali.

Senang sekali ia memetik kembang warna-warni, sehingga habislah kembang setaman. Tiap hari kembang mekar, tapi setiap hari dipetik habis-habisan oleh Badak Pamalang.

Ketika itu putri Lenggang Kancana mau menengok kebun kembang. Waktu ·melihat bahwa kebun kembang hancur, ia amat marah. Dicarinya orang yang sekira merusak kebun bunganya. Tapi ketika dilihatnya di sana hanya ada seorang anak kecil, maka dipeluk diciumnya, lalu dibawa ke E~ong Kancana . Dibuatkannya ayunan buat anak itti, 1alu ditimangnya dengan penuh sayang.

Tersebutlah Demang Naga Bali yang sedang berkeliling meronda, mendengar adinda ramai nienyanyi dan bicara j uga. Maka diketuknya pintu, lalau bertanya: "Adinda, dengan siapakah adinda bicara? "Tak seorang jua", sahut adinda. "Tak percaya". "Tak seorang jua!" sahut adinda pula sambil mengunci pintu. Demang Naga Bali curiga, maka ditendangnya pintu sehingga terbuka. Maka dilihatnya tali ayunan dan kemudian ditemukannya anak kecil. Ditelitinya anak itu, tak punya pusat. "Anak ini bukan anak Nusa Bali, niscaya akan merusak negara kita kalau sudah besar. Karena itu lebih baik sekarang saja dibunuh, mumpung kecil".

Putri Lenggang Kancana mencoba mencegah niat itu. Maka diambilnya Badak Pamalang oleh Demang Patih Naga Bali, ditendangnya keras-keras. Tapi anak itu tertawa. Lalu disabetkeun sekeras-kerasnya pada tunggul besi malela. "Kurang keras sedikit paman" kata anak itu. Naga Bali kian marah. Dibawanya anak itu ke pengempa baja. Anak itu ditekan dari atas bawah, tapi bukannya mati, malah pengempa baja itu yang hancur luluh. ''Kurang keras memijitnya, paman" katanya.

Naga Bali mengangkat tangan akan menempeleng anak itu. Tempelengnya kesohor sakti. Tapi ketika ia mengangkat tangan akan menempeleng, tiba-tiba terasa lehernya incok sehingga pukulan tak jadi. Bahkan bukan itu saja, tiba-tiba seluruh tubuhnya nyeri-nyeri karena incok empat puluh ekor.

Maka ia minta ampun kepada Badak Pamalang. "Ampunlah, anak", katanya.

"Tidak," sahut Badak Pamalang. "Nanti kalau sudah sembuh, niscaya memukul lagi."

Maka Naga Bali berseru-seru memanggil si LengseL Si Lengser datang, lalu disuruh mengusir incok dengan cambuk. Lalu Naga Bali lari menyembunyikan diri di kolong ranjang, takut dikejar oleh Badak Pamalang.

Badak Pamalang segera mencari ibunda, tetapi di biliknya tak ada . Maka diciptakarinya "mustika anjing" yang disunihnya menyusur jejak ibunda. Ia sendiri berjalan di belakang "mustika anjing" itu. Maka sampailah ia ke sebuah air terjun Cimande Racun . Ibunda Lenggang Kancana karena sedih hati kehilangan ananda telah membunuh diri, terjun dari air terjun ke atas batu tajam. '"fapi Kemudian dengan kesaktian Badak Pamalang, bunda hidup kembali. Maka merekapun pulang lagi kekaputren Eiong Kancana. Maka hiduplah mereka dengan tentram di sana.

"Bunda, alangkah jemu main sendirian" kata Badak Pamalang pada suatu hari. "Berilah hamba kawan bermain."

Maka ibunda mengeluarkan seekor ayam si Kentri Haji Malang Dewa dari dalam tinun karamat. Maka bermain-mainlah keduanya bersama.

"Bunda kasihlah kami permainan" kata Badak Pamalang. Maka ibunda memberinya undur-undur. Akhirnya undur-undur Badak Pamalang mati, karena kecewa, maka undur-undur si Kentripun dibunuh oleh Badak Pamalang.

Karena undur-undur mati, maka Badak Pamalang mengajak si Kentri bercakap-cakap. Ayam keramat itu memang pandai bercakap.

"Kentri, kau telah lebih dahulu hid up di Nusa Bali, apakah gerangan yang kau tahu?" tanya Badak Pamalang.

"Nusa Bali subur makmur lohjinawi" sahutnya.

"Ya memang'', sahut si Kentri. "Tapi entah benar atau tidak. Konon ada seorang raj a yang dihukum dalam penjara besi."

"Marilah kita melihatnya" kata Badak Pamalang.

"Penjara itu sangat kuat. Tak ada lubang unt1:1k masuk ke dalamnya. Sangat kukuh sekali."

"Antarlah aku ke sana, Kentri" kata Badak pamalang.

"Kalau hanya sekedar mengantar, baiklah" sahut si Kentri.

Mereka mengelilingi penjara besi itu, tapi tak ada lubang yang dapat dijadikan jalan masuk. Akhirnya si Kentri terbang ke atas atap. diikuti oleh Badak Pamalang. Setelah mencari dengan teliti, nampaklah tiga -buah lubang kecil-kecil betul. Dari lubang-lubang itu, tahulah Badak Pamalang bah\Va di dalainnya masih ada manusia. Maka dihancurkannya penjara itu dengan tangannya yang sakti. Penjara hancur, serpihan-serpihan besi beterbangan ke pasar Nusa Bali.

Para penghuni penjara itu sudah sangat kurus dan tak mampu bergerak lagi. Maka Badak Pamalang pergi bersama si Kentri akan mencari makanan berupa daun-daunan ke hutan. Tapi waktu ia naik sebatang pohon dari puncaknya melihat ada kakek-kakek dan nenek-nenek yang membuat bodag (wadah dari anyaman bambu). Maka pergilah ia ke sana meminta bodag yang paling besar, pergilah Badak Pamalang bersama si Ke11tri ke pasar Nusa Bali. Kepada para pedagang ia meminta segala macam makan.an yang dimasukkannya ke dalam bodag, kemudian dibawanya ke temp at penjara besi. Di sana makanan 'itu diberikan kepada para penghuni penjara besi yang sud ah tak berdaya lagi itu.

"Makanlah, paman'', katanya.

Sementara itu Badak Pamalang teringat akan buah-buahan untuk cuci mulut dan pakaian buat keduanya. Maka iapun pergi ke jalan akan menghadang orang-orang dari Kuta Genggelang yang sering menghaturkan buah-buahan kepada raja Nusa Bali. Mulamula ia pergi ke pasar mendekati tukang jualan terasi. Tubuhnya dilulur dengan terasi dan pura-pura borokan, lalu berdiri di jafan yang akan diliwati tukang buah. Kedua tukang buah itu bernama Suraganggang dan Suragenggeng, merasa sangat kasihan meuhat anak borokan meminta buah. Maka diberinya rambutan dan manggis. Sebagai tanda terima kasih Badak Pamalang ingin membantu memikul buah itu. Suraganggang dan Suragenggeng menyerahkan pikulan kepadanya. Tapi kalau tiga langkah ke depan, Badak Pamalang melangkah ke belakang tujuh langkah. Suraganggang dan Suragenggeng tenang berjalan sambil bemyanyi, tak tahu bahwa pikulan buah kian lama kian jauh.

Badak Pamalang menyerahkan buah-buahan kepada kedua orang penghuni penjara yang barn selesai makan.

Sambil makan buah-buahan Badak Pamalang bertanya-tanya tentang orang-orang yang baru ditolongnya. "Dari manakah paman gerangan?" tanya Badak Pamalang. "Jangan kau <lulu bertanya, tapi kami ingin bertanya kepadamu, karena nampaknya kau bukan anak asli Nusa Bali. Dari mana kau datang?"

"Dari Pajajaran'', sahut Badak Pamalang.

"Siapakah ayah bundamu?"

"Ibunda Aci Malati, ayahanda Prebu Munding Malati" sahutnya.

Kalau begitu jangan panggil aku paman. Akulah Kasep Munding Sanggawati, putra mahkota Pajajaran, kanda ayahmu" sahut Munding Sanggawati. "Dan ini 'Ua Parawa Kalih. Kami bersamasama dengan Ua Kidang Pananjung, Jaksa Gelap Nyawang dan Salenggang Pakuan, pergi mengembara waktu kau baru dikandung sebulan."

"Kau dengan, Kentri?" Kata Badak Pamalang. "Agaknya memang orang Pajajaran. Pantaslah aku ingin menolongnya." Kemudian ia berkata: "Sekarang tunggu saja di sini, hamba akan mencarikan pakaian buat kedua uanda. Akan menemui ki Nakoda."

Mula-!Tiula ia pergi kepada ibunda Lenggang Kancana minta dibuatkan sebuah karung yang sangat besar. Diisinya karung yang luar biasa itu dengan segala macam sampah dan pecahan-pecahan beling seluruh negeri Nusa Bali. Hanya disudut-sudutnya yang empat ditaruhnya lempengan emas. Kemudian dibawanya karung itu kc pinggir pesisir. Waktu kapal ki Nakoda lewat, kelasinya melihat ada tumpukan barang sebesar bukit. Waktu diperiksa, nampak ada seorang anak yang duduk di atasnya. Anak itu mengajak menurunkan karung itu dengan tujuh perangkat pakaian kerajaan. Hal mana diterima oleh ki Nakoda. Tapi waktu para kelasi hendak membawanya ke kapal, mereka tak mampu mengangkatnya. Maka diangkatlah oleh Badak Pamalang, lalu dilemparkannya ke kapal, sehingga kapal oleng. Waktu diperiksa ternyata barang-barang itu sampah belaka. Pecahan-pecahan beling dan segala batu yang ada di dalamnya hampir-hampir mematikan para kelasi. "Kita ketipu!. Cari anak itu!" kata seorang. "Biarlah," kata ki Nakoda. "Barangnya saja hampii mematika:n kita, apalagi anakhya." "Maka iapun berteriak kepada si anak di darat: "Pakaian itu kami berikan dengah iklas." "Terima kasih" sahut Badak Pamalang. "Wah masih dekat, cepat-cepat kifa pergi!" kata ki Nakoda kepada para kelasinya. Ia takut Badak Pamala:ng akan mengejarnya.

Badak Pamalang memberikan pakaian kerajaan itu kepada para uanya. Maka para menak Pajajaran itupun mengenakan pakaian yang baru .

"Marilah kita menemui ibunda" kata Badak Pamalang. Maka semuanyapun berangkat menuju negara. Kidang Pananjung menyirep seluruh isi negara Nusa Bali, sehingga semua tertidur, dan mereka berjalan dengan aman menuju tempat ibunda.

Kepada ibunda , sete.lah mereka sampai dan berkenalan, Badak Pamalang meminta do'a dan ajian. Juga kepada Pamuk Kidang Pananjung , Jaksa Gelap Nyawang , Patih Parawa Kalih dan Uanda Munding Sanggawati. Setelah mendapat do'a dan berbagai ajimat dan kesaktian dari para uanda dan ibunda , maka Badak Parnalang berangkat ke tempat sakti yang menjadi andelan Nusa Bali. Pertama-tama ia pergi ke Kabuyutan Beusi Malela, yang setelah dihancurkannya lantas kesaktiannya masuk ke dalam dirinya. Dari sana ia pergi ke Kabuyutan . Beusi Kuning yang lebih keramat lagi. Tapi itupun dapat dihancurkannya. Lalu Kabuyutan Tiwuan Gatung, Kabuyutan Oray Laki, Kabuyutan Kancah Malela, semua dapat dihancurkannya dan segala kesaktian yang terdapat di masing-masing keramat itu menjadi miliknya, sehingga ia makin sakti dan digjaya.

Setelah menghancurkan segala keramat itu, iapun lalu meminta rlo'a kepada ibunda akan memerangi orang Nusa Bali. "Bunda, @o'akanlah agar hamba berhasil mengtanti ratu Nusa Bali." Lalu ia mengajak si Kentri agar mengawaninya berperang.

Munding Rarangin dan Gajah Rarangin ditantangnya. Keduanya merasa dihiha oleh anak kecil, titt!i ternyata keduanya tak mampu melawan Badak Pamalang. Setelah berkelahi sebentar saja, keduanya matL Sesudah mengalahkan Mundihg Rarangih dan Gajah Rarangih, Badilk Pamalang menantang Demang Naga Bali. Demang Naga Bali turun melawannya, namun setelah berperang lama sekali dan sama-sama mengeluarkan kesaktian masihgmasing, akhirnya Demang Naga Bali menyerah. "Hamba menyatakan takluk" katanya. "Negara Nusa Bali beserta isinya hamba serahkan belaka."

Penyerahan itu segera dilanjutkan kepada Munding Sanggawati, yang menerimanya dengan baik. Munding Rarangin dan Gajah Rarangihpun dihidupkan kembali oleh Badak Pamalang. Keduanya hidup kembali dan bertanya "Siapakah gerangan yang sudah menghidupkan kembali hamba?"

"Aku" sahut Badak Pamalang. Maka keduanyapun menyatakan menyerah pula.

Para putri Nusa Bali yang terkenal cantik, diserahkan pula kepada Munding Sanggawati yang menerimanya dengan suka hati. Kem.udian Badak Pamalang berkata: "Jadilah raja di sihi, sudah waktimya raja bertukar."

"Baiklah kata Mundihg Sanggawati. "Bukankah bukan orang laih yang telah berjasa mendapatkan ihi sertrna?"

Maka berbahagialah Munding Sanggawati, menak Pajajaran yang bakal menjadi raja sempurna, di Nusa Bali, dikelilingi para cantik jelita, dijaga oleh ponggawa sakti.

Demikianlah tamat bagian pertama lakon BADAK PAMALANG yang dilakonkan oleh Ki Samid.

Ucapan terimakasih

TraJlskiripsi Jakon BADAK PAMALANG ihi seluruhnya dilakukan oleh Saudara Rachmat M. Sas. Karana. Kepadahy·a saya sampaikan terimakasih tak terhihgga. Btgitu. pula kepada Ny. Sajudi yang telah rhehgetikkan naskah di atas shee £ dan saudara Undang Bakri yang telah mengerjaka:n proses penyetensilannya.

Kemudian terimakasih yang tak terhingga ingin pula saya sampaikan kepada KONINKLIJK INSTITUT voor TAAL- , LAND - , en VOLKENKUNDE di Leiden dan wakilnya di Indonesia, Drs. J.W. Minderhoet; kepada Djajasupena dan saudara Abdullah Mustapa.

Hanya kepada Allah s.w.t. jualah kita serahkan segala amalkebaikan mereka itu semua, agar mendapat ganjaran sebagai amal sholeh yang diridoi-Nya. Amin .

Bandung, 25 Nopember 1971

AJIP ROSIDI

Proyek Penelitian Pantun & Folklore Sunda.

LALAKON BAD AK P AMALANG

cing indung kami rek diajar ngawih saeutik beunang mihuit kawih kami sudi mandi kawih kami suda pulang saeutik tamba pamali mangka unggut maung mangka golong na karembong mangka pecat benten omas Iekat-Iekat katalanjuran pantes lempenganeun saur

Lengkong beunang moloko ku omong mun kawih si bangbalikan mun cangkang reujeung eusina kusu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung dina paralun neda panjang na hampura (baheula)

geulis masing rasmani nu Ienjang masing rampaka bisi geulis kasingkirkeun bisi denok kapojokkeun mun kawih si bangbalikan mun cangkang reujeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung dina paralun neda panjang na hampura (baheula)

kawih cenah karni bisi kawih kaguratkeun bisi kageretkeun bisi kaguritkeun mun kawih si bangbalikan mun cangkang reujeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih necta agung na paralun neda panjang na hampura

kami deuk diajar nyingcirit hiris diajar nongtoronghot jagong diajar nyiang-nyiang kacang mun kawih si bangbalikan mun cangkang teu jeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih necta agung dina paralun necta panjang na hampura (baheula)

kawih benah kami bisi kawih mangka ngerung nyangkang dahu mangka ngerong cenah nyangkang terong mangka ngeras nyangkang pinang mangka bentik nyisi langit sok mectang malapah gectang 4 rancog gado bangkongna nya kawih si bangbalikan cangkang reujeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih necta agung dina paralun neda panjang na hampura (baheula)

cihaliwung lilintungan ciberang peperegatan cumelen cipakancilan nu jangkung ti dhaliwung nu denok ti cisadane geulis ti pakancil.an mun kawih si baogbalikan cangkang reuj eur}g eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung dina paralun neda panjang na hampura (baheula)

hayam hideung keur nyileungleum hayang caramang keur nyayang ngawelek bae ku maneh supa buruk dina anggel kolecer aeh-aehan dipandr di pipir leuit nu hiji pondok nu hiji panjang nu hiji ngabapang bae kasungka di tali jag~ jojodog di tali kolot hujan palis ka jamikeun daun pulus miltihunan (baheula)

kawih si bangbalikan cangkang reujeung ~usiJ~a kudu sarua 1obana bisi kawih mamaruenn baribin baliking kawih neda agung na parahm necta panjang balieula ge na hampura

karinding si kawung hideung palapah kawung saeran curugjangkung kole hideung haur geulis congkol koneng kagirangkeun ulah inggis nanya tineung talatah di nu saurang di nu geulis montok koneng kawih si bangbalikan mun cangkang reujeung eusi.na kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung dina paralun neda panjang na hampura

nu jangkung cenah pulang ka usul katinggang ku ancak panggung nu lenjang pulang ka asal katinggang ku ancak panjang haur geulis gunung anten katalayu ku nu jangkung katalaya ku nu Ienjang ku nu geulis hideung santen pancer keling aer suji inten kumala widuri jajak si nyai lakian lakian ka bujang rarang nu di wetan sa cirebon ngareugeukeun mun kawih si bangbalikan cangkang reujeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung na paralun neda panjang na hampura

geulis teu kadenge Ienjang moal hayang perja sarua nganjang teundeun di handeuleum sieum tunda di hanjuang siang mun surat kukuluntungan can tunda hate petana dibawa diakeup-akeup diendong di bojong jalan mun kawih si bangbalikan mun cangkang reujeung eusina kudu sarua lobana bisi kawih mamarueun baribin baliking kawih neda agung dina paralun neda panjang na hampura

sapun deui baheula ge sapun deui ka luhur ge ka nu ngauban ka handap ka nu nyasarapan ka gigir ka sali keling kami sapun na paralun necta panjang na hampura

ka tukang ka cewa rarang ka handap ka sapatala ka guru mah da putra hiang bayu tandaning budak diajar ka nu herang namparaga kami sapun baheula ge na paralun neda panjang na hampura

ka batara mana ka batari ka batara mana sanurgaha kami sapun na paralun neda panjang na hampura

ka dewa beurang mana dewa peuting ka dewa bumi dewa langit ka dewa kayu baheula ge dewa batu dewa kalakay salambar kami sapun na paralun neda panjang napangampura

ka nu calik kuliting bumi di dieu ka nu ngageugeuh kulit ning bumi ka prabu mana geledeg wayang kami sapun baheula ge na paralun neda panjang na hampura

sapun deui mana sapun deui sapun baheula ge ka nu gad uh Iembur amit ka nu gad uh bumi tabe ka nu gaduh bale maap ka juraganana kami sapun na paralun nMa panjang na hampura

ka bandung geuning meu'nang sataun ka sumedang meunang sabulan ka pagaden mana pulang poe pondok beunang ngarorongkong panjang beunang ngungang-ngungang mun poho baheula ge tong dipondokkeun kami sapun na paralun neda panjang na hampura

di cai di geusan mandi di darat di geusan leumpang miyuni tataman pindah kami sapun na paralun nMa panjang na hampura

kami geuning dek diajar nyaruluk jangkung neangan langari jadi diajar nyangkaleng hideung neangan baheula ge rumbat-rambeteun deuk diajar babalung cikur diajar babaleng jahe deuk babakul baheula ge indung-indung babaleng baris cawene babahak baris nyi randa kami sapun na paralun neda panjang na hampura

niru jukut di citarum tanding getek cisadane tanding ongret di cihonje tanding kumpay cigamea niru ganggeng di cianten kami sapun na paralun neda panjang na hampura

ka batu liuh mana rurungkupan ka bantar ereng pangeredan parungpung pangnyiruanan kayu dengklok pangodengan

dungus busuk panghuu tan gllnung rompang pangn .\ ;.,weuyan kiarage seseleketan kami sapun na paralun neda panjang na hampm

ngubuk manajajahan cijeruk ngobe jajahan cihonje ngubes jajahan berebes rororong pakalongan sakuringkang pasirbatang holangon pakuan timur holangon pakuan wetan kami deuk nyusukukeun pikeun ratu kami deuk nyasakakeun menak dek nyelamkeuP- kian santang kian santa;.g ;.." ~ iumajeng parabu mana gap-:>k lumayung eneuk nanangan pajajaran bisi pahili adina bisi patukeur lanceukna nu kolot jadi nu ngora nu ngora jadi nu kolot -kami sapun na paralun neda panjang na hampura

bisi kaseoit ngaranna leutik katojo ngaranna kolot kasebat ngaranna budak kasebut ngaranna Iembut kadupak raranganana kami sapun na paralun neda panjang na hampura bisina endeuk madawa bisina endeuk madawi bisi madawi kacapina bisi madawa ka jelemana ndeuk madawa ka nu bogana kami sapun na paralun neda panjang na hampura

bisi ratu mana teu kacundukkeun bisi mantri teu kacalikkeun ponggawa bisi teu katatakeun menak bisi teu kajajarkeun kami sapun na paralun nooa panjang na hampura

gebray mana pucuk kawung beukah lain gebray pucuk kawung beukah apus gebar lawe lontar ngaranna ge di rumangsiang mun surat kukuluntungan can tunda hade petana diteundeun baheula ge di handeuleum sieum tunda di hanjuang siang dibawa diakeup-akeup diendong di bojong jalan kapanggih ku nu ti pipir dibuka cacan kawaca kami sapun na paralun nMa panjang na hampura kateang ku nu ti tepas dibuka cacan kawaca kapendak ku nu ti imah dibuka cacan kawaca kapentuk ku nu ti juru lain sajuru-juruna juru oge juru pantun ari dibuka putra jeung putri tingaraleut tingareungkeuy tingaluhar tingalehor nu menta dicaritakeun ngembatna geuning tanding carita ngaleutna tanding aleuan nitih mana ka saguling kacapi ngarambat sagMe kawat basana watang carita tingdalangdang tinghaleuang nu menta dicaritakeun kami sapun na paralun nMa panjang na hampura

kami geuning rek nyaritakeun sesebitan nu kamari popotongan nu bareto beubeulahan nu baheula kamari cacan kasebit bareto cacan kapbtong baheula cacan kabeulah deuk dilanja matem ayeuna teureuh-teureuh rounding deuleu seke-seler langga !awe suan kala Miah tunggal mecat ti sasaka domas kami sapun na paralun

muhut tina tigangpuluh tilu panca salawe nagara ponggawa sawidak lima catur kurung kudang wayang urang silokakeun deui peralampah murangkalih (baheula)

urang geurajenengkeun palias teu kajenengkeun kajenggut tuang kukuncung kajambat tuang paparas salintang tuang jenengan hulangu nu ngajenengkeun (baheula)

alas jagat cirebon girang sugih mukti beurat beunghar Iemburna ge kaliung ku gunung nagara ngendong di tengah leuit gerit pasir cirebon girang

ngulumpuk tanjunganana ngadengden tangeranana caunaturunjantungan kalapa turun sintungan dukuh talun kandang lumbung bilang tanpa wiwilangan ngelir kikis awi tali nanjak jalanna ka cai tampian nunjang ka langit ngala cai di kaitan tayoh lengkeng awewena kitu basana baheula sebab sugih mukti beurat beunghar gedong barat gedong timur gedong si raraden denok alas jagat cirebon girang meledung awun-awunan ngaliml::ung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran cirebon girang

dipamuk dalapan rebu diponggawa lima laksa alas jagat cirebon girang sugih mukti beurat beunghar maungna ge beunang ngungkung badak galak beunang nyangcang banteng regeng beunang ngarante puyuhna ge keur buntutan orayna ge keur taktakan maungna ge keur tandukan seureuhna bubuni careuh gentongna bubuni bagong bakatak bubuni badak alas jagat cirebon girang

ngalelir kutana ringgit ngarembat kutana waja ngebut kutana parunggu bolekbak kutana perak ngadengden kutana inten alas jagat cirebon girang

paragpag palatok beusi paranti meletok musuh calangap kampaan waja paranti ngajajal musuh ranghap burang malelana alas jagat cirebon girang paranti ngajajal musuh ngewag parigi ageungna ngayapak burung leugeut alas jagat cirebon girang sugih mukti beurat beunghar (baheula) bedil beunang nyarigan mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah hejonan beunang ngokolot bodasna beunang ngagelas duhung beunang nungkulkeun lawangna dipolongokeun jalan dihambal ku kujang alas jagat cirebon girang

ngadaweung mas leunjeuran balatak mas lambaran mas cekclek mas kuta mas kuningan mas tambleg sagecte pasir ngajegir inten buntetna sagecte-gecte rounding saadi ngajajar pamukul beusi malela sagecte-gectena mundingi saadi

urang geura jenengkeun palias teu kajenengkeun kajenggut tuang kukuncung kajambak tuang paparas salintang tuang j enengan hulangu nu !1gajenengkeun di perebu sunan ua eudeum jaya alas jagat cirebon girang (baheula)

ua eudeum jaya urang pisaurkeun deui menak urang pajajaran ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran keur buka tapa di paseban sakapat wangi korsi mas gading malela di sunan ua eudeum jaya alas jagat cirebon girang

haregung sunan ua eudeum jaya heubeul nyuhun-nyuhun hulu lawas nyorendang taktak lila nyusumpingkeun ceuli sisinarieun sisinanteneun budak sasari teu ari-ari bareto teu ilok-ilok ndeuk ka mana nu dijugjug ndeuk ka mana nu dimaksud ndeuk ka mana nu diangkuh ti mana golonganana ti mana asalna ti mana rarianana mana sum ping ka cirebon girang

ua ti tepus cenah anu ngariung ti sampih anu marilit ti tespong anu ngagolong kajar-kajar komo muntang daun alus sisi cai anu ngeluk pipir batu ti pakuan pajajaran ua

ti gectong sangiang tunggal nu nunggal di pajajaran ti pilih-pilih siliwangi ratu anom pajajaran perebu geledeg wayang anu geulis kentrik manik dayang sunda perebu munding malati nu geulis aci malati nu geulis sekar malati

di karaton cenah pajajaran di sangiang pajemuan ratu di gedong sangiang nunggal ua budak saha tuang kajenengan deuk ka mana nu dijugjug deuk ka mana nu diangkuh deuk ka mana nu dimaksud deuk ka mana nu diseja (baheula)

ua ai geged ug sunan ua kidang pananjung ti alas jagat pajajaran ti gedong sangiang nunggal deui teu aya deui purah nanjungkeun ai jaksa ua gelap nyawang ti gedong sangiang nunggal keneh alas jagat pajajaran

patih mah parawa kalih galihna ti pajajaran teu aya deui bisi lanjung rieut hulu galinggi.ng panas tiris boga beke1 panglay sagede tihul tumbalna ua patih parawa kalih geulis lenggang pakuan ti gedong sangiang nunggal keneh nu nunggal di pajajaran

ai ulon-ulon babon bujang urang pajajaran beunang matukeur-tameuhkeun pimenakeun pajajaran piratueun pakuan kasep munding sangga wati ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran ha yang tulus jadi ratu ha yang waluya jadi menak dek diajar nguncang ngumbara geus paceklik ku nini-nini geus kokoro ku wadon geus mararat ku bikang

hayangeun gaduh pawarang (ua) mantak deuk diajar nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan nurutan cara deungeun-deungeun ti kidul geus nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan tikulon nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan ti kaler nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan ti alas jagat pajajaran ngadenge ti pada batur geus jempling jumempling ua deuk diajar nguncang ngumbara hayang dido'akeun ua harempoy ka sunan ua eudeum jaya ua "stigan jeung sugan sugan kabagian keneh ua deuk nginjeum parahu deuk diajar nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan" ratu pakuan menak urang pajajaran

"her kasep geus pandeuri teuing nguncang ngumbara sunan ua cirebon girang paok parahu boga parahu opatpuluh geus najis teu hiji-hiji acan beak ku nu nginjeum tapi nu nginjeum tara mulangkeun kasep"

"kasep ua ngabejaan ai jalan darat tea mah aya tapi lain jugjugeun lain burueun lain gancangkeuneun lain terehkeuneun teu datang ku tilu taun kasep"

harempoy ka sunan ua ka perebu hempak rarang alas jagat cirebon girang "ua sugan kabagian keneh deuk diajar nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan nurutan cara deungeun-deungeun hayang lulus jadi ratu hayang waluya jadi menak deuk nginjeum parahu ua"

"her kasep geus pandeuri teuing nguncang ngumbarana ka alas jagat tatar wetan sunan ua hempak rarang alas jagat cirebon girang kasep paok parahu taya deui nu boga parahu opat puluh ngan tinggal opat deui beak ku nu nginjeum tapi nu nginjeum tara mulangkeun"

"ua parahu naeun hiji-hijina, ua" "lamun hayang tarik kana iwat-iwatan alas jagat tatar wetan nurutan cara deungeun-deungeun cadu kasep tujuh ngeluk kadalapan ngelik moal ngalakon kaelehkeun moal katetesan lambak kana iwat-iwatan kudu nganggo parahu si beulit pugur"

"parahu naeun hiji deui, ua" "kasep aya parahu si sima getih teu kaop dibawa perang kasep"

"parahu naeun hiji deui, ua" "lamun hayang ulah katetesan lambak di tengah sagara cadu tujuh ngeluk kadalapan ngelik moal ngalakon kaelehkeun moal katetesan lambak di tengah sagara kasep kudu nganggo parahu si bayuta ngumbang kasep"

"ua parahu naeun hiji deui, ua~' "kasep ha yang tulus jadi ratu ha yang waluya jadi menak

ka nag~ra tatar wetan nurutan cara deungeun-deungeun tapi loba santapan walatan loba benanan benonan kurang-kurang bujanggana ipis-ipis parajina teu mantek-mantek jampena teu ampuh-ampuh dukunna kurang-kurang pertobatna loba santapan walatan loba ratu kapahung loba menak kabalangsak kurang-kurang bujanggana tapi tulus jadi ratu tapi waluya jadi menak parahu si colat emas, kasep

tuh ngagancong di warudoyong pangetokan alasan barunday condong basisir cirebon girang kasep parahu si colat emas tapi tulus jadi ratu waluya jadi menak tapi loba santapan walatan loba benanan benonan kurang-kurang bujanggana, kasep"

"ayeuna ndeuk geura berangkat, ua kudu make dangdan heula dangdan hiji kudu dangdan kabeh" dangdana sapadamayan menak urang pajajaran ratu pakuan ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran

sebrak menak anu dangdan teu loba oge nu didangdankeun dangdan hiji dangdan kabeh dangdana sapadamayan benying meulit oge kana kai kondang nyampay kana dahan siwalen seseleketan ceren kaen kadipaten

nyingcling calana giringsing ngambayna calana panjang ngarumbayang sabuk wayang

recut sabuk tali datu renyek oge beunang nilep-nilep ngenclang oge beunang nawur kajang beunang ngalendra ku emas anggoan di karajaan prak deui sahiji deui gegedug kidang pananjung

ka luhur ka kademungan ka handap ka kademangan pendokna geus ginggilapan balas kagusuk-gesekkeun kana kalante wong ageung prak deui sahiji deui

dangdan hiji dangdan kabeh dangdana sapadamayang sunan ua gelap nyawang patih temah panawa kalih geulis salenggang pakuan saulon-ulon babon kasep munding sangga wati pimenakeun pajajaran piratueun di pakuan prak deui sahiji deui anggoan di karajaan menak anu nyandak jamang jamang kerak jamang kerok jamang siksik jamang tumpeng jamang haji waling kuning parentul kancingna inten ngembat kancing tujuh jajar anggoan di karajaan baju paksi rarawea marakbak bajuna emas baju sakilat nagara anggoan di karajaan

prak deui sahiji deui menak anu nyandak sinjang sinjang nu ngedung juruna sinjang nu ngendong jerona ti hareup meubeut keuneung ti tukangna made liang ti tengah dibelengongkeun ka luhur nguruskeun udeng bagus teuing ku udengna anggoan di karajaan kajeun torek rapon kasep ai dongko hol endogna ai indit hol sikina ai leumpang hol catangna anggoan di karajaan

prak deui sahiji deui salumpit sarangka bitis sarubak sarangka awak solobong sarangka tonggong tangkoak jeung tempah dada cerecet tampana cele tungtung buuk digenggean lain geng ge nu galede gengge nu laleutik tea laleutik batan siki sasawi gumariling ninggang pingping gumareleng ninggang cangkeng gumaralang ninggang tarang ninggang ka baju sakelat

prak deui sahiji deui baju kunang baju kuning baju kuning k!.!lit lumping jamang harija waling kuning perentul kancingna inten ngembat kancing tujuh jajar baju paksi rarawean marakbak bajuna emas baju sakilat nagara anggoan di karajaan prak deui sahiji deui

deui prak deui s ahiji teu loba nu didangdankeun menak anu nyandak duhung duhung lampung kabuyutan keris si sampana condong elukna sadung.lcuk lutung bangoang sakidang leumpang dengklok satorolong paok hideung gagabusanana bodas kekectapanana susumping peredang upas sagede maung ngadungkuk sagede badak ngadangkak recet teh di jurig duhung rabul teh babak haurna rambay babak kalabangna prak deui sahiji deui anggoan di karajaan sipuhan ti gunung guntur teupahan ti panday domas sasaka pedang kamurang

prak deui sahiji deui baju kunang baju kuning baju kuning kulit lumping jamang hanjiwaling kuning paranti ngajag ti peuting bisa teu digogog anjing nu bisa ngalaan kancing bisa maling sela pingping pasu gunung parasu cula babak roda malang penteleng pamendak inten · landean ka cula bungale keudeung tarapti dangdan

mun gebos kaya banteng getem kaya macan sag&le maung ngadungkuk sagooe badak ngadangkak soren ku ua kidang pananjung jeung maung maungna cenah geuning

"ua hayu urang geura berangkat geura diajar nguncang ngumbara hayang tulus jadi ratu hayang waluya jadi menak alas jagat deungeun-deungeun (ua)

harempoy baheula ge ka sunan ua ka ua geuning hempak rarang "ua agung mana mangga punt~n cik ua mana geura do'akeun deuk diajar nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan hayang tulus ua jadi ratu hayang waluya jadi menak

harempoy geuning ka sunan ua ka perebu mana sunan ua eudeum jaya "ua agung mangga punten cik ua geura du'akeun deuk diajar nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan hayang tulus jadi ratu hayang waluyajadi menak"

urang geura teangkeun parahu si colat emas ngagancong luhur warn doyong pangetokan alasan barunday condong di basisir cirebon girang urang geura berangk.at ayeuna gegedug kidang pananjung jaksa ua gelap nyawang sunan ua patih parawa kalih galihna ti pajajaran geulis salenggang pakuan saulon-ulon balon kasep rounding sanggawati pimenakeun pajajaran piratueun pakuan beunang matukeur-tameuhkeun · ti gMong sangiang nunggal nu nunggaJ di pajajaran

ngitung-ngitung mana menak baheula ge sandi tahun milang-milang sandi bulan kala geuning pati mah geus ti kamari kala bayang mah geus ti heula geus nyalindung ka suwungna kuriling baheula ge ka rejekina

rangkuyung baheula ge kidang pananjung bubuhan purah nanjungkeun ti alas jagat pajajaran leumpang mana ki gelap nyawang ti alas jagat pajajaran keneh ind it iellng parawa kalih _galihna ti pajajar~n geulis meuteun salenggang pakuan ti alas jagat pajajaran keneh saulon-ulon babop. kasep munding sanggawati hayang tulus jadi ratu hayang waluya baheula ge jadi menak reup nangtung lalagencungan angkat satulanjung jauh saporentang anggang leumpang

r8kut geuning sada nincak juru jemblong teu mukakeun pintu rekot sada nincak jodog reunceuk nincakan bumi gacacang baheula ge ti panasaran

bat angkatna geuning lay keupatna r8kot raden nu tunggang gamparan gamparan ge mas lantakan jeplok nu mekaskeun payung payung bawat buntar inten payung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula nungkit rakit nyiar bukti mapay jalan nyiar emal ka mana bungbung busukna ka mana jongjong bolosna ka mana girl lungsina ka mana cepet benerna ka mana dengden lacakna getedeg ka tebeh wetan

ngaleut ngeungkey baheula ge ngabandaleut ngembat baheula ge nyatang pinang singarembat sing areungkeuy sing koler mah sing kolepat menak bored baheula ge palalente menak urang pajajaran kitu basana baheula

beuki j auh lalakonna beukianggangcaritana di alas jagat cirebon girang ti randu kurung1panggantungan paranti nyiksa nu salah suangkung tilu ngalimbung sonaga lima ngajajar di pinggir saroja ageung

ka kembang rincik-rincik bumi kembang capetang nagara ka sumur baheula ge si pangsiraman hanjat mana ka muncang kelang liwat ka kalang katapang lantung raden na tatanjuran lentang na pepelakan dina iuh-iuh tanjung dina ki dalima way'!ng mipir dina gambir wulung

- bari tungkul mana ngaji htfkum tatas ngaos gambar pajajaran mendung baheula ge bari papayungan ngelak bari tetembangan menak urang baheula ge pajajaran

kasep geunirtg munding sanggawati ti katuhu mana gula tiwu . ti kenca raden gula kalapa gula tiwu geus ngumbu gula kalapa geus loba ai ti katuhu keupat ratu ti kenca k~upat dewata ai diuk jiga ratu ai leumpang jiga menak siga kunang-kunang leumpang s}ga cika-cika liar keupat dialung alungkeun siga keupeul ninggang angeun gumilalar kebat liwat payung tilu nungku-nungku pay:Ung opat ngembat-ngembat payung genep nguren-nguren payung salapan ngajajar payung sapuluh ngalimbung payung salawe ngarendeng kitu basana baheula

deg jebul geumng ka pmtr a_geung ka pak'u mana h~i panyawungan kalang haji pajuritan mipir mana na sora bedil riyukang geuning na sora gamel moncor dina sora goong talegong baheula ge di panday goong titincakan goong jawa keukeumbingan ganda wangi

geura watang kandang jaga liwatna ti tegel nyamplung ka bedil beunang nyarigan ka m.iriem beunang netegan pesto! beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah hejona beunang ngokolot bodasna beunang ngagelas duhungna beunang nungkulkeun lawangna dipolongokeun jalan dihambal ku kujang lawang saketeng ageung sumping ka pamukul beusi sagede-gede munding saadi

ratu teh geuning ti pakuan menak urang pajajaran deg jebul meureun ka alun-alun alun-alun sewu cengkal tanah lapang mana pangperangan gagaman meureun sajuta malang sumping ka aub caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan

alas jagat cirebon girang gupit ditunggul beusi paranti malatok musuh haneut ka kampaan waja paranti ngajajal musuh tanah lapang pangperangan

ngaleut ngeungkeuy baheula ge ngabandaleut ngembat oge nyatang pinang hanjat ka burang malela mancat di parigi ageung cunduk geuning kalapa puyuh sumping di kalapa gading dongkap di kalapa genjah anjog raden di kalapa hejo mentis di sawah tunggilis mentang di sawah bungbulang kitu basana baheula

gelecteg geuning di jalan gede jalan gecte sasapuan disaeur ge ku batu beureum dibalay ku batu bentar mendung bari papayungan ngelak bari tetembangan menak urang pajajaran

beuki jauh lalakonna beuki anggang caritana jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang ka basisir cirebon girang ka warn doyong pangetokan alasan barnnday condong

geuning teu caca bicara deui sumping ka basisir cirebon girang teu tata bicara deui unggah bae kana parahu ngalimbung baris gegectug tungtung parahu basisir cirebon girang di warn doyong pangetokan alasan barunday condong

"ua hayang geura berangkat teangkeun nu geulis nu Iecir nu denok nu montok nu Ienjang nu lesang nu weuteuh nu peungkeur, ua"

"ke kasep nyieun tarapti heula, kasep geulis kudu dikandung ku sabab sababaraha taun sababaraha wind u alas jagat pajajaran di gectong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran teu manggih laut bisi mabok geulis" ka nu geulis lenggang pakuan

"ua duka dikandung, ua" "dikandung moal teu dikandung ku sabab awewe loba biwir tengah laut mun teu nyaho bisi mabok, geulis"

"ua bisi kusut dina gelung" "nyisiran geulis ka tanah sabrang ditu" sabab awewe memang sok loba biwir tengah laut sagala ku hanteu tatanyakeunana ditatanyakeun ku sunan nu parawa kalih beberkeun kandunganana giringsing wayang tewak bangbanganana geulis lenggang pakuan tinggangkeun kana kandungan tektek jeklek ku lancingan rekep batan huntu gegep lita batan huntu kuya batan buruk kalah nyacaka rapet dina padaharan, cenah geuning sekleuk dina kandungan

geuning bujang urang pajajaran nu kasep m unding sanggawati "ua urang geura barangkatkeun" "tacan tarapti" eek sunan ua patih parawa kalih galihna ti pajajaran

top geuning-geuning saur ua patih parawa kalih "bul ua nu ngukus kukus ua menyan putih

menyan putih mana ti wiwitan wiwitan mana nini jeung aki wekasan indungjeung bapa

kukusan mana teu leungit ku peuting kukus mana teu obah ku beurang kukus teu paler ku poe kukus teu bubul ku ibun kukus teu leundang ku beurang kukus teu gingsir teu angin mangkanan ngapung ngabangbung ka nu seda ka nu sakti ka nu ageung sadayana'~

ayeuna urang geura berangkatkeun ti basisir cirebon girang ngitung-ngitung mana sandi tahun milang-milang sandi bulan kalapati geus kamari kalabayang geus ti heula blus nyalindung ka suwungna kuriling ka rejekina

hayu parahu da geura leumpang parahu mana si colat emas ti basisir mana c;rebon ~)rang ti waru doyong mana pangetokan parahu nu tatajeuran parahu mana nu cucueutan nyorang lambak tujuh lapis sumpingna cenah ti Iemah kiruh

cucueutan mana parahu cucukleukan kitu meureun basana baheula sapuluh parahu jeung juru dayungna rampes parahu jeung tukang bosehna tabah parahu jeung tukang galahna sawawi parahu jeung juru mudi deg jebul ka lambak bodas liwatna meureun ka lambak gede deg jebul mana ka lambak hideung rant€ng parahu tali areng-areng rambay tambang gala-gala bangbaon sora korombong sora iber sora karinding mungprung parahu sora d1 parung

sedot baheula ge paadu layar ti luhur parahu sarerang kawung ti handap parahu sarerang langh.p ti tengah parahu ka sasauheun ti luhur parahu da geus dicatur ti handap meureun gcus dianggap tengah lain mana pisaureun parahu mana nu tatanjem:an cucueutan mana cucukleuk.an ka nu hideung diga nila kanu hejo diga dane barakbak meureun kembang lapongna kitu basana baheula parahu baheula ge cisolat emas ditil.mgan parahu mana ku kulhu dijangkaran parahu mana ku sahadat dibosehna mana ku pamake dibosehna mana ku pangarti tukang dayung mana ku panemu tukang galah pangawasa parahu mana nu tatanjeuran cunduk jaro jeungjuru dayungna rampes jeung tukang bosehna lebah mana geuning tukang galahna sawawi parahu geuningjeungjuru mudi kasep rounding sanggawati "lamun ua itu naeun cik ua di eta naeun" uana meureun tonggoy bae uana meureun di repeh bae "hayu parahu mana buru-buru"

parahu layar simbut mana tad ah ibun layar cinde mana tadah poe· ngaliung tali bangbarung ranteng tali areng-areng rambay tam bang gala-gala parahu mana nu mingkin tarik ka nu hideung mana diga nila ka nu hejo diga dane barakbak kembang lopangna sumping kanu catang pinang ka laut sewu mana saratus deupa liwat ka leutak si baladama

sumping parahu ka nu nyatang pinang beuki kendor da didayungan beuki pageuh didayungna parahu mana si colat emas getetuk meureun ka tengah laut

gerit terusna ngagancong di tengah laut poek mongkleng buta rajin (baheula) jempling jumening

"lain .. ceuk ua patih parawa kalih "hayang nyahona aya naon di leuwi sanday di tengah laut"

"hayu cunduk jeung juru dayungna rampes tukang boseh tab ah tukang galah" Jar gerit ! pageuh ! ieu parahu si colat emas tengah laut ngagancong

ua patih parawa kalih reup deudeuleuanana ngeng dedengeanana poek mongkleng buta rajin gorowong sapotong-potong baranang kunang-kunangan indungjurig bapa setan luncat ka kulit laut Iep! bisi aya jurig ngalawuri kalong newo-newo anak bajo ngalalakon bisi nyekelan dasar sasar bae kana nepi ka lemor euweuh naeun euweuh naeun hayu parahu geura pajukeun" cenah geuning "tuh" ceuk kasep rounding sanggawati bujang urang pajajaran piratueun pakuan "euy lamun kieu Ielegedna mah ua sosoroh nganteurkeun umur ka tengah laut moal teujadi tai lauk lapur moal teu lapur dedewuk tea mah ua"

"hayu cunduk jeungjuru dayungna rampes tukang boseh tabah tukang galah" lar, gerit! pageuh parahu si colat emas nu hideung diga nila di nu hejo diga dane

"lain" ceuk ua parawa kalih "hayang nyahona bisi nyekel ti handap" ka sunan ua kidang pananjung "bubuhan purah nanjungkeun ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran bisi aya nu nyekelan urang gotong tengah laut hayang nyahona" "kumaha di gotongna" ceuk sunan ua kidang pananjung "na kulit laut hayang nyahona bisi aya nu nyekelan" luncat sunan ua lar jegur ka kulit laut, cenah geuning tunda ngan agugag-agigeug meunang sajugang parahu gubragkeun bae

"budak cadu ti luluhur teu s~di najis matak cilaka ti wong atua beMI basana aing nincak kulit buruk na kulit laut, budak

budak euweuh naeun-naeun hayu parahu geura pajukeun, budak geura cunduk jeungjuru dayungna rampes tukang boseh tabah tuyng galah sawawi jeung jurumudi" Iar gerit! pageuh ieu parahu si colat emas

poek mongkleng buta rajin hujan ribut gelap dor-dar jempling jumenian di tengah laut "lain talatahna ti sunan ibu ti gedong sangiang nunggal . nu nunggal di pajajaran ti pilih-pilih siliwangi ratu anom pajajaran perebu geledeg wayang geulis kentrik manik dayang sunda prebu rounding malati geulis aci malati geulis sekar malati lamun aya santapan walatan ti luhur hujan ribut gelap dordar poek mongkleng butarajin aya bageanana antara euweuh?" "har puguh bae aya bageanana sebab bageanana gelap nyawang teu aya deui bisi aya santapan walatan ti luhur gugur sanggut gelap", cenah geuning

harempoy deresna gelap nyawang "ua kumaha gugur sanggut gelap sanggap santapan walatan ti luhur repeh ua gelap nyawang geus ngagukgeuk ngajulang bikang ngajebleh kawas kuda eleh, cenah geuning

ua gelap nyawang luar bae ka tungtung parahu ngareup ka wetan ka sunan ibu ka· gedong sangiang nunggal reup deungdeuleuanana ngeng dedengeanana poek mongkleng butarajin gorowong sapotong-potong jekluk sisidueunana ngabuienengkeun elmu ka sunan ibu etajurig elmuna recet singkarorokot saturut sandi cenah seuseup! mani caang batan tadi ku ua gelap nyawang "euweuh naeun euweuh naeun hayu geura pajukeun parahu si colat emas

"geura cunduk jeung juru dayungna rampes tukang boseh tabah tukang galah" Iar gerit! pageuh ieu parahu "tuh ua kantrot monyong ganorop orog lapur moal teu lapur dMewuk tea mah sosoroh nganteurkeun umur ka tengah laut moal teu jadi tai lauk, ua" ceuk bujang urang pajajaran

poek cenah mongkleng butarajin gorowong sapotong-potong baranang kunang-kunangan jempling jumenian cunduk tukang .dayung rampes tukang boseh tabah tukang galah" lar gerit ! pageuh ieu parahu

harempoy - "ua aya santapan walatan ti handap talatahna sunan ibu aya bageanana antara euweuh?" "ber puguh bae aya bageanana iamun santapan walatan ti handap poek mongkleng butarajin gorowong sapotong-potong baranang kunang-kunangan bageanana cenah ceuk sunan ibu ti gedong sangiang nunggal ua kidang pananjung ku sebab teu aya deui purah nanjungkeun ti alas jagat pajajaran

"ua kumaha talatahna ti sunan ibu bageanana santapan walatan ti handap" repeh iua kidang pananjung ngagugkeuk ngajulang bikang ngajebleh kawas kuda eleh cenah geuning

laur bae ka tungtung parahu reup ngareup ka wetan ka sunan ibu ka gedong sangiang nunggal ngabulenengkeun elmu ua kidang pananjung sing karokot jurig elmu saturut sandi sagede manuk singtarorojol geuning

tongtonghot cenah euweuh nu deukeut beberik ku elmu kidang pananjung cabut dungus itu dungus sagecte pucuk cihujung luncat ka kulit laut lar jegur

gelecteg tarung galungan geledeg perang hanggalan perang d1 dasar sagara perang kumarang kamancing perang sorangan bae

keusikna mah geus pabuih ku elmu kidang pananjung karangna geus sareremplek ku elmu kidang pananjung cihcirna geus jejeritan ku elmu kidang pananjung lulun samak galang-gulung ku elmu kidang pananjung loklokna geus sing-garero geugeukna beureuheuheudeun dibeberik elmu kidang pananjung

kuntianak gogoakan oray lemu tingdarengu ku elmu kidang pananjung gelecteg ka beulah kidul perang di dasar sagara geledeg ka beulah kulon geledeg ka beulah kaler geledeg ka beulah wetan ku elmu kidang pananjung geledeg tarung galungan perang di dasar sagara perang kamarang kamancing

"eh teu kawawa ke eungap" · burial "aya naeun?" "euweuh naeun euweuh naeun hayu parahu geura pajukeun geuning"

"Geura cunduk jeung juru dayungna rampes tukang boseh tabah tukang galah" lar gerit ! pageuh ieu parahu "geuning" ceuk ua patih parawa kalih bisi aya jurig kalawuri kalong newo-newo anak bajo ngalalakon reup deudeuleuanana ngeng dedengeanana poek mongkleng butarajin gorowong sapotong-potong luncat ka kulit laut lar gebrus sasar kana biritna lemor euweuh naon euweuh naon "urang parahu geura pajukeun geura cunduk jeung tukang dayungna ram pes tukang boseh lar gerit ! pageuh

"tuh ua" ceuk bujang urang pajajaran kasep munding sanggawati piratueun pakuan "urang lamun kieu lelegedna sosoroh nganteurkeun umur ka tengah laut moal teu jadi tai lauk ua lapur moal teu lapur dedewuk tea mah ua"

"ayeuna ua mana geura pikiran keur waktu indit ua: ti pajajaran mana ti gedong ua meureun sangiang nunggal bisi ua aya santapan walatan bisi ua baheula ge kasasalahan cik ua mana geura manahan"

haregung mana ratu nu nyaur dangdalang meureun menak nu nyabda "asana keur waktu indit ku beres amat bisi aya santapan walatan benanan benonan ditanggung mana ku sunan ua ku embah meureun parawa kalih"

"ayeuna ua mana geura pikiran cik ua bisi aya kasasalahan ayeuna mah ua geura sasarar. benanan benonan tanggung ku sunan ua cik ua mana geura pikiran cik ua meureun geura manahan"

"ngan nu geulis diteunggeulan ti gMong sangiang nunggal waktu indit ti sakolaan mana pajajaran paseban geuning sakapat wangi korsi emas baheula ge mana kabuyutan ngajaran geulis geura bukakeun disosok geuning tina kandungan sol montok mana gelenceng koneng gereleng geulis mana gegerelengan andog songkol meureun totonjolan

gereleng mana gegerelengan nu geulis gusti pameunteu nyai lain geulis baheula di sasanglingan lain Ienjang meureun pupulasan geulis ge geuning bawa ngajadi Ienjang meureun ti asalna denok mana ti bareto lain koneng mana bereng-bereng aduh gusti ua" kitu basana baheula

gahgareun mana geulis bari seeleun bari gusti ua nyusutan cipanon disusut mana ku tungtung rambut Iepus deui meureun Iepus deui gedebul nyanghulu ngidul

gorolong mana nyanghulu ngulon gereleng geulis nyanghulu ngaler kolear nyanghulu ngetan "cik ua geura reungeukeun lamun itu ua anjungan mana" "anjungan meureun da nusa bali"

ngareret mana geuning ka beulah kidul "cik ua itu gunung naeun gunung mana ua mana Iemu-lemu teuing"

ngareret geuning ka beulah kulon "beulah kulon mana ua gunung naeun gunung ua beresan matanah"

ngareret meureun ka beulah kaler "beulah kaler ua mana gunung naeun gunung Iemu mana Iemu teuing"

"ngareret mana ua ka beulah wetan sok inget ua mana ka sunan ibu di gedong mana ua sangiang nunggal nu nunggal ua di pajajaran di karaton mana sunan ibn cik ua mana geura reungeukeun"

"tah pang 1dtuna" ceuk ua patih parawa kalih "euy ai awewe loba biwir tengah laut disosok tina kandungan sol montok golenceng koneng gereleng gegerelengan di tengah laut dina parahu si colat emas sagala gunung-gunung ditatanyakeun loba biwir mun teu nyaho awewe mah"

"geulis itu gunung gede itu gunung gede nu leutik pasir nu handap gunung kumupu" "ua moal gunung gede kabeh gunung ge aya jenengan ua"

"tuh geulis di alas jagat pajajaran, geulis gunung salak tuh geulis;' "wetaneun gunung naeun ua" "gunung gede wetaneunana wetaneunana mana gunung pangrango wetaneunana mana gunung gagak pangwetanan gunung sumping gunung brangbreng

pangwetanna gunung ciremay wates ka cirebon girang pangluhuma gunung ciremay wates ka cirebon girang, geulis pangwetanna gunung gupit cenah geuning"

"salak gunung salak mana ua sigana ngajak gunung gede landa-lende pangranggo ua siga ngalengo gunung gagak mana siga ngagupay gunung sumping siga nyusumpingkeun sumping ua ka gunung ciremay ciremay siga nilepan gunung gupit paingan ngabangsing"

"hayu mana ua geura pajukeun ndeuk ka mana ua nu dijugjug ndeuk ka mana ua nu dimaksud ndeuk ka mana ua nu diangkuh ndeuk ka mana ua nu diseja mun ieu di lebah mana

sedot baheula ge parahu leumpang parahu mana si colat emas henteu pati mana didayungan lautna meureun kateteb jadi tereh kasorang parahu

bawang-bawong sora korombong sora di mana meureun sora karinding ti kawalu mana parahu mawa curug ti kamudi mawa leuwi ngahiung mana tali bangbarung ranteng tali areng-areng rambang parahu tam bang galah gajah

parahu baheula ge nu tatanjeuran cucueutan mana cucukleukan layar simbut paranti tadah poe hayu parahu di buru-buru deg jebul mana ti nu hideung diga nila dinu hejo diga dane nyorang lambak mana tujuh lapis lawatna meureun ka lambak gede cucueutan mana cucukleukan parahu mana si colat emas

parahu baheula ge nu tatanjeuran liwat meureun ka lambak bodas rogna mah ka lambak kiruh deg jebul meureun ka pangtewekan ka basisir mana deungeun-deungeun

barang srog ka basisir deungeun-deungeun teu caca bicara deui turun ua patih parawa kalih cangcangkeun kana waru doyong pangetokan alasan barunday condong mana condong ka ayeuna waru euweuh anu Iempeng urut cangcang parahu si colat cmas baheula

ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran di basisir deungeun-deungeun gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan ti beurang cenah kalawan peuting pikir gumawati emban gumawasa nyaur akma jeung kurungan mikir jasmani nu geulis 1enggang pakuan t ewak bangbanganana beberkeun kandunganana tinggangkeun kana kandungan tektek jeklek ku lancingan rekep batan huntu gegep lita batan huntu kuya batan buruk kalah nyacaka rapet dina padaharan sekleuk ku sabab awewe pibandaeun lamun teu dikandung

kasep asup ka deungeun-deungeun diajar nguncang ngumbara ka alas jagat deungeun-deungeun kudu sapun mana ka nu gaduh Iemtur amit ka nu gaduh bumi tabe ka nu gad uh bale maap ka juraganana mun hirup kudu malulu mun paeh kudu parele, kasep

undur kasep kudu tembong punduk datang tembong tarang deuk diajar nguncang ngumb;ua kasep kudu guru ka pituduh waspada kana papatah pituduh sunan ibu papatah indung bapa

sebab urang mun hirup hayang malulu mun paeh hayang parele indit hayang jasmani leumpang hayangjasnika kasep urang geura jenengkeun palias teu kajenengkeun kajenggut tuang kukuncung kajambak tuang paparas salintang tuang jenengan hulangu nu ngajenengkeun kasep

kasep

mana kudu guru ka pituduh waspada kana papatah kudu sapun ka nu gad uh Iembur kudu amit ka nu gaduh bumi kudu tabeka nu gaduh bale maap ka juraganana ndeuk asup ka nagara nusa bali kasep di nagara nusa bali Iemburna ge kaliung ku gunung nagara ngendong di tengah leuitna gerit pasir kasep

sebab nagara nusa bali maungna ge beunang ngungkung badak galak beunang nyangcang banteng regeng beunang ngarante puyuhna ge keur buntutan orayna ge keur taktakan maungna ge keur tandukan seureuhna bubuni careuh gentongna bubuni bagong bakatak bubuni badak dipamuk dalapan rebu diponggawa lima laksa nagara nusa bali ngalelir kutana ringgit ngarembat kutana waja ngebuk kutana parunggu bolekbak kutana perak ngadengden kutana inten di nagara nusa bali ngadaweung mas leunjeuran balatak mas lambaran mas cekclek mas kuta mas kuningan mas tambleg sagede pasir ngajegir inten buntetna sagede-gede munding saadi goongna salawe bangunan kuda kurung dalapan puluh Juluguna si manglayu dawuk bopong belang gambir

maragpag peietok beusi paranti meietok musuh calangap kampaan waja paranti ngajajal musuh ranghap burang malela paranti nyedekkeun musuh ngewag parigi ageungna ngayapak piruang leugeut bedilna ge beunang nyarigan mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah hejona beunang ngokolot bodasna beunang ngagelas duhungna beunang nungkulkeun lawangna diplongokeun jalan dihambal ku kujang roana undur kudu puguh datang kudu saropurasapun, k~sep

ngajajar paroukul beusi sagMe-gMe rounding saadi, kasep cauna turun jantungan kalapa turun sintungan dukuh talun kandang lurobung ngalimbung pucuk kawungna nyeplak pucuk kalapana berestanggeranana bogoh ku peta paseban hurung hurung bale bitung hateup beunang ngabeungbeureum pangheret beunang miseret tihang beunang ngajirendah

tinaplokan panjangputra sareng dijeujeut ku kawat ngabar kaca banggala ngagebur paseban bandung, raden

matak kudu guru ka pituduh waspada kana papatah urang geura jenengkeun palias teu kajenengkeun kajenggut tuang kukuncung kajambak tuang paparas salintangtuangjenengan hulangu nu geura jenengkeun nu boga nagara rek ka nusa bali roatak kudu ulah undur saelun-elunna leuropang saparan-paranna kudu saropurasapun, kasep

gegedug rounding rarangin gegM ug gaj ah rarangin w&luk carang batur gagah carang timbal sakti lain kaulinan pinter lain tagenaneun, - kasep geulis nyi geulang rarang heulang rarang nimbrang inten bagdaya punutup sungging mustika di nusa bali kasohor nangtung g8lungna kasohor malang sigangna geulis leucir weuteuh peungkeur bulu bitis museur-museur, kasep

s8bab mun hirup urang kudu malulu mun paeh kudu parele jeung demang patih naga ball menak kongsang barangasan curuk b8ngkung balas nunjuk ngambay letah belas nitah ti katuhu tungkul ngaji hukum ti kenca nunjuk ponggawa menak kongsang barangasan kasabaran ngulit bawang sakecap kadua gobang lendek bari ngadek w@duk taya batur gagah taya timpah sakti lain kaulinan pinter lain tagenaneun musuh nu diayuh blok nu didago kerta dipapaliaskeun ku demang patih naga bali, cenah kasep

ti katuhu tungkul ngaji hukum ti kenca nunjuk ponggawa kasep mana kudu sampurasapun ka nagara nusa bali sebab demang patih naga bali mah euweuh ciri pimatieun euweuh bentol pikojoreun euweuh tanda pimodareun menak sasapaan modar kasep

indit ti pangcalikan lugay ti pangtapaan piratueun pakuan menak urang pajajaran kasep rounding sanggawati "he ua lamun undur urang saparasapun datang mamaapan sapun ua ka nu gaduh Iembur amit ka nu gaduh bumi tabe ka nu gaduh bale maap ka juraganana weruh ka pituduh waspada kana papatah ku kitu tea mah ua bener tapi urang asup ulun kumawula ka nagara nusa bali jang naeun jauh-jauh ti alas jagat pajajaran urang moal tulus jadi ratu moal waluya jadi menak hayang nyahona bae mipir kuta jaga kuta, ua geblus ka elong kancana" "mangga mangga kasep mangga"

ngitung-ngitung mana ua baheula ge sandi taun milang-milang sandi bulan kala geuning pati mah geus kamari kala bayang mah geus tiheula geus nyalindung ka suwungna kuriling ua ka rejekina rangkujung kidang pananjung bubuhan ua purah nanjungkeun ti gedong meureun sangiang nunggal leumpang ki gelap nyawang ti alas jagat pajajaran keneh

indit jeung parawa kalih galihna ti pajajaran ti gedong sangiang nunggal saulon-ulon babon kasep rounding sanggawati · pimenakeun pajajaran piratueun di pakuan meunang matukeur-tameuhkeun

bat angkatna geuning lay keupatna rekot nu tunggang samparan gamparan baheula ge mas payung jeplok nu mekaskeun payung payung bawat. rad en buntar inten payung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula

beuki jauh lalakonna beuki anggang caritana nungtik tarik nyiar bukti mapay jalan nyiar embal ka mana bungbung busukna ka mana jongjon bolosna ka mana girl lungsina geus ka mana cap@t ban@rna ka mana d@ngd@n lacakna g@IM~ ka tabeh wetan

sing araleut meureun menak sing areungkeuy pimenakeun geuning pajajaran piratueun da pakuan g~adug kidang pananjung jaksa mun ua g@lap nyawang sunan ua parawa kalih saulon-ulon babon kasep rounding sanggawati ti g@dong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran

mapay-mapay mana jalan g&le jalan g&le sasapuan disaeur ku batu beureum dibalay ku batu bentar beuki jauh lalakonna beukianggangcaritana m@ntis ka sawah tunggilis m@ntang di sawah bungbulang cunduk di kalapa puyuh sumping di kalapa gading dongkap di kalapa genjah anjog raden di kalapa hejo. kitu basana baheula

mancat geuning di parigi ageung hanjat mana ka burang malela deg jebul di tanah lapang mana pangperangan gagaman meureun sayuta malang di alun-alun mana sewu cengkal ngambah di kampaan waja paranti ngajajal musuh di nagara nusa bali mipir di tutunggul beusi paranti malatok musuh ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut ngembat oge nyatang pinang sing araleut sing areungkeuy sing kolear sing kolepat

jauhna geus luput cunduk anggang wande datang ka aub caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan ka alasan jaga gardu mana kaluaran jaga kuta kaluaran

barang sumping ka jaga kuta kaluaran geus teumbeul calik sadayana salobana barisan sunan ua ratu pakuan menak urang pajajaran ti gMong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran, geuning

ngalimbung cenah baris gegMug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan

kuriling munding sanggawati bujang urang pajajaran laju ngalong kutrak-ketrok ka elong kancana kutrak-ketrok haruwas-harewos culak-colok ka barisan nu gareulis ka tiang gMah aer mawar ka bale bubut bale gantung ka bale sipangheuyeukan luluhur sarebu tempur

kutrak-ketrok haruwas-harewos culak-colok ka nu gareulis ranjug bae ti sangiang pagulingan anu geulis "sisinarieun sisinanteneun aya anu kutrak-ketrok aya nu haruwas-harewos aya nu culak-colok" "loba biwir bae geulis malum ti alas jagat pajajaran songok-ngokeun pintuna geura bukakeun, geulis gerut dibukakeun ngajemblong lawang ka jero cat bae unggah bujang urang pajajaran ranjug bae nu geulis

"engkang nu ti mana golonganana ti mana rarianana sisinarieum sisinant ene1 m sasari teu ari-ari bareto teu ilok-ilok heubeul nyuhun-nyuhun hulu lawas nyolendang taktak lila nyusumpingkeun ceuli hulalar ka nusa bali, engkang"

"her geulis ti tepus anu ngariung ti sampih anu ngagolong kajar-kajar komo muntang daun alus sisi cai nu ngeluk pikir batu ti pakuan pajajaran ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran, geulis"

"geus puguh mun ratu waspada mun menak engkang ndeuk ka mana nu dijugjug ndeuk ka mana engkang nu dimaksud ndeuk ka mana nu diangkuh ndeuk ka mana nu diseja ka nagara nusa bali atawa ndeuk nyiar dagangan atawa seja dagang, kakang"

"geulis, dek nanem kukuk melak waluh mabakan melak samangka ngarerempu cikur ngarerempeg jahe cadu tujuh eluk ka dalapan ngelik can boga incu tujuh moal ngalakon balik ka pajajaran, geulis"

sukur sarebu gelar salaksa beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana katecta katarimakeun kacund ukan putra ratu kadatangan putra menak

nu kasep eujeung nu geulis di sangiang pagulingan cenah geuning eta sunan ua di jaga kuta kaluaran buah birit asa kemper disiksa ku kasep munding sanggawati ngan Iieuk deui lieuk deui reup peuting teu geura beurang bray beurang teu geura peuting horeng kasep munding sanggawati ngolong ka nu geulis, geuning

urang tunda caritanan sunan ua di jaga kuta kaluaran kasep munding sanggawati di luluhur sarebu tempuh tiang gedah aer mawar reregean sutra manyare kulambu sutra gulungan rarawisan sutra gambuh ngadengden kasangjinemna mendung kasang halimunna lulun kasur tujuh tum pang sangiang rajang kawat rajang katil adu manis karaton kasur beusi cenah geuning

"engkang geus puguh ratu mun waspada lamun menak mung cacan terang di jeneng" "her geulis pilakadar jeneng geulis moal ngalakon dibejakeun lamun teu ti nu geulis heula mah"

"engkang ai nu geulis mah beunang ibu na mayungan beunang ibu ngagoongan beunang ibu nyasarapan rampodes beunang naretes sa-rat nusa bali teu aya deui ngaranna jenengan ngan nu geulis wae kabeh nu nyebut"

"tah geulis akang oge nya kitu keneh dasar undurna beunang ngitungan leumpangna dasar beunang milangan dasar hidayat hidayat hidayut, geulis di alas jagat pajajaran di gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran dipilih-pilih siliwangi ratu anom pajajaran perebu geledeg wayang geulis kentri manik dayang sunda perebu rounding malati geulis aci malati, geulis rampodes beunang naretes sa-rat jagat pajajaran teu aya deui ngaranna ngan bujang kasep bae nu nyebut, geulis"

"engkang lain keneh ai nu geulis mah nu geulis nyi sari leuwi cenah geuningan" "tah sami gen kitu, geulis dasar hidayat hidayat hidayut ai akang ti guntur walungan, geulis" "kakang lain keneh nu geulis mandi mayang, kakang" "sama gen kitu ai akang ti pangrangkeh, geulis"

"pok ti ditu pok ti dieu geulis salenggang kancana kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna geulis leucir weuteuh peungkeur parenama angin-angin bulu bitis museur-museur mustika nusa bali lain geulis sasanglingan lain Jenjang pupulasan"

urang silokakeun deui pera lampah murangkalih ngarimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran baheula

kasep mundingsanggawati geus eek cok ewor pagalentor di sangiang pagulingan nu kasep eujeung nu geulis, geuning

cik geulis baheula ge dangdanan geus jujuh-jejeh geus tuncak-tincak sinjangna meureum luhureun cangkeng di luhur kasur mana tujuh tum pang kawas hayam meureun rek endogan mana teh beureuh kuring cik geulis mana reungeukeun monam

keJetruk baheula ge sora di manggung jemblong mana sora mukakeun pintu geulis reungeukeun monam ku nu geulis mana ditempoan nyeri beuheung sosongketeun maruk bujang kasep deukeut si bedul horeng ucing pasea "engkang buru mana engkang geura cadu teuing kuring lamun embung daek borok mana kuring bogoh jangji mana engkang ti kamari cik jongpong ge mana ti bareto ti jam pang mana engkang ti bulan ka tukang kitu basana baheula

kopo con dong mana engkang jeungjing joho taleot mana jeung talawungan . melak nampong mana dipundagan tikukur mana tilu sakurung bajing nyeuseupan langari hayu engkang mana sasimbut sasanmg hayu mana engkang sakombong duaan meungpeung mana ibuna di cai arak-arak dina catang sumur engkang katuruban pacing nangkarak engkang teu geura datang dedewuk mana dicakar ucing

itu naeun mana engkang eta naeun nu menclut engkang dina harigu nu ngadengklok cara batok nu ngadengkluk mana cara sinduk geura rontok geura timang geura rangket geura bawa geura pustu kumawula ulah engkang mana dicoco da bentol ulah engkang disasar da bial ulah ditungkup da mentung digaro mah da bisi hawuk ulah pati mana bMas teuing bisina kokod mondongeun cing engkang mana reungeukeun monam teu matak mana engkang rugul surawung teu matak mana bungbang ti caang . teu matak eah jamarak teu matak mana sabeubeur beuteung teu matak mana egang ka cai teu matak mana engkang ea-eaan cik engkang reungeukeun monam geura rontok mana geura timang di sangiang manggung nganjang di bale bubut bale gantung di bale si pangheuyeukan tiang gMah engkang aer mawar kitu basana baheula

hayu engkang baheula ge cadu teuing kuring lamun embung daek borok kuring bogoh mantak keumpleung leuleuweungan mantak edan reureumaan mantak burung mana sawan galuh langlang-lingling sawan lingling cik utun kuring ngawula di ratu jajap mana ngawula di menak anu kasep eujeung nu geulis di sangiang mana pagulingan kulambu sutra gulungan reregan meureun sutra manyare rarawisna sutra gambuh reregan meureun dilamberehkeun

cekcok ewor pagalencor incis belut papa lubang oleng papanganten nu kasep eujeung nu geulis di sangiang pagulingan urang tunda caritana nyaritakeun sunan ua mun lieuk deui lieuk deui jaga luta kaluaran siksa bae ku kasep munding sanggawati horeng keur papanganten di sangiang pagulingan

urang tunda caritana ratu pakuan menak urang pajajaran di jaga kuta kaluaran nyaritakeun nusa bali cenah geuning

sebab di nagara nusa bali taya kakurangna geg&lug munding rarangin gegedug gajah rarangin w&luk carang batur gagah carang timpal sakti lain kaulinan pinter lain tagenaneun jeung demang patih naga bali menak kongsang barangasan tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran cenah geuning

ti katuhu tungkul ngaji hukum ti kenca nunjuk ponggawa curuk bengkung balas nunjuk ngambay letah balas nitah menak kongsang barangasan kasabaran ngulit bawang sakecap kadua gobang ai lemek bari ngadek geulis nyi gelang rarang nimbrang inten bagdaya panutup sungging mustika di nusa bali kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna geulis leucir weuteuh peungkeur parenama angin-angin bulu bitis museur-museur mustika di nusa bali di .5Mong barat gedong timur luluhur sarebu tempuh reregan salawe taek

poe jumaah tengah poe kalakap geus sare poean ngala nyawa reureundahan kerekna gege!encengan geulis gelang rarang nimbrang inten barang gugat bae tengah poe di poe jumaah tengah poe

ai gugat ngan ras kana ilamat, cenah geuning ngimpi katindih langit reuntas jagat caringin pugur ku angin hujan poyan tutumplukan sarangenge gelut jeung bulan bentang timur clek ti kidul naeun pigara-garaeunana cenah geuning

harempoy ka tuang rakana ka demang patih naga bali ka karaton

"tuang raka gaduh ilamat" cenah geuning ranjug bae tuang rakana, cenah geuning

"coba geulis jjamat nahaeun bisi aya datang musuh bisi keras dikerisan datang galak digolokan datang sare jejek

musuh nu liayuh belok nu didago kerta dipapaliaskeun ku tuang raka'.' "tuang raka ngimpi katindih Iangit reuntas jagat caringin pugur ku angin hujan poyan tutumplukan sarangenge gelut jeung bulan bentang timur clek ti kidul tuang raka

ngitung sandi tahun milang-milang sandi bulan tuang raka teang jujut aturanana teang usul-asalna ilamat kitu barang ditepikeun tungtik rarikna dongdon lacakna "boa geulis aya nu ngacak ngebut teu kanyahoan ka nagara urang sababaraha minggu sababaraha lila euweuh nu ngaronda ka barisan nu gareulis, geulis ka elong kancana" pok munding rarangin, gajah rarangin "giliran si lengser ngaronda" kumpulan sakabeh sanagara nusa bali kabeh giliran si lengser bae nyectekkeun ka si lengser

demang patih naga bali indit ti pangcalikan lugay ti pangtapaan burial, bae cenah geuning "lengser ! " "mas panghulu tandang" haliwu batan nu nawu rusuh batan nu ngala suluh gunung mana juragan nu dijugjug lebak mana nu diseja cakah cikih bari nyekelan perah cikiih mani ngacir ngembang eurih

"tuh deuleu lengser lain nitah nedunan musuh kudu ngaronda ka elong kancana ka barisan nu gareulis sababaraha minggu sababaraha lila euweuh nu ngaronda bisi aya nu ngacak ngebut teu kanyahoan, lengser"

"mangga mangga mangga juragan mangga"

si lengser geuning randak ngaronda bat angkatna lay keupatna rekot geuning tunggang gamparan gamparan mas lantakan jeplok baheula mekaskeun payung payung bawat den lengser buntar inten payung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula

beuki jauh lalakonna beuki anggang caritana manggul piutusan menak lantung si lengser dina tatanjuran Ientang dina pepelakan ka jambe salawe ngaberes hanjat ka kalang katapang liwat ka sonaga lima ngajajar

si lengser geuning mendung raden bari papayungan ngelak bari tetembangan nanya kidung teu katirnu sulanjana hanteu nyaho tembang nyedek kana irung tembang hahah hem Mm bae

lengser anu ngaronda cik geuning wayah ka mana deg jebul ka pasar ageung ka paku haji panyawungan geledeg wayah ka mana lantung dina tatanjuran

ka bedil geuning meunang nyarigan ka mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan jauh luput cunduk anggang wande datang barang datang ka jero kuta gebah ku ua patih parawa kalih barabat-barabat buah birit turun kana bitis buah bitis turun kana keuneung babajeg ku caduk baning ku lum pat dug bae ka demang patih naga bali ngadudud kawas muriang teu kawayaan "aya naeun lengser di jaga kuta kaluaran" repeh bae eta si lengser lair. lengser saenya-enyana dijaga kuta kaluaran aya naeun"

repeh bae eta si lengser ngadudud kawas muriang teu kawayaan sajongjongan anjing minggat ngadudud di demang patih naga bali "lengser saenya-enyana aya naeun di jaga kuta kaluaran" "juragan, duka teuing, juragan dukaning hawaning sieun duka enya duka nyata duka bohong duka bukti juragan duka hawaning sieun jigana marerong bae dijaga kuta matana sagecte-gecte kenong irungna sagecte-gede hawu jigana belang jurag:m ''

"lain lengser urang disahakeun" "teu sudi najis juragan hi eek riwayat baris kolot sok sieun kutimbalanak sok henteu jiga kalolontong" "anteur bae lengser, anteur" "mangga mangga manggajuragan ari nganteur mah"

ngan top tam bang janget tujuh batekan demang patih naga hali na karonjo "hayu lengser baheula ge geura mangkat" indit geuning tina korsi gading hanjat meureun ka meja salaka leumpangna ka pajuaran liwat geuning ka karaton menak ti paseban sakapat wangi korsi mas gading malela

si lengser geuning leumpang ti heula demang patih nu pandeuri geledeg meureun wayah ka mana beuki jauh lalakonna beuki anggang caritana hanjat ka suwangkung tilu ngalimbung sonagar lima ngaj ajar ti pinggir saroja ageung

ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut ngembat oge nyatang pinang sing araleut sing areungkeuy sing kolear sing kolepat tiri tiri ing ngabecir wong anom jSiemi nyaho wong bobot botol jinira jinira kana peperang muncul dijelema sewu demang patih naga bali

"cik lengser di tebeh mana" onggang onggeng mana gek cangogo "ka <lieu agan, ka dieu, ka dieu cik agan baru ka dieu"

ka jam be salawe ngaberes hanjat ka kalang katapang liwatna ka muncang kelang deg jebul ka pasar ageung ka pakuhaji panyawungan cik geuning ka bedil beunang nyarigan "juragan buru ka dieu"

barang datang tuduhkeun ku si lengser "tuh juragan" "tuh lengser kantrot monyong ganorop orog nu ngacak ngebut ka nagara urang moal teu dihukum lengser" teu caca bicara deui demang patih naga bali menak kongsang barangasan weduk carang batur gagah carang timpal sakti lain kaulinan pinter lain tagenanuen cat geuning unggah kana kasur tujuh umpak kana karaton keurna pupungkal bae nu kasep jeung nu geulis tewak bangbanganana jingjing uwang-awing kawas jingjing anak anjing pok bae nu geulis "juragan, ratu" "ratu bangsat dihukum ku dewek"

barabat bae kaluarkeun "sok clak deui jurig ngalawuri kalong newo-newo anak bajo ngalalakon" marerong gebaran sunan ua gerel ku tambangjanget tujuh batekan sadayana salobana barabat barabat "keun dibawa ka pinggir nagri" liwat ka caringin kurung liwat ka tutunggul beusi liwat ka kampaan waja ka pinggir nagri liwat ka burang malela jebul ka pinggir nagri ka konjara beusi malela

ka konjara beusi malela konjara beusi tujuh lapis salapisna tujuh kaki teu tetet teu bentet teu rengat teu bejad teu coceng-coceng acan reugreug pageuh kelang lesang buligir hideung teu tern bong tungtung ti handap didadamparan tujuh lapis cenah "cing konjara geura muka sorangan deuk dibere teuteureuyeun" gerut, ngajemblong buligir hideung ngabudah menta hakaneun eta konjara

sedekkeun bae liwat bengkerna sadayana salobana sepak pantona tektek jeklek kolancingan rekep batan huntu gegep lita batan huntu kuya batan buruk kalah nyacaka rapat teu tetet teu bentet ligur ka jero koncara ratu ti pakuan menak urang pajajaran

harSgung di jSro konjara datang ka jero konjara denge jurig konjara geus kutuk gendeng bae menta hakaneun diriksakeun ku ua patih parawa kalih aya tujuh sagede-gede kambing sebat-sebatkeun tewak bangbanganana lar gampleng! gampleng! balatak tinggal bangkena jurig konjara

haregung di jero konjara sadayana salobana "urang nepi ka kieu sayang walik dina cohcor balik ngumbara urang geus ngajohjor sosoroh nganteurkeun umur, urang sebab urang ngagugu ka kasep rounding sanggawati henteu weruh ka pituduh teu waspada kana papatah urang ngareumpak rarangan manggih santapan walatan manggih benanan-benonan cadu ti luluhur cilaka ti wanggatua"

"urang moal kumaha" geus humariring humandeuar kuriling sunan patih parawakalih cabak konjara teu tetet teu bentet teu rengat t eu bejad teu coceng-coceng acan tiis leucir kelang lesang dicabak tarang eyor kawas bonteng buruk cenah geuning haregung geus humariring humandeuar di jero konjara beusi, cen<1 h

teu caca bicara deui rat piratueun menak urang pajajaran kasep munding sanggawati di jero konjara indit ti pangcalikan lugay ti pangtapaan burial

"eh ua

lamun urang weruh ka pituduh waspada kana papatah undur saparasapun datang mamaapan sapun ka nu gad uh Iembur amit ka nu gad uh bumi tabe ka nu g:aduh bale maap ka juraganana ku kituna tea mah bener, ua tapi urang asup hulun kumawula moal boa rek jadi ratu, ua hayang nyahona bae, ua urang kutu tujuh hulu sapu pakolot-kolot supa jeung konjara konjara tapaan sugan aya menak nu beureum tineungna, ua sugan aya nu menak belang bayahna cengkar akalna metel wawanen ti alas jagat pajajaran ti gectong sangiang nunggal sugan keneh ua urang tapaa.n hayang nyahona" ringkuk kutu di hulu sapu pakolot-kolot supa jeung konjara konjara tapaan bae di jero konjara nusa bali

urang ngalimbung baris gegectug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran alas konjara beusi urang tunda caritana gebaran sunan ua urang silokakeun deui di alas jagat pajajaran, geuning

di gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran di piri-piri siliwangi ratu anom pajajaran prebu geledeg wayang geulis kentrik manik dayang sunda perebu munding malati nu geulis aci malati nu geulis sekar malati nu geulis aci malati nyiram sabulan ka d ua ditinggalkeun nguncang ngumbara geus meunang tilu bulan kakandunganana di gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran nu geulis aci malati heubeul geus nyuhun-nyuhun hulu lawas nyorendang taktak lila nyusumpingkeun ceuli geus meunang lima bulan

eta panyiramanana geus isuk-isuk rujuk jeruk pasosore rujak honje ti beurang rujak kacembang ti peuting rujak calingcing nu geulis aci malati mingkin heubeul mingkin heubeul geus sumping ka genep bulan tepina ka tujuh bulan tepi ka dalapan bulan jajap ka salapan bulan geus teu dahar geus teu leueut geus humariring egus humandeuar nyeri urat nyeri gigir sandoyong nyeri bobokong haregung hayang ngajuru di gedong sangiang nunggal geulis aci malati

dipariksa ku nu geulis sekar malati jeung ku perbu munding malati mun dipariksa kitu rarianana geus humariring humandeuar nyeri urat nyeri gigir sandoyong nyeri bobokong haregung hayang ngajuru

"boa" ceuk perbu munding malati "euy, kudu ngageroan si lengser kud u neang nini paraji nini-nini untah agi nini-nini sang paragi keur geulis jadi paraji paraji di pajajaran sabrang wetan cihaliwung" indit ti pangcalikan lubay ti pangtapaan burial "lengser!" "mas panghulu tandang" haliwu batan nu nawu rusuh batan nu ngala suluh cakah-cikih bara nyekelan perah cikiih mani ngacir ngembang eurih "deuleu-deuleu lengser lain titah nurunan musuh kud u neang nini paraji ka nini-nini untah agi nini-nini sang paragi keur geulis jadi paraji paraji di pajajaran sabrang wetan cihaliwtmg" "mangga, mangga mangga juragan mangga"

si lengser geuning manggul piutuseun ratu ngemban piwarangan menak rek neang nini paraji

ka sabrang wetan mana cihaliwung ka nu geulis nini paraji nini-nini untah agi keur geulis jadi paraji paraji di pajajaran

beuki jauh mana lalakonna beuki anggang den lengser di caritana mendung bari papayungan ngelak bari tetembangan bari tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran geledeg di kaluaran den lengser muru ka mana beuki ngetan beuki ngetan mungpungjelema di warung bengongjelema di gedong eundeur jelema di dayeuh beres cawene di bale kalalaran mamang lengser

di alas jagat mana meureun pajajaran kikis ge ngelendong ka jero lain ngelendong ku bobo ngeledong ningali den lengser

di alas jagat meureun pajajaran nini-ninina singjarungkel kateumbag ku perah bedog lojor perah baheula ge batan bedog sajongjongan saheroyan sakeudeungan sabandengan salila sakalakapeung den lengser ge!edeg ka tebeh wetan

mendung geuning den lengser bari papayungan alas jagat mana kaluaran di alas jagat baheula ge pajajaran manggih geuning indung-indung bantut manggih ewe-randa bantat cawene baheula kamanjon bae kalalaran mamang lengser

indung-indung sumpung irung cawene ti bebekele ewe-randa dongklak tarang kalalarab mamang lengser ewe-randa da udud dua rarasaan keur di imah horenganan keur di leuweung siling totog siling juwet siling totog ku pancuran marebutkeun mamang lengser

samarukna geuning ieuh wedak ari nyawuk tai sero paingan hanteu hareuyheuy haneut kana peupeuyeuman geulis

aya nini mana hiji deui nini-nini rangda jendi isuk-isuk mana leumpang neuleum lain neuleum tungtung rambut neuleum age buuk bodas kabita baheula ge ku nu ngarora boga huntu hiji digeseran kawas tatah beunang ngasah kabita ka nu ngarora

geiedeg di kaluaran cik geuning wayah ka mana beuki jauh lalakonna geblus ka kebon gede di alasan mang lengser mana kebon gede mapay-mapay kebon gede di sangiang mana kebon gede ka taman si panglokatan eusi-eusi kebon gede

di alas jagat pajajaran nungtik tarik nyiar bukti mapay jalan nyiar emal ka mana bungbung busukna ka mana geuning jongjong bolosna ka mana girl lungsina ka mana den lengser cepet benerna turunna ka cihaliwung

mapay-mapay mana cahaliwung beuki girang mana cihaliwung beuki girang baheula ge cihaliwung nyabrang baheula ge di baranangsiang geledeg ka beulah wetan jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang ka nu geulis nini paraji

barang sum ping ka nu geulis nini paraji kedeprek bae sila di Iemah "nini neda eureun sakeukeudeung sindang moal lila rerep kesang tuluy deui" Iengo bae ditempo ku nu geulis nini paraji ranjug bae nini paraji horenganan "sisinarieun sisinanteneun sasari teu ari-ari bareto teu ilok-ilok heubeul hyuhun-nyuhun hulu lawas nyorendang taktak lila nyusumpingkeun ceuli aya mamang lengser hulale ka tebeh dieu calik nang calik nong calik kana korsi gading paseban sakapat wangi korsi mas gading malela ngendong ka samak bayabon di nu geulis niniparaji sabrang wetan cihaliwung"

kokoreh neangan suguhkeuneun ngaitan meunang sarakit pamahugi aki-aki ngagentol salambar meunang salaksa pamahugi bapa bawa suguhkeun bae ka mamang lengser "beu horeng" ceuk si lengser "horeng nini paraji jeung geulis jeung leucir jeung denok jeung montok jeung lenjang jeung lesang jeung weuteuh rupana katambah peungkeur" boga pikir kadua leutik ka nini paraji nini paraji ka si lengser boga pikir kadua leutik geus imut lain seuri lain, cenah geuning haregung nini paraji hariring nu geulis nangis dangdalang nu Ienjang nyabda "mamang eceh deuk ka mana nu dijugjug ndeuk ka mana nu dimaksud ndeuk ka mana nu diseja ndeuk ka mana nu diangkuh sisinarieun sisinanteneun mamang eceh"

"nini, manggul kaula pautusan ratu ngembang piwarangan menak nu geulis aci malati geus tep na cangkeng tep na beuteung nyeri urat nyeri gigir sondoyong nyeri bobokong haregung hayang ngajuru ari nini dipeueuskeun kud u marajian ka pajemuan ratu ka gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran ka karaton ratu nini"

"her mang eceh ndeuk marajian ka pajemuan ratu ka gedong sangiang nunggal ka payuneun sunan ibu isin mang eceh ka sasama mantri reuwas ka sasama menak isin ka batur sapipir reuwas ka batur tatangga kud u make dangdan deuk maraji ka pajemuan ratu supaya deuk nungguan mang eceh" "mangga mangga, mangga" ceuk mang eceh eta mang lengser geus imut lain seuri lain boga pikir kadua leutik ka nini paraji nini paraji sumawonna "nini deuk dangdan heula" cenah geuning

cik geulis mana geura dangdan nu geulis rrtana pameunteu nyai sebrak geulis didangdanan ngarontok si geulis kompor salaka sebrak geulis dibukakeun nganggo si geulis tes pacukur peso ipis mana rumpang ramping sanes rompang ku rampingna urut si geulis garingsing kitu basana baheula

nya punduk nini paraji dikurud !emu tarang nini paraji digombrang lesang pipina nini paraji <likening limit halisna mana dipirompangan geusan uang-uang congklang tanding gawul nunjang ngidul tanding sosog nunjang ngulon ngaheong tanding badodon nu geulis nini paraji naheun pirompang sanes pirompang ka julang pirompang soteh ka mang lengser ngarah apetaneun nineung

"buru nini baheula ge buru nini" "engke eceh tunggu heula nini mana can tarapti dangdanan"

cik geulis mana pameunteu nyai ka luhur si geulis ngarampes gelung dek deui mana gelung jucungna gelung jucung indung-indung pantes gelung bawaeun ka lisung

perenene gelung mana dikacaan ieu gelung mana can kamanah ragajag gelung diudar deui nu geulis mana nini paraji

prak deui nu geulis gelung cocok gelung cocok mana los ka jolok dituturkeun bapa orok perenene gelung dikacaan ieu gelung mana can kamanah ragajag gelung diudar deui prak deui mana geiung sintima gelung sintir mana nini-nini pantes geulis bawaeun ka jami perenene gelung dikacaan ieu gelung mana can kamanah kitu basana baheula

prak deui si geulis gelung bapangna gelung si karibo malang gelung pantes bawaeun ka ranjang dituturkeun gelung mana ku nu nganjang umang gelung bawaeun di ranjang perenene gelung mana dikacaan ieu gelung mana can kamanah ragajag gelung diudar deui prak deui mana gelung tetelna meunang tujuh kali nikel kadalapan mulang deui

disurung gelung mana ka jajangkungan dikaweul gelung ku indung leungeun dikait gelung ku na jariji ditepak gelung ku pigeulangan sol montok gelung ngalenggo manik nu terns gelung ka gunung guntur nu parat gelung ka papandayan ka seke·seler mana gunung bengbreng ka sasaka mana gunung subang lain gunung subang nu di jam pang gunung subang nu di wetan kitu basana baheula

sor montok gelung ngalenggo manik nu terus mana reungeukeun monam jumantung gelung tanding ciibun jumentang gelung tanding cihujan tanding ibun mana kaanginkeun geusan pupur gumalusur geusan pipilis ngagisir prak deui nu geulis nini paraji prak deui sahiji deui nu geulis mana nganggona sinjang

sinjang geulis ngedung juruna sinjang meu reun ngendong jerona geusan sinjang geusan minyak seungit meuting geusan sinjang moro mondok geusan sinjang ruum nyan~rung geusan sinjang budak muntang geusan pelet nyararantel bau tektek m.ana rampe hiliwir seungit malati seungit minyak mana keras ba:1on hiliwir menak nu ti kantor prak deui mana sahiji deui

nu geulis baheula ge nganggona benten benten omas pinarikan monteng di cangkeng nu koneng matang di nu bangbang awak campleng di nu hideung santen prak d~ui mana sahiji deui nu geulis nganggona cingcin nganggo cingcin ratna keling diriung mana ku susumbulan diheuleutan mana keleng nteng pati rorong mana tatah ganggong di jero mana ditatah ganggong ditumpangan inten buntet sakeudeung geulis tarapti dangdan

"nini, hayu urang geura indit mana jig ka pajemuan. ratu" "mang eceh tunggu heula nini noong dina kombong kosong neang di ranjang corengcang luput apu langka pinang henteu seureuh-seureuh acan ungah-engoh lengoh bae isin ka sasama mantri reuwas ka sasama menak ndeuk nyandak Iemareun heula mang eceh"

"beu horeng" ceuk si lengser "ta nini paraji geus dangdan mah mingkin komo keur geulis ditambah leucir keur denok ditambah montok keur lenjang ditambah lesang keur weuteuh ditambah peungkeur euy, mingkin bogoh" dasar nini-nini utah agi nini-nini sang paragi keur geulis jadi paraji paraji ti pajajaran sabrang wetan cihaliwung ndeuk dangdan Iemareun cenah geuning

noong nu geulis nini paraji dina kombong kosong neang mana di ranjang corengcang luput apu !angka pinang teu seureuh seureuh acan sebrak nu dangdan iemareun nu geulis candakna apu

apu geuning sakulakning tandang apu sakulakning tanding tutut bawa ti malayu geus keong bawa ti cirebon haremis bawa ti jengis karang bawa ti mataram pamahugi ti uma sari pamulang ti tuan jendral bogoh apu dibeuleumna dibeuleum di alun-alun disuluhan kayu garut digebegan ku kekemben dipulungan ku nu ngendong diwadahan kana karembong bogoh apu dikeureuhna dikeureuh ku tai careuh paingan haneut hareuyheuy haneut kana peupeuyeuman nini

sebrak tarapti nyandakna apu nu geulis nyandakna pinang geus aya pinang tujuh adi kasapuluh mungkus keneh kadalapan mana babar mayang kasalapan mana pinang ngumbut cai perenene pinang ngumbut cai dipasi ku peso ipis pasi remek jadi genep pasi remuk jadi tujuh ragajal pasi dalapan ngaranna pasi gulanyeng ngarah lain gulanyeng pinangna gulanyeng badan si nini

tarapti nyandakna pinang sebrak nu nyarandakna seureuh seureuh kunang seureuh kuning seureuh kuning tina jeungjing seureuh koneng tina menteng ngaitan tina kareumbi ngabendong tina kadongdong ngagaray tina karaway beunang ngajul ku limbuhan beunang notog ku gedogan beunang ngait ku patitis beunang ngeprak ku barera nu geulis nini paraji

badak galak mana di jalanna · oray laki na beutina . maung pund ung na dapuranana tiwuang unggal daunna kamarang unggal tangkayan sirarangge unggal beke sireum Iemu unggal buku ngarahan unggal tangkayan

beunang mana ngalukun tujuhkeun beunang ngalempis limakeun beunang ngabantay salapankeun beunang ngagiling na pingping beunaI].g ngageleng na cangkeng nganggeuskeun dina pinareup beunang nonggong siloarkeun beunang ngahulu mikungkeun tektek bong tektek panembong beunangna nektek di kombong tektek bang tektek panembang beunang nektek di ranjang nu geulis pameunteu nyai Iepitan badan si nyai

tarapti nyandak Iemareun, geulis bokor jangkung nu disuhun bokor koneng teu dipake bokor ganggong nu dianggo kasalahan tap nu nampah diais ku cinde kembang horenganan beunang nyulam indit nu geulis ranggusar ranggesor "buru nini buru nini" "engke eceh tunggu heula"

"nini isin ka batur sapipir reuwas ku batur tatangga geus isin ka sasama mantri reuwas ka sasama menak tanakna di indung beurang sabrang wetan cihaliwung kudu ngala cikur ngala jahe" dadahut di indung beurang indit ranggusar ranggesor nu geulis nini paraji awak jangkung ditangtungkcun awak geulis diiciskeun awak lenjang dipidangkeun awak denok dipondokkeun awak ngalanggeor koneng sarira meureun ditanggelangkeun gurubag ka jero kebon

ngala cikur ngala jahe dadahut di indung beurang sabrang wetan cihaliwung sampeurkeun ku mang lengser sanggakeun ka mamang lengser geuninganana ge da jahe

geuning barang disampeurkeun disanggakeun ka si lengser da nganan jahe beunang nyorok baris si lengser mani rikeuk ngan renggeh jeung cikur geuning dadahut indung beurang ti sabrang wetan cihaliwung kitu basana baheula, geuning

"nini hayu urang geura indit deuk maraji ka pajemuan rati. manggul piutusan ratu ngemban piwarangan menak ka gedong sangiang nunggal nini"

"hayu nini mana nini geura mangkat mending nini nu ti payun den lengser geuning ti pungkur bae ngiringkeun nini" "mending eceh nu ti heula" "mending nini baheula ge nu ti payun" "mending eceh nu ti heula" ceuk si nini mending eceh ceuk si lengser mending nini

"hayu nini geura mangkat" ai indit nini mana ngusap birit bisi tembong rorogokna awak jangkung nini urang tangtungkeun awak geulis mana urang iciskeun awak denok urang pondokkeun awak Ienj ang nini urang pidangkeun awak koneng urang tedengkeun sarira ditanggelangkeun

beletuk ge nini batukna elmu berebet ge dehem pamake paralak ge asihanana asihan domas lanjaran nu geulis mana nini praji keur geulis baheula ge jadi paraji keur !enjang ditambah lesang kcur weuteuh ditambah peungkeur

bay angkat lay keupat rekot nu tunggang gam?aran gamparan emas lantakan jeplok nu meukaskeun payung payung payung bawat bundar inten !Jayung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula

ngaleut-ngaleut mana jeung den lengser muru ka jalan parapat opat nu geulis nini paraji meunang pendok saakeupan pendok mah ladang heuheuy wungkul beuki ngetan baheula ge beuki ngetan den lengser ngiringkeun nini "nini euweuh batur ngomong"

kumaha geuning den lengser tanda ki panday muputan bari meupeuhan kumaha tanda nu hayang imutan bari ngeureungan toel deui mang eceh jembel deui balas ocon jeung si nini jahena awur-awuran marabat sapanjang jalan

bogoh geuning ku wangsalan mang lengser si nini mana Iendi gigirna si nini lembor tonggongna si nini lenang tarangna keur geulis nini ditambah leucir keur denok mana ditambah montok keur lenjang ditambah lesang keur weuteuh nini ditambah peungkeur keur peungkeur ditambah teuas

balas ocon jeung si nini jahena awur-awuran marabat sapanjang jalan turunna ka cihaliwung nycbrang di baranangsiang

beuki hilir mana cihaEwung ka leuwi mana sipatahunan rada nyidik-nyidik mana saungjami nini paraji geledeg wayah ka mana hanjatna ka kebon gede

map:iy-mapay baheula ge di kebon gede di alas jagat meureun di pajajaran ngaieut-ngaleut jeung den lengser ka taman si panglokatan geledeg di kebon gMe kaluar ti kebon gede geledeg di kaluaran

jauhna geus luput cunduk angga'1g wande datang ka gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran nu geulis mana nini paraji

barang sumping ka gMong sangiang nunggal barang digubragkeun jahena ngan aya tilu pungkel deui ku sabab marabat sapanjang jalan balas ocon jeung si nini, baheula

nu geulis aci malati parantos ngowo murang kalih geus di luar di gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran

geuning teu caca bicara deui ku si nini paraji dikurilingan bae ku nu geulis nini paraji tilu kali bisi aya jurig ngiliwuri kalong newo-newo anak bajo ngalalakon top bae nu geulis nini paraji panglay buraan kidul kulon wetan luhur handap ku nu geulis nini paraji top laju mawa kukus nu geulis nini paraji dikukusan ta ibuna sareng murangkalihna geus tarapti ditartiban ku nu geulis nini paraji laju ditulung eta n u geulis ibuna geulis aci malati

laju ku nini paraji dimandian dimandikeun laju didangdanan nu geulis aci malati sunan ibu di gedong sangiang nunggal geus tarapti didangdankeun laju dipangku ku nu geulis nini paraji disandakeun ka elong kancana ka luhur sarebu tempuh reregan sutra manyare ka lulun kasur tujuh tumpang karaton pajajaran di gectong sangiang nunggal

geuning geus tarapti nyanda sunan ibuna deuk nyandak uang jang cacakruk panyeboran ka sunan ibu ka nu geulis kentri manik dayang sunda urang ringgit tujuh keti picacakruk panyeboran rek ngurusan murangkalihna gero rek ngurusan murangkalih

geuning barang diriksa anu kasep murangkalih tiis leucir teu mawa cai kelang lesang teu mawa darah euweuh omeanan diriksa euweuh bujalan ngan geureus nu nguruskeun peureuh cekcok nu nguruskeun pecok ear anu mais kucay beletuk nu meuleum jagong alas jagat pajajaran dipangku bae kalis ka sunan ibuna euwuh ciri pimatieun euweuh bentol pikojoreun euweuh tanda pimodareun anu kasep murangkalih geuning geus sapoe cenah dua poe ditulung ku nini paraji ti sabrang wetan cihaliwung, baheula geus sapoe dua poe geus meunang dua poe katiluna deuk hajat nurunkeun ngumpulkeun bae tatabeuhan di alas jagat pajajaran ti jukjukna ti jekjekna ti suklakna ti seklokna ti turut mantri pasisian lurah pihumaan mandor .rangjolokna ndeuk hajat nurunkeun di gedong Jangiang nunggal di ratu pakuan menak urang pajajaran

ngemprung karia ratu mungpung ti jujukna ti jekjekna hajat nurunkeun meunang dua poe katiluna deuk diturunkeun ku nu geulis nini paraji sahayumung bae nu geulis nini paraji barang diais murangkalih nu kasep murangkalih diaisna ge ku cinde kembang cinde kembang beunang nyulam, cenah geuning bari mawa kukus geus deuk diricakeun ka uang ringgit tujuh keti ka m urangkalih

geuning barang dibeuleuman ku kaos ku nu geulis nini paraji barang ditincakeun ku uang ringgit tujuh keti gelenyu nu men ta ngaran anu kasep murangkalih ngajerit maratan langit ngagoak maratan mega murangkalih ngenta ngaran, geuning murangkalih mana jejeritan ngajerit kasep maratan langit mana ngagoak maratan mega murangkalih baheula ge menta pingaraneun mana di gedong meureun sangiang nunggal

tap deui nu murangkalih ku sunan ibu "cik kasep supaya geura repeh beunang ibu kasep mana hese cape beunang meureun ibu mana kecil hanyir rampones beunang naretes cik kasep supaya geura repeh ku ibu kasep deuk disonggrakkeun ku ibu kasep ndeuk dijenengkeun ku ibu meureun ndeuk dingaranan ngaran kasep baheula ge mana brag ti pangpang gegedug baheula meureun di pajajaran cik kasep meureun teguh parabu meureun parabu mana di kalang kidang"

murangkalih manajejeritan ngajerit maratan langit ngagoak meureun maratan mega tap deui mana ku nini paraji "cik kasep mana supaya geura repeh ku nini paraji kasep deuk dijenengkeun ku nini meureun ndeuk dingaranan ngaran kasep baheula ge blag di bangbang

cik kasep geuning teguh perebu perebu baheula anggawaruling eta budak baheula ge jejeritan tap deui ku sunan ibu "cik kasep supaya geura repeh kasep supaya geura repeh ku ibu kasep baheula deuk dijenengkeun ku ibu kasep deuk dingaranan gegectug rneureun di pajaj aran cik kasep meureun teguh perebu perebu meureun di geulang rarang eta budak meureun manajejeritan

geuning ngajerit eta murangkalih maratan langit ngagoak maratan mega teu manggih pingaraneun

indit perebu munding malati ti pangcalikan lugay ti pangtapaan kakambuk bari kekejek sesepak burial gagalunggungan nyagatan taneuh eta perebu munding malati, geuning teu caca bicara deui ku perebu munding malati murangkalih tewak jingjing uwang-awing kawas jingjing anak anjing tetekeuh suku ti katuhu tarimbangan ti kenca sepak, lar biur! tarik anu nyepak tarik m urangkalih

sampiung murangkalih nu ngapung beuki luhur pangapungna Ieting sagecte papanting Ientong sagecte papatong tarik manan mimis bectil pahiri-hiri jeung geuri geus pasurawet eujeung walet dius tanding manuk daun

marabas ka tebeh luhur tarik ieu budak anu disepak beuki luhur pangapungna rapat-rapat sapaningal diilik ka tebeh luhur soreang ka kalangkangna sagara kawas cileungcang Iegon tanding ujar-ujar tanding walik moro meuting matabas ka tebeh luhur

tanding julang moro rangrang tanding rangkong moro ganggong kadanca moro raraton tanding ciung moro gunung tanding jogjog moro mongor moro panonobanana beuki luhur pangapungna

mipir dina api-api nyukang dina kilat panjang horenganan papalintang simpangan ka kahiangan marabas wayah ka mana deg jebul ka rame baok ka pohaci cinta Iengis barabat notog kana mega nunggal, geuning

barang notog kana mega nunggal borengkal deui ka handap deui barabat, barabat beles bae ka handap ninggang kana kembang campaka warna nyelap leungeunna sabeulah ngagantung na tangkal kembang geuning alas jagat pajajaran campaka warna murangkalih iepi ngaj erit maratan langit ngagoak maratan mega ngagantung na kembang campaka wama di alas jagat pajajaran

ngajerit eta murangkalih menta pingaraneun mani unteb alas jagat pajajaran tapi ngagantung na tangkal kembang campaka warna cahya hurung ngagebur cahaya siang ngagenclang

hayu embung meureun baheula ge ninina ti gedong sangiang nunggal neangkeun geuning deuk neangkeun murangkalih bari mawa kukus bari saitung boeh bari sasimbut belang ti gedong baheula ge sangiang nunggal

ngajerit murangkalih maratan langit ngagantung na tangkal campaka wama

"nyaah teuing mana incu nini ku kasepna hook incu mana alit keneh incu mini ngora keneh

beunang nini mana kasep mana kecil hanyir beunang mana nini kasep mana hese cape beunang nini mana kasep na mayungan beunang nini nyasarapan rampones beunang naretes ulah inggis mana kasep sebit kulit sebit kulit mana ku nini dikaputan ulah sieun kasep mana potong tulang potong tulang ku nini disambungkeun ulah sieun sental dada sental dada ku nini ditambahan ulah sieun mana bencar tarang bencar tarang kasep dikaputan si kasep lalaki langit

si kasep lalanang jagat alap-alap mega malang kawaya di alam dunya sugan si kasep deui jadi harimeumeu dun ya

sugan deuk bela tumutur sugan deuk cengkar akalna sugan deuk beureum tineungna sugan dek rongrek hatena sugan metel na wawanen

si kasep geuning incu nini ku ngorana ulah ngeunteung mana kasep kana eunteung eunteung mana rajeun alihan ulah ngilo kana batok batok rajeun lenggokeun ulah ngaca mana kana dulang dulang rajeun ombakan deuk ngeunteung ka kulit beuteung ngaca ka dampal panangan terus kaca kasep jeung paningal nu nyurup kana j~jantung

nu nyeleket mana kasep kana hate sasaran pangeusi raga geusan bectil hanteu tepi geusan sanjata teu datang geusan popongkol teu nojo geusan perang di sagara lambak mokprok kasep disorowok balungbang diampyak-ampyak

nyaah teuing mana incu nini si kasep jep geura repeh ku nini deuk disograkeun ku nini deuk dijenengkeun si kasep lalanang dunya kawaya di alam dunya si kasep alap-alap megamalang

geura itung mana kasep puluh-puluh petek lawe-lawe bilang widak-widak sawindu kasep dalapan taun sataun duabelas bulan sabulan tilupuluh poe poe tujuh kasep bulan duabelas nu tujuh dawuhna lima

nu lima geura opatkeun nu opat geura tilukeun nu tilu geura duakeun nu dua geura tunggalkeun tunggal di awak si kasep

eling meureun kasep kudu kana wiwitan waspada kasep kana wekasan wiwitan ninijeung aki wekasan indung jeung bapa indung tungkul tunggul karahayuan bapatangkalkamokahaan can nini aki kasaktian inget ka jungjang pangeran

bul nini nu ngukus kukus nini menyan putih kukus teu leungit ku peuting kukus teu robah ku beurang kukus teu pupul ku ibun kukus teu paler ku poe kukus tet& gingsir ku angin mangkana ngapung ngabangbung ka itu ka incu nini

ku nini kasep deuk dingaranan ku nini deuk dijenengkeun ku nini deuk disograkkeun beunang nini kasep hese cape sugan deuk cengkar akalna sugan metel na wawanen si kasep lalanang dunya alap-alap mega malang si kasep poe di alam dunya nu malang di karantenan nu kasep badak pamalang"

mani jep jemplingjumening ngagantung na tangkal kembang campaka wama hurung ngagebur siang ngagenclang nu kasep badak pamalang di alas jagat pajajaran teu ngareungeu naeun-naeun lain ti suling karinding tapi ngagantung mana na tangkal kembang campaka wama nu kasep murangkalih

urang tunda caritana di alas jagat pajajaran nu kasep murangkalih urang silokakeun deui di nagara nusa bali, cenah

demang patih naga bali sugih mukti beurat beunghar pipikiran euweuh ka kurang kuda kurung dalapan puluh luluguna si manglayu dawuk bopong belang gambir sapi ucing kidang manyangan bebek embe kuda kalde taya kakurangna payuhna ge keur buntutan orayna ge keur taktakan maungna ge keur tandukan di nusa bali

tapi aya pipiaraan punjul hiji kawas-kawas kakaratak hayangeun endogan cenah geuning heulang rawing teu huluan cenah geuning ngahuleng bae heulang rawing teu buluan ngabondan tineung rarasaan ceuk heulang rawing lain deui rarasaan rada nyiram hayangeun gaduh imah geuning hayang nyieun imah kusab hayang boga anan rarasaan

di nagara nusa bali ta heulang rawing ndeuk nyieun sayang ka mana nyiar piimaheun baheula ku sabab hayang endogan pikir-pikir ceuk heulang rawing "keun" ceuk heulang rawing teu buluan "euy moal kasisihan budi kakurangan akal ndeuk pikir gumawati diemban gumawasa ndeuk nanya bae ka dunungan ka handap ka demang patih naga bali ku sabab moal sakama-kama nyieun sayang ku sabab sieun dicarekan ku dunungan"

tengkep jangga mastakana pontengkeun ka tebeh handap barabat barabat gejlig belekong kilang halodo bejad kilang katiga rabut jangkar potong akar buiral ka mung Iemah ngahuleng ngajiwa meneng heulang rawing teu buluan kedeprek sila di Iemah di demang patih naga bali

"juragan, neda eureun sakeukeudeung sindang moal lila pepes kesang tuluy deui juragan" Iengo bae ditempo ku demang patih naga bali ti paseban sakapat wangi

"tuh kantrol monjong ganorop orog heulang wawuhjeung manusajorjoran naeun ka <lieu" "juragan, rarasaan rada nyiram hayang gaduh anak menta piimaheun hayang nyieun sayang juragan tuduhan nyieun sayangna jeung ngalaan ti mana 1 piimaheunana juragan" "jor ka itu ka leuweung langgong ka tegal si awat-awat leuweung langgong simagonggong nyieun sayangna ulah salah na dahan caringin kurung nu nyodor ka wetan euweuh nu gede batan eta sanagara nusa bali saban dahan caringin kurung saluhureun kebon kembang"

tetekeun suku ti katuhu tarimbangan ti kenca ku heulang rawing teu buluan seot bae ka leuweung langgong di nagara nusa ball pencugan,kiliwing kiliwing catang sagede-gede kebo unjalan ka luhur dahan caringin kurung nu nyodor ka wetan saluhureun kebon kembang ti beurang kalawan peuting ngan kiliwing kiliwing ngangkutan piimaheun heulang rawing

geus ponde parepes porang haralang dijeujeutkeun di ayamkeun piranggongkeun ku heulang rawing teu buluan ai tadina dahan caringin kurung sakitu gedena euweuh nu gede matan eta saluhureun kebon kembang bangkrung ari geus dijieuna sayang ku heulang rawing teu buluan mani ngemplad cenah geuning

geus parakay, parakay bae geus hayangeun geura ngendog eta heulang rawing teu buluan di luhureun kebon kembang di dahan caringin kurung anggeus tarapti nyieun sayang lain kedeprek bae disireukeuman ku heulang rawing teu buluan geuning barang teu dua teu tilu ngan clek bae endogna ngan sahulu-huluna endog heulang rawing teu buluan tapi sagede bakul loa eta endogna indungna sagede rounding kabiri cenah geuning cengkat, kedeprek disireukeuroan endog endog sagede bakul loa geus teu cengkat-cengkat ta heulang rawing nyireukeuro endog na dahan caringin kurung nu nyodor ka wetan geus sapoe du poe nyireukeum endog endog sagede bakul loa

geus jumaah jaroaatan geus roanjing sabulan manjing opat puluh poe eta endog disirekeman ai geus manjing bae opatpuluh poe cengkat teu daekeun megar ceuk indungna, geuning toktrok bae ku pamatuk barang ditoktrok leger calawak ngan sagede rounding danten eta anak heulang

geuning geus calawak deui bae menta hakaneun "ah ewuh kinduwulan euy ku sabab ari ditoktrok ai megar ai calawak menta hakaneun ka mana nyiar piparabeun anak ngan sagede rounding danten ceuk ind ungna "euy" "keun pikir bae gamawati "eban gumawasa nyaur akma jeung l,<urungan mikir jasmani ndeuk nyiar piparabeunana ku sabab geus calawak menta piparabeun ngenta hakaneun ndeuk nanya bae ka dunungan ndeuk menta piparabeun ti mana dipasihanana ku dunungan" tengkep jangga mastakana pontengkeun ka tebeh handap barabat, barabat gejlig beJekong kilang halodo bejad kilang katiga rabut jangkar potong akar burial ka mung Iemah ngahuleng ngajiwa meneng k~deprek sila di lemah di demang patih naga bali ')uragan neda eureun sakeukeudeung sindang moal lila rerep kesang tuluy deui juragan" Iengo bae ditempo ku demang patih naga bali

"tuh heulang wawuh jeung jeiema jo1joran bae ka dieu" "juragan ai anak parantos megar ngan sagede munding danten eta ai ditoktrok ari calawak menta hakaneun juragan ti mana piparabeun anak kudu dipasihan ti mana bae juragan

jor kaitu sapi ucing kidang manjangan bebek embe kuda kalde anu teu diurusan di tanah lapang pangperangan di pasisian sor parab-parabkeun ka anakna kurang keneh . ka leuweung Ianggong puyuhna keur buntutan orayna ge keur taktakan maungna ge keur tandukan kidang manjangan banteng lilin tap pancugan parabkeun ka anak ka itu"

teu caca bicara deui ka heulang rawing geus diidinan ku d ununganana tetekeun suku ti katuhu tarimbangan ti kenca seot hantem pencugan sapi ucing kidang manjangan bebek embe kuda kalde hantem parab-parabkeun ka anakna kiliwing, kiliwing calawak bae hayangeun keneh barang hakan cenah geuning ngan kiliwing kiliwing sapi ucing kidang manjangan geus beak geus pengpreng ponde parepes euweuh naeun euweuh naeun di pasisian laur bae ka leuweung langgong puyuhna ge keur buntutan orayna ge keur taktakan kiliwing dibawa hiber ku heulang rawing teu buluan ku indungna sapotong ku anakna sapotong sarua hayangna cenah geuning

laur bae ka leuweung langgong maungna ge keur tandukan kiliwing dibawa hiber ku indungna sapotong ku anakna sapotong sarua hayangna ai mencug di banteng kiliwing dibawa hiber ku indungna sapotong ku anakna sapotong sarua hayangna cenah geuning

"ponde parepes porang haralang leuweung langgong simagonggong euweuh naeun euweuh naeun tapi calawak ken eh ha yang baranghakan" ceuk heulang rawing teu buluan "ah ewuh" ceuk heulang rawing teu buluan "euy, ku sabab neangan sapoe geus teu meunang sahiji-hiji acan geus beak diparabkeun ka anak keun ndeuk nanya bae ka dunungan ka handap bongan calawak keneh hayang baranghakan tengkep jangga mastakana pontengkeun ka tebeh handap barabat, barabat gejlig belekong kilang halodo bejag kilang katiga rabut jangkar potong akar burial ka mung Iemah ngahulCng ngajiwa meneng "euy"

kedeprek sila di Iemah di demang patih naga bali ''juragan neda eureun sakeukeudeung sindang moal lila rerep kesang tuluy deui, juragan Iengo bae ditempo ti paseban sakapat wangi korsi mas gad ing malela "tuh kantrot monyong ganorop orog heulang wawuh jeung jelema jorjoran bae ka dieu"

"jor ka ditu ka wetan ulah bangsa sato hewan naeun sagala manusa ge paduli asal bisa nyokotna kaditu ka wetan mihape nagara nusa bali ulah"

diidinan ku dununganana tetekeun suku ti katuhu tarimbangan ti kenca ndeuk naliktik bumi nalangtang mega ngadCdel bagal buana pek ICnggak dug seot bae ngapung

sampiung heulang nu ngapung ngapak ngapung tanding bangbung Ienting sagede papanting

Jentong sagecte papatong hius tanding manuk daun tarik manan mimis bedil miripis tanding dadali marabas ka tebah luhur

Jangs<tr mana ku dangdanan pasurawet eujeung walet tanding pucuk dinujahkeun Iir kaluhur barabas ka tebeh luhur tanding walik moro peuting tanding ciung moro gunung tanding julang moro rangrang tanding ranggong moro gonggong kadingdingan indung peuting kareungreungan reueuk hideung tanding jogjog moro mongor moro panonobanana ka manuk sisir manuk gunting manuk harejo tenggokna luhuran manuk lautan ka nu si cengcereng genteng pamatuk sagede Jisung panon sagecte terebang jangjangna tujuh reumaeun buuk pajeujeut jeung kawat kuku sakumaha gaet suku sagede jangjarum emas disada coet gurudag lain gurudag manukna gurudag bohong ki pan tun

mipir dina api-api cukang dina kilat panjang horengan papalintang simpangan ka kahiangan deg jebul ka rame baok rame baok pangeureunan . liwatna ka mega nunggul ka pohaci cinta Iengis mega nunggul pangeureunan

diilik ka tebeh luhur soreang ka kalangkangna geus sagara kawas cileuncang legon tanding unjar-unjar nyorang reueuk tujuh lapis nyorang mega tujuh lapis ka mega beureum mega hideung ka mega si karambangan ka mega sikarembingan mega kayas mega ginggas ka mega antra kusumah

geuning ngagayuh ka manggung nyanbuang ka awang-awang ka cocongkar mega malang ninggang samangsa pisan jangelek di cocongkar mega malang burulung kesang ti punduk sagede-gede buah caruluk tina pipi sagede buah mindi tina tonggong sagede buah kadongdong mancer ka cungcurung sagede buntut baliung "loko kesang asa mandi asa jadi dua kali" ceuk heulang rawing teu buluan di mega malang ngan rakatak ngahurun balung ku tulang ilangkeup tuur ku bincurang ~~jongjongan anjing minggat di sangian mega malang geuning ~s n jaganing geto jajaga baring sukpagi eta heulang rawing teu buluan di sangiang mega malang reu indit kasaktianana datang kana kakuatanana gelempeng pangandikana indit ti pangacalikan lugay ti pangtapaan burial ti cocongkar beulah wetan

ari ret heulang rawing teu buluan ka beulah kidul euweuh piparabeunana riyek kabeulah kulon euweuh riyek ka beulah wetan "tuh euy ti sangiang mega malang" ceuk heulang rawing teu buluan

"kantrot monyong ganorot orog murangkalih alas jagat pajajaran ngagantung dina tangkal kembang camapakana hurung ngagebur siang ngagenclang keun murangkalih"

gayabag tongteot simeutkeun bae ku heulang rawing teu buluan beuki deukeut, beuki deukeut ka tangkal kembang campaka wama barang deukeut pencug! leg diteureuy anu kasep murangkalih neureuy murangkalih teu kawawa ku panas bawa bae ka mega malang teu eureun di mega malang pontengkeun bae ka nagara nusa bali ka sayangna

heulang rawing teu buluan turun ti manggung ti mega ti awang-awang liang irung kikidungan Jiang ceuli bangbaraan kagungan ngadalur beuteung liang bujur ngadududan barabas ka tebeh handap sumoreang sumolentang nyorang mega tujuh lapis nyorang reueuk tujuh lapis ngacacang di panasaran beuki handap paparahna heulang rawing teu buluan turunna ti mega malang barabas ka tebah handap

barang seot clek bae kana sayangna ka nagara nusa bali barang datang kana sayangna neureuy murangkalih teu kawawa ku panas cerek bae anakna utahkeun ku indungna tampanan ku anakna leg diteureuy anu kasep murangkalih di nagara nusa bali geus di jero beuteung heulang nu kasep badak pamalang

geuning eta anakna diparaban oge ku indungna teu daekeun harianeun murangkalih geus elingeun teger di jero beuteung heulang mapay-mapay peujit ngan sapoe d ua poc

nu kasep badak pamalang di jero beuteung heulang mingkin gede mingkin pinter sumping geus sabulan

mingkin heubeul mingkin heubeul geus tepi ka tilu bulan dina jero beuteung heulang di nagara nusa ball eta anak heulang diparaban teu daekeun ku indungna ku sabab geus elingeun teger nu kasep murangkalih dina jero beuteung heulang ngan mapay-mapay peujit bae ka nu caduk heulang ngan burula, burula bae ka jero kebon kembang di nagara nusa bali mabek bau caduk heulang nu kasep murangkalih

sumping opat bulan mingkin heubeul mingkin heubeul geus sumping ka lima bulan tepina ka genep bulan jejeg kana tujuh bulan mingkin gede mingkin pinter dina beuteung heulang

ai hl;lmeuay heulang kaluar caang kanu caduk heulang bae burula, burula ka jero kebon kembang horeng pagawean nu mapay-mapay peujit dina jero beuteung heulang anu kasep murangkalih

di nagara nusa bali geus nepi ka dalapan bulan jajap ka salapan bulan dina jero beuteung heulang geus eling teger jagjag salawasna dina jero beuteung helang geus boga pikir hayang kaluar baheula "ah ewuh kaluar kana boolna "euy ari kaluar tina pamatukna sieun datang kana pamatukna diangkepkeun moal teu kojor lindeuk kapibahayaeun tapi kana boolna mah mabek-mabek ge bau cadukna wayahna jauh kana pibahayaeun

"keun bongan teuing hayang kaluar" ceuk nu kasep murangkalih "euy" nyalindung bae kana boolna ome bool heulang rungkad mocel barabat bales kana jero kebon kembang ka nagara nusa bali di jero kebon kembang · heulang rawing teu buluan anakna pupus indungna pupus geus kaluar murang kalih pupusna datang ka untung hilangna datang ka mangsa tepina datang ka jangji ngajohjor ting~al bangkena dua sakembaran indung jeung anak

urang tunda lalakonna heulang rawing teu buluan urang silikakeun nu kasep murangkalih dina jero kebon kem bang dihandapeun sayang heulang tai manuk eukeur cunduk tai heulang eukeur datang rampodes beunang naretes lain bujang nusa bali bujang di pajajaran ulah sok mapan ti beurang ti peuting hantem morolan kembang budak meujeuhna pinter ulin di nusa bali

kembang geus ponde parepes porang haralang di nagara nusa ball teu aya pagaweanana beurang peuting ngan reup peuting teu geura beurang bray berang teu geura peuting hantem morolan kembang cenah geuning meujeuhna tetebut cangcut cenah geuning tapi Ienger wanter neuheur kabina-bina hantem morolan kembang anu kasep murangkalih urang murangkalih tunda cari tana nyaritakeun nu boga kebon kembang di nagara nusa bali geulis salenggang kancana kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna geulis leucir weuteuh peungkeur parenama angin-angin bulu bitis museur-museur mustika di nusa ball geulis salenggang kancana

geuning poe jumaah manceran tengah poe di gedong nusa ball gedong barat gedong timur kelekep geus hade poyan ngala nyawa reureundahan kerekna gegelenc~ngan barang gugah ras bae kana ilamat ngimpi katindih langit reuntas jagat caringin pugur ku angin hujan poyan tutumplukan sarengenge gelut jeung bulan tapi nganggeuskeun katinggang bentang ranggeuyan naeun pigara-garaeunana eta ilamat kitu

catur kurung kudang wayang urang silokakeun deui pera lampah murangkalih ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran baheula

geulis salenggang kancana geuning keur nyusul ilamat naeun pigara-garaeunana moal mulasara ka tuang raka ndeuk diteangan ku sorangan

geulis mana geuning salenggang kancana keur geulis ditambah leucir keur denok geuning ditambah montok keur lenjang ditambah lesang keur weuteuh ditambah peungkeur keur peungkeur ditambah teuas kasohor nangtun~ gelungna kasohor malang sigangna bulu bitis geulis museur-museur parenama an~n-angin

ngitung-ngitung mana sandi tahun milang-milang sandi bulan kalapati mana geus kamari kala bayang geus ti heula blus nyalindung meureun ka suwungna kuriling ka rejekina

lain geulis mana sasanglingan lain Ienjang pupulasan geulis ge bawa ngajadi Ienjang ti asalna denok ge tibareto koneng geulis lain bereng-bereng angkat satulanjung jauh saporentang anggang leumpang

deglantunglalagencungan nu geulis geuning pameunteu nyai awak jangkung urang tangtungkeun awak geulis mana urang iciskeun awak denok urang pondokkeun awak lenjang mana urang pidangkeun awak koneng urang tedengkeun sarira geulis mana ditanggelangkeun

indit geuning tina korsi gading hanjat ka mega salaka leumpang geulis ka pajuaran liwat ka karaton menak ti paseban sakapat wangi korsi mas gading malela

beuki jauh lalakona beuki anggang caritana beletuk batukna elmu berebet dehem pamake perelak asihanana asihan domas lanjaran

bat angkat na mana geulis lay keupatna rekot mana tunggang gamparan gamparan ge emas lantakan nu geulis geuning pameunteu nyai

jeplok geuning meukaskeun payung payung bawat buntar inten payung lampung mana karajaan payung mana rarawis kancana lelendra ge si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula

ti randu kurung mana panggantungan paranti nyiksa nu salah ka sawangkung tilu ngalingkung di pinggir geuning saroj a ageung ka kembang rincik-rincik bumi kembang capetang nagara ka sumur ge si pangsiraman kitu basana baheula

geulis ge nyusul ilamat nungtik rarik nyiar bukti mapay jalan nyiar emal ka mana bungbung busukna ka mana jongjon bolosna ka mana giri lungsina ka mana cepet benerna ka mana de11gden lacakna getedeg ka tebeh wetan

hanjat geuning ka kalang katapang liwatna ka muncang kelang ka jambe meureun salawe ngaberes lantung geulis na tatanjuran Ientang na pepelakan ,na iuh-iuh tanjung na kidalima wayang mipir geulis na gambir wulung kitu basana baheula

beuki deukeut mana beuki deukeut ka sangiang mana kebon kembang ituh geuning kebon kembang ponde parepes meureun geuning itu kembang porang haralang saha meureun lalaki langitna saha meureun lalanang jagatna mun alap-alap mega malang kawaja ge di alam dunya meureun gegectug di pajajaran

haliwu nu geulis jeung buru-buru sered-sered masing tereh jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang deg jebul ka pintu kebon barang datang kana pintuna di buka koncina ku nu geulis salenggang kancana koncina pintu jalan ka kebon gerut ngajemblong lawang ka jero pin tuna barang tempo aya murangkalih meujeuhna pinter ulin hantem bae kembang diporolan digebah ge teu tolig tonggoy bae morolan kembang ditengkeun ku nu geulis murangkalih pinter ulin "ujang kasep ngalanggeor koneng" rontok, lar jegur! najis teu beunang rontok, lar,jegur! "najis teu beunang eta budak kapan lindeuk kapan lingas"

"lokot kesang asa mandi asa jadi dua kali najis murangkalih Mnteu beunang lindeukjapatieun kapan lindeuk kapan lingas cing bangsa jurig ngalawuri kalong newo-newo anak bajo ngalalakon ma bur bangsa manusa ngajedog" rontok jegur bari dicium "boga anak beunang mulung tina jero kebon kembang ti handapeun sayang heulang tai manuk eukeur cunduk tai heulang eukeur datang rampones beunang naretes lain bujang nusa ball bujang ti pajajaran

geuning di elong kancana geus peta ayunan di luhur sangiang ranjang kawat ranjang katil adu manik lulun kasur tujuh tumpang diayunna ge ku cinde kembang cinde kembang beunang nyulam beunang ibu ngaweuteuhkeun boga anak beunang mulung tinajero kebon kembang

cik geulis mana pameunteu nyai di sangiang pagulingan di bale bubut mana bale gantung di bale mana si pangheuyeukan tihang gedah mana aer mawar beunang galendra ku emas luluhur mana sarebu tempur kitu basana baheula

lulun kasur baheula ge tujuh tumpang disangiang manggung ranjang boga anak ge meunang mulung tina jero mana kebon kembang ti handapeun sayang heulang tai manuk mana geus cunduk tai heulang mana eukeur datang rampones beunang naretes lain bujang meureun kawas nusa bali bujang teh meureun ti pajajaran

hayu kasep baheula ge geura gede hayu kasep sugan rek bela tumutur sugan kasep rek ancol tineungna beunang ibu hese cape beunang ibu mana kecil hanyir beunang ibu kasep na mayungan beunang ibu mana kasep nyasarapan sugan kasep deuk belang bayahna sugan mete! na wawanen sugan kasep mana cengkar akalna

cik kasep geura lalaki langit cik kasep meureun kawaya jagat alap-alap meureun mega malang kawaya meureun di alam dunya kasep nu malang di karantenan nu kasep meureun badak pamalang

euweuh ciri kasep mana pimatieun euweuh bentol pikojoreun euweuh tanda pimodareun euweuh hancur mana amuk-amuk eling kasep kana wiwitan waspada meureun kana wekasan wiwitan kasep nini jeung aki wekasan in dung jeung bapa iii.dung tungkul kasep tunggul karaharjaan bapa tangkal mana kamokahaan nini aki mana kasaktian sing inget meureun ka jungjungan pangeran eling ka ratu akuan sing eling meureun kana golongan ulah inggis kasep sebit kulit sebit kulit ku ibu dikaputan ulah sieun mana kasep potong tulang potong tulang ku ibu disambungan ulah sieun sontak dada sontak dada ku ibu ditambahan ulah sieun mana bencar tarang bencar tarang mana dikaputan si kasep lalanang dunya si kasep mana harimeumeu dunya

hayu hancur baheula ge diamuk-amuk ulah ngeunteung kana eunteung eunteung sok rajeun alihan ulah ngilo kana batok batok oge rajeun lenggokan ulah ngaca mana kana dulang dulang teh rajeun ombakan ndeuk ngeunteung kasep ka kulit beuteung ngaca ka dampal panangan nyu nyurup kasep kana jajantung terus kaca jeung paningal nu nyekel kana hate sasaran kasep pangeusi raga geusan bediJ Mnteu tepi geusan sanjata teu datang geusan popongkol teu nojo geusan perang mana di sagara lambak mokprok di sorowok balungbang kasep diampyak-ampyak si kasep meureun alap alap dunya si kasep keke kelengna hayu hancur amuk-amuk rebut kasep na sihung maung sendal meureun na bawah belang rontoknya borogod geura tewak sangkalakeun geura rangket geura bawa geura pustu kumawula

cekcok ewor pagalentor bogana murangkalih boga anak beunang mulung , tina jero kebon kembang ti handapeun sayang heulang dagdag degdeg suka bungah garaita kapendak ku nu ngaronda ku demang patih naga ball ku tuang rakana ' menak bongsang barangasan kasabaran ngulit bawang sakecap kadua gobang lemek bari ngadek demang patih naga bali

didedengekeun ti pipir geureuh cekcok ewor pagalentor geuning di elong kancana di bale bubut bale gantung

ranjug bae tuang rakana cenah geuning "geulis geureuh jeung saha" "juragan geureuh mah ngan sorangan bae, juragan" "piraku sorangan geureuh, geulis mani jep bae jempling mani jumening ngarerepeh maneh

"coba pintuna geura bukakeun" batan dibukakeun mah kencengan hantem koncina begregan kunu geulis geroan repeh bae ngarerepeh maneh jempling jumening teu ngareungeu naeun-naeun

"keun hayang nyahona bitur ku hulu bentar ku dada bintih kapiangen-angen pin tuna" reup bae deudeuleuanana ngeng dedengeanana poek mongkleng buta rajin baranang kunang-kunangan ku demang patih naga ball ndeuk dibintur ku hulu bentar ku dada lar, gampleng jemblong bae ka jero cat bae unggah cenah geuning

barang unggah ka luhur kasur aya ayunannana ari diriksakeun ayunan aya murangkalih baheula

"geuning aya murangkalih geulis ngabohong geuning ieu aya murangkalih budak ti mana, geulis" "tuang raka, atuh budak kuring bijil ti lanceuk sorangan"

"teu ngandel moal anak jeung saha" "atuh enya anak kurang" "moal anak jeung saha, geulis" diriksa euweuh bujalan euweuh ciri pimatieun euweuh bentol pikojoreun euweuh tanda pimodareun "keun geulis sebab ieu budak meungpeung leutik keneh, geulis ndeuk clipodaran geus gede mah moal teu merangan ieu budak"

"sebab geus gede mah moal teu merangan "henteu sanggup teu kaduga tuang raka, boga anak ge beunang mulung tina jero kebon kembang ti handape~m sayang heulang tai manuk eukeur cunduk tai heulang eukeur datang rampones beunang naretes lain bujang nusa bali bujang ti pajajaran

tuang raka, teu sanggup,juragan" "tah samingkin kitu geulis saispala manuk julang manuk rangkong kahakananana buah kiara, geulis dimisilkeun hayam dipiara, ulin di buruan ari geus seubeuh ulin gayabag clek bae ka hateup datang ka luhur ka suhunan clek bae ngising Ieng bae kiara ngarendekeh jadi nagkeup rri.ilu euyeuh geus 'gede moal teu merangan ieu budak ndeuk dipodaran meungpeung leutik keneh" "henteu sanggup teu kaduga," tuang raka"

"moal teu dipodaran ieu budak geus gede mah moal teu merangan"

ibuna anu nangis kaelang-elangan ku anak ku sab anakna deuk diperangan teu caca bicara deui ibuna nindak ka wetan

teu caca bicara deui demang patih naga bali tewak bae eta murangkalih tina ayunan jingjing uwang-awing kawas ngajingjing anak anjing cenah geuning

"keun nu w~duk euweuh nu weduk nu gagah euweuh nu gagah nu pinter euweuh nu pinter nu kuat euweuh nu kuat nu kangol euweuh nu kongal nu teuneung euweuh nu teuneung ndeuk dipodaran meungpeung leutik keneh ieu budak geus gede mah moal teu merangan

geuning di bawa ka kaluaran barabat bae cenah geuning

barang datang ka kaluaran deukeut teuing ka tutunggul beusi malela deun disebatkeun anu kasep murangkalih lar gampleng, gampleng manteng sagecte kawat kapalang tujuh beulit cabut unggal beulit utas, uleng ka diri ngagectean haregung di tutunggul beusi

"paman kudu rada bedas meuseulanana

"anjing, anjing tangkurak dia ngalawan ka tua bangka pamali budak mun teu nyaho ngalawan ka tua bangka" "kurang bedas paman meuseulanana" "keun kantrot monyong ganorop orog, euy nu weduk euweuh nu weduk nu gagah euweuh nu gagah nu rongkah euweuh nu rongkah nu kuat euweuh nu kuat nu pinter euweuh nu pinter ndeuk dibawa ka kampaan waja malela paranti ngajajal musuh carang nu kuat ka kampaan waja malela" cekel bae pundukna jingjing uwang-awing ngan bae kampaan waja malela calangap togarkeun ligur ka kampaan waja top palu malela pancir malela lar gampleng gampleng haregung bae di kampaan waja "paman kurang rada bedas meuseulanana" ceuk nu kasep murangkalih " anjing, anjing tangk..irak dia ngalawan ka tua bangka pamali budak perang jeung kolot mun teu nyaho ngalawan ka tua bangka" ulangkeun bae palu malelana ucutan bae kampaan waja malela hancur kuluwuran "geuning paman kurang rada bedas meuseulanana" "anjing, anjing tangkurak dia pamali budak mun teu nyaho ngalawan ka tua b:mgka, budak" ''keun nu weduk euweuh nu wMuk nu gagah euweuh nu gagah nu pinter euweuh nu pinter nu kua.t euweuh nu kuat nu rongkah euweuh nu rongkah ndeuk dibawa ka ingon-ingon ingon-ingon batu kutil reges kawa8 beunang cucuk dadapkeun kawas congo peso raut euweuh nu kuat ka ingon-ingon batu kutil di pinggir nagri nusa ball" jing-jing uwang-awing kawas jingjing anak anjing barabat datang ka ingon-ingon batu kutil deukeutkeun ka ingon-ingon batu kutil cekel pundukna sebatkeun lar gam pieng gampleng haregung bae di ingon-ingon batu kutil "paman kurang rada bedas, ngagaroanana "anjing, anjing tangkurak dia ngalawan ka tua bangka pamali mun teu nyaho budak ngalawan ka tua bangka perang jeung kolot" "kurang rada bedas paman ngagaroanana" gasrokkeun deui ingon-ingon batu kutil lempes alahmanan supa I ember' cenah geuning "paman arateul keneh kudu rada bedas ngagaroanana" eek nu kasep murangkalih "keun hayang nyahona ndeuk ncjek suku ti katuhu tarimbangan ti kenca sosoron pectang ngosrad cabok pajajaran bintih ka piangen-angen" beberkeun cenah dampal leungeunna

gulubur sagede payung boleklak ali loklakna ali beusi gigilingan keupatkeun kuku wedung tanggay malela lar gebay

barang dihintakkeun ka nu kasep murangkalih agag ureng kapuuk incok dina beuheung sagede boboko, recete dicokot agag dipureng kana peupeuteuyan mani recet numbuk ka demang patih naga bali incok ti murangkalih gereleng teu bisa ngayuga perang · demang patih naga bali kapuuk incok ti murangkalih incok mondok recet lobana ngan opatpuluh mani sing pating torojol muuk ka demang patih naga bali ngan gereleng gegerelengan kapuuk incok mondok saboboko cenah geumng

"budak, geura hadekeun ndeuk taluk ka budak leutik, geuning"

"emh, paman gereleng gereleng teu bisa ngayuga perang ngan meunang ngageroan si lengser kadengeeun ku si lengser ka bungbungan lalapatan

indit si lengser ti pangcalikan lugay ti pangtapaan burial top bubat pecut cinde wulung perah reseh bongkot kalapa barabat datang keur gegerelengan hantem dipecutan eta incok mani mawur mancawura aya nu majih aya nu nyerengehan geuning mana tiharita ka ayeuna aya incok nyaliara mun kitu usul-asalna simet dinya ka itu euweuh incok geuning

barang lengser ngejat bae demang patih naga bali ka bale bubut bale gantung ka bale si pangheuyeukan mulut kasang tujuh labuan kadalapan kasang jamblang muntel maneh sup bae ka kolong ranjang ngahenen sieuneun budak leutik

ari laur ka sunan ibu nu kasep murangkalih pintuna geus ngajemblong n5ajemblong lawang ka jero "ibu geus teu aya geus kurambuna geus di lulun kasur tujuh tumpang kaelang-elangan ku anak"

"eta deui ibu teu aya, cenah ka mana maburna disusul ka kidul sieun ka kulon disusul ka kulon sieun ka kaler disusul ka kaler sieun ka wetan bingung euweuh kinuwulan" cenah geuning

ngadaweung nu kasep murangkalih di paseban sakapat wangi mikir gumawati emban gumawang nyaur akma jeung kurungan mikir sajero jasmani "cik susuk ratu ramaning kusumah, euy asak tapa gede bagja asaeun ku dewata memang tai manuk eukeur cunduk tai heulang eukeur datang rampodes beunang naretes Iain bujang nusa bali bujang di pajajaran masing aya mustika anjing sagecte landak putih tina hiji bungkul irung" gisik gebray mustika anjing t na bungkul incung sagede landak putih deuk nyusul ibu tereleng meureun acleng-aclengan mustika anjing leumpang ti heuJa

tirilik geuning mustika anjing aclik-aclikan gulang gulang leungeun bae ka tebeh wetan mustika anjing leumpang ti heula bat deui nu murangkalih nuturkeun mustika anjing

bat angkatna lay keupatna rekot nu tunggang gamparan gamparan emas lantakan jeplok nu meugaskeun payung payung bawat buntar inten payung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra di julang anom lain anom si dulangna kitu basana baheula

nuturkeun geuning mustika anjing lantung na tatanjuran lentang na pepelakan dina iuh-iuh tanjung dina ki dalima wayang beuki jauh lalakonna beuki anggang caritana geledeg ka tebeh wetan nuturkeun mustika anjing

ka jam be salawe ngaberes ka bectil b~unang nyarigan ka mariem beunang netegan pesto! beunang ngongkorongan kujang rompang raden beunang ngasah hejona beunang ngokolot bodasna beunang ngagelas duhungna beunang nungkulkeun uger watang kandang jaga disorang heuleut-heuleutan na lawang saketeng ageung deg jebul ka a1un-alun alun-alun mah sewu cengkal tanah lapang mana pangperangan gagaman ge sajuta malang ka aub geuning caringin kurung bagbagan caringio ngumbang ka sangiang baheula ge akar moyan mungkir di tutunggul beusi ngambah di kampaan waja hanjat ka burang malela · mancat di parigi ageung geus cunduk di kalapa puyuh sumping di kalapa gading dungkap di kaJapa genjah anjog di -k:alapa hejo

mentis di sawah tunggiiis mentang di sawah bu11gbulang geledeg qi jalan gede horengananari sasapuan disaeur ku batu beuneur kitu basana baheula

mendung geuning bari papayungan ngelak bari tetembangan baris tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran nutnrkeun mustika anjing kurusuk di leuweung kusut baheula sampalan wedus cereling di eurih kuning baheula sampalan munding eurih kuning kaso bojel

nuturkeun geuning mustika anjing beuki ngetan beuki ngetan malingping baheula ge di beulit-beulit mumungg<ing geuning dipapay-papay manggih pasir diilikan morobot geuning moro bobojong nang landeuh dihaeut-haeut nanj ak dihegak-hegak Iebak lempay ngadataran

beuki ngetan beuki ngetan ka leuweung geuning si bangban tara kayuna bangban jeung mara sihoreng di tegel wareng baheula sampalan banteng ka leuweung si sumenem jati kayuna ge remeng jeung nangsi sum ping ka jukut papak baheula ge sampalan badak

tiri tiri ing ngabecir wong anon jelemi nyaho wong bobot botol jinira jinira bade aduan bosongot bade amprotan tanding si jalu di adu

sumpingna geuning ka leuweung lancar baheula ge sampalan uncal ka huru dapung mana jeung ki calung cereleng ge mana jeung hantap heulang kopeng mana jeung kiara koneng manggong mana jeung kiara tapos nu nunggal kayu ki bodas

ka sangiang mana di leuweung langgong beuki ngetan beuki ngetan di alasan leuweung gede sagede curuk buluan sagede cinggir jambringan leutik-leutik jarurigan

jauhna geus luput cunduk anggang wande datang jauhna keneh geus tembong camara ngalumbuk di punduk curug buru haliwu mana jeung buru-buru sered-sered masing tereh

geuning barang datang ka punduk curug curug cimande racun geus puguh camara sunan ibu di punduk curug ngalumbuk barang di tempo di curug cimande racun hareng ibuna geus ngaragragkeun maneh kaelang-elangan ku anak ka curug cimande racun ti luhur geus ka handap ka handap teu datang tengah curug papanggang cadas malela malang bae geuning kapohoan anu ka:sep murangkalih seot paut clek bae ka punduk curug cenah geuning ibuna geus teu aya di punduk curug cenah geuning "cing susuk ratu ramaning kusumah, euy asak tapa gede bagja sasanduk ka dewata tarerah gumuling mamang tai manuk keur cunduk tai heulang keur datang rampones beunang naretes lain bujang nusa bali bujang di pajajaran usap geus jagjag deui satadina geus eling teger deui sunan ibu "ibu urang geura balik ka urut tadi" "balik ka mana, kasep" "ka urut tadi balik ibu coba ibu mah karak kitu geus gancang bae mabur tiap diulinkeun ibu ku demang patih naga ball mun teu nyaho kula teh gancang bae mabur" "hayu ibu meureun geura mangkat ulah turut leuweung bae" ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut ngembat oge nyatang pinang singaraleut singareungkeuy ti sangiang leuweung langgong

ngaleut ngeungkeuy jeung sunan ibu geledeg mah wayah ka mana ka huru dapung mah jeung ki calung cerelang ge jeupg hantap heulang kopeng jeung kiara koneng manggongjeung kiara tapos nu nunggal kayu ki bodas

sumpingna ka leuweung lancar baheula sampalan uncal bayu sipuh naga ninggal sihoreng ge di jukut papak baheula sampala badak ka leuweung man sumenem jati kuyana ge remeng jeung nangsi horeng di tegel wareng baheula sampalan banteng liwat ka si bangban tara kayuna bangban jeung mara malingping dibeulit-beulit mumunggang dipapay-papay Iegok jero diliwatan manggih pasir diilikan nanglandeuh dihaeut-haeut nanjakna dihegak-hegak Iebak Iempay ngadataran nyanggisur jeung sunan ibu

kurusak di leuweung kusut baheula sampalan weduk ge!edeg mana dijalan gede jalan ged_e mana sasai:uan disaeur ge raden ku batu beureum dibalay ku batu bentar

bari tungkul ngaji hukum natas ngaos gambar pajajaran menak nu muncul di sewu numpang di jelema loba

hanjat geuning di jalan gede mentis di sawah tunggilis mentang di sawah bungbulang cunduk di kalapa puyuh sumping di kalapa gading dongkap di kalapa genjah anjog di kalapa hejo

mancat di parigi ageung hanjat ka burang malela ka tanah lapang pangperangan gagaman sajuta malang

alun-alun man sewu cengkal hanjat meureun ka kampaan waja paranti ngajajal musuh mungkir na tutunggul beusi paranti malatok musuh

ka aub caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan megat watang kandang jaga ka jaga gardu kaluaran na lawang saketeng ageung ti bedil beunang nyarigan

ti mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah lebet mana ka jero nagara Iantung raden na tatanjuran Jentang dina pepelakan

na iuh-iuh tanjung na kidalima wayang mipir dina gambir wuiung dipinggir saroja ageung ka jam be salawe ngaberes

ka sonagar geuning lima ngajajar hanjatnya ka muncang kelang Iiwat ka kalang katapang jauh luput cunduk anggang wande datang ka randu kurung panggantungan paranti nyiksa nu salah mipir na bata ubin

horenganan beunang ngukir hanjat kana bata bodas horenganan beunang nigas bolekbak kutana perak ngalelir kutana ringgit ngadengden raden kutana inten talupuh tunjung rajasa

jauh cenah geus luput cunduk anggang wande datang ka paseban sakapat wangi ka sunan ibu sareng sunan ibu ngadaweung bae sunan ibu gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran

"ibu kesel amat teu boga babaturan cenah ibu" dasar ibu sakti leuwih ti batur boga tinun kabuyutan top bae dikukusan ku sunan ibu dikurilingan tilu kali ku kukus eta tinun kabuyutan tinun boeh rarang ari disingkabkeun telenden di aya hayam telenden si kentri haji malang dewa bibit hayam ti sambika jaman hayang bisa ngomong

arulin jeung si kentri geuning arulin jeung si kentri aji malang dewa binit hayam ti sambika jaman hayam bisa ngomong kentri asuk-isuk didangdankeun ku sunan ibu saduaan dicangcutan cangcut tali cinde kembang beunang nyulam beunang ibu ngaweuteuhkeun saduaan laju arulin ka pasar nusa bali disaksrak di nagara nusa bali ka j ukj ukna ka j ekj ekna sapoe jeung si kentri

ai geus burik deuk baralik ai cangcut cinde kembang beunang ibu sakitu weuteuhna dipariceunan saduaan sataranjang nyampeurkeun sunan ibu

ari datang ka sunan ibu bebeja "ibu urang nagara nusa bali mah balalangor cangcut cinde k~mbang diparerebutan mani tepi ka euweuh" horeng ngabohong ka sunan ibu

"ibu menta cocooan" ari ibuna sakti leuwih ti batur top bae taropong geleng, gebray! gebray nyipta undur-undur dua sakembaran siihna sagede-gede kendang si kentri hiji badak pamalang hiji dur-de.r keur ngadu undur-undur di kolong ranjahg

ti beurang kalawan peuting ngan dur-der bae keur ngadu undur-undur

dur-der ngadu undur-undur mingkin heube~l mingkin heubeul si kentri hiji badak pamalang hiji di nagara nusa bali di kolong ranjang di payunan sunan ibu kalilaan kateundeutkeun undur-undur badak pamalang ku undur-undur si kentri kojor undur-undur badak pamalang oalatak tinggal bangkena, cenah geuning

ngadaweung badak pamalang ari si kentri gablegeun badak pamalang teu gablegeun "keun" ceuk nu kasep badak pamalang, "euy" sirik ka si kentri teundeutkeun balatak tinggal bangkena undur-undur sagecte kendang dua sakembaran

ngadaweung di sunan ibu di paseban sakapat wangi "kentri boganing cocooan dipodaran ku sia, kentri"

mmgkin heubeul mingkin heubeul isukna j aganing geto Jajaga baring suk pagi "kentri, naeun kaayaanana di nagara nusa bali bubuhan sia pangheulana ngumbara ka nagara nusa bali pangheulanan ngajadi di nagara nusa bali sugan kadenge di jero tinun naeun kaayaanana, kentri"

"har, juragan lakar daek sugih mukti beurat beunghar reumbeuy beuweungeun rambay capekeun negeri nusa bali, juragan"

"kentri, sanes nu kitu bubuhan sia pangheula ngumbara pangheulana ngajadi di nagara nusa bali naeun kaayaanana di nagara nusa bali sugan kadenge ka jero tinun lalapatan, kentri, geura bejakeun, kentri"

"juragan paseban nusa bali heurin ku tangtung taya kakurangan sugih mukti beurat beunghar reumbeuy beuweungeun rambay capekeun juragan"

"kentri, sanes ku kitu, kentri bubuhan sia pangheulana ngumbara di nagara nusa bali, kentri sugan kadenge ka jero tinun kabuyutan lalapatan, kentri" keukeuh bae nu kasep murangkalih

''juragan duka enya duka henteu duka bohong duka bukti suka nyata lalapatan ka jero tinun kadengenajuragan aya ratu nu dihukum aya menak kabalangsak di pinggir negri di jero koncara beusi juragan"

"beu kentri boa mun dibukakeun ku urang moal teu hawatireun moal teu ngaku anak urang bukakeun, kentri"

"teu sudi najis, juragan moal ka onggat moal kabetak moal kaladenan, juragan moal katanagaan konjara bangsa kitu konjara beusi tujuh lapis salapisna tujuh kaki teu tetet teu bentet teu rengat teu bejad teu coceng-coceng acan buligir hideung teu tembong tungtung ti hareup didadamparan tujuh lapis juragan"

"kentri urang bukakeun moal teu hawatireun ngaku anak ,,

"teu sudi, juragan moal ka betak moal kaonggat moal kaladenan moal kalawan"

"kentri urang tungtik rarik dongdon lacak cukcruk walunganana papay wahangan tincak hambalanana kentri urang bukakeun" "teu sudi, juragan moal kabetak mo al kaladenan ,,

"lain kentri anteur bae urang ka konjara beusi malela"

"mangga juragan ari nganteur mah mangga"

telenden meureun si kentri haji kentri haii malang dewa bibit hayam ti sambika jaman hayam bisa ngomong tereleng acleng-aclengan si kentri leumpang ti heula

bat deui nu kasep badak pamalang bat angkat lay keupat rekot nu tunggang gamparan gamparan raden mas lantaka jeplok nu mekaskeun payung payung bawat buntar inten payung lampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang an om lain anom si julangna kitu basana baheula

beuki jauh mana lalakona ngaleut ngeungkeuy mana ngabandaleut ngembat baheula ge nyatang pinang sing araleut mana sing areungkey sing kolear sing kolepat si kentri leumpang ti heula

ai jauh di dagoan ai deukeut ditinggalkeun terereng acleng-aclengan si kentri suwan tinggaleun "eujeung agan eujeung agan juragan buru ka dieu ngeumbing kana buntut kuring"

lantung baheula ge na tatanjuran lentang na pepelakan na iuh-iuh tanjung na ki dalima wayang mipir baheula ge na gambir wulung di pinggir saroja ageung

ka jam be salawe ngaberes geledeg wayah ka mana megat watang kandangjaga disorang heuleut-heuleutan na lawang saketeng ageung deg jebul di alun-alun

alun-alun mana sewu cengkal tanah lapang mana pangperangan gagaman sajuta malang di aub meureun caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan

geledeg geuning wayah ka mana mungkir baheula ge di tutunggul beusi ngambah geuning di kampaan waja hanjat ka burang malela "cik kentri di tebeh mana" geus unggang-onggeng gek cangogo "juragan buru ka dieu"

"ituh agan ituh agan juragan buru ka dieu" jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang

barang datang ka pinggir konjara tuduhkeun ku si kentri "tuh juragan konjara beusi"

barang datang nu kasep murangkalih nangtung ngabeuleungeunjeur "kentri saha nu gableg damelan konjara buligir hideung teu tembong tungtung, kentri"

barang di deukeutan ku nu kasep badak pamalang dicabak eta konjara beusi mani per singsireumeun bawaning ku tiis teu tetet teu benten teu rengat teu bejad buligir hideung teu tembong tungtung konjara beusi malela asa remuk na babalung asa rempag na tangkurak bawaning ku tiis

geuning dikurilingan tilu kali diged ag-gedag reug-reug pageuh kelang lesang neangan lawang ka jero najis teu kapanggih tt;iu tetet teu bentet teu rengat teu bejad teu coceng-coceng acan ''kentri ewuh kinuwulan ku sal.Jab euweuh jalan ka jero, kentri

"kentri" ngadaweung bae nu kasep murangkalih "cik susuk ratu ramaning kusumah asak tatapa gede bagja sasanduk ka dewata talanduk ku gumuling memang tai manuk eukeur cunduk tai heulang eukeur datang rampodes beunang naretes lain bujang nusa bali bujang di pajajaran" gedog gebray ngajadi lalay badot pamatuk waja malela, cenah geuning

gayabag clek bae ka punclak konjara, cenah "mun isin kapalang isin mun wirang kapalang wirang" gedog janggelek nu kasep badak pamalang di punclak konjara

saksrak neangan liang teu kapanggih neangan lawang ka jero sajongjongan anjing minggat ai laur ka tengah konjara ''beu kentri kantrot monyong ganorop orog, kentri geuning ieu aya jalan ka jero, kentri lobana ngan tilu liang tengah konjara sakali jalan ngala nyawa saliangna godogjarum, kentri"

"geuning urang riksakeun, kentri mun enya aya ratu dihukum aya menak kabalangsak, kentri ndeuk diseuseup ku liang irung kana godog liang dodog jarum kentri, dipontengkeun hayang nyahona cing mun aya ratu keur dihukum aya menak kabalangsak diseuseup kana liang godog jarum" pontengkeun liang irungna seuseup hiliwir mbau malati seungit mani mabek ka punclak konjara seungit ratu

"geuning, kentri bener aya teu ngabohong nyao hirup keneh nyao geus kojor, kentri urang ngajarah kentri diriksakeun lamun geus kojor urang tong dibukakeun lamun hirup keneh dibukakeun, kentri ku sabab mun geus kojor mah kapiran dibukakeun oge

geuning geus digeroan tilu kali deuk diteunjrag tenjrag tilu kali "paman harup keneh atawana geus kojor" haregung murangkalih menta lawang jero konjara beusi "beu, ka dieu harup keneh, kentri nyingkir sia kentri, nyingkir" nyingkir bae si kentri selectak selectek neangan sodong nu jero manggih sodong kerenceng lep bae ka jeroan teuing molotot nyelekeun dununganana di jero sodong kerenceng

tengkep jangga mastakana pontengkeun ka tebeh handap nu kasep badak pamalang barabat gejlig ka pipir konjara belekong kilang halodo bejad kilang katiga rabut jangkar potong akar burial ka mung Iemah ngahuleng ngajiwa meneng

geuning nu kasep badak pamalang nangtung ngabeuleugeunjeur ngan reup deudeuleuanana ngeng dedengeanana poek mongkleng buta rajin gorowong sapotong-potong baranang kunang-kunangan indung jurig bapa setan jekluk sisidueunana

''konjara sia hayang hirup sia mabur hayang kojor ngajedog teangan waja darn pal leungeun beusi jeung waja" kapanggih rarianana ka cukcruk waluranana kapapaywahanganana katincak hambalanana Iegleg patalukan konjara cenah geuning

geuning ku nu kasep murangkalih geang usul-asalna Iegleg patalukan konjara cenah geuning geuning ku nu kasep murangkalih teang usul-asalna Iegleg patalukan konjara cenah geuning

geuning ku nu kasep murangkalih teang usul-asalna Iegleg patalukan konjara ngen reup deudeuleuanana ngen dedengeanana nu kasep badak pamalang baranang kunang-kunangan beberkeun dampal leungeuna gulubur sagecte payung boleklak ali loklakna ali beusi gigilingan keupatkeun kuku wectung tanggay malela lar, gerut "geuning nyaho aing di asal sia"

ceuk nu kasep badak pamalang beberkeun dampal leungeunna hintakkeun kana konjara lar gampleng gampleng borobot bae eta konjara cakar bae ku nu kasep murangkalih melectug awun-awunan geuning geus diacak-acak leger bae jadi awun-awun konjara beusi malela

geuning ngan dipasar nusa bali pasar sakitu gectena hujan beusi sakoredeun, sabedogeun, sapaculeun, saetemeun recet ti beurang pon kalawan ti peuting mani ngatep cenah geuning

urang tunda caritana hujan beusi ka pasar nusa bali urang saur pisaurkeun deui di barisan badak murangkalih di si paman ngalimbung "kentri ieu si paman"

"beu kentri ieu si paman"

"boro-boro urang ka bisa mariksa, kentri teu bisa indit-indit acan, k~ntri ulah ngaragap ka diri paman kudu ngaragap ka diri urang dihukum bataun-taun dibuang babulan-bulan tepung windu tepung taun, kentri"

tadi di nu geulis dikandung ayeuna geus diluar diaku jurig konjara "kentri, ka mana nyiar piparabeun paman, kentri geus tuus lawas panakol kempul tonggong kawas ewel cau matana sakodok m~nong geus kawas cika-cika dina logak kawas cihcir huut ari seuri breh kawas jurig guru aki ngajangjawing guru regang ngarangrangan kentri, ka mana nyiar piparabeun paman"

"har juragan urang balik ka pilenburan

mentaan kainyah ka pasar nusa bali" ''boa kentri, mending ka leuweung langgong sagala pucuk dangdaunan alaan parabkeun ka paman sugan hurip sugan lintuh sugan bae sugan cageur, kentri" "teu pindo gawe, juragan"

"hayu kentri urang geura berangkat urang nyiar piparabeun paman"

tereleng baheula ge acleng-aclengan tirilik si kentri leumpang ti heula kentri haji malang dewa bibit hayam raden ti sambika jaman hayam bisa ngomong

nu kasep murangkalih gejlig nuturkeun pandeuri bat angkat lay keupat rekot nu tunggang gamparan gamparan emas lantakan jeplok nu meugaskeun payung payung bawat buntar inten payung geuning lampung mana karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula si kentri leumpang ti heula

cik geuning wayah ka mana muncul di jelema sewu numpang di jelema loba tiri-tiri ing ngabecir wong anom jelema nyaho wong bobot botol jinira jinira kana peperang purukut bade aduan bosongot bade amprotan tanding si jalu di adu

kurusk geuning di leuweung kusut baheula ge sampalan wedus cereling ge di eurih k uning baheula sampalan rounding eurih kuning mana kaso bojel si kentri mana suan tinggaleun si kentri suan dagoan . .juragan buru ka <lieu eujeung agan, eujeung agan ngembing kana buntut kuring" ai jauh di dagoan ai deukeut ditinggalkeun tereleng acleng-aclengan telenden si kentri haji kentri haji malang dewa bibit hayam ti sanbika jaman hayam bisa ngomong

ka leuweung geuning si bangban tara kaina bangban jeung mara sihoreng ka tegal wareng baheula sampalan banteng singaraleut singareungkey ka leuweung si menem jati kayuna remeng jeung nangsi si kentri leumpang ti heula

badak pamalang nuturkeun pandeuri sihoreng di jukut papak baheula sampalan badak liwatna ka Jeuweung lancar baheula sampalan uncal ka leuweung langgong mana simagonggong alas sangiang ka leuweung gede anggang wande datang kana canir huru dapung

"kentri ndeuk naek heula kana punclak huru dapung" teu caca bicara deui nu kasep murangkalih terekel bae naek kana punclak hurudapung kana hurudapung sakitu gedena hantem bae ka luhur datang ka Jebah dahanna liwat tina dahanna datang kana daunna liwat bae ka luhur nangtung cenah nyungcung ngabe!egenjerna nangtung na tungtung pucuk ngabelegenj er riek ki kidul, cenah geuning riek ka kulon riek ka kaler wetan jangelek

"tuh kentri di hulu dayeuh nusa bali kaler-wetan aya nu keur nyieunan wadah, kentri deukeut cenah geuning nini bodag geuning aki bodag keur nyieun wadah, kentri jigana nyieunna ge satakerna bitung didampas tina akarna pesu anyamkeun ka daun-daunna" poporose turun "urang nginjeum wadah jang menta kahakanan, kentri"

barang geus turun ka handap "urang geura teangankeun, kentri ka nini bodag aki bodag

tereleng baheula ge si kentri leumpang ti heula telenden si kentri haji kentri haji malang dewa bibit hayam ti sambika jaman hayam bisa ngomong tirilik aclik-aclikan ai jauh didagoan ai deukeut ditinggalkeun "eujeun agan mana eujeung agan ngembing kana buntut kuring juragan buru ka <lieu"

anu kasep murangkalih tiri-tiri ing ngabecir ti sangiang baheula ge leuweung langgong

jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang ka nini bodag aki bodag

barang datang ka nini bodag aki bodag kedeprek sila di lemah "neda nini neda eureun sakeukeudeung sindang moal lila rerep kesang tuluy deui, nini" teu kadengeeun ku aki bodag kadengeeun ku nini bodag koet bae eta aki bodag burial bae eta aki bodag "lalaki ti mana mendi lalanang ti mana datang cokcrok podol langlang mokplak cai coplok taina ngora, cenah geuning"

."aeh-aeh engke aki ulah ujug-ujug nyokcrok podolna naon moka deuk dicocrok tai-taina ngora batur kudu batur mah kudu tungtik rarikna dongdon lacakna mun ti lembur Iembur naeun mun nagara nagara naeun, aki Iemah cai kasucian bandar karang pang layuan nagara ancik-ancikan kudu ndeuk ka mana nagara nu dijugjug ndeuk ka mana nu dimaksud ndeuk ka mana nu diseja ndeuk ka mana nu diangkuh, aki ulah etah ujug-ujug nyokcrok podolna ngalamokan ka tai-taina ngora"

haregung aki bodag "budak, sia nu ti mana, budak" "aki, kami mah ti kawung luwuk najis teu kaselapan kai kawung wungkul aki nyaho ka kawung luwuk antara henteu" "di mana budak kawung lawuk" "aki-aki jore pa tut teu nyaho ka kawung luwuk sawahangan jeung cipalapah sateretasan jeung cinyere nu terus ka cibalukaug, aki nyaho ka cibalukang antara hanteu, aki" "di mana budak cibalukang" "deuleu aki jore patut teu nyaho ka cibalukang sasabrangan ka cipakan nu terus ka cirujung "di mana aki nyaho ka cirujung antara hanteu, aki" "di mana budak cirujung" "aki-aki.jore patut

henteu nyaheo ka cirujung nu terus ka cisagu, aki" "di mana budak'·cisagu" "deuleu aki jore patut mun teu nyaho ka cisagu dunggelan cionggok, mun teu nyaho, aki"

"aki saenya-8nyana mah Iembur kami mah di cicaruluk nampian ka cilanggari ngaran kuring aki pongkor, aki"

"budak sisinarieun sisinanteneun sasari teu ari-ari baheula nyuhun-nyuhun hulu lawas nyorendang tak-tak lila nyusumpingkeun ceuli bareto teu ilok-ilok ndeilk ka mana nu dijug-jug ndeuk ka mana nu dimaksud ndeuk ka mana nu diangkuh ndeuk ka mana nu diseja budak, teu aya ti sasari, budak"

"aki kami ndeuk aya perelu maksud ka aki sab kami ndeuk meuli teu boga duit ndeuJ< ngahutang teu bogajang mayar ndeuk nganjuk te\l aya jang naur ndeuk nginjeum sangeuk mulangkeun, aki kami aki ndeuk nyiar hakaneun mangka kami teu boga wadah ka pasar nusa bali kami ndeuk menta wadah sugan dipasihan, aki"

teu kadengeeun ku aki bodag kadengeeun ku nini bodag koet bae aki bodag bere anu panggedena "euweuh nu gede batan eta ti ngongkoak tepi ka ngungkueuk nyieun bodag satakema bitung euweuh nu gede batan eta didampas tina kasab akama pesu anyamkeun ka daun-daunna, aki sabab kieu aki amal ibadah urang enggeus bodag moal teu kabogaan deui ku urang ku sabab cadu tujuh eluk kadalapan ngelik moal ngalakon ka bawa aki ulah ngajual ulah nginjeumkeun ulah ngahutangkeun bodag ulah nganjukkeun urang mere bae di bodag moal teu kabogaan deui ku urang aki"

"geuning, teu langkung nini ta nu urang geuning bodag sakitu gectena euweuh nu gede batan eta" bikeun bae ka nu kasep murangkalih" "top budak eta bodag

lain ngajual lain kudu meu!i lain nginjeumkeun lain nganjukkeun ieu mah lain ngahutangkeun mere bae budak suka dunya lahir batin" denge nini bodag aki bodag siting koet bae "aki, bodag moal teu kabogaan deui ku urang, aki sebab cadu tujuh eluk kadalapan ngelik moal kalakon kabawa budak leutik kadua hayam sabab urang amal ibadah urang enggeus" ceuk nu kasep badak pamalang "aki sarawuhna ka nini" cenah geuning

"beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana kateda katarimakeun suka dunya lahir batin"

eta geuning si kentri geus ditarimakeun gayabag bae ka punclak bodag nyangclak ka punclak bodag geuning kurilingan tilu kali pundak, lar jegur ngejat ieu bodag ka leuweung langgong manuk ge uit-uit ngising wer ngising kagele bodag

geledeg nu manggul bodag sada gugur di kapitu sada gelap kadiliman ngetuk lindur handaruan suruwuk mapay waluran marabas mapay wahangan leuweungna ponde parepes leuweungna porang haralang kasurung kiara payung kageleng kiara koneng kasered kiara jingkang geieseg kateunggar bodag geledeg ka tebeh wetan cadasna geus rarempa g an gunungna urang ka tonggoh pamatang pegat tengahna ge1edeg kateunggar bodag

bungbang buntes bungbang buntes geledeg nu beuki ngetan degjebul wayah ka mana geledeg di alun-alun alun-alun nusa baii geledeg nu manggul bodag

ngambah di kampaan waja cik geuning wayah ka mana mungkir di tutunggul beusi ka aub caringin kurung caringin di buah keris katomas di buah emas bag-bagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan geledeg nu manggul bodag

kajaga gardu kaluaran · megat watang kandang jaga di sorang heuleut-heuleutan jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang di lawang saketeng ageung

geuning ki kentri ngait bodag di lawang saketeng ageung ero kuriling ka beulah j montag tilu jero munggaranana

regedeg ka jero pasar eta pasar sakitu gedena heurin ku tangtung ai jebul eta bodag . mani nyilib eta pasar sakitu gectena heurin ku bodag sahiji

ngahuleng pasar nusa bali ndeuk naeun pieusieunana bodag gecte-gecte teuing

harempoy bae ka tukang sangu "paman, jajaluk sangu sakalieun dahar l:fae, paman" "har ujang kasep ulah siga nu enggeus ulah kitu kieu kasep" "moal paman" pangnyodokkeunsakali hayang dua geus di here d ua hayang tilu tampiling bae tukang sangu mani telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regedeg kajero bodag

harempoy ka tukang uyah "paman jajaluk uyah sabungkus mah paman" "kasep, ulah cara kana sangu" "moal paman ai barangbawa mah sakieu kieuna ge" bere sabungkus hayang dua bere dua tampiling bae tukang uyah mani telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regecteg ka jero bodag harempoy ka tukang !auk "paman, jajaluk !auk sakati, mangga kasep ulah cara kana sangu kana uyah" "moal paman geura pangatikeun"

keur ngungut bae ngati tongtoyong bae tukangeunana tampiling bae tukang !auk mani telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regedeg ka jero bodag

harempoy ka tukang seureuh "paman jajaluk seureuh sabeungkeut bae mah" bere sabeungkeut hayang dua bere dua tinggalkeun ku tukang seureuh "top bae siah tibatan aing modar mah" koreh ku si kentri regecte.g ka jero bodag . ari harempoy ka tukang bako "paman jajaluk bako sakalieun ngaroko mah"

··kasep, ulah cara nu enggeus barang paman sakieu-kieuna "moal paman geura pasihan , paman" bere sabungkus hayang dua bere dua tinggalkeun bae ku tukang bako "top bae siah tibatan aing daek modar mah" koreh ku si kentri regedeg ka jero bodag ari harempoy ka tukang daun kawung "paman, jajaluk daun kawung sabeungkeut bae, paman" bere sabeungkeut hayang dua tampiling tukang daun kawung geus telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regedeg ka jero bodag harempoy ka tukang apu "sabungkus bae jajaluk apu, paman bere sabungkus hayang dua bere dua tampiling bae tukang apu mani telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regedeg ka jero bodag ari harempoy ka tukang gambir

"paman jajaluk gambir saratus bae, paman" "mangga, mangga kasep ulah cara nu enggeus kana sangu kana lauk "moal paman sebab ieu barang paman ngan sakieu-kieuna ti imah mah keupat nampah teu mawa rancatan-rancatan acan ieu ge barang amanat barang batur kasep megatkeun ngan sakieu-kieuna ulah cara nu enggeus tapi ku paman deuk dipasihan, kasep"

"moal paman geura pangmungkuskeun saratus" keur mungkus bae mungkus saratus tongtoyong bae ti tukangeunana tam piling telenjeng bingkeng tolonjong bengkok koreh ku si kentri regedeg ka jero bodag ditungtungkeun di tengtengkeun pasar sakitu gectena pasar nusa bali bodag sakitu gedena mani makplak cenah geuning saeusi pasar mani malelekan gayabag bae si kentri cangclang di punclak bodag kurilingan bae tilu kali ku nu kasep badak pamalang eta bodag pundak, lar jegur

geiedeg nu manggul bodag si kentri di punclak bodag beuki ngetan beuki ngetan ka luar ti jero pasar deg jebul di alun-alun alun-alun sewu cengkal tanah lapang pangperangan gagaman sajuta malang

ku aub caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan mungkir di tutunggul beusi ngambah di kampaan waja hanjat ka burang malela

jauhna geus luput cunduk anggangna wande datang degjebul ka urut korljara

barang datang ka urut konjara geus ngalimbung bae ki paman guru aking ngajangjawing guru regang ngarangrangan ari seuri kawas jurig turun bae si kentri tambrukeun bae ku nu kasep badak pamalang cicikeun "top, paman geura dahar geura leueut geura hurip geura lintuh geura waluya geura cageur geura jagjag salawasna paman" ngan ukur bisa nyelewat saur ari ki paman "emh, ku bisa barang siama anu kasep murangkalih"

paman , mani seuseut sakieu ge kuhawatir ka ki paman ngala bagja sasukana, paman"

reseg nu keur <lahar nu keur leueut keur harurip keur lalintuh keur waluya keur calageur ti beurang kalawan peuting di urut konjara beusi di pinggir nusa bali baheula

geuning geus reseg ti beurang kalawan peuting nu keur dahar eukeur leueut eukeur hurip eukeur lintuh eukeur waluya eukeur cageur "ieu paman, kentri eukeur hurip eukeur cageur eukeur waluya eukeur lintuh ai lungguhna mah lungguh ratu ai tandakna mah tandak menak sagoreng-gorengna kudu karajaan pakeanana"

"kentri geus hurip geus !in tu h jagjag salawasna urang ewuh ka mana nyiar piparabeun paman ulah ngaragap diri paman kudu ngaragap ka diri urang dihukum bataun-taun dibuang babulan-bulan . kcntri tepung windu tcpung taun, kentri geus heuleut peuting geus waluya cageur sedeng euweuh nu dagang buah kudu make bibil as, kentri

"har. j uragan supaya daek megat ka jalan para pat opat ti nagara kuta gcngg1:Jang: suraga:iggang suragenggeng sok seba buah ka raja bali dalapan puluh tanggungan , juragan kakapeungan unggal rninggu tampolana mah unggal poe sok seba ka raj a bali dalapan puluh tanggungan suraganggangsurage.nggeng ti nagara kuta genggel&flg, juragan"

"cik kentri geuning cicing ~~e cik kentri paman tungguan juragan ndeuk nyiar buah"

muncul geuning di jelema sewu numpang di jelema loba tiri tiri ing ngabecir deg jebul menak ka euun-alun tanah lapang pangperangan

ti urut konjara beusi mipir ti tutunggul beusi hanjat di kampaan waja ka aub caringin kurung megat watang kandangjaga tebet ka jero nagara liwat geuning ti jam be salwe ngaberes hanjatna kajero pasar

barang datang ka jero pasar pasar sa kitu gedena mani nalaweng..1<ar euweuh jeJema hiji-hiji acan dipengprengkeun tadina ku nu kasep badak pamalang nangtung ngabelegenjer di jero pasar mani rebo ret ka beulah kulon boga pikir keueung euweuh jelerna hiji-hiji acan

geuning barang ngareret ka kaler wetan janggelek bae tungtung ti wetan aya tukang tarasi ngadudungkuk dagang tando ngan sorangan satungtung ti wetan, cenah geuning

sampeurkeun bae ku nu kasep badak pamalang harempoy ka tukang tarasi, cenah geuning

"paman jajaluk tarasi sakati, bae paman" "mangga, mangga kasep tapi ulah cara budak nu bareto coba pasar sakitu gedena, kasep heurin ku tangtung taya ka kurang sugih mukti beurat beunghar mani nalawengkar ku budak nu bareto ai kawasna waleh kawas budak nu bareto ai bareto mah kadua hayam ayeuna mah ngan sorangan babawaanana mah kitu bae kawas budak nu bareto" "moal paman geura pangatikeun geuning sakati bae, paman" bari ngunggut bae ngati tukang tarasi tonggoy tu tukangeun nonggong simeuteun tampiling tajong tolonjong bengkok utah tai leuleunjeuran sagMe bagal caringin nunggal sagMe nunggal sagMe munding bikang di bawa ka lawang saketeng ageung bae eta tarasi datang ka lawang saketeng ageung cicikeun, diluluh kawas ngaluluh pihawueun, geuning geuning malur maneh ka salega awak hantem ku tarasi di lawang saketeng ageung

kana huntu ge bibilas, cenah baheula ayeuna deuk genti nama, cenah geuning geus borok basu tatalieun

bork kana huntu-huntu

jencnganana ge si borok , cenah geuning

dangdanana ge hejo

ngejat bae ka jalan parapat opat

nangtung bae si borok di jalan para pat opat

geuning tibeurang kalawan peuting

nangtung si borok di jalan para pat opat

breng bae papakeanana ge hejo

ngan tupak-tepak bae si borok , baheula

borok basu tatalieun

suragenggeng nu pandeuri

borok kana huntu-huntu , baheula

teu pati lila geureuh bae

suraganggang sura genggeng

mawa buah ka raja bali

dalapan puluh tanggungan

ti nagara kuta genggelang

suraganggang nu tiheula

barang ti heula suraganggang

"emh bau naeun" ceuk suraganggang · 'ieu "

"'moal bau naeun" ceuk suragenggeng

""haling dewek ti heula"

"geus kalilaan dewek"

unggal poe ti heula

ka suragenggeng

b'.lrang ngalengkah ka tebeh hareup

nangtung bae si borok

"keur naeun sia borok "

"teu keur nanaeun , juragan

keur cicing bae"

ti man a bieuna borok"

"juragan, ti pasar nusa bali tas jajaluk buah buah mah lain ku euweuh lain kurang buahna kalah buruk jadi leutak _buah mah di pasar sakitu gectena ngan weleh teu meunang buah sebab teu urin mikeunna lain ku teu hawatireun .. gilaeun kana borokna, juragan"

gancang bae k u suraganggang di be re buah rambutan jang seba ka raja ball ti sura genggeng dibere buah ,manggu jang si borok seba ka raja bali geuning

"juragan beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana katecta katarimakeun suka dunya lahir batin, juragan di pasar nusa bali mah teu dipasihan buah lain ku teu hawatireun ku teu tegaeun garilaeun kana borokna buah mah lakar daek ngaleba di ditu juragandipasihan cenah geuning juragan sanes geus dipasihan hawatir ka juragan kµ hawatir dipasihan buah ku hayang mantuan mikul, juragan

"mikul, mikul. geus borok basu tatalieun borok kana huntu-huntu kumaha mikulna" "ku hawatir ka juragan hayang mulang panarima, geuning

"juragan ari buah mah lungguhna ge dipikulkeun ai juragan mah lungguhna ge mendung bari papayungan ngelak bari tetembangan bari tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran ai buah kudu dipikulkeun, juragan ku hawatir ka juragan hayang mulang panarirna

geuning, tapi kudu ditundaan pakarang ku sabab lain ngajaga diri kuring ngajaga barang juragan ku sabab di nagara nusa bali loba begal juragan, ari buah kudu dipikulkeun tapi kudu neundeun parabot,juragan" pikulkeun dalapan puluh tanggungan ku suraganggang suragenggeng ka si borok suraganggang boga pendok bawa ti imah di imah ge najis teu gablegeun deui dibikeun bae ka si borok ngaj aga barang suragenggeng boga duhung sagede pucuk cihujung duhungna situndung musuh dibikeun ka si borok ngajaga barang, cenah pikulkeun dalapanpuluh tanggungan

suraganggang baheula ge suragenggeng ngelak bari tetembangan

bat angkatna geuning Jay keupatna rekot riu tunggang gamparan gamparan ge maa lantakan jeplok mana nu mekaskeun payung payung bawat raden bun tar in ten payung lampung karajaan

ai buah dipikulkeun geledeg wayah ka mana si borok nu mikul buah ka hareup meunang salengkah ka tukang mah tilu lengkah

sura~anggang mana beuki anggang suragenggeng beuki jauh lalakonna bari tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran ... si borok nu mikul buah suraganggang beuki anggang suragenggeng beuki jauh ka hareup si borok meunang tilu lengkah lieuk ka tukang tujuh lengkah

si borok geuning nu mikul buah ka hareup meunang tujuh lengkah lieuk ka tukang dua puluh lengkah suraganggang beuki anggang .

barang lapat suraganggang suragenggeng gubragkeun ieu buah gibrigkeun bae ieu tarasi ngadengden di jalan parapat opat sagede munding bikang ret ka gigir aya tangkal jam be salawe ngaberes tigas urang tigas timpa wiwilangan corok, , lar jegur· barabat barabat jebul bae ka urut konjara beusi

"top paman urut dihukum bataun-taun dibuang babulan-bulan tepung windu tepung taun, paman geura bibilas geus hurip geus cageur jagjag salawasna "emh, ku bisa barangsiarna" "paman, mani seuseut ngala bagja sasukana, paman"

urang tunda caritana nu keur bibilas di urut konjara beusi da ngan ki paman sareseh bae urang tunda caritana nyaritakeun suraganggang suragenggeng di raja bali geus ngadudungkuk buah dalapan puluh tanggungan geus disanggakeun ka raja bali moal lila ge datang dipikulkeun ku si borok di jalan parapat opat

geuning ditunggu-tunggu ti Ieiep ieu euweuh bae si borok didago-<lago tilewo panonpoe mingkin burit si borok mah euweuh bae mangka buah teu disanggakeun ka raja bali

nyaneut cenah geus tilu sewang si borokmah euweuh bae siling koet ka beh sisi "urang mun kieu Ielegedna si borok mah uw~uh b<i:e

urang teang" tuluy ge!eber siling koet siling koet kololos bae ka sisi datang ka sisi susul bae ka jalan parapat opat suraganggang nu tiheula suragenggeng nu pandeuri datang pangheulana suraganggang "tah ceuk aing ge ti ta di" "ceuk aing ge ti tadi" ger bae gelut marebutkeun tarasi di jalan parapat opat undur salaut lautna leumpang saparan-paranna lalakon suraganggang cenah

catur cenah kurung kudang wayang urang silokakeun deui pera lampah murangkalih ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran di urut konjar:i ngalimbung

gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan heubeul nyuhun-nyuhun hulu lawas nyorendang taktak lila nyusumpingken ceuli

"kentri, ai lungguhna mah lungguh ratu ai tandangna mah tandak menak sagoreng-gorengna ge kudu karajaan wungkul papakeanana nyao urang mana nyao urang mendi, kentri can puguh rarianana

kentri, ngan cacan sapapakean lungguh ratu tandak menak sagoreng-gorengna ge kudu karajaan urang samemeh dipakean dipariksa heula, kentri

"paman deuk mariksa ka ki paman hayang nyaho rarianana ai kitu urang mana kawas sanes urang nagara nusa ball paman, meunang tepi ka kieu ti mana golonganana ti mana asal paman, geura bejakeun, paman

sebab kami tambuh ndeuk makean ai nyiar pakean karajaan sieun lain menak ai teu nyiar sok sieun karajaan, baheula"

''budak, ieu" ceuk ieu paman "ku sabab hurip geus hurip geus cageur jagjag salawasna salin biasa deui ngan cacan sapapakean sia deuk mariksa ka kami" ceuk si paman "ulah sia heula nu mariksa budak, kudu kami heula nu mariksa kamurang kalih" cenah geuning

"bu.dak, kami tepi ka kieu" ka <lieu murangkalih

"ieu murangkahh kawas lain unmg nagara nusa bali tepi ka kami dibukakeun kumaha usul-asalna ti mana rarianana ti mana golonganana ti mana cukcrukanana, kasep"

"paman, kami ti tepus anu ngariung ti sampih anu murilit ti tespong anu ngagolong kajar-kajar komo muntang daun alus sisi cai nu ngareluk pipir batu ti pakuan pajajaran ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran "saha indung saha bapa budak geura bejakeun" "paman ai indung bapa ai nini aki ti piri-piri siliwangi ratu anom pajajaran perebu geledeg wayang anu geulis kentri manik dayang sunda perebu munding malati nu geulis aci malati ai aki piri-piri siliwangi ai nini geulis kentri manik dayang sunda di gedong sangiang nunggal, paman ai ibu aci malati di gedong sangiang nunggal ai rama perebu munding malati di gedong sangiang nunggal nu nunggal dijagat pajajaran"

"tuh budak, paingan ai kitu mah jadi lalaki langit lalanang jagat alap-alap mega malang kawaya di alam dunya nu malang di karantenan, budak mun kitu rarianana mun kitu usul-asalna, budak ulah ki paman, budak kami cadu ti luluhur cilaka ti wang atua nyiram sabulan kaduana ditinggalkeun budak, nguncang ngumbara ka alas jagat tatar wetan, budak

budak , hayang terang ai gegedugna kidang pananjung ti alas jagat pajajaran keneh ti gectong sangiang nunggal teu aya deui purah nanj ungkeun ai jaksa ua gelap nyawang ti gectong sangiang nunggal keneh ai patihna ua ·.pa tih parawakalih galihna ti pajajaran teu aya deui bisi lanjung rieut hulu galingging panas tiris bageanana ua patih parawa kalih, budak

geulis salenggang pakuan ti gectong sangiang nunggal keneh saulon-ulon babon hayang tulus jadi ratu hayang waluya jadi menak beunang matukeur-tameuhkeun pimenakeun pajajaran piratueun pakuan kasep rounding sanggawati ti gectong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran" "tuh kentri, kantrot munyong ganorop orog horenganana sunan ua .kentri horenganana sunan ua gegedug kidang pananjung jaksa ua gelap nyawang patih mah parawa kalih geulis salenggang pakuan ti gedong sangiang nunggal kasep munding sanggawati pimenakeun pajajaran, kentri paingan kentri, lungguh ratu tandak menak sagoreng-gorengna ge kudu karajaan wungkul, kentri horeng sunan ua, baheula

kentri cicing bae, juragan deuk nyiar pakean deuk megat ki dangkoda hayang dagang duit ka basisir nusa bali deuk nyiar karajaan, kentri

"cik kentri meureun cicing ba:e cik kentri ua tungguan juragan ge deuk balik heula ka sunan ibu hayang dagang duit deuk megat ki nangkoda ka waru doyong pangetokan alasan ge baheula ge barunday condong ka basisir nusa bali"

inditna geuning wayah ka mana bat angkatna menak lay keupatna rekot raden nu tunggang gamparan gamparan emas lantakan

jeplok nu meukaskeun payung payung bawat buntar inten payung, ampung karajaan payung rarawis kancana lelendra si julang anom lain anom si julangna kitu basana baheula

tiri-tiri ing ngabecir muncul di jelema sewu numpang dijelema loba parukut bade aduan bosongot bade amprotan tanding si jalu di adu

menak geuning bored baheula palelente deg jebul di alun-alun alun-alun baheula ge sewu cengkal ka tanah lapang mana pangperangan gagaman sajuta malang mungkir mana di tutunggul beusi ngambah di kampaan waja

di aub geuning caringin kurung caringin ge di buah keris katomas di buah emas bagbagan raden caringin ngumbang di sangiang akar moyan

ka jaga gardu mana kaluaran megat watang kandangjaga disorang heuleut-heuleutan liwatna baheula ge ti tegal nyamplung di lawang saketeng ageung di bedil baheula ge beunang nyarigan mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah kitu basana baheula

Iebet beuinng kajero nagara lantung dina tatanjuran lentang meureun na tatangkalan dina iuh-iuh tanjung dina kidalima wayang mipir raden na gambir wulung hanjat ka kalang katapang

liwatna ka muncang kelang ka jam be salawe ngaberes cik geuning wayah ka mana beuki jauh lalakonna ka kembang rincik-rincik bumi kembang capetang nagara di sumur si pangsiraman

di pinggir geuning saroja ageung ka suangkung mana tilu ngalimbung hanjatna ge geuning ka randu kurung pangantungan paranti nyiksa nu salah mipir menak na bata ubin horenganan beunang ngukir hanjat meureun kana bata bodas horenganan beunang nigas bolekbak kutana perak ngalelir kutana ringgit ngadengcten kutana inten katalupuh tujuh rajasa paseban sakapat wangi korsi mas gading maleia ngendong di samak bayobon

barang sumping ka sunan ibu "ibu pangnyieunkeun karung hayang dagang duit ka basisir nusa bali, ibu hayang nyieun karajaan megat ka dangkoda ibu" eta sunan ibu teu caca bicara deui mulut kasang tujuh Iabuan kadalapan kasang jamblang degdegkeun di lulun kasur top sunan ibu ny nyokot kukus deuk dibeuleuman menyan deuk ngambat ka widadari opat puluh baris ngaput n nyieun karung, cenah geuningan barang degdegkeun lulun kasur barang dibeuleuman menyan ngambat ka widadari ai peledung mani recet nu nyieun karung ngan sapangiceup geus tarapti kasang tujuh labuhan kadalapan kasangjamblang

geuning di sanggakeun ka nu kasep murangkalih eta karung uang "beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana katecta katarimakeun jieun sunan ibu, cenah geuning" ewuh, ka1:ung sakit gedena naeun pieusieunana kasang tujuh labuan kadalapan kasangjamblang ngan top boga uang emas baru baheula lobana ngan opat lambar salambama sagede-gede cecempeh ieu uang emas

"euh ewuh ieu pieusieunana karung uang emas ngan opat lambar karung sakieu gedena

pikir bae gumawati diemban gunawasa nyaur akma jeung kurungan mikir sajero jasmani, euy"

laur bae kajarian nusa bali sajongjongan anjing minr;gat nepi ka tengah poe sagala batu naeun sagala asup-asupkeun ka jero kanmg tcu tengah-tengah acan ieu kanmg bawa bae ka jarian nusa bali sisi ti lebak tandekeun di tawu ku urugjarian nusa bali mani lahler leucir euweuh naeun euweuh naeun sagala batu ka taneuh-taneuh ka beling cangkang bongkrang kana karung laju pinuh ku ieu karung uang mani makplak

geuning makplak ieu karung dunya horengjarian nusa bali rnani leucir, geuning "keun, karung opat juru uang emas ngan opat lambar teundeun bae sajum sahiji dipencul-pencul kawas dunya endeuk bitu

ngajegir sagede pasir ngajelur sagede gunung kawas dunya endeuk bitu ieu karung uang

teu caca bicara deui kuriling tilu kali pundak, lar jegur barabat tamblegkeun di waru dotong pangetokan alasan barunday condong di basisir nusa bali terekel bae ditaekan uclang-uclangan murangkalih di luhur karung nyanghareup ka lautan megat ki nangkoda ngadagoan balabuh kapal, cenah geuning

isukna jaganing geto jajaga baring sukpagi teu pati lila geledeg, geledeg kapal ki nangkoda deuk balabuh, cenah geuning di basisir nusa bali "tuh" ceuk nu kasep murangkalih "euy" di luhur karung "dasar unduma beunang ngitungan leumpangna dasar beunang milangan dasar hidayat, hidoyot, dhiduyut ki nangkoda balabuh kapal"

geuning eta ki matros ti tengah keneh geus merong bae ka sisi molotot " bareto mah di basisir nusa bali euweuh anu nambleg sagede gunung ayeuna aya nu nambleg" ki matros geus teu ngiceup-ngiceup di tengah keneh

barang sag balabuh kapal keur neundeun kapal top bae ki matros teu caca bicara deui kana sakoci laju ka sisi bae nu namb!eg sagede gunung

ai datang ka sisi diilikan ku ki matros ka handap horeng karung ai tanggah aya murangkalih satungtung deuleu k luhur karung

laju turun anu kasep murangkalih "budak" ceuk ki matros "ieu karung naeun ngajenggir sagede pasir ngajelur sagede gunung"

"juragan, karung uang" "budak dek meser naeun gede-gede teuing"

"ieu mag lain deuk meuli lain deuk nanaeun" ceukmu kasep murangkalih "hayang tukeur bae sakarung uang emas jeung papakean karajaan tujuh pangadeg moal niti pangaji milang rega ti ditu tujuh pangadeg ti dieu sakarung sagede gunung" "har kasep, kudu milihan sorangan bae ka ki nangkoda lebet ka jero kapal milu jeung ki matros" ngingkig jeung ki matros kana sakoci dasar menak nu muncul di sewu numpang di jel€ma loba tungkul ngaji hukum tatas ngaos gambar pajajaran pinter anu kasep murangkalih ari Iebet ka jero kapal kapal sakitu gedena hantem saksrak milarian sorangan diilikan merekna bae najis teu manggih sakitu ngabadegna geuning ari ~up ka jero sepen kana kamar nu hade aya sapuluh peti ari diilikan merekna lain pakean karajaan kaluar deui bae cenah geuning air laur ka sepen nu teu pantes ai nu kasep ai datang ka sepen aya ngan sapeti · ai diilikan mere1tna karajaan tujuh pangadeg dipanggul bae ka sisi

cat di waru doyong pangetokan alasan barunday condong ngadudungkuk nungguan pakean ngeungkeuy nae iringan ki matros rek neang karung tujuhan ka dalapan ki matros geuning urang k pal deuk neang karung uang

barang datang tujuhan kadalapan ki matros tandangan bae ku dalapanan najis eta karung uang teu isuk usik acan ku dalapanan "beu" ceuk ki matros "urang menta pang 1€betkeun abe ka murangkalih ka je.ro kapal iu u karung uang budak, nyuhunkeun pertulung karana Allah panglebetkeun ka jero kapal ieu karung uang ku kami ku dalapanan teu usik-usik acan , budak:"

"har, juragan teu pindo gawe" indit ti pangcalikan lugay ti pangtapaan burial kurilingan bae tilu kali pundak, lar jegur nincak kana sakoci ngalelep sakocina tapak kancang tengah lautan kira-kira tujuh belac: tumbak deui kana lawang kapal bebener, tegarkeun, lar jegur nambleg dina jero kapal dengdek kapalna ge sabeulah katingg~g karung nambleg di jero kapal

ai nu kasep murangkalih laur ka sisi ngadungkuk nungguan pakean karajaan tujuh pangadeg di waru doyong pangetokan alasan buranday condong ngadedengekeun ki matros cenah geuning, baheula geuning mani reuteum bae nu naekan karung ka luhur tujuhan kadalapan ki matros ai ki matros pang luhurna na ungjuhunanana "hayang nyaho di eusina" ceuk ki matros "ieu karung" pangluhurna ki matros cabut duhungna si tundung musuh sagede pucuk cihujung tiirih, burusut beling batu ka taneuh-taneuh sagala cong-cong kosong aya nu nables kana calongcong kosong cenah geuning ragrag tina luhur karung irung mani sarerempug tarang mani dararingas "sia nindak poe naeun" "poe sabtu" "paingan irung sempung" "poe salasa" "paingan tarang binglas" hariring ieu urang kapal humariring humandeuar urang kapal sing haregung lajuna siling tumbalan ieu urang kapal

geus jagjag salawasna geus hurip geus cageur urang kapal jeung ki matros "hey" ceuk babaturan ki matros "urang susul bae eta pakean karajaan tujuh pangadeg urang ka sabab rugi" indit bae ti pangcalikan lugay ti pangtapaan ki matros ka babaturanana "boro-boro urang ka nu bogana kana babawaanana oge urang meh modar bangsa kieu

papakean karaiaan tujuh pangadeg naek bae kajungjuhunan kapal sukakeun ngareup ka sisi ulah-ulah kanu bogana kana babawaanan ge urang meh kalalojor" ceuk ki matros

terekel bae kt matros ka jungjuhunan kapal ngareup ka sisi ngabeiegenjer "top eta budak pakean karajaan tujuh pangadeg lain ngahutangkeun lain ngajual lain kudu meuli lain kitu-kitu mere" "mangga, mangga, mangga" "bedul eta deukeut keneh hayu kapal geura pajukeun" kapal dipajukeun ku ki nangkoda urang tunda caritana lalakon ki nangkoda nyaritakeun murangkalih alit keneh

inditna geuning murangkalih ti waru doyong waru doyong pangetokan alatan geuning barunday condong di basisir nusa bali indit da manggul pakean karajaan tujuh pangadeg bat angkatna geuning lay keupatna rekot menak nu tunggang gamparan gamparan lilingga emas

angkat geuning satu mana lanjung jauh saporentang anggang leumpang jeplok meureun mekaskeun payung payung bawat buntar inten payung lampung mana karajaan payung baheula ge rarawis kancana kitu basana baheula lelendra si julang anom Iain anom si julangna kitu basana baheula geus lantung dina tatanjuran

Ienrang dina pepelakan negeri nusa bali

menak nu muncul di sewu numpang di jelema loba tiri-tiri ing ngabecir purukut bade aduan bosongot bade amprotan tanding si jalu diadu

hanjat geuning ka kalang katapang liwatna geuning ka muncang kelang ka jambe salawe ngaberes deg jebul di pasar ageung

mipir dina sora bedil geus nyukang dina sora gamel moncor dina sora goong talegong di panday goong titincakan goong jawa keukeumbingan panday wangi

ka mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang bcunang ngasah deg jebul di alun-alun alun-alun sewu cengkaT tanah lapang pangperangan gagaman sayuta malang

ka aub meureun caringin kurung caringin di buah keris katomas di buah emas bagbagan raden caringin ngumbang di sangiang akar moyan

mungkir di tungkul beusi paranti malatok musuh hanjat ka k amr;ai.in w aja paranti ngajajal musuh liwat ka burang malela paranti nyedekkeun musuh mancat di parigi ageung jauhna geus luput cunduk anggangna geus wande datang

barang datang cenah ka urut konjara teu caca bicara deui diteteangan koncina cabut duhung si tundung musuh bobok, leger bae kana papakean tujuhpangadeg "ua, atuh geura dangdan kudu dangdan hiji dangdan kabeh dangdanna sapadamayan urang geus balik ka pilemburan, ua"

"geura balik ka pilem buran geura dangdan hiji dangdan kabeh dangdan sapadamayan, ua geura beunying meulit kana kai kondang nyampay kana dahan siwalen seseleketan geura sebrak geura dangdan, ua" cenah geuning

sebrak menak anu dangdan teu pira oge nu didangdankeun beunying oge meulit kana kai kondang nyampay kana dahan siwalen seseleketan ceren kaen kadipaten

dangdan hiji dangdan kabeh dangdanna sapadamayan prak deui sa iji deui manjing calana giringsing ngambayna calana panjang ngarumbayang sabuk wayang ngecut sabuk tali datu

renyek oge beunang nilep-nilep ngenclang oge beunang nabut kajang beunang ngalendra ku emas anggoan di karajaan prak deui sahiji deui ka luhur ka kademungan ka handap ka kademangan pendokna geus ginggilapan balas ka gusuk-gesekkeun kana kalante wong ageung anggoan di karajaan

gegedug kidang pananjung jaksa ua gelap nyawang sunan ua parawa kalih geulis salenggang pakuan saulon-ulon babon kasep munding sanggawati

menak urang pajajaran prak deui sahiji deui menak anu nyandak jamang .jamang kerak jamang kerok jamang seksek jamang tumpeng jamang hiji waling kuning perentul kancingna inten ngembat kancing tujuh jajar baju paksi rarawea marakbak bajuna emas baju sakilat nagara prak deui sahiji d eui

menak anu nganggo sinjang sinjang nu ngendung juruna sinjang nu gendong jerona ti harcup meubeut keuneung ti tukang made liang di tengah dibelengongkeun

ka luhur nguruskeun udeng bagus teuing ku udengna kajeun torek rapon kasep ai dongko hol endogna ai indit hol sikina ai leumpang hol catangna anggoan di karajaan

prak deui sahiji deui salumpir sarangka bitis salubak sarangka awak

solobong sarangka tonggong tangkoak jeung tempah dada cerecet tampa a cele tungtung buuk digenggean laingengge nu galede gengge nu laleutik tea laleutik batan siki sasawi gumariling ninggang pingping gumareleng ninggang cangkeng

gumarolong ninggang tonggong gumaralang ninggang tarang ninggang ka baju sakelat prak deui sahiji deui anggoan di karajaan baju kunang baju kuning baju kuning kulit lumping jamang haji waling kuning perentul kanji gna in ten ngembat kancing tujuh jajar baju paksi rarawea marakbak bajuna emas baju sakilat nagara anggoan di karajaan prak deui sahiji deui

prak deui sahiji deui menak anu nyandak duhung duhung lampung kabuyutan keris di sampana condong elukna sadungkuk lutung bangoang sakidang leumpang dengklok satorolong paok hideung gagabusanana bodassakedapanana susumping pepedang upas sagede maung ngadungkuk sagede badak ngadangkak rabul teh babakhaurna rambay babakkalabangna saketi benas patina salaksa duruwiksana recete di jurig duhung

prak deui sahiji deui sipuhan ti gunung guntur teupaan ti panday domas sasaka pedang kamurang pamere haji wilullah prak deui sahiji deui

baju kunang baju kuning baju kuning kulit lumping paranti ngajag ti peutmg bisa teu digogog anjing nu bisa ngalaan kancing bisa mating sela pingping dipasu gunung parasu cula badak roda malang menteleng pamendak inten landean ka culabungale sakeudeung tarapti dangdan

ngan gebos kaya banteng getem kaya macan sagede maung ngadungkuk sagecte badak ngadangkak sorenjeung maung-maungna ku kidang pananjung

"ua, urang geura batik ka pilemburan urang turut leuweung bae, ua" ua kidang pananjung nangtung ngabelegenjer cubuk cabak kana pesak baju ari di bectol horengan kanjut sirep sirepna sirep bolongor rawudkeun bae ka nagara nusa bali

gegedug munding rarangin gegedug gajah rarangin demang patih naga ball beunang ku sirep bolongor kapan merong teu tembongeun ku pangweruh kidang pananjung

"hayu ua meureun geura angkat urang geura kapilemburan"

rangkujung ge baheula kidang pananjung bubuhan purah naniungkeun ti alas jagat meureun pajajaran

leumpang baheula ge gelap nyawang ti alas jeung parawakalih galihna ti pajaja:ran kitu basana baheula

geulis geuning salenggang pakuan ti gedong sangiang nunggal nu nunggal di pajajaran saulon-ulon babon pimenakeun pajiljaran piratueun pakuan kasep munding baheula ge sanggawati ha yang tulus jadi ratu hayang waluya jadi menak menak bored palelente muncul dijelema sewu pelengkung kuwung-kuwungan

bat angkatna geuning lay keupatna rekot ge nu tunggang gamparan gamparan baheula ge emas lantokan jeplok baheula ge nu meukaskeun payung payung bawat raden buntar inten payung lampung karajaan payung garawis kancana lelendra si julang anom lain anom sijulangna kitu basana baheula

sing araleut mana sing areungkeuy sing kolear sing kolepat menak bored palelente menak urang pajajaran

deg jebul geuning ka alun-alun alun-alun sewu cengkal ka tanah lapang mana pangperangan gagaman sayuta malang hanjat meureun ka kampaan waja paranti ngajajal musuh

bat deu geuning badak pamalang tereleng si kentri haji kentri haji malang dewa bibit hayam ti sambika jaman hayam bisa ngomong mungkir ti tutunggul beusi geledeg wayah ka mana ka aub caringin kurung bagbagan caringin ngumbang ka sangiang akar moyan

geledeg geuning megat watang kandangjaga liwatna geuning ti tegal nyamp!ung jaga gardu kaluaran geledeg di lawang saketeng ageung

sing araleut sing areungkeuy sing kolear sing kolepat Iebet ka jero nagara nungtik rarik nyiar bukti mapay jalan nyiar emal kitu basana baheula

ka mana geuning bungbung busukna ka manage jongjong bolosna ka mana ge giri lungsina ka mana raden cepet benerna beuki ngetan beuki ngetan

ka jam be salawe ngaberes hanjat ka kalang katapang liwatna ka muncang kelang ka kembang rincik-rincik bumi kembang capetang nagara di sumur si pangsiraman

di pinggir geuning saroja ageun lantung na tatanjuran lentangna pepelakan na iuh-iuh tanjung na kidalima wayang mipir dina gambir wulung ka sawangkung tilu ngalimbung hanjat ka randu kurung panggantungan paranti nyiksa nu salah

mungkin na bata ubin horenganan beunang ngukir hanjat kana bata bodas horenganan beunang nigas bolekbak kutana perak ngadengden kutana inten pase ban sakapat wangi korsi mas gading malela ngendong ka samak bayobon

sumping di sunan ibu paseban sakapat wangi geus teumbeuy calik sadayana salobana gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan ngalimbung baris gegedug ngajajar baris ponggawa uge-uger paseuk pageuh jambatan ka pajajaran ngalimbung bae sunan ua

geuning buka tapa balik ti konjara beusi g8gMug kidang pananjung jaksa ua gelap nyawang patih mah parawa kalih geulis salengga!lg pakuan kasep rounding sanggawati nu kasep badak pamalang, geuning

harempoy nu kasep murangkalih kapayuneun mana sunan ibu cong suhunna mana cong sembahna ''cing ibu geura doakeun cii1g ibu mana geura sukakeun cik ibu mana geurajurungkeun cik ibu mana geura longsoran cik ibu baheula geura balangan

cik ibu mana geura alungan munjauh mah hayang dikandung deukeut ibu hayang dikeupeul dialung ana gusti ku pangawereuh meureun dibalang meureun ku pangabisa diiring mana ku panghareti mun hirup ibu hayang malulu meureun paeh ibu hayang parele

indit ibu mana hayangjasmani meureun leumpang ibu hayang jasnika meureun beletuk ibu batukna elmu kitu geuning masana baheula

leumpang mana ibu hayang jasnika ndeuk munjung mah di kabuyutan kabuyutan ibu meureun nusa ball hutang hukum ibu hayang bayar hukum hutang wirang meureun bayar wirang cik ibu mana geura doakeun cik ibu sok hayang dikeupeul mana dibalang mana ku pangabisa cik ibu mana geura sukaan"

"nyaah teuing anak ibu na alip keneh ndeuk munjung kasep di kabuyutan putra ibu baheula ge anom keneh hook putra mana ku Ienjangna nyaah putra baheula ge mana ngora keneh meureun ndeuk munjung kasep ti kabuyutan

sok ibumah sok inggis peusing mana rempan peucang paok mana kasep nyatuan hanggasa inggis ti peuting, kasep rempan ti beurang belok mana raden teu nyaho di mangsa cik geuning geura reungeukeun monam sok sieun ibu mah sayang walik dina cohcor batik munjung kabuyutan mana geus ngajohjor melak haur mana pinggir situ saeran geuning dina kiteja ari umur raden meureun tara tangtu jeung pangeran meureun henteu bebeja

ndeuk munjung mana kasep kana kabuyutan burukeun ka kabuyutan beusi malela beietuk ku ibu batukna elmu meureun berebet meureun dehem pamake jauh ku ibu dialung ku elrnu anggang ku ibu dibalang meureun ku pangabisa meureun dikirim meureun ku panghareti

burukeun mana kasep ku pikengkengan burukeun kasep ku pitugengan pµolongan kasep meureun pipahongan pikekepan meureun pilengketan meureun pileuleuyan kudu sengken jaya meureun hanca kasep mana ulah baya

hayu kasep geura hancur mana amuk-amuk geura pusti mana kumawula ka ratu kasep urang pakuan menak geuning urang pajajaran eling kasep kana wiwitan waspada meureun kana wekasan meureun wiwitan ninijeung aki wekasan kasep indungjeung bapa

indung tungkul mana karahayuan bapa tangkal mana kamokahaan can nini meureun kasaktian inget mana kasep ka jungjang pangeran sing eling meureun kana golongan cik kasep geura reungeukeun meureun sing hade papasten ibu"

harempoy geuning ka sunan ua ka gegedug mana kidang pananjung "ua agung meureun manggapunten meureun cik ua geura doakeun ndeuk munjung meureun di kabuyutan alungan ua ku pangaweruh"

harempoy mana ka ua sunan ua mana gelap nyawang "ua agung mana manggapunten cik ua mana geura doakeun deuk ulin di geuning di nagara nusa ball harempoy ka sunan ua patih parawa ka1H1 "cik ua bubuhan galihna

cik ua geura doakeun" meureun kitu basana baheula harempoy kanu geulis lenggang pakuan "cik geulis geura doakeun bubuhan geulis geura doakeun bubuhan geulis ti pajaajran ti gedong sangiang nunggal ndeuk munjun geulis ka kabuyutan"

harempoy ka kasep munding sanggawati "cik juragan geura doakeun bubuhan geuning ratu pakuan menak urang meureun pajajaran

geuning teu caca bicara deui nangtung ngabelegenjer nangtung di sonaga wulung barabat bae cenah geuning

gejlig cenah di alun-alun datang ka alun-alun nangtung di sonaga wulung ngabelegenjer riek ka beulah wetan ngan ngajangelek bae kabuyutan beusi malela sagede munding saadi

teu caca bicara deui nu kasep badak pamalang dideukeutan kabuyutan beusi malela diajar bebekkeun dampal leurigeunna gulubur sagede payung boleklak ali loklakna ali eusi gjgilingan keupatkeun kuku wedung tanggay malela lar, gebay

cabok rangkep tampiling sungsang bintur ku hulu bentar ku dada bintih kapiangen-angen Jar, gampleng gampleeng Mnteu teter Mnteu benter Mnteu rengat henteu bejad teu coceng-coceng acan reugreug pageuh kelang lesang kabuyutan beusi malela

"cing susu:t ratu ramaning kusumah, euy asak tapa gede bagja sasanduk ka dewata tarotos gumulung mun isin kapalang isin wirang kapalang wirang"

gedog, janggelek jadi landak putih ciungna waja malela pohpor bae kabuyutan beusi malela katinggang bae sihungna pungger sabeulah

"mun isin kapalang isin mun wirang kapalang wirang" gedog, janggelek anu kasep badak pamalang

kabuyutan beusi malela sia ha yang hiru p ma bur hayang kojor ngajedog yandean waja dampal leungeun aing nyaho di asal sia beusijeung waja" kapanggih rarianana kacukcruk waluranana kapapay wahanganana katincak hambalanana beusi asal daki waja asal kesang ari wesi balung nunggal rontok lar jegur Jes leungit tanpa Iebih hilang tanpa karana nyurup ngabaju ngaraga sukma ngan tinggal urutna deui

leumpang ka tebeh hareup janggelek bae kabuyutan beusi kuning teu caca bicara deui ku nu kasep badak pamalang cabok rangkap tampiling sungsang la, gampleng gampleng mani per bae singsireumeun di kabuyutan beusi kuning asa remuk na babalung asa rempag na tangkurak di kabuyutan beusi kuning reugreug pageuh kelang lesang

saksrak jimatna kabuyutan beusi kuning pertalukanana teang usul-asalna piraku beusi kuning euweuh pertalukanana euweuh jimatna kunu ngenteung kana kulit beuteung ngaca kana dampal panangan terus kacajeung paningal nu nyurup kana jajantung dikacaan peledeng ci kacaan kabuyutan beusi kuning euweuh patalukanana mulih ka jati pulang ka asal kudu batik ka menak, geuning ratu ti pakuan menak urang pajajaran

"bMul naheun nu nyeureud asa tandes kana peujit, euy" ari tanggah . horeng kabuyutan tiwuan gantung sagede-gede lrotokjago panyeureudna ge sagede buntut baliung

"cing susuk ratu ramaning kusumah asak tapa gecte bagja sasanduk ka dewata talatut gumuling memang tai manuk keur cunduk tai heulang keur datang rampones beunang naretes, euy lain bujang nusa bali bujang di pajajaran" tewak bangbanganana kabuyutan tiwuan gantung gisik nyurup ngabaju ngaraga sukma ka nu kasep badak pamalang wuwuh kakauatan jimat tiwuan gantung tina urutna deui

di riwayat ceuk baris kolot aya kabuyutan oray laki di sangiang gua wulung dua sakembaran sagede-gecte gulungan kasur, cenah geuning ulah-ulah ditangtang ngadenge nu leumpang ge sok seak bae tijero sodong garonggong ti sangiang gua wulung tangtang bae orag-orag leut dua sakembaran deuk nyamber ka badak pamalang sagede-gede gulungan kasur barang songget nyamber anu awewena papagkeun leungeun ti katuhu tarimbangan ti kenca seak, cabok rangkap tampiling sungsang lar, gampleng talangap juwetkeun balatak tinggal bangkena, cenah geuning

barang sengek cenah nyamber nu lalakina papagkeun leungeun ti katuhu tarimbangan ti kenca ai calangap tembong nu elak~lakan cabok rangkap tampiling sungsang oray laki juwetkeun balatak tinggal bangkena dua sakembaran di cokotjimatna cupu rarang cupu herang eusina sangka mararang sagede genta kapalang jimatna ti oray laki, cenah geuning cupu dicupuan deui gereleng eusining cupu ngan sagecte kacang herang ai eusina dihuapkeun ku nu kasep badak pamalang nyurup ngabaju ngaraga sukma wuwuh kakuatan ka nu kasep badak pamalang ai cupuna diasupkeun ka pesak baju di riwayat ceuk baris kolot aya kabuyutan badak putih eak bae ditangtang orag-orag ku nu kasep badak pamalang dek ngakan bae ka nu kasep badak pamalang "hey ieu naeun euy kaungkulan ku pangaweruh kabalang ku pangabisa'· pesat cupu rarang cupu herang eusina sang kamarang sagecte genta kapalang eunteungkeun rampohpoy ajur kuluwuran kabuyutan badak putih , geuning

ai leumpang ka tebeh hareup ngagoplok bae kabuyutan kancah malela pesat bae cupu rarang cupu herang kerelek nyurup ngabaju ngaraga sukma kajero cupu ngan tinggal urutna bae kabuyutan kancah malela

leumpang·ka tebeh hareup ngayapak bae kabuyutan piruang leugeut lega sabau satengah gurat bae ku cupu rarang cupu herang eusina sang kamararang dieunteungan ku cupu ley, keretek kajero cupu nyurup ngabaju ngaraga sukma kabuyutan piruang leugeut ngan tinggal urutna deui, cenah geuning

hanjatna geuning ti piruang leugeut liwatna geuning ka kancah malela ngan tinggal urutna deui sumpingna geuning ka badak putih ngan tinggal urutna deui liwat ka oray laki balatak tinggal bangkena hanjat ka tiwuan gantung ~an tinggal urutna deui

liwatna geuning ka beusi kuning ngan tinggal geuning urutna deui hanjat ka beusi malela ngan tinggal urutna deui deg jebul di alun-alun

Iebet geuning wayah ka mana cik geuning di alun-alun hanjat di kampaan waja mungkir di tutunggul beusi ka lawang saketeng ageung lebet ka jero nagara

lantung geuning dina tatanjuran lentang na pepelakan na iuh-iuh tanjung na kidalima wayang mipir baheula ge na gambir wulung dipinggir saroja ageung

ka jam be geuning salawe ngaberes hanjat ka kalang katapang liwatna ka muncang kelang ka randu kurung panggantungan

barang datang ka sunan ibu "ibu geura doakeun deuk meujeuhna ganti ratu, ibu"

ret bae ka si kentri "kentri, kudu bantuan merangan bisi teu kuat, kentri "juragan kumaha mantuanana teu boga parabot" "supaya nurut bae sia ka aing" nurut bae si kentri bawa ka taman si pangsipuhan sipuh si kentri siihna ge beusi purasani pamatuk waja malela, cenah geuning

geuning teu caca bicara deui barabat bae ka alun-alun riu kasep badak pama]ang ngabelegenjer di alun-aJun aya tutungguJ baeusi maJela rontok, Jar jegur ajur kuluwuran aya kampaan waja maleJa rontok, Jar je~ur ajur kuJuwuran "cing diajar diunggutkeun papanggunganana gedagkeun palataranana nagara nusa bali" er bae ditangtang "turun maungna beunang ngungkung badak galak beunang nyangcang banteng regeng beunang ngarante hayang adu hu]u pasentrok babatok patiir kumis pacorok j anggot sosorod pada wong anom salam cabok pajajaran bintih ka piangen-angen kurang ngagegen padi wijen masih ngabadeg ndeuk tarung sabaraha taun ndeuk perang sabaraha bulan ngupung dikepuk ngapak dikepak nerus bumi ditugaran geus saeurkeun ka alun-alun" ceuk nu kasep murangkalih

"lain, saha nu nangtang ka tua bangka wawania:qan mani ngagongggong ngalowong" gegMug ceuk gegedug rounding farangin gegedug gajah rarangin turunan ku duaan -barabat barabat baiabat gejlig ka alun-alun "si budak leu\ik sakeupeuljeung cadukna' 1

"saha heula nu nagenan" "saha bae nu nagenan" "heh, paman leutik lain beunang ngarautan gMe lain beunang nambahan memang tai manuk keur cunduk tai heulang keur datang rampodes beunang naretes lain bujang nusa bali bujang di pajajaran ndeuk turun sabaraha taun ndeuk perang sabaraha bulan saha heula nu nagenan" "saha bae nu nagenan" nagenan bae badak pamalang ngeluk tuur nengah pingping tubruk ku hulu . bentar-- ku dada teunggar hanggalan bintih ka piangen-angen ku gegMug munding rarangin ku gegedug gajah rarangin lar, gamptehg reugreug pageuh kelang lesang henteu guay-guay acan reugreug batan awi saleunjeur heuras batan awi saruas pageuh pangdoderanana, cenah geuning

"rayi, hayang malikeun tUtup juru umpak linear nikukur lembur ngadanca reuma geura nagenan rayi; geura nagenan" ka gegedug munding rarangin gegedug gajah rarangin

heres, gerit bae nagenan saduaan cenah geuning tubruk hulu bentar ku dada teunggar hanggalan ku nu kasep badak pamalang par, gampleng mani papalintengan ka tukang saduaan macikrak hideung, cenah geuning

tarung pagulung-gulung perang pagalang-galang sora guhur di kapitu sora gelap kadiliman ngetuk lind ur handaruan gegedug munding rarangin gegedung gajah rarangin haliwu bungkul tuurna cekcok cecekolanana ear mumuncanganana bcuki tukang beuki tukang nu kasep badak pamalang

suruwuk wayah ka mana ser ka gigir bakta keris sh ka tukang bakta pedang ser ka handap bakta peureup murubul panumbukna geus morobot panonjokna geledeg tarung galungan

geledeg perang hanggalan menak ludeung ku teuteunggeul menak daek ka pangadek wong anom jelema nyaho wong bobot botol jinira jinira kana peperang muncul di jelema sewu purukutbadeaduan bosongot bade amprotan tanding sijalu diadu geledeg perang hanggalan suruwuk mapay waluran marabas mapay wahangan geledeg ka beulah kidul

geged ug munding rarangin beuki tukang beuki tukang manggih tunggul dip arudkeun manggih cohcor didago rkeun manggih cinir dibantingkeun manggih jungklang diragragkeun manggih cadas diasahkeun geiedeg wayah kamana gegectug munding rarangin nu kasep badak pamalang menak ludeung ka teuteunggeul menak daek ka pangadek mingkin heubeul mingkin t euneung mingkin lawas mingkin buat nu kasep badak pamalang menak nu muncul di sewu menak nu guntur napsuna menak caah amarahna geJedeg perang hanggalan

geledeg ka beulah kulon geledeg ka beulah kaler ge!Meg ka beulah wetan sutuwuk mapay waluran marabas mapay wahangan geICdeg perang hanggalan

kasep gegectug munding rarangin gegect ug gajah rarangin manggih tunggul diparudkeun manggih cohcor didagorkeun manggih canir dibantingkeun manggih cadas diasahkeun manggih jungglang diragragkeun ai nangigir diirik

ai nagkarak di leak onokokong ditajongan dipuak elak-Clakanana geus meres ku madu kucing teu bisa ngayuga perang

"keun katekan ieu perang ka sisi laut kidul ge, euy hayang nahona bae tungtung jeung patina"

geuning gegectug munding rarangin, cenah geuning jakat bae sebatkeun ka monggor jekluk j eung kurunganana karabut dapuranana katongtak munggaran tepina datang ka jangji pupusna datang ka untung hilang datang ka mangsa ngajohjor tinggal bangkena, geuning

geuning geuri embekkeun, cenah geuning tangtang be~ orag-rag demang patih naga ball "turun maungna beunang ngungkung badak galak beunang nyangcang banteng regeng beunang ngarante hayang adu hulu pasentrok babatok patiir kumis pacorok janggot sosorod pada wong anom cabok pajajaran bintih kapiangen-angen

ngan barabat diturunan ku demang patih naga ball baheula "budak pamali perangjeung kolot budak" "heh paman, leutik lain beunang ngarautan gede lain beunang nambahan memang tai manuk keur cunduk tai heulang keur dadag ramposes beunang naretes lain bujang nusa ball bujang di pajajaran ndeuk tarung sabaraha taun ndeuk perang sabaraha bulan ngupung dikepuk nerus bumi ditugaran"

"saha heula nu nagenan" "S<iha bae nu nagenan" bfag bae nagenan nu ka5ep badak pamalang ngeluk tuur nengah pingping tubi"uk huhi bentar ku dada ku demang patih naga ball lar, gampleng gampleng reugreug alah batan awi saleunjeur heuras alah ha tan awi saruas pageuh panggegeranannana Mntu guay-guay acan nu kasep badak pamalang "paman hayang nikukur Iembur ngadanca reuma

geura nagenan" gerit baenagena:ri demang patih naga bali tubruk hulu bentar ku dada teunggar hanggalan bintih kapiangen-angen lar, gampleng gampleng reugreug alah batan awi saleunjeur heuras alahbatan awi saruas pageuh panggegeran henteu guay-guay acan demang patih naga bali

itu teuneung ieu ludeung itu gagah ieu rongkah itu kahot ieu weduk batan ka tukang perangna tarik nu nyurug tarik nu nagenan engke-engkean ka gigir sakilotoy geledeg bae turun galungan

_gel€deg turun galungan geledeg perang hanggalan itu teuneung ieu ludeung itu gagah ieu rongkah itu kahot ieu wed uk teuneung sarua teuneungna ludeung sarua ludeungna gagah sarua gagahna rongkah sarua rongkahna kahot sarua kahotna, weduk sarua wedukna menak ludeung ka teuteunggeul menak daek ka pangadek wong anom jelef11a nyaho wong bobot botol jinira jinira kana peperang

sora gugur di kapitu sora gelap kadiliman ngetug lindur handaruan sora bitung kahuruan sora tamiang karerab sora cangkeur teu kabeuleum sora corog curug ninggang sodong geledeg perang hanggaian

geledeg ka beulah kidul geledeg ka beulah kulon gcledeg ka beulah kaler geledcg ka beulah wetan gcledeg nu heuki ngetgan beuki ngetan beuki ngetan

gelcdcg dijalan gede jalan gede sasapuan disaeur ku batu heureurn di balay ku batu bentar kurusuk di Jeuwe ung kusut baheula sarnpalan wedus cereling di eurih kuning

baheula sampalan munding eurih kuning kaso bojel perangna nu siling sered

ser ka gigir bakta keris ser ka tukang bakta pedang ser ka hareup bakta peureup murubul panumbukna geus morobot panonjokna geledeg tarung galungan

menak nu guntur napsuna menak caah amarahna beuki ngetan beukit ngetan geleAde"g perang hanggalan ka leuweung si bangban tara kayuna bang ban jeung mara horeng di tegal wareng baheula sampalan banteng ka Jeuweung si sunenem jati kayuna remeng jeung nangsi

malingping dibeulit-beulit mumunggang dipapay-papay borobot moro bobojong manggih pasir diilikan nanglandeuh dihaeut-haeut nanjakna dihegak-hegak Iebak Iempay ngadataran geledeg tar11ng galungan cadasna geus rarempagan gunungna urug ka tonggoh matang pegat tengahna kasorang tarung galungan geitS'd~g cii jukut papak baheula sampalan badak itu teuneung ieu ludeung itu gagah ieu rongkah itu kahot ieu weduk geledeg di leuweung lancar baheula sampalan uncal ka huru dapung jeung kicalung cerelangjeung hantap heulang kopeng jeung kiara koneng manggong jeung kiara tapos nu tunggal kayu kibodas me_nak nu tarung galungan menak nu perang hanggalan perang nu siting sered perangna nu siting kukuy perangna nu siting kect uk bungbung buntus bungbang buntas leuweungna ponde parepes leuweungna porang haralang kasorang tarung galungan

geledeg wayah ka mana degjebul ka leuweung gecte

kumaha di pajar gecte leutik-leutik jarurigan ka sangiang leuweung langgong

"paman, eureun heula peperang j eung kolot ndeuk hanjat peperang ka leuweung gecte kudu eureun heula mantak nyeri cangkeng mun teu eureun matak nyeri cangkeng, paman"

"perang karep urang cape eureun aso urang maju deui" cenah euy"

ngan rep eureun perang sese!a ka leuweung gede paungku-ungku gunemc~tur gendo raos baranang kunang-kunangan eureun perang sesela ka leuweung gede, cenah geuning

isukan jaganing geto jajaga baring sukpagi ti beurang kalawan peuting "paman, kesel amat ieu eureun perang

urang ngadu tonggong" "atuh mangga" ceuk ct·emang patih naga bali beuki deukeut beukideukeut lar, gasrok peledeg bae seuneuan tina tonggong geledeg bae leuweung langgong kahuruan beak sabeulah, tina tonggong ger bae perang

geledeg turun galungan geledeg perang hanggalan di sangiang leuweung langgong kasurung kiara payung kageleng kiara koneng kasered kiara jingkang kasorang perang hanggalan

menak nu guntur napsuna menak caah amarahna geledeg tarung galungan geledeg perang hanggalan beuki ngetan beuki ngetan geledeg wayah ka mana geledeg tarung galungan

manggih tunggul siling parudkeun manggih cohcor siling dagorkeun manggih cadas diasahkeun manggihjungklang silih ragragkeun cadasna geus rarempagan gunung urug ka tonggoh matang pegat tengahna kasorang tarung galungan

kasorang perang hanggalan menak ludeung ka teuteunggeul barabat wayah ka mana dipupul pangaweruhna diuji pangawasana ku nu kasep badak pamalang ctemang patih naga bali loba poho batan eling haliwu bungkul tuurna ear cecekolanaha ear mumuncanganana suruwuk mapay waluran

mingkin baheula mingkin leuseuh mingkin lila mingkin teu kuat

demang patih naga ball geledeg wayah ka mana beuki tukang beuki tukang

de"g jebul di alun-alun geus rea poho batan eling ai nyangigir diirL1< ai nangkarak dileak onokokong ditajongan ai peureum dibeuntakeun ai beunta dipeureumkeun rea poho batan eling

eling kana kabuyutan demang patih naga bali nu kasep badak pamalang sedekkeun ka kabuyutan kabuyutan beusi malela ngan tinggal urutna deui

menak nu guntur napsuna menak caah amarahna nu kasep badak pamalang sedekkeun ka kabuyutan ku demang patih naga bali kabuyutan beusi kuning ngan tinggal urutna deui hanjatna ka tiwuan gantung ngan tinggal urutna deui

sectekkeun ka kabuyutan kabuyutan oray laki ngan tinggal urutna deui balatak tinggal bangkena dua teh di sakembaran kabuyutan badak putih ngan tinggal urutna deui

kasep nu kasep badak pamalang ka ctemang patih naga bali sMekkeun ka kancana malela ngan tinggal urutna deui liwat ka piruang Ieugeut ngan tinggal urutna deui

demang patih naga bali geus rea poho batan eling

ai nyangigir diirik ai nangkaran dileak onokokong ditajongan ai peureum dibeuntakeun ai beunta dipeureumkeun rea poho batan eling dipenit dipurilingkeun dipuak elak-elakkanana geus meres ku madu kucing teu bisa ngayuga perang

"hey katekan ieu perang, euy" ceuk nu kasep murangkalih "ka sisi laut kidul ajaran tungtungkeun patihna" sebatkeun lar, gampleng tampohpoy serah bongkokan seja hulun kumawula ka ratu pakuan menak pajajaran

sebrak cenah dipasrahkeun sanaga nusa ball "nu ngageugeuh nu peti ageung nu ngaguar dunya loba geus teu ngaboga-boga dipamuk dalapan rebu diponggawa lima laksa kuda kurung dalapan puluh luluguna si manglayu goongna salawe bangunan geus teu ngaboga-boga gedong barat gectong timur gectong siraraden denok sarawuh jeung nu geulisna kam1 geus se"ja hulun kumawula ka ratu urang pakuan menak urang pajajaran rek diratuan sabodo kami geus masrahkeun" ceuk demang patih naga. bali

"beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana kateda katarimakeun suka dunya lahir batin, baheula" ceuk menak urang pajajaran geuning

geus puguh tangtalukna demang patih naga ball nagara nusa ball geus beunang mah nusa bali teangkeun gegMug munding rarangin gegedug gajah rarangin ka Iemah luhur panelasan riungkeun bayuna ti timur dududkeun sarungkun kana embun-embunana

sebat ku nyere laki "aduh saha nu ngahirupan"

"dewek nu ngahirupan" ceuk badak pamalang "tungkul, pibatureun tanggah dipodaran mengpeng bodo keneh" acong bae nu nyembah "seja hulun kumawula ka ratu urang pakuan menak urang pajajaran" se brak bae dipasrahkeun "ti bagean gegedug jeung ti bagean punggawa kami teu ngaboga-boga seja hulun kumawula sarawuh jeung nu geulisna, kami gedong barat gedong timur gedong sirara:den denok nu ngageugeuh peti ageung nu ngaguar dunya Joba kami geus teu ngaboga-boga ndeuk biluk ka ratu pakuan menak urang pajajaran, geuning"

"beurat nyuhun beurat nanggung beurat narimakeunana kateda katarimakeun suka dunya lahir batin, geuningan"

ai batik ti pangperangan Jajli nyampeur anu geulis gelang rarang gelang ra rang nim brang in ten bagdaya panutup sungging kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna geuiis Ieucir weuteuh peungkeur parenama angin-angin bulu bitis museur-museur' cenah geuning sumping ka sunan ibu sebrak dipasrahkeun ku kasep badak pamalang ka kasep munding sanggawati ka ratu pakuan menak urang pajajaran "ayeuna nagar nusa bali geura ratuan geura adegjeneng ayeuna geus ganti ratu". cenah geuning

di nagara nusa bali ai gegedug kudu kidang pananjung jaksa ua gelap nyawang patihna mah parawa kalih galihna ti pajajaran geulis salenggang pakuan ratlina kasep munding sanggawati pamukna badak pamalang sebrak bae dipasrahkeun ka kasep munding sanggawati

pasrahkeun bae ku ratu ratu ka nu kasep badak pamalang dcui ti badak pamalang dipasrahkcun ka ratu

geus siling pasrahkeun "itu pasrahkeun ieu pasrahkeun urang pada-pada bae" ceuk kasep munding sanggawati "bisi sakieu beunang saha"

:iyeuna adeg jeneng ratu pakuan menak urang pajaajran geus tulus jadi ratu geus waluyajadi menak menak bored palelente kasep munding sanggawa ti gegedug kidang pananjung gelap nyawangjadi rurah patihna mah parawakalih geulis salenggang pakuan ratuna kasep munding sanggawati pamuk ku nu kasep badak pamalang pamuk pakuan menak urang pajajaran

baheula geus ngelebut umbul-umbul kadut marebel bandera cinde ngagebar bandera emas ciciren bandera ratu kasep rounding sanggawa ti geus diriung-riung ku gelung dironyok-ronyok ku emok disarig-sarig ku bitis dipager ganseng ku cangkeng geus teu kaluar-luar di lulun kasur tujuh tumpang reregan sutra manyare di kulambu sutra gulungan rarawisna sutra gambuh tiang gedah aer mawar beunang ngalendra ku emas luluhur sarebu tempuh ngadengden kasang jinemna mendung kasang halimuna guguling manja di keling luluhur kasur tujuh tumpang ranjang katil adu manik tiang gedah aer mawar

disangiang ranjang kawat ngan opor bae hayam jago bakakak hayam bikang ti peuting hayam kabiri dedepa hayam danteh geus congcot koneng make endog sor, sor bae ka karatuan teti meunang hanteu

nu ngageugeuh na peti ageung nu ngaguar dunya loba dipamuk dalapan rebu diponggawa lima laksa maungna ge beunang nyangcang

banteng regeng beunang ngarante puyuhna ge keur buntutan orayna ge keur taktakan maungna ge keur tandukan di nagara nusa ball kuda kurung dalapan puluh luluguna si manglayu dawuk bopong belang gambir sugih mukti beurat beunghar

ngalelir kutan ringgit ngarembat kuta waja ngebut kutana parunggu boleklak kutana perak ngaaengden kutana inten di nagara nusa ball bedilna beunang nyarigan mariem beunang netegan pestol beunang ngongkorongan kujang rompang beunang ngasah hejona beunang ngokolot bodasna beunang ngagelas duhungna beunang nungkulkeun lawang dipolongokeun jalar,dihambal ku kujang

ngajajar pamukul beusi sagecte-g~~e ... munding saadi herang beunang nyucuk dadapkeun maragpag palatok beusi paranti malatok musuh calangap kampaan waja paranti ngajajal musuh ranghap burang malelana paranti nyectekeun musuh ngewag parjgi ageungna ngayapak piruang leugeut, cenah geuning

~bab geus ngadawung bae mas leunjeuran halatak mas leunjeuran ·mas clekclek mas kuta mas kuningan mas ta:mbleg sagede pasir ngaj€ngir inten buntetna sagede-gMe munding saadi di nagara nusa ball geus bogoh ku peta paseban hurang-hurung bale bitung hateup beunang ngabeungbeureum paangheret beunang miseret tihang beunang ngaji rendah th1aplokan panjang putra sart!ng dijeujeut ku kawat ngebar kaca banggala ngagebur paseban bandung, cenah geuning

suka bungah garaita ratu pakuan menak urang p~jajaran ngalimbung baris g~gectug ngajajar baris ponggawa uger-uger paseuk pageuh

jambatan ka pajajaran !embur kaliung ku gunung .hagara ngendong di te'ngah leuitna gerit pasir nyaplak palataranana cauna turun jantungan kalapa turunsiritl:Klgan dukuh tah.m kandang lumbung -ilang taI1pa wiwilangan, geuning melMung awun-awunan ngelir kikis awi tali nanJak jalanna ka cai tampiannunja12g ka langit ngala cai di kaitan tayuh lengkeng awewena, cenah geuning sebab gegMugna kidang pananjung taya deui ti gedong sangiang nunggal ti alasjagat pajajaran purah nanjungkeun gelap nyawang jadi rurah ti alas jagat pajajaran keneh ai patihna mah parawakalih galihna ti pajajaran geulis salenggang pakuan ti gedong sangiang nunggal ai ratuna kasep munding sanggawati piratueun pakuan pimenakeun pajajaran geus tulus jadi ratu geus wa!uyajadi menak parnukna badak pamalang geulis nyi geulang rarang nimbrang inten bagdaya panutup sungging mustika di nusa bali kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna

geulis leucir weuteuh peungkeur bulu bitis niuseur-museur parenama angin-angin

geulisjeung nu geulis lenggang kancana mustika nusa ball kasohor nangtung gelungna kasohor malang sigangna geulis leucir weuteuh peungkeur lain geulis sasanglingan lain Ienjang pupulasan geulis ge bawa ngajadi Ienjang oge ti asalna denok oge ti bareto lain koneng bereng-bereng geulis salenggang kancana mustika di nusa bali

di ranjang d~nah katil adu manik reregan sutra manyare rarawisna sutra gambuh kulambu sutra gulungan lulun kasur tujuh tumpang di karaton kasur beusi, cenah geuning ratu pakuan menak urang pajajaran suka bungah garaita, cenah geuning

gunem catur gendo raos baranang kunang-kunangan ngalebut umbul-umbulna kadut merebel bandera cinde ngagebar bandera emas ciciren bandera ratu cenah geuning.

TAMAT BAGIAN I selesai ditranskirpsi nopember 1971.

-- CM1 A takaan Perpus Jenderal Ket 398.! AJI c

"her, ceuk demang patih naga ball