Baca PDF (OCR): Babad Majapahit dan para Wali 1

271 halaman · teks PDF berhasil diekstrak tanpa OCR · 25.3 detik

Versi OCR mungkin terdapat kesalahan eja, ketik, tata letak, atau hal terkait tipografi. Untuk ketepatan hasil, silakan merujuk pada dokumen asli.

Daftar isi
  1. BABAD MAJAPAHIT D~N PARA WAll .. 1
  2. BABAD MAJAPAHIT DAN PARA WALl 1
  3. DAFTAR lSI
  4. KAT A PENGANT AR
  5. RINGKASAN CERIT A
  6. 2. Pupuh Kinanthi, 32 bait.
  7. 3. Pupuh Pangkur, 12 bait.
  8. 4. Pupuh Sinom, 13 bait.
  9. 5. Pupuh Durma, 28 bait.
  10. 6. Pupuh Asmarandana, 30 bait
  11. 7. Pupuh Dhandhanggula, 40 bait.
  12. 8. Pupuh Mijil, 69 bait.
  13. 9. Pupuh Kinanthi, 9 bait.
  14. 10. Pupuh Asmarandana, 82 bait.
  15. 11. Pupuh Sinom, 65 bait.
  16. 12. Pupuh Mijil, 18 bait.
  17. 13. Pupuh Dhandhanggula, 43 bait.
  18. 14. Pupuh Asmarandana, 65 bait.
  19. 15. Pupuh Pangkur, 62 bait.
  20. 16. Pupuh Dhandhanggula, 56 bait.
  21. 17. Pupuh Asmarandana, 26 bait.
  22. 18. Pupuh Pangkur, 48 bait.
  23. 19. Bupuh Sinom, 32 bait.
  24. 20. Pupuh Dhandhanggula, 38 bait.
  25. 21. Pupuh Asmaranda, 47 bait.
  26. 22. Pupuh Sinom, 41 bait.
  27. 23. Pupuh Pangkur.
  28. 1. DHANDHANGGULA
  29. 2. KINANTHI
  30. 3. PANGKUR
  31. 4. SINOM
  32. 5. DURMA
  33. 6. ASMARADANA
  34. 7. DHANDHANGGULA
  35. 8. MIJIL
  36. 9. KINANTHI
  37. 11. SINOM
  38. 12. MIJIL
  39. 13. DHANDHANGGULA
  40. 14. ASMARADANA
  41. 15. PANGKUR
  42. 16. DHANDHANGULA
  43. 17. ASMARADANA
  44. 18. PANGKUR
  45. 19. SINOM
  46. 20. DHANDHANGGULA
  47. 21. ASMARADANA
  48. 22. SINOM
  49. 23. PANGKUR

BABAD MAJAPAHIT D~N PARA WAll .. 1

DAN KEBUDAYAA

BABAD MAJAPAHIT DAN PARA WALl

PPS/Jwfla/87 Milik Depdikbud

BABAD MAJAPAHIT DAN PARA WALl 1

Milik R. PANJI PRA WIRA YUDA Dialihaksarakan oleh SASTRADIWIRY A

Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBIT AN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1988

Ditcrbit kan olch Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

Hak pengarartg dilindungi undang-undang

DAFTAR lSI

Kata Pengantar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Ringkasan Cerita . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. Dhandhanggula ..... . .. ........ .. . .. . .... . . . .. , . . 29 2. Kinanthi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3. Pangkur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4. Sinom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 5. Durma .. . ........ .. ............ . ... .. ...... . . . . . 53 6. Asmarandana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 7. Dhandhanggula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 8. Mijil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 9. Kinanthi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 10. Asmarandana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 11. Sinom .... . ... .. . . ........ . ..... . .. . . .. . ..... . .. 116 12. Mijil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 13. Dhandhanggula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 14. Asmarandana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 15 . Pangkur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 16. Dhandhanggula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 17. Asmarandana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 18. Pangkur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 19. Sinom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 20. Dhandhanggula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 21. Asmarandana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 22. Sinom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 23. Pangkur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260

KAT A PENGANT AR

Buku Babad Majapahit seluruhnya terdiri dari tiga jilid, menceritakan awal-mula berdirinya Kerajaan Majapahit di Jawa Timur, yang diperintah oleh Prabu Brawijaya I. Dipaparkan pula tentang kehidupan para Sembilan Wali penyebar agama Islam serta peri kehidupan para empu masa silam yang menciptakan berbagai bentuk senjata keris.

Di dalam buku ini diutarakan pula "ajaran" Sunan Kalijaga, ketua para Wali, kepada seorang siswanya bernama Pangeran Tembayat di Jawa Tengah, yang lebih terkenal bernama Kyai Pandanaran. Terdapat juga nasihat-nasihat berharga yang pernah disampaikan oleh anggota Wali Sembilan kepada para santri. Alur cerita berakhir sampai wafatnya Sultan Panjang Hadiwijaya.

Naskah cerita aslinya diperoleh dari daerah Jawa Tengah bagian selatan. Disalin dari naskah tulisan tangan milik almarhum Raden Panji Prawirayuda di Gunungkidul, Daerah lstimewa Yogyakarta. Disalin pertama-tama oleh Bapak Sukarda pada tanggal 14 Rabingulakir tahun 1841 Caka. Disalin untuk yang kedua kali oleh Bapak Martahadiwiyana pada tanggal 17 April 1936.

Kemudian dialihaksarakan dalam huruf Latin oleh Ki Sastradiwirya pada tanggal 16 September 1985 dan diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah, agar dapat dibaca oleh generasi muda dewasa ini.

Dalam jilid pertama disajikan sebanyak 23 pupuh tembang, diawali pupuh Dhandanggula dan berakhir pada pupuh Pangkur. lsi ceritanya bermula ketika Raden Jakasuruh menerima anugerah dari Bathara Kamajaya berupa seorang wanita bernama Sirasmara. Wanita tersebut menjadi permaisuri Prabu Brawijaya I, ialah gelar Jakasuruh setelah berhasil mendirikan kerajaan Majapahit serta menjadi raja yang pertama.

Pacta pupuh Pangkur dikemukakan, bahwa atas petunjuk Sunan Kalijaga, Ketua dari Wali Sembilan, Empu Supamuda mampu menciptakan bentuk senjata keris baru di dalam air yang disebut Segara Wedang. Selain itu Sang Empu berdua dengan ayahnya membuat keris khusus bagi Sang Raja yang terkenal keramat hingga saat ini, yakni Keris Nagasasra

Semoga ada manfaatnya bagi kita semua .

. Jakarta, 1987

Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah

RINGKASAN CERIT A

I. Pupuh Dhandhanggula, 31 bait.

Cerita dimulai ketika Jaka Suruh dianugerahi seorang wanita bernama Sirasmara dari Kamajaya. Bidadari cantik putri Hyang Kamajaya tersebut kemudian hari akan menurunkan raja-raja di Jawa. Sedang Raden Jaka Suruh diberi nama baru ialah Prabu Brawijaya dan diperintahkan untuk memerintah di negara baru yang bernama Majapahit.

Prabu Brawijaya mengangkat seorang Patih bernama Gajah Permada. Dibantu beberapa penggawa tinggi antara lain Ki Bandar Tambi, Tumenggung Pecatanda, Dyang Paningron serta Ki Panular sebagai senapati perang. Jumlah mantrinya tidak kurang dari tiga ribu orang, semuanya mahir berperang. Wilayah Timur dan Selatan Jawa telah berhasil ditaklukkan, termasuk negara Pajajaran.

Seorang Pangeran bernama Arya Bangah terusir oleh musuh. Ia lari ke Jepara dengan harapan minta bantuan kepada Dipati Jepara. Dipati Jepara menyarankan agar Arya Bangah menyerang Majapahit. Arya Bangah berangkat ke Majapahit tanpa minta izin Ki Dipati Jepara karena ia tahu bahwa yang berkuasa di Majapahit adalah Jaka Suruh, adiknya sendiri. Ia mengunjungi tempat Patih Gajah Permada, yang menerimanya dengan penuh rasa haru.

Prabl1 Brawijaya tengah dihadap lengkap oleh para penggawa istana.

2. Pupuh Kinanthi, 32 bait.

Patih Ga~ah Perm~da melaporkan tentang kedatangan Arya

Bangah yang ingin menghadap kepada Sang Prabu. Setelah diperkenankan menghadap kedua kakak dan adik saling melepas rindu. Selanjutnya Arya Bangah menyarankan-agar Sa~g Prabu menye- . rang raja Siyungwanara. Ia sanggup untuk memtJantunya.

Prabu Brawijaya setuju dan rnemerintahkan Patih untuk menyiapkan tentara. Tidak lupa Sang Pr.abu minta pamit kepada Sang Permaisuri yang tengah hamil tujuh bulan. Demikianlah pasukan bertolak dan dipimpin oleh Arya Bangah. Jumlah prajurit tidak kurang dari tiga laksa. Keberangkatan prajurit dieluelukan oleh para penghuni halus di wilayah gunung Kumbang. Jin-jin itu mendahului tiba di perbatasan negara Pajajaran.

Penduduk yang tinggal di perbatasan banyak yang mati akibat diganggu oleh orang-orang halus. Berita kedatangan pasukan Majapahit segera disampaikan kepada Raja Pajajaran.

3. Pupuh Pangkur, 12 bait.

Dilaporkan kepada Raja Pajajaran bahwa Raja Majapahit yang dahulu bernama Jaka Suruh membawa pula pasukan jin serta mengganggu kepada penduduk. Prabu Siyungwanara segera memerintahkan para prajuritnya agar bersiap menahan kedatangan musuh. Sementara itu Sang Raja memohon kepada Dewanya agar bisa menang perang pacta keesokan harinya. Tetapi Siyungwanara memperoleh jawaban dari Dewa, bahwa Prabu Brawijaya tidak terkalahkan . Kelak ia akan dikalahkan oleh putera keturunan Nabi Kekasih dari Mekah dan Medinah. Oleh karenanya Dewa menyarankan agar Siyungwanara takluk kepada Brawijaya. Petunjuk itu dilaksanakan oleh Siyungwanara.

Raja beserta keluarga dan Patih meninggalkan istana secara diam-diam kemudian naik ke atas perahu layar besar yang membawanya pergi. Raja Majapahit dan Arya Bangah tidak mendapat perlawanan. Senjata yang ditinggalkan oleh Siyungwanara diangkut ke Majapahit.

4. Pupuh Sinom, 13 bait.

Seorang Raja di Jakarta menjalin persahabatan dengan Belanda dengan maksud minta bantuan untuk memukul Raja Pajajaran. Belanda menyanggupi dengan imbalan dapat memperoleh Pulau Odrus. Permintaan Belanda dipenuhi.

Timbulah kata-kata "untung Betawi" di kalangan penduduk J,akarta. Seorang putri Pajajaran bernama Dyah Sekar Pendapa berhasil lolos setelah negaranya pecah dan mengungsi ke gunung sebelah barat daya. Ia bertapa bersama seorang pertapa laki-laki. Sang Ajar tertarik kepada Sang Putri, ia menciptakan pisau yang terjadi dari air rpani. Sang putri hamil ketika menggunakan pisau itu. Kemudian berputera seorang putri cantik bernama Temu Sekar.

Temu Sekar dipersembahkan kepada Raja Jakarta oleh Ki Ajar. Raja Jakarta dan Raja Cirebon tak berhasil mempersunting Sang Putri sebab tubuhnya berapi. Kemudian ia dibuang ke Pulau Odrus. Ia ditukar tiga buah meriam oleh Sukmul yang diberikan kepada Raja Jakarta. Oleh Sukmul Temu Sekar dibawa pulang ke seberang, kemudian hari berputra seorang laki-laki bernama Murjangkung. Setelah besar Murjangkung ingin membalas dendam kepada Raja Jakarta, atas perbuatannya yang telah memisahkan ibunya dengan Raja Pajajaran.

5. Pupuh Durma, 28 bait.

Murjangkung tiba di Jakarta membawa bekal, senjata peluru dan dinamit. Tidak lupa membawa bermacam dagangan, seperti gandum, minuman keras, telur serta kuih-kuih. Dengan upeti uang dan n~rang akhirnya Murjangkung berhasil memperoleh sebidang tanah pemukiman di Jakarta Utara. Dibangunnya benteng untuk menempatkan meriam yang bisa ditembakkan ke arah istana Raja. Berulang-ulang ia mencoba meriamnya, kemudian membayar denda kepada Raja. Raja tidak dapat bertindak akibat merasa berhutang budi kepada Murjangkung, sampai akhirnya tempat Murjangkung menjadi pemukiman besar dan kuat serta banyak penghuni dari seberaRg yang sebangsa dengan Murjangkung tinggal di sana.

Sedang Raja Jakarta sendiri memindahkan istananya ke gunung

Puspa untuk menghindari peluru meriarn dari anak buah Murjangkung.

6. Pupuh Asmarandana, 30 bait

Gunung Puspa dipilih sebagai tempat mendirikan istana baru, karena dipandang cukup aman, dikelilingi oleh hutan bambu Ori sebagai perisai dan benteng istana. Di istana baru itu Raja meneruskan hidup bersenang-senang. Dalam pacta itu Murjangkung semakin kokoh dan kuat kedudukannya. Senjatanya semakin banyak dan bermacam-macam. Peringatan yang diberikan oleh Raja Jakarta tidak lagi digubris, bahkan berani menantang perang dengan congkak. Perang pun tidak dapat dicegah lagi. Pasukan Belanda melawan pasukan Raja Jakarta.

Baron Sukmul dari seberang tiba untuk membantu pasukan Murjangkung. Atas saran Baron Sukmul, benteng Istana Gunung Puspa yang berupa hutan bambu dihujani peluru meriam yang berisi uang keton. Uang yang menyelinap di antara pohon-pohon bambu diambil beramai-ramai oleh orang-orang Jakarta dengan jalan menebang pohon-pohon Ori tersebut. Akibatnya benteng hidup itu habis terpotong dan istana dengan mudah dapat dicapai oleh peluru musuh. Raja pun meninggalkan istananya lari ke sebelah selatan kota. Gunung Sari terkuasai oleh Murjangkung.

Baron Sukmul kemudian menyarankan agar dibuat parit mengelilingi kota.

7. Pupuh Dhandhanggula, 40 bait.

Raja Majapahit telah· berputera bernama Prabu Anom. Patih Gajah Permada mempunyai seorang anak yang dipiara di Kediri bernama Uqara. Kemudian Sang Raja berputra lagi seorang putri yang sangat cantik warnanya bernama Sekar Kemuning. Sedang Raden Arya Bangah berputra dua orang bernama Arya Kebobang dan Arya Tiron, keduanya mengabdi di Majapahit. Patih Gajah beranak lagi seorang wanita bernama Dyah Sugiyah. Setelah dewasa kawin dengan Prabu Anom.

Seorang yang bernama Murtengsari menjelma menjadi seekor burung balam. Begitu juga istrinya. Keduanya terbang sampai di istana Majapahit dan bertengger di atas pohon Nagasari. Yang jantan tertangkap masuk dalam sangkar emas milik Raja dan dipiara oleh Raja karena suaranya yang merdu.

Sang Raja wafat digantikan oleh putranya bernama Brakumara. Patih Gajah masih menduduki tempatnya sebagai Patih. Timbul selisih pendapat antara Patih dengan Raja. Patih mengingatkan agar Raja jangan berburu dalam hutan, karena belum lama menjadi Raja. Merasa kehendaknya ditentang maka Raja menyuruh orang untuk membunuh KiPatih. Raja meneruskan kehendaknya berburu di dalam hutan.

Udara di Kediri yang mendengar ayahnya terbunuh ingin menuntut balas. Ia melempar lembing Sang Prabu Brakumara di dalam hutan sehingga menyebabkan Sang Raja luka berat dan akhirnya wafat. Sebagai Raja baru diangkat putra almarhum Raja yang dahulu yang bernama Adaningkung. Kawin dengan Dyah Ayu Wungu dan berputra seorang laki-laki bernama Lembumisani. Setelah Adaningkung wafat maka Lembumisani diangkat sebagai penggantinya. Patihnya bernama Panular.

Sang Raja berputra bernama Bratanjung yang kemudian hari menggantikan ayahnya menjadi Raja. Bratanjung berputra bernama Raden Angkawijaya yang dikenal dengan nama Raden Alip. Raden Alip menggantikan ayahnya menjadi Raja di Majapahit bernama Prabu Brawijaya. Mengangkat patih bernama Patih Gajah Mada. Prabu Brawijaya berhasil menaklukkan seluruh Jawa dan menjadi Raja Budha akhirnya. Suatu ketika Raja bermimpi mempersunting putri dari negeri Cempa, beliau mengirim utusan untuk melamar Sang Putri.

Sang Raja Cempa memberi bermacam petuah kepada putrinya . agar bersedia diperistri oleh Prabu Brawijaya. Sang putri menurut kehendak ayahnya, kemudian diiring oleh Arya Panular pergi menuju ke Majapahit. Kedatangannya dijemput oleh Prabu Brawijaya di pelabuhan Gresik.

8. Pupuh Mijil, 69 bait.

Semua nasihat Sang Ayah dilaksanakan dengan baik oleh Sang Putri Cempa. Putri Cempa yang dikenal dengan nama Dyah Dwarawati kemudian dijadikan permaisuri Raja Majapahit. Sang Ayah di Cempa tidak lupa mengirimkan sesuatu kepada putrinya sebagai ikatan antara orang tua dan anak. Adik Dyah Dwarawati dipersunting oleh seorang Wali yang berasal dari negara Arab . Dan setelah Raja cempa wafat maka putranya yang laki-laki menggantikannya menjadi Raja di Cempa.

Seorang raseksi yang kuat tapanya mohon izin kepada kakaknya untuk mengabdikan diri ke Majapahit. Rupanya telah berubah menjadi wanita cantik, seperti bidadari turun dari langit. Sang Raja menerimanya sebagai istri hingga melupakan Dyah Dwarawati. Ketika raseksi'vamil tiga bulan ia minta diberi makan daging mentah, maka kemhalilah ia ke rupanya yang asli. Raja sangat murka dan ingin memanahnya, tetapi rakseksi berhasil lolos dan masuk ke dalam hutan . Sampai saat bayi yang dikandungnya lahir. Seorang laki-laki tam pan dan perkasa menjelang dewasa. Ia diberi nama Raden Dilah.

Setelah dewasa Raden Dilah mencari ayahnya ke Majapahit sebagaimana ibunya bercerita kepadanya. Oleh Ki Patih ia dibawa menghadap kepada Raja. Raden Dilah diterima mengabdi dan dapat menunjukkan kesaktiannya dengan mendatangkan bermacam satwa hutan ke alun-alun. Ia dibantu oleh ibunya. Sang Prabu sangat senang melihat macam-macam binatang yang berada di alun-alun serta memuji kesaktian Raden Dilah.

9. Pupuh Kinanthi, 9 bait.

Prabu Brawijaya beserta para permaisuri tidak perlu lagi pergi ke hutan untuk berburu, karena berbagai macam binatang telah didatangkan oleh Raden Dilah ke alun-alun. Sang Raja memuaskan hati berburu bersama para permaisuri dengan menggunakan panah dan lembing. Berkat jasanya Raden Dilah kemudian diangkat menjadi Adipati di Palembang dan dianugerahi nama Arya

· Damar. Arya Damar berangkat ke tempatnya yang baru. Semen14 tara itu Raja kawin lagi sehingga Dyah Dwarawati menjadi marah dan mohon kepada Raja agar diperkenankan pulang kembali ke negerinya ialah Cempa.

10. Pupuh Asmarandana, 82 bait.

Raja selalu mengulur-ulur waktu memenuhi permohonan putri Cempa. Maka tibalah Raden Rahmat di Majapahit, seorang kemenakan dari Dyah Dwarawati yang berasal dari Cempa. Ia ingin menemui uwaknya, kakak ibunya.

Prabu Brawijaya menerimanya dengan senang. Ia diberi tempat di Ampeldenta dan kemudian bernama Sunan Ampel. Brawijaya tidak melarang orang-orang memeluk agama Islam, meskipun ia sendiri belum bersedia . Sedang Dyah Dwarawati telah bersedia masuk agama Islam, dan diperkenankan belajar mengaji. Kemudian hari Sunan Ampel dikawinkan dengan seorang putri Tuban.

Dyah Dwaraputri berputra putri yang dewasanya dikawinkan dengan Dipati Andayaningrat dari Pengging. Ia berjasa memukul negara Bali. Seorang putranya bernama Lembupeterig ditempatkan sebagai penguasa di Madura. Dari istri di luar permaisuri Sang Prabu mempunyai seorang putra, dilahirkan dari putri yang berasal dari Bagelen. Dewasanya ditempatkan di Balega. Yang dari Sumenep ditempatkan di Makasar, kawin dengan Dyah Jaranpanolih dan mempunyai seorang putri yang kemudian dijodohkan dengan Dipati Luhwanu. Putranya yang laki-laki lainnya ditempatkan di Panaraga, namanya Bathara Katong.

Permaisuri Brawijaya yang berasal dari Cina telah hamil, jika malam tiba tubuhnya tampak bercahaya-cahaya, para madunya menjadi tidak senang. Raja menuruti kehendak para madu untuk menyingkirkan Sang Putri Cina tersebut. Patih Gajahmada diperintah agar menyerahkan Sang Putri kepada Dipati Palembang. Sang Dipati Damar menerimanya dengan patuh meskipun Sang Putri ketika itu tengah hamil tua. Dalam pada itu Dipati Tuban telah mempunyai dua orang anak seorang laki-laki bernama Raden Sahid dan perempuan bernama Rasawulan. Raden Sahid belum ingin kawin, begitu pula adiknya. Rasawulan masih senang bertapa. Sedang Raden Sahid senang berjudi serta merampok apabila kalah dan kehabisan uang. Namanya terkenal sebagai perampok yang suka membunuh orang.

Sunan Bonang mendengar hal itu ingin menyaksikan sendiri bersama para muridnya. Beliau mengenakan sisir berkilat-kilat dan jubah yang berenda. Lewat tempat anak Dipati Tuban itu dalam perjalanannya ke Mekah. Raden Sahid yang tertarik oleh sisir Sunan Bonang segera menghampiri dan menantangnya berkelahi apabila Sunan tidak mau menyerahkan sisirnya.

Sunan Bonang menggantinya dengan barang yang lebih berharga. Ia menunjuk batang enau dan tiba-tiba buahnya berubah menjadi emas. Ambillah kata Sunan Bonang sambil berlalu pelanpelan. Raden Sahid heran dan merasa terpukul hatinya. Dikejarnya Sunan Bonang dan menyerahkan diri untuk berguru. Ia diuji oleh Sunan dengan menguburnya selama 100 hari. Sementara itu adik Raden Sahid, Rasawulan, juga bertapa di hutan bersama dengan kijang dan rusa. Sang Tapa tertarik oleh air jernih di suatu tebat, iapun mandi. Di atas tebat itu ada seorang pertapa lain bernama Seh Maulana Magribi, duduk di dahan pohon dan terkejut oleh kehadiran Sang Putri.

Keduanya saling memandang dan tiba-tiba saja Sang Putri merasa bahwa perutnya telah berisi. Ia menuntut Sang Pertapa agar menghilangkan aib dirinya, karena ia belum bersuami. Sang pertapa yang kemudian turun ke darat telah mencabut dakarnya - serta menyelipkan di pinggang sebagai senjata.· Saya tidak mengintipmu ketika mandi, katanya, aku tak ubahnya dengan wanita karena tidal< mempunyai dakar. Hanya sangkuh yang terselip ini senjata saya. Kau benar-benar hamil oleh kehendak Hyang Kuasa.

Bayi yang lahir lewat lambung kem~dian 'ditinggalkan oleh Rasasulan, namanya Kidangtelangkas, oleh Sang Pertapa dibawa ke desa Tarub.

11. Pupuh Sinom, 65 bait.

Bayi tersebut diserahkan kepada seorang janda yang telah lama kehilangan suami dan anaknya. Kidangtelangkas kemudian hernama Jaka Tarub. Kehadiran Jaka Tarub di kediaman Nyi Janda membawa rezeki. Para tetangga mengira anak janda yang mati telah hidup kembali' dan mereka memberikan sumbangan bermacam-macam. Sang Pertapa meninggalkan sangkuh wasiatnya di sana.

Sementara itu Prabu Brawijaya berputra lagi dua orang, dari Dyah Dwarawati bernama Bondhansurati dan dari Putri Wandhan bernama Bondhan Kejawan. Bondhan Kejawan selanjutnya diberikan kepada seorang petani, oleh karena ibu yang melahirkannya terus meninggal. Sedang Bondhan Surati hidup selamat dan diharapkan akan menjadi pengganti ayahanda menjadi Raja Majapahit.

Sunan Bonang teringat kepada muridnya, Raden Sahid, yang menjalani tapa di dalam tanah. Beliau pergi ke tempat di dalam hutan yang ditandai dengan pohon Beringin. Pohon Beringin dan semak-semaknya dipangkas bersih.

Tubuh Raden Sahid tampak putih setelah berhasil digali dari lubang. Tiba di rumah diasapi dengan nasi panas dan siumanlah ia dari tidur lama. Ia kemudian diangkat sebagai saudara muda oleh Sunan Bonang serta diberi nama Seh Malaya. Ia dikawinkan dengan adik perempuan Sunan Bonang.

Diceritakan bahwa Jaka Tarub cepat tumbuh menjadi dewasa. Berparas bagus dan disenangi oleh para anak tetangga. Banyak orang yang ingin mengambilnya menantu tetapi tidak ada yang berkenan di hati Jaka Tarub. Suatu ketika ia pergi ke hutan membawa sumpit wasiat dari Sang Pertapa. Ia tiba di kolam di tengah hutan, tempat para bidadari biasa mandi. Baju Nawangwulan digaetnya dengan sumpit dan dibawa pulang. Ia kembali ke telaga sambil membawa kain dan baju wanita, sebagai imbalan kepada Nawangwulan yang bersedia diperistri karena takut mati kedinginan di hutan.

Jaka Tarub memperoleh seorang anak wanita, dinamakannya Nawangsari. Suatu ketika Jaka melanggar larangan istrinya. Ia membuka tutup kukusan sebelum waktu nasi masak. Bulir-bulir padi tidak berubah akibat sentuhan tangan manusia dan selanjutnya Nawangwulan harus menumbuknya lebih dulu menjadi beras. Persediaan padi menyusut sehingga Nawangwulan menemukan

BABAD MA.JAPAHIT/ PARA WAI.I I - 2 17 bajunya yang hilang di dasar lumbung. Ia bisa terbang kembali ke tempat para bidadari, namun ditolak karena telah beranak dengan makhluk bumi.

12. Pupuh Mijil, 18 bait.

Jaka Tarub harus mengastrh anaknya sendiri. Sesuai dengan pesan istrinya, Nawangsari di naikkan ke atas panggung tinggi jika menangis minta minum. Mencium bau harum kemenyan yang di- .. bakar Ki Jaka maka ibu Sang Bayi turun ke bumi memberi air susu, setelah kenyang si bayi kembali ke langit. Si Bayi cepat tumbuh berparas cantik seperti ibunya. Seluruh anggota tubuhnya menarik hati, menjadi buah bibir semua penghuni desa. Orangorang sulit mencari kata-kata yang tepat guna melukiskan keindahan Nawangsari.

Usia Ki Jaka semakin tua. Oleh penduduk ia dipanggil Ki Ageng Tarub.

13. Pupuh Dhandhanggula, 43 bait.

Keluarga Kyai Juru Tani yang memelihara Raden Jaka hidupnya senang. Raden Jaka dianggapnya seperti anak sendiri. Suatu ketika Kyai Juru beserta orang-orangnya pergi ke Majapahit untuk menyampaikan sebagian dari hasil padi. Raden Jaka disuruh bermain-main agar tidak turut pergi. Jaka yang kembali dari hermain menyusul ke kota seorang diri. Bahkan kemudian masuk ke dalam istana dan memukul gamelan terlarang.

Murka Sang Raja berubah menjadi suka cita setelah mengetahi bahwa yang berbuat itu ialah anaknya sendiri. Raja memerintahkan kepada Kyai Juru agar membawa anaknya ke desa Tarub dan diserahkan kepada Ki Ageng Tarub. Ki Ageng Tarub telah matang ilmunya, pasti ia tahu akan maksud Sang Raja. Raden Bondhan kejawan kemudian diajak pergi ke Tarub. Ia diterima dengan senang hati, namanya diganti menjadi Lembupeteng.

Di tengah jalan ia dihadang oleh perampok, tetapi semuanya dapat dikalahkan oleh Raden Bondhan berkat keris pemberian ayahanda Raja. Bondhan dianggap seperti putra sendiri oleh Ki Ageng Tarub. Ia telah tahu bahwa Bondhan kemudian hari akan menjadi orang terkemuka. Namanya diganti dengan Lembupeteng dan diserahi tugas bertani di ladang bersama-sama dengan Nawangsih.

Nawangsih yang telah dewasa memiliki wajah yang sangat cantik bagaikan bidadari. Lembupeteng jatuh hati kepadanya, ia tak mampu menahan rindu.

14. Pupuh Asmarandana, 65 bait.

Lembupeteng lupa makan dan tidur dan tidak pulang ke desa. Ia tetap tinggal di tengah ladang padi serta merenungkan wajah Nawangsih. Pembantunya pulang sendiri dan melaporkan keadaan tuannya kepada Ki Ageng Tarub. Ki Ageng Tarub menyuruh anaknya, Nawangsih, mengantar makanan ke ladang. Sambi! makan Lembupeteng kadang-kadang memegang tangan Nawangsih sehingga yang dipegang marah; ia kembali pulang sambil menangis dan mengadu kepada Ki Ageng Tarub.

Ki Ageng mengatakan hal yang benar, bahwa sesungguhnya Lembupeteng putra Raja Majapahit. Berbahagialah dan siapkanlah diri untuk menerima sebagai suamimu, kata Ki Ageng. Persiapan perkawinan dilakukan Ki Ageng dengan memanggil istrinya Nawangsari. Yang segera datang membawa perlengkapan pengantin dari kayangan. Setelah upacara selesai Ki Ageng minta agar istrinya kembali ke bumi, namun saatnya belum tiba. Nawangsari kembali ke langit dan Ki Ageng masuk dalam saQggar mohon restu kepada dewa.

Arya Damar di Palembang hidup berbahagia bersama permaisuri dan putra-putra. Permaisuri penengah yang dulu mengandung tujuh bulan pemberian dari Raja Majapahit telah melahirkan Seorang bayi laki-laki bagus dan diberi nama Raden Patah. Raden Patah kemudian mempunyai adik laki-laki bernama Raden Husen. Rupa keduanya sangat mirip, meski lain bapak. Sarnasarna pandai sastra Jawa dan sastra Arab; setelah dewasa diperintah untuk magang ke Majapahit. Patah diberi tahu, siapa sebenarnya ayah kahdungnya. Dan bahwa selagi dalam kandungan ayahnya selalu bermimpi melihat bulan di pangkuan Sang lbu. Sehingga kawatir kehadirannya akan menggeser Sang Ayah.

Arya Damar minta agar kelak Patahlah yang menggantikannya. Raden Patah dan Raden Husen bertolak menuju ke Javva, diiring oleh panakawan.

15. Pupuh Pangkur, 62 bait.

Dua puluh orang turut beJ.:,;<;ama kedua putra Dipati Palembang di atas perahu layar. Semuanya anak pembesar di Palembang. Perahu selamat tiba di Cirebon, dijernput oleh Pange ran Modang. Namun kedua putra te rsebut tigak mau meneruskan perjalanan ke Majapahit. Pangeran Modang menyarankan agar Raden Patah berguru kepada Sunan Ampel. Dua puluh orang pengikutnya setia menyertai kedua putra Dipati itu. Mereka menuju ke Ampellewat hutan Roban.

Empat kawanan perampok menyerahkan diri kepada putra Dipati Palembang di tengah hutan, setelah mereka tidak berdaya menghadapi Raden Patah. Pemimpinnya diberi nama Wanasalam, sesuai dengan asal desa kelahirannya.

Keempatnya turut kepada Raden Patah mcneruskan perjalanan ke Ampei. Sedang Raden Husen beserta dua puluh orang yang lain diperintahkan mengabdi ke Majapahit. Raden Patah ingin berguru kepada Sunan Ampel dan menjadi santri. Sunan Ampel telah lama mendirikan pemukiman dan banyak penduduk yang bertempat tinggal di Ampel. Putranya yang sulung, Prabu Satmaka, diterima tapanya oleh Hyang Agung berkat kuatnya bertapa di dalam tanah selama empat puluh hari. Kini telah mendirikan pemukiman baru di Giripura dan mempunyai murid yang terdiri dari aulia-aulia .

Sedang adiknya , Seh Bondhan mendirikan pemukiman di Kudus serta terkena! bernama Stman Kudus. Adik yang lain, Maulana Tokak, mendirikan pemukiman di Purwagiri. Seperti diketahui , Sunan Bonang tidak mempunyai anak dan memotong dakarnya dijadikan keris pusaka bernama Kalamunyeng. Keris pusaka tersebut diberikan kepada Sunan Giri.

Raden Patah telah tiba di Ampel kemudian diangkat menjadi anak oleh Sunan Ampel. Dikawinkan dengan anak perempuan Sunan Ampel. Ia diperintahka n untuk mencari gelagah wangi di hutan Bintara, di tempat itu ia dianjurkan untuk mendirikan pemukiman baru. Tempat itu diharapkan menjadi asal berkembangnya istana Islam. Raden Patah disarankan agar mendirikan sebuah masjid.

Hutan Bintara telah berubah menjadi pemukiman yang ramai. Ulama datang dari mana-mana, sehingga Raja Majapahit mengkhawatirkan terjadinya pemberontakan . Raden Timbal yang ditugasi ke Bintara bertemu dengan kakaknya sendiri. Berdua mereka menghadap Raja Majapahit dan tahulah Raja bahwa Raden Patah adalah putranya sendiri. Raja tida k melarang rakyatnya memeluk agama Islam, Raden Patah kemudian diangkat menjadi Dipati Demak-Bintara sedang Raden Timbal diangkat menjadi Dipati di Terung.

Seh Malaya bertapa di mana-mana. Terakhir bcrtapa di Gresik dengan membaringkan dirinya di tengah jalan.

16. Pupuh Dhandhanggula, 56 bait.

Empat istri Pangeran Modang berusaha menggaga!kan tapa Seh malaya, tetapi tidak berhasil. Pangeran Modang scndiri berkun-- jung ke tempat Seh Malaya .

Setelah menunggui selama tujuh hari, Seh Ma laya baru bangun dari tidur. Kemudian ia meninggalkan Tuban, mcnyeberang laur ingin menyusul Sunan Bonang naik haji. Di Pulau Upih ia bertemu dengan Seh Maulana, yang menyarankan agar Seh Malaya tidak perlu meneruskan perjalanannya. Untuk dapat bertcmu dengan gurunya ia dianjurkan r.1enunggu di alas kayu di tepian kali. Seh Maulana melaksanakan dengan patuh.

Ia tidak makan dan tidak minum selama seratus hari . Kayu mati tempatnya bersandara tumbuh daunnya menaungi dirinya. Sunan Bonang pun tiba dan memeluknya; Seh Malaya dinamakan Sunan Kalijaga. Ia pun membuat pemukiman baru lengkap dengan perumahannya. Sunan Bonang mengajaknya pcrgi ke Giripura. Sunan Giri dianggap sebagai ketua para wali di Jawa menerima laporan Seh Maulana bahwa jumlah wali seluruhnya telah genap menjadi delapan. Dan yang ke delapannya ialah Sunan Kalijaga.

Sunan Bonang mendapat tugas dari Sunan Giri atas saran

Sunan Ampel untuk membekali Sunan Kalijaga dengan ilmu filsafat tinggi. Ilmu diberikan di atas perahu di tengah rawa. Seekor cacing yang menempel di lunas perahu ikut mendengarkan ilmu tersebut kemudian berubah menjadi manusia, ialah Seh Siti Sitijenar. Sitijenar menggabung dengan para wali ikut bersembahyang Jum'at. Sunan Giri selanjutnya minta kepada Dipati Bintara untuk menyiapkan perlengkapan membuat masjid. Bentuknya seperti masjid di Mekah dan dibangun oleh para wali di Demak. Sunan Kalijaga bertemu l<embali dengan adiknya, Rasawulan, yang masih bertapa di hutan. Atas bantuan Jaka Supa Rasawulan dapat disadarkan menjadi manusia biasa dan bersedia dikawin oleh Jaka Supa.

Sunan Kali dan Rasawulan kembali ke Tuban. Jaka Supa dan Rasawulan dikawinkan dengan restu kedua orang tuanya. Ki Supa seorang ahli keris telah membuatkan keris berbentuk Sangkelat berwarna merah kepada Sunan Kalijaga yang kemudian hari menjadi keris pusaka raja-raja di Jawa. Selain itu Jaka Supa membuatkan pula keris bernama Crubuk yang berasal dari anggota terlarang Sang Sunan. Keris tersebut sangat cocok untuk dipakai seorang santri.

17. Pupuh Asmarandana, 26 bait.

Sunan Kali dengan Iman Sumantri mohon diri kepada ibu dan ayahnya untuk pergi ke Demak. Dalam pada itu Ki Supa juga mohon diri untuk pergi ke Majapahit menghadap ay(l.hnya, Tumenggung Supadriya. Istrinya mengikuti. Dipati Tuban memberikan pengawal sebanyak delapan puluh orang, laki perempuan.

Pembangunan masjid Demak berjalan lancar; masing-masing wali membawa empat buah tiang besar. Yaitu Sunan Giri, Sunan Ampel Sunan Bonang, Sunan Kudus, Sunan Purwaganda, Sunan Gunung Jati, Pangeran Palembang, Sunan Kalijaga dan Seh Siti Jenar. Hanya Sunan Kali sendiri yang membawa tiga buah. Jumlah semuanya delapan puluh tiang kurung satu. Sunan Kali malam-malam menunggui orang yang mengapak (methel) kulit bagian luar. Dikumpulkan dan dibuatnya tiang kemudian dihaluskan (serut). Jadilah sebuah tiang dari tala!.

Tiang-tiang besar didirikan dengan tenaga-dalam para wali. Prabu Satmaka sebelah Barat Laut, Barat Daya oleh Sunan Ampel, Tenggara oleh Seh Maulana, Timur Laut oleh Seh Malaya yang terdiri dari tiang tatal. Diikuti oleh wali-wali yang lain. Masjid berdiri dengan kokoh ditandai dengan sengkala Lawang Trus Gunaning Jalma.

Para wali selisih pendapat sedikit tentang arah kiblat yang bel urn tepat.

18. Pupuh Pangkur, 48 bait.

Pekerjaan terhenti sebentar sampai saat tengah hari. Maka Sunan Kalijaga segera memegang kepala masjid seraya merentangkan kaki menghadap ke selatan. Tangan kanannya memegang kepa/a masjid di Mekah . Kiblatnya telah disamakan. Semua wali melihat dengan penuh takjub. Sembahyang Jum'at pun diadakan dengan kotbah dari Sunan Giri dan musirat Sunan Kali di dalam masjid yang baru. Diteruskan dengan dhikir dan puji-pujian. Dalam kesempatan itu Seh Malaya memperoleh benda wasiat berupa kutang yang memiliki berbagai macam warna. Serta kulit biri-biri yang tidak bermanfaat bagi orang lain kecuali Seh Malaya.

Prabu Brawijaya di Majalengka dalam keadaan berduka oleh karena negerinya terserang wabah . Ratusan orang telah meninggal dunia. Penjagaan istana terhenti. Dyah Dwarawati lupa ingatan akibat sakit yang tak terobati. Para petugas banyak yang mewakilkan anaknya. Termasuk Jaka Supa yang baru tiba dan masih temantin belum lama. Begitu juga temannya yang bernama Jigya.

Keris pusaka Condongcampur marah karena kehadiran Jaka Supa yang membawa keris Sangkelat. Dua keris pusat tersebut Saling berlaga dan dimenangkan oleh Sangkelat. Penyakit permaisuri berangsur sembuh karena penyebabnya telah dikalahkan oleh Sangkelat. Penyebabnya tidak lain ialah keris yang bernama Condongcampur yang mengandung ruh jahat.

Semua abdi yang tidur telah bangun dan menghadap Sang Prabu.

19. Bupuh Sinom, 32 bait.

Ki Supa dan Jigja keesokan harinya mohon diri setelah melaksanakan tugas sebagai jaga malam istana. Raja sangat berterima kasih kepada mereka dan memberikan bermacam hadiah. Di perjalanan keduanya baru mengetahui bahwa keris keduan ya telah berlaga dan Sangkelatlah yang menang sedang keris Jigja bengkok sedikit. Rahasia pertarungan keris mereka dengan keris istana mereka pegang teguh agar keris Sangkelat tidak diminta oleh Raj a .

Ki Supa kembali pulang ke Tuban beserta istri dan pembantunya . Hidupn ya di Tuban .semakin bahagia, terkenal sebagai empu keris yang sakti. Ia telah masuk Islam dan berguru kepada Sunan Kalijaga. Suatu ketika Raja Majapahit membuka peti emasnya ingin mengasapi keris pusakanya. Dilihatnya keris itu patah ujungnya dan berlubang kecil di sana-sini. Raja ingin memperbaiki pusaka itu, tetapi ketika pandai keris akan menempanya tiba-tiba keris it'u hilang. Ia melesat ke langit dan bersatu dengan binatang berekor. Terdengar suara dari langit agar Raja membuat keris yang berbentuk seribu demi keselamatan negarany~.

Raja segera memerintahkan orang untuk membuat keris dimaksud.

Sementara itu Adipati Blambangan mendapat Iaporan dari juru nujum bahwa saat bergesernya Istana di Jawa tinggal setahun lagi. Wahyu istana telah pergi dari Majapahit dan pindah ke Tuban, masuk ke dalam keris pusaka buatan wali yang bernama Sangkelat. Siapa yang memilikinya akan menjadi Raja. Raja pun memerintahkan kepada seorang pencuri ulung bernama Celuring untuk mencuri keris pusaka itu. Celuring berhasil melaksanakannya dan ia memperoleh anugerah dari Sang Adipati, yaitu diangkat menjadi Patih.

Sunan Kalijaga mengetahui bahwa keris Sangkelat tercuri, beliau mengunjungi Ki Supa untuk menanyakan keadaan benda pusaka tersebut.

20. Pupuh Dhandhanggula, 38 bait.

Ki Supa baru tahu bahwa kerisnya hilang tercuri. Sunan Kali memberitahu bahwa keris itu kini berada di Blambangan dan Supa agar mengambilnya dengan hati-hati. Dalam pada itu di rumah Ki Supa Sunan Kali telah menunjukkan kesaktiannya. Ayam dan ikan yang disajikan kepada beliau dapat hidup kembali, demikian pula anak Ki Supa yang dikira telah meninggal akibat tenggelam dalam kolam juga segar kembali dan dapat bermain-main.

Ki Supa menyamar sebagai pandai besi pergi ke Blambangan lewat Madura. Di Blambangan ia beralih nama Pitrang. Karena pisau buatannya sangat tajam sehingga menewaskan orang ia diterima sebagai pandai besi Adipati atas permohonan Patih Celuring. Pitrang sebelumnya telah membuatkan dua buah keris kepada Patih Celuring, yang satu berbentuk Tilam upih dan yang lain berbentuk Tumbak biring. Patih Celuring diangkat menjadi saudara Patih.

21. Pupuh Asmaranda, 47 bait.

Atas perintah Adipati Blambangan Ki Pitrang berhasil membuatkan tiruan keris Sangkelat sebanyak dua buah . Keris yang asli diambil oleh Empu Pitrang tanpa disadari oleh Adipati Blambangan, oleh karena yang diterima dua buah keris yang sama bentuk dan warnanya. Pitrang dilarang membuat keris yang serupa.

Sebagai imbalan Pitrang dikawinkan dengan putri Sang Adipati yang bernama Sugiyah dan diangkat sebagai penguasa di Sendhangsedayu. Namanya diubah menjadi Pangeran Sendhang. Pangeran Sendhang beserta istri pergi ke Sendhangsedayu menempati wilayah pemberian Adipati Blambangan.

Semua orang Sendhang menjemput kedatangannya.

Ki Ageng Tarub telah berputra seorang laki-laki bernama Getaspendhawa. Bondhan kejawan telah meninggal dan diganti oleh putranya ya_ng memindahkan pusat kota ke Sela. Maka ia disebut Ki Ageng Sela. Ki Ageng Sela telah beristri wanita asal dari Sumedhang, masih urutan cucu Dyah Dwarawati. Ki Ageng Pendhawa berguru kepada Sunan Kalijaga dan diangkat sebagai saudara Dipati Bintara. Ki Ageng Sela telah menghadap kepada Raja Majapahit dan menyarankan agar Raja memeluk agama Islam tetapi raja tidak mau . Kiageng Sela kecewa hatinya.

Dalam pada itu Raja memerintahkan kepada Patih untuk mencari empu yang pandai. Kepada Empu Supadriya Raja memerintahkan agar memanggil putranya, Ki Supa untuk menghadap dan membuatkan keris berbentuk Nagasasra, dengan seizin Dipati Tuban. Ki Supadriya berangkat ke Tuban, tetapi tidak bertemu dengan anaknya, sebab masih berada di Sendhangsedayu .

Ki Ageng Sela yang merasa kecewa memperoleh petunjuk dari Sunan Ampel, bahwa jatuhnya Majapahit masih menunggu waktu. Ia diminta untuk mohon kepada Yang Kuasa dengan sungguh-sungguh, mohon restu kepada para wali dan mohon pusaka istana kepada Sunan Kalijaga. Petunjuk gurunya harus dilaksanakan dengan benar, kata Sunan Ampel. Maka pergilah Ki Ageng Sela dan Wanasalam ke Tuban. Sementara itu putra Ki Supa telah memiliki bakat membuat keris di dalam air, berkat kuatnya bertapa. la hanya makan dua kali sebulan, meski usianya baru belasan tahun. Suatu ketika ia menanyakan bapaknya kepada Sang Ibu. Dijawab bahwa ayahnya sedang mengikuti perjalanan Seh Malaya keliling bumi.

Supa muda menangis dan bersikeras ingin mencari bapanya, maka datanglah kakeknya, Ki Supadriya. Supa muda sangat senang bertemu dengan kakeknya, ia kemudian ikut pergi ke Majapahit.

22. Pupuh Sinom, 41 bait.

Dipati Bintara disertai oleh Kiageng Sela beberapa orang pengawal menghadap Raja Majapahit, mohon agar Raja berkenan masuk Islam serta membangun masjid. Raja tidak melarang rakyatnya masuk Islam, namun beliau sendiri tidak bersedia masuk Islam. Dipati Bintara kecewa, ia kembali ke Jawa Tengah sementara itu Raja Majapahit memerintahkan Patihnya untuk mencari orang yang mampu membuat keris bentuk Nagasasra.

Oleh kjuena semua empu di istana tidak ada yang mampu membuat bentuk keris bentuk Nagasasra, maka Raja mengurus Ki Supadriya untuk menjemput anaknya ke Tuban, yang tengah mengikuti perjalanan Sunan Kalijaga. Ki Supadriya membawa empat puluh orang pengawal. Sementara itu Dipati Bintara tidak langsung pulang ke negara, tetapi pergi menghadap Sunan Ampel di Ampel melaporkan pendirian Raja Majapahit yang tidak bersedia masuk Islam. Ia minta izin kepada Sunan agar diperkenankan menyerang Majapahit . Sunan Ampel tidak menyetujui maksud Dipati Bintara, mengingat saatnya belum tiba. Beliau menyarankan agar Dipati Bintara minta restu kepada para wali, dan mohon kepada Sunan Kalijaga berkenan memberikan pusakanya kepada Dipati Bintara.

Dipati Bintara meninggalkan Ampel untuk melaksanakan petunjuk Sunan. Berempat dengan Patih, Ki Ageng Sela dan Wanasalam, mereka berkelana dari tempat satu ke tempat yang lain, minta restu kepada para wali. Iman Sumantri menggabung dalam rombongan tersebut.

Diceritakan bahwa putera Ki Supa yang ditinggalkan oleh ayahnya mengikuti Sunan Kali, hidupnya sangat menderita. Kerap kali ia tidak makan, kadang-kadang sebulan hanya makan dua kali. Namun penderitaan itu menjadi laku dan membuatnya menjadi sakti. Ia mendapat anugerah Dewa dapat bergaul dengan orang halus, bahkan mendapat pengetahuan yang berguna ialah mahir membuat keris, baik di dalam maupun di atas air. Menjelang usia dewasa ia bertanya kepada kakeknya, siapa sebenarnya yang menjadi ayahnya. Dijawab bahwa ayahnya sedang mengikuti perjalanan Sunan Kali berkelana dan tak tentu tujuannya.

Dalam pada itu Tumenggung Supadriya utusan Raja yang mencari pandai keris tiba di tempat Ki Anom. Karena Ki Anom memiliki kemampuan membuat keris iapun bersedia menghadap Raja ke Majapahit. Karena girangnya Ki Anom berangkat lebih dahulu, baru kakeknya menyusul kemudian.

23. Pupuh Pangkur.

Supadriya naik kuda menggoncengkan cucunya di depan dengan rasa bangga.

Raja pun suka menerimanya dan bertanya apakah Supa kecil bisa membuat keris. Sang anak menjawab ingin melaksanakan perintah raja, untuk itu dimintanya semua besi bekas yang ada , yang akan dibuatnya di dalam !aut. Dengan rasa kagum raja memenuhi permohonan sang anak. Sememara itu Pangeran Sendhang teringat akan tugasnya mengambil keris Sangkelat. la minta izin istrinya yang tengah mengandung untuk kembali ke Tuban. Kepada istrinya ditinggalkan bakal bahan keris dan berpesan agar anaknya setelah lahir diberi nama Jaka Sura. Jika lahir perempuan sang istri yang menamainya.

Empu Supa yang kini bernama Pangeran Sendhang menuju ke Tuban.

Supa muda telah menghabiskan besi tua tak terbilang banyaknya. Semua hancur dalam air tak ada yang jadi. Peristiwa itu diketahui oleh Sunan kalijaga yang berasrama di Pulau Upih. Beliau datang menaruh kasihan. Ki Supamuda dipanggil dan diberi besi murni sebesar isi asam, tetapi berubah menjadi besar di tangan Supamuda. Dalam pacta itu Pangeran Sendhang tiba di sana dan segera menghadap Sunan untuk menyampaikan keris Sangkelat.

Keris itu dijadikan pola keris yang dibuat oleh Supamuda di dalam air. Setelah saling melepas kerinduan antara bapak dan anak, Supanom menyelesaikan keris yang disebut Segara wedang. Selanjutnya menyelesaikan pembuatan keris untuk raja yang disebut Nagasasra.

1. DHANDHANGGULA

I. Pamedharing carita anggusthi sedya nggulang sastra kalih dasa ingetang kala wiyose Ajisaka tumurun mila dadya kang sastra Jawi saking candra babunya tetkala wus putus tan kocap kang munggeng ngarsa saking bodho kang nurat mung anut sungging amrih nglantipken asta.

2. Binabadin nala ari gati ingkang mangka wrin jatining tunggal kalengkaning jagad kabeh cundhakeng mintra agung cinarita sang raja siwi Arya Bangah sor ing prang ngungsi J epara wus sampun sinungan pondhokan Arya Bangah an eng J epara nagari warnanen kang tetruka.

3. Wus kasusra aran Majapait Jaka Suruh marang Majalengka a!carya padalemane yata warnanen dalu narpa putra eca alinggih aneng sela gegilang pan sarwi pitekur bawaning trahing kesuma wus pinasthi marang dewa kang linuwih yen bad he ningrat.

4. Sak ciptane dewa ngudaneni raja putra nulya tinurunan kedathon miwah isine jalma raja brana gung samya nyipta jalu Ian estri raden pinaring garwa widadari ayu Komajaya kang peputra Sirasmara wawanginira sang dewi badhe nurunaken nata.

5. Sam pun prapta pratandhaning aji tinurunken mring Rahaden Jaka Hyang Komajaya delinge heh Kaki Jakasuruh sun ingutus mring Hyang Pramesthi maringken kanugrahan lawan putraningsun widadari Sirasmara heh garwanen iku kang kinarya wiji nurunken nata Jawa.

6. Lawan sira pinaringan kasih jejuluka prabu Brawijaya Majapait negarane lah wus kariya kulup tampanana garwamu kaki wus aneng jro kadhatyan musna Hyang kang muwus pepungun sang raja putra lir supena myarsa suwara dumeling lawan molang kedhatyan.

7. Raja putra nulya marepegi mring kang garwa Dewi Sirasmara ingkang aneng jro kedhaton sang dyah kepanggih lungguh kadi gambar mentas sinungging prasaja semunira kladuk manis ruruh sarira pindha kencana gebyaring kang wadana anawang sasi liringe aweh branta.

8. Raja putra tembungira manis mirah angger dewaning kesuma pepujan retna kinaot kang dadi jimatingsun saking swarga rowangsun mukti dhuh mirah atulusa sih mring dasihipun pun kakang mangestu pada ajur luluh kawula atadhah runtik dhuh dewaning kesuma.

9. Angsungane lawan ganten wangi sun karyane jampi lara branta mung mring sira dhuh wah angger angliring sang dyah ayu anglir mengsat yogya sing laki semuning tyas kagiwang manising pangungrum dhasare nadyan widigda mring asmara lir bremana ngisep sari sang dyah wus kagunturan.

10. Sang kusuma sinambut aririh wanti-wami wau ingarasan, angesah-ngesah sambate pinondhong sang lir santun marang tilam ingarih-arih pinangku ingarasan anglingkusuma ayu teka kaya bajag Sampang tenagane nora kaya wong abenthing ngrusakaken dandanan.

11. Lamun rusak sapa kang nempuhi pan sinamun dennya pulang raras wus wedar karon lulute enjingira winuwus sakaliyan siram neng beji beji taman kedhatyan sareng wontenipun paringing Hyang Jagadnata duk ing dalu Hyang Komajaya kang prapti maringken kanugrahan

12. Wusnya siram Sri Narendra nuli manjeng wisma nganthi sang dyah retna nulya manggihi perpate ginugah perpat wau kaget njumbul ningali gusti sami njenger tan angucap dene neng kadhatun lao gustinira wiraga gandanya rum lir penganten mentas resmi ciptaning perpat samya.

13. Sami matur mandhan rawa gusti amanglingi wiraganing raras saking pundi pinangkane sang nata ngandika rum Hyang Pramesthi ingkang paring sih garwa miwah kadhatyan duk kala ing dalu Ian ingsun pinaring nama Hiya Prabu Brawijaya Majapait, kinen karya nagara.

14. Suka bungah parpat kanem sami dene gustinya antuk nugraha pra samya enggar manahe ngandika sanga prabu sira padha nambuta kardi akarya nagara babad wana agung tandurana palawija Ian ngadegna pasar dimene keh prapti marang ing Majalengka.

15. Matur nembah perpat kanem sami nulya mentar ambabadi wana datan kawarna !amine mangsuli critanipun pan wus harja punang nagari murah sandhang Ian pangan metu kang tinandur dhasar ratu amertapa berkahira mring dasih apan nglangkungi nata kekasih dewa.

16. Wong mbang wetan lor kidul keh prapti asuwita prabu Brawijaya rumojong dhateng karsane suka ingaben pupuh pejajaran rinebat jurit rame wong Pejajaran

BABAD MA.IAPAHIT/ PARA WAll I - 3 33 mirsa seba prabu punika gustine lama angrenggani negara ing Majapait kang ngladosi tan ana.

17. Sri narendra a pan karya patih Kyai Wirun wau kang kinarya Gajah Permada arane Ki Bandar Tambi iku pan kinarya sosoran jurit Pecatandha namanya senapatinipun kekasih samya perwira sami hawat minangka mengku nagari andel-andeling yuda.

18. Ki Panular anenggih namining Dyan Paningron nenggih julukira Ki Patih Suragarane pinaring lenggah sewu dene ingkang pra mantri nenggih tigang ewu kathahnya samya sureng kewuh sudibya prawireng yuda nuwun dadar mring gusti srah pati urip kuneng ganty.a kocapa.

19. Sang Dipati Arya Bangah nenggih ingkang mentas kasoran ing yuda Jepara dennya mirantos sumedya nuwun tulung mring dipati Jepara nanging tansah sinanggeng krama jatine tan purun amengsah Siyungwanara angrebaseng Pejajaran narapati mila sinanggeng karsa.

20. Datan eca manahe dipati Arya Bangah awis pinanggihan mring dipati Jeparane sayadan ngrembag mungsuh Brawijaya ing Majapait nelukken sang dipatya Jepara anungkul Dyan Arya Bangah ngaturan anggitika kang ngadeg ing Majapait Dyah Arya langkung susah.

21. Arya Bangah neng pakuwon aglis siniwaka wadya kawan dasa radyan tanya mring embane heh paran wartanipun sapa ingkang madeg narpati angelun ing mbang wetan aneng Majalangu Ki Emban umatur nembah inggih gusti ingkang umadeg narpati kekitha Majalengka.

22. Rayi tuwan Jaka Sedhah gusti babad wana mangke dados kitha kinedhepan ing janma keh tyang Agung wetan teluk ri paduka ingangkat aji samya rumojong ing prang angrebat kedhatun badhe nggempur Pejajaran saben dina rayi paduka abaris alanggeng wadyanira.

23. Sareng myarsa raden trustheng galih Raden Arya mring aturing emban yen kang rayi madeg rajeng arsa nunggil sak kayun Ian kang rayi sri Majapait amupus karsanira narimeng dewa gung sumedya amomong kadang Arya Bangah k.arsanya mring Majapait tengah wengi lolosnya.

24 . Datan pamit bucthale dipati ngidul ngetan lampahe Dyan Arya ing Majapait jujuge siyang dafu lumaku nrajang wana aminggah wukir wus lepas lampahira marga tan winuwus prapteng nagri Majalengka Arya Bangah anjujug wismane patih Ki Patih Gajahmada.

25. Kyana Patih asru denya nangis Anungkemi padane Dyan Arya rahaden alon delingnya Kyana Patih rinangkul raden angling turna tumuli mring riningsun narendra sun arsa cumundhuk sedya ngenger ariningwang Kyana Patih guguh anggenira nangkil Wusnya busana budhal.

26. Arya Bangab ingaturan nangkil pan ingentun aneng pangurakan Ki Patih anglarapake kuneng ingkang winuwus sri narendra ing Majapait Arsa miyos sineba pepak punggawa gung bupati mantri mangarsa pra bupati mbang wetan miwah pasisir tuwin manca negara.

27. Keh telukan pra samya anangkil juru tamping miwah pangalasan Ian juru kelangenane ing paglaran supenuh ambelabar lir pendah tasik asri ingkang busana lir wana karembun prajurit mawarna-warna ambelabar neng alun-alun abaris busana abra sinang.

28. Lamun tinon lir segara geni kenyaring kang saliring busana gumebyar kilat sorote kawarnaa sang prabu arsa miyos marang sitinggil sampun ngrasuk busana · kampuh parang wangun paningset renda suratya alancingan cindhe puspita respati rinenda ing kencana.

29. Arerumbi tunggul manik warih akalpika sesotya di mulya akukuluk keling rajeng kinancing grudha mungkur mas rineka sesotya adi sekaran mas kinembar ganda jebat arum angambar separan-paran sri narendra kamanungsanira enir anglir sang Hyang Asmara.

30. Nulya tedhak njeng sri narapati saking pura ginarbeg bedhaya ayu raras busanane abra mancur dinulu samya ngampil upacara ji kacu mas banyak dhalang lumampah neng ngayun kidang mas ardawalika manyura mas kekuthukan sawunggaling saput gedhah lantaran.

31. Kabut bodhak gendhaga ing wuri munggeng kering endhong ian gandhewa myang waos cect!bolane wus lenggah sanga prabu ing dhampar mas cinetyeng manik kasongan witana mas lemek bludru wungu pinalisir ing renda mas isi rasa sang nata ngandika aris kanthi cipta sumbaga.

2. KINANTHI

l. Bocah gandhek den agupuh timbaiana si Apatih Gajahmada iawan Bandar Si Tambi ian pra dipati gandhek kalih awot sekar wus iengser sing byantara ji.

2. Prapta pageiaran sampun ndhawuhken timbaian aji Ki patih inggih ngandikan ian sagung para dipati Ki Patih matur sandika wus prapta minggah sitinggil.

3. Tata trapsiianya kukuh Kyana patih mungging ngarsi sang nata aris ngandika mring Gajah Permada patih apa pepak kang sewaka Ki. patih matur wotsari.

4. lnggih Gusti sanga prabu didaiem pepak kang nangkil sang nata malih ngandika apa arja nagri mami Ki patih umatur nembah iangkung arja Maospait.

5. Didalem kang prapta agung saking Pejajaran nagri ngabdi gusti padukendra wewah ageng Maospait Jan amba atur uninga rakanta sang raja siwi.

6. Sak punika inggih rawuh kendel pangurakan gusti ngentosi timbalan tuwan kagyat sang nata nulya ngling patih aturana enggal Kyana patih nembah mijil.

7. Tedhak saking siti luhur pangurakan sampun prapti panggih lawan Raden Arya ndhawuhken timbalan aji nulya kerit Raden Arya prapta sitinggil ngarsa ji.

8. Sareng kang raka andulu sang nata nulya nuruni medhak dhampar gya rangkulan kang raka pan esmu tangis waspa mijil ingusapan semana sri narapati.

9. Kang raka ngaturan lungguh, wus pinarak munggeng kursi kang raka sinamudana Raden Arya nuwun turing sang nata malih ngandika sak !amine wonten pundi.

10. Kang raka matur ing prabu sampun matur niskara ning ing purwa madya wusana sang nata ngungun ing galih kang raka matur prasetya mring kang rayi sri bupati.

11. Mangke kula sanga prabu kalangkung bingah kang galih yayi mas jumeneng nata nampeni nugraha jati saking purnaning Hyang Suksma kawula amomong yayi.

12. Sak karsanya yayi prabu tan lenggana siyang ratri suka ingabena aprang ian Siyungwanara aji njabel nagri Pejajaran sumangga yayi narpati.

13. Mung ngenger kewala ulun dhumateng paduka yayi yen pareng paduka nata nulya umaguta jurit, dhateng nagri Pejajaran mumpung kula maksih urip.

14. Begja gesang begja lampus nedya males lara pati dhateng pun Siyungwanara pun cidra sukering bumi yata Prabu Brawijaya lir winungu sireng galih.

15. Sang nata ngandika arum mring Gajah Permada patih padha sira perdandana sak kepraboning ajurit Ian sagung para dipatya den padha sumekteng jurit.

16. Patih sandika turipun myang sagung para dipati kang samya rumojong ing prang matur setya ing sang aji sang nata malih ngandika mring raka sang adipati.

17. Kakang mas ngaso rumuhun nuiya tedhak sri bupati kondur marang dhatuiaya ginarbeg kang para cethi sang nata prapteng jro pura pinethuk kang prameswari.

18. Wus pinarak sanga prabu nuiya ngandika rum manis sung wikan ing para garwa yen kadange sepuh prapti Ian maiih paring uninga yen badhe umagut jurit.

19. Kendei sang retna tumungkui sang prabu awrat ing galih dene Iagya pepasihan tan arsa tinilar jurit pan Iagi garbini tuwa jrih matur ing raka aji.

20. Pitung candra Iaminipun tan arsa tinilar jurit sang nata mirsa semunya yen kang garwa branta kingkin saking pagya pepasihan kang rayi sinambut ririh.

21. Binekta mring jinem arum ginunturan ing pangrepi nging kumembeng waspanira sang nata ingarih-arih swaranya apait kiiang lir bremara ngisep sari.

22. Sang retna Iejar tyasipun sang nata ndhatengken kapti sinamun sami karasa kuneng sang rekyana patih wus bubar saking paseban ngundangi para prajurit.

23. Anata gegamanipun asaos obat Ian mimis ana nyaiini Iandheyan ana kang nata sanguning sedaiu tan ana nendra kawarnaa sampun enjing.

24. Kang wadya baia sepenuh reng aiun-aiun abaris pr~jurit miwah punggawa tigang Ieksa winetawis sumekta sak gegamannya tanapi rekyana patih.

25. Sak gegamane wus kumpui Panuiar Ian Bandar Tambi Ian Dipati Arya Bangah kang dadya tindhining jurit wus prapta ing pagelaran ian prajurit jro wus mijil.

26. Lan upacara keprabun turangga liinan cumawis kuneng kang neng pagelaran kawarnaa sri bupati angrasuk kapraboning prang tandya mit mring pt:ameswari.

27. Gya budhal kang wadya agung gumuruh tengara muni lir pendah karengeng wiyat kadi guntur ingkang ardi saking tambuh gunging wadya gumredeg lampahing baris.

28. Ing tawang swaranya umyung Sagunging wadya dhedhemit lelembut ing Ardi Kumbang kang samya rumojong jurit, mayungi marang sang nata wor mendhung dennya lumaris.

29. Datan kawarna marga gung lampahnya kang wadya baris wus prapta jajahanira pan wus ngancik tepis wjring Pejajaran kang lelembat ndhingini neluhi jalmi.

30. Kathah wong gring kathah lampus tineluh sagung dhedhemit giris sagung wong nagara gering esuk sore mati nora kena den usada susah tyase wong nagari.

31. Wus katur marang sang prabu risake wong sak nagari ian malih atur uninga yen wonten mengsah geng prapti saking nagri Majalengka Brawijaya angrenggani.

32. lnguni Dyan Jaka Suruh ing mangke wus madeg aji prapta sak wadya prawira Arsa ngrabaseng jro puri njabel nagri Pejajaran arsa males pati urip.

3. PANGKUR

1. Anganthi bala lelembat aneluhi marang jalma nagari gya Siyungwanara prabu parentah mepak wadya mring dipati undhang mepak ing prang pupuh sak karine ingkang pejah wus samya dipun undhangi.

2. Sri Siyungwanara raja dalu minggar sanggar muja semedi anedha sihing dewa gung aminta ungguling prang mrih sirnane ing mungsuh sedina sesuk anglangut penembahira tan ana kacipteng galih.

3. Yata wanci pukul tiga, ana swara kapiyarsa dumeling heh Siyungwanara prabu sirarsa nanggulanga amungsuh prang la~wan Brawijaya prabu tan kena linawan yuda dewanira tan nglilani.

4. Ratu kekasihing dewa pan winaris nurunken ratu Jawi mengku rat Tanah Jawa gung

Sang Prabu Brawijaya mangka tanpa tandhingira ing prang pupuh amung Ngarah para jakam iku ingkang amadhani.

5. Ing sabrang sutaning Mekah Ian Medinah tedhak nabi sinelir mung iku ing timbangipun Jawa sang Brawijaya Nora kelar yen sira mapag prang pupuh angur sira anungkula tan kena linawan jurit.

6. Sinentak kang asung swara lah menenga tan ingsun amiyarsi sang nata kewran ing kalbu sedalu datan nendra byar rahina lenggah bangsal sanga prabu ing jawi pepak kang wadya bupati mantri prajurit.

7. Kyana Patih Mangkupraja datanapi wadya kang sami sakit pineksa amapag mungsuh Mangkupraja ngandikan manjing pura prapta byantara sang prabu Siyungwanara ngandika mula sira sun timbali.

8. Sun tan sida magut ing prang iya patih payo padha ngendrani angambang mring samodra gung p~yo angambil sraya menek ana wong guna mungsuh lelembut lah payo mangkat den enggal ka yana Patih sukeng galih.

9. Gusti san de peperangan sri narendra ngambil garwa satunggil wus miyos saking kedhatun lolos medal pungkuran amung ngambil Ki Patih sak wadyanipun lah kekasih kalihira ing marga datan winarni.

10. Prapteng tepining samodra sri narendra sak wadyanira sami gya minggah ing palwa agung binabar layarira angin keras wus ngambang neng samodra gung kuneng genti kang winarna sri narendra Majapait.

11. Ri sang Prabu Brawijaya anulya malbeng marang ing dalem puri Arya Bangah datan kantun samya kekanthen asta munggeng kering wus prapta ing dalem agung nimbali para dipatya kembul dhahar sang dipati.

12. Lan sagung para dipatya sri narendra ngandika arum manis sagung pasiyan sadarum ingkang warni sanjata kula pundhut kabekta mring Majalangu kang raka matur sumangga datan ngraos andarbeni.

4. SINOM

1. Gantya ingkang kawarnaa nata Jakarta ngraketi mring Walanda langkung sihnya dhasar tyasira sang aji darbe karsa ing batin ngecak Pejajaran ratu pan dadya gunem rembag Baron Sukmul anyagahi nanging Pulu Odrus ingkang dipun tedha.

2. Sutane Jakarta suka Pulu Drus pinaring maring Baron Sukmul wus neng kana agung pista anulari sapta dalu sapta ri barang kasukanya nutug keh miyat wong Jakarta ingaran untung Betavi kawarna putri adi Pejajaran.

3. Sak bedhahe Pejajaran putri kaplesat satunggal nama Dyah Sekar Pendhapa angungsi ana ing arj ageng kidul kilening ing Jakarta pernahipun tunggal Wasi Sukarsa

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 4 49 gentur tapa sang lir suci duk semana gya pinarak Ian ki ajar.

4. Ajar samana kasmaran mulat ayune sang dewi sang retna gya pinasangan Ki Ajar korut kang mani cinipta dadi kudhi .. yata wau sang retna yu ri sedheng arsa munya kang kudhi cinandhak aglis karsanira pan kinarya nyigar wohan.

5. Sawusnya kinarya mucang kudhi sima tan kaeksi sang retna anulya wawrat tekeng mangsa mbabar estri warnanya yu linuwih Temusekar kang jejuluk kalokeng jana priya nulya pinundhut sang aji ing Jakarta dalu arsa cinengkrama.

6. Pawestri medal dahana gya linempar Pulo Putri nata Cerbon mundhut nulya nulya arsa den sareni murub ingkang pawestri nulya katur mring sang prabu Pejajaran narendra dyah sinengraken sang aji gya binuwang mring Pulo Odrus martapa.

7. Gya winade mring Walanda sukmul kang nuku sang dewi kang nyade nata Jakarta tinuku mariyem katri juga Ki Gunturgeni Kalihira Kyai Pamuk sang retna gerah ing tyas Ki Baron Sukmul kang laki pan wus lajeng Sukmul mulih marang sabrang.

8. Rabine putri binekta sakelangkung trustheng galih rumangsa oleh ganjaran sang kesuma wus garbini mbabar jalu apekik tinengeran sang Murjangkung Sukmul langkung sihira sedheng diwasa sang pekik Ki Murjangkung atetanya ibunira.

9. Manah mu pigimana rupa lain dan dhisini tak adha orang yang samah kang ibu ngrangkul ing siwi jangan susah kang ati gua bicara dahulu kang mak moyang ki moyang raja nagri Tanah Jawi Pajajaran ibu gua punya mamah.

10. Pecahnya nagri kalempar gua ada tanah bukit mengikut ajar Sukarsa ya mau kinarya binik tapi tak ada jawi lantasnya diambil ratu raj~ nagri Jakarta kemudian dilempar lagi tempat batu Pulo Putri dok kasiyan.

11. Kita sampek tidak makan tidak main makan nasi ah lantas saya dijual dibeli mariyem katri lantas saya dikawin dia punya pap1th itu lantas buntingken dia Murjangkung atanya lagi iya sapa kang punya dijual papah.

12. Yaitu raja Jakarta kang jual atampa bedil Murjangkung nggarjiteng driya kaluk begitu dhak baik raja Jakarta lebih pinjem kejahatan sungguh gua mau bendarsa kelawan Jakarta aji saya mentak arya pergi Tanah Jawa.

13. Yayah ibu datan suka kelangkung dennya nggondheli ingkang putra langkung meksa ibu boten kenging kami kawula nuwun pamit mung pangestu rama ibu pan dangu-dangu klilan maksih kogel sang kekalih mring kang putra maju mundur nglilanana.

5. DURMA

l. Sang Murjangkung ameksa dennya pamitan saya mintak permisi dhateng nagri Jawa mau bales lawan prang di raja Jakarta nagri kang lebih jahat Baron Sukmul nglilani.

2. Wali-wali pengetira kathah-kathah Murjangkung langkung mundhi nulya asanega sak gegamaning yuda wadya gangsal welas isi mimis sanjata wastra lan gutuk api.

3. Lawan isi dagangan pinerang-perang ana isi kumpeni kelawan minuman angglir arak aleran permakanan gandum roti myang tigan banyak kelawan kuwih-kuwih.

4. Baron Sukmul tan melu keri neng praja kitha nagari Landi Murjangkung umangkat babar layang kumethap lumaku ing siyang latri layare motha rempek katiyup angin.

5. Sampun prapta muwara nagri Jakarta labuh jangkare sami nggemnggem ing muwara tepi samodra yayah keh janma ingkang ningali katur sang nata anulya den timbali.

6. Panyanane Baron Sukmul ingkang prapta, nulya cundhaka prapti, Sang Murjangkung panggya ngandika langkung suka, gya seba mring nata sarwi saos dagangan asungsun warni-warni.

7. Sarya endah kang den remeni sang nata yata dipun caosi mrih sukaning nata sak garwa putranira wus samya katur sang aji kelangkung rena murjangkung den asihi.

8. Dhasar bagus ing manah semu jatmika trah sujana dumadi tanduk sareh wicara marduwi sinamur !iring kala semana ayun kentu narpati.

9. Sang Murjangkung anenuwun mring sang nata sampun dipun paringi sak urating cerma kambing juga rineka ingurak ngulur cinarik bekti sak leksa karya kitha tepining.

10. Wus akathah tinumpuk agegunungan mariyem wus rinakit sak setabelira pasang karti sampeka cinadhapur ing rum manis ambeg susila krama Jawa nglimputi.

11. Wong Jakarta aremen sekolah bangsa cara lumayu sami · nir caraning Jawa miwah sri naranata Jakarta aremen nunggil cara lumajar keh wadon laki Landi.

12. Kagimiren busana berana endah sampun karsaning Widhi sabrang awor Jawa Sang Murjangkung samana tur bekti tri ewu ringgit mring sri narendra Jakarta anuwun sih.

13. Sih wilesan ora parentah narendra sagunging uwuh sami ing njaba sinedya padha den klempakena sri narendra anuruti sagunging wadya pan kinumpulken sami.

14. Gya binekta kinarya gedhong brak kena sarta sinungan margi mangetan njog kitha penjagane kinarya katelah kangge samangkin ori betengnya sak tirahireng tasik.

15. Duk samana Murjangkung ing manahira girang-girang wus wani malawan ing aprang mring sang nata Jakarta mriyem pindhah balowarti ingarah-arah tibanira kang mimis.

16. Duk cinoba sinuled mariyemira lir bajra pawa agni mimisira tiba ngalun-alun Jakarta sang nata duka tan sipi Murjangkung nulya den dhendha anyaosi.

17. Arta sewu ringgit tinampen sang nata lilih duka narpati tan antara lama mriyem malih tinundha ing sokasana nibani duka sang nata dhendha tikel nyaosi.

18. Saya nggregut Murjangkung ing manahira mriyem sinuled malih mimis tibeng pura kagyat nata kapita nimbali patih wus prapti nata ngandika wus tita si kumpeni.

19. Lah tundhungen saka nagara Jakarta alane anglimputi patih nembah mentar ingiring wadya bala sumekta gamaning jurit lampahe prapta lawan Murjangkung panggih.

20. Patih ngucap Murjangkung apa karanya asalah wali-wali dhingin sun ngapura amindho kaping tiga mimis kongsi tibeng puri apa kok sedya baturmu wani-wani.

21. Kapitan Murjangkung jangan gusar-gusar punyah temen sendiri itu orang gila pan sudah gua lempar sudah ganti orang baik Ki Patih nabda bisa temen sira ngling.

22. Ing saiki tinundhung sira lungaa adaganga Betawi yen sira tan lunga lah sira arep apa arsa budi sun kembari sak gendhingira ingsun pan ora wedi.

23. Kapitan Murjangkung mintak ampun lingnya jangan agusar wanti ran tidak kasiyan tuwan raja yen lupah sapunya barang ndak habis tunjuken raja raja brana ndak habis.

24. Saya ini orang dhagang mekasiyan terlalu saya rugi barang banyak hilang boleh saya di tanah sekarang disepe rugi jadi kasiyan seperti kerja mati.

25. Sudah saya etung punya barang ban yak myang tunjuken nerpati dunya pirang kapal lainnya beli tanah cobak bilang tuwan aji saya amintak milih jaga di sini.

26. Jadi apa saya sendiri dak salah punyah temen penyakit sudah saya lempar itu orang nyang jahat sampun karsaning Hyang Widhi leres Ki Patya mundur matur ing gusti.

27. Atunra Murjangkung akathah-kathah kewran tyas sri bupati ngraos kapotangan karsa panduka pura angalih kedhaton ngardi ing wukir Puspa mriyem dipun tebihi.

28. Dadya suka Murjangkung jroning tyasira tan pegat atur bekti saya keh bangsanya wisma an eng Jakarta tan wus karya kitha dadi pan kitha tinja nagri ten ngasmanira

6. ASMARADANA

1. Kasmaran ing Gunungsari marmane kinarya kitha dene akathah orine ciptaning nata Jakarta brukut adoh walanda nuruti budi kalurung anistha kang linakonan.

2. Adhaharan rina wengi, kirang percayaning sukma dadi ratu wadal bae Murjangkung ingkang winarna wus sudibya ing yuda ambeg prawira dibya nung angentasi satru jaya.

3. Mriyem minggah balowarti amunggul yayah prabata apan nggenggem pethetane saben ari ngusung bandha saking kapal sangkanya obat mimis kadya gunung pan anglir·ardi anakan.

4. Gurnada lan gutuk api amer supenu julanya karbin silih bayonete sanjata remuk sumekta kesthul prang ruketira sanggem mestar tri mucuk mimis bolang baling cawak.

5. Ana kang mimis sawiji yen muni manah awendran sumekta uwang ketone ginendhongan gegunungan kinarya nimpuk mengsah tuhu prawira ing pupuh Murjangkung gendhinging limpat.

6. Samana sri narapati Jakarta sam pun miyarsa yen Murjangkung ambeg wireng apan segara warastra sak obat mimisira sangsaya watir sang prabu Murjangkung pan kinen kesah.

7. Ature sugal tan apti solahe wus kawangunan kasurane wus den edheng anata baris sumekta arsa ngrebaseng pura sumyak kang wadya gumuruh sumekta gegamanira.

8. Sang nata Jakarta baris wadya kinen mapeg yuda wus sumekta gegamane tiriembang tengara budhal gung prawira gurnita lir umbak samodra agung anulya campuh ing yuda.

9. Angedrel kang gutuk api awuk aguntur bubran gra sungsun gurnada jumepret tadhah prawira Jakarta nir baya tan wikara anusup kukusing latu ananjak watang arbitas.

10. Akuwel kruwel gumlinting kathah palastra wong Jawa kumpeni semanten maleh keh kena ing mimis sawat kumbul kuntal palastra kang bangke sak engga gunung pan saking ramening yuda.

11. Semana Jakarta baris ananderaken turangga ketapak punglung janggane nora nedhasi wentala kathah angusap jaja tau kandheg anggenira nyurung keh kena kang kawatgata.

12. lng wuri akeh ngebyuki mriyem tigtag bomantaka sak engga udan mimise apan wuru ing sendawa sak kehing wadyabala munggeng kuda mungur-mungur mimis tan ana tumama.

13. Kesayahen dennya jurit kasapih samya mundurnya arsa prang tebihan bae dhangan tyase si W alanda yudane sesawatan sak gendhinge Jawa kantun sugih mimis Ian sendawa.

14. Wonten sentana narpati Jakarta Radyan Kesuma dibya ngumbara perange angambah ing jumantar;:1 geger wadya walanda atakut kekes tyasipun amungsuh Raden Kesuma.

15. Tandange lir kilat thathit akebat cikat trengginas keh mati ingkang kalimpe tetindhih Kumpeni ing prang anama Amral lman ingkang dados tindhihipun ing yuda anama Amral.

16. Supenuh wadya Kumpeni Murjangkung nadhahi tebah perang benyuh ing janjine tan ana tulung tulungan wireng Jakarta blabar nulya ambyuk ngepung gapyuk Walanda kyat bitingira.

17. Akudhung motha jro biting kinarya amping tawangnya gantya ing winiraos Sepany.ol nagri ing sabrang Baron Sukmul miyarsa yen kang putra aprang pupuh mengsah Ian nata Jakarta.

18. Kelangkung wanter ing galih anulya sanega yuda sumekta sak gegamane ambabar layar kumethap Sukmul anitih palwa nedya tetulung mring sunu prapta nagri ing Jakarta.

19. Wus mentas anitih wajik sak rowangnya sesanderan akebat prapta lampahe ihg kitha inten sanega sami kumpul sadaya Murjangkung eca tyasipun kepanggih rama tur sembah.

20. Atata linggih ing kursi Ian para upsir sedaya Baron Sukmul ngandika Ion Kapitan Murjangkung diya kaluk baik tunjukkan jalan prang diya anungkul setahun tak boleh bedah.

21. Mangsa bis tunjuk wang keti baik pakik mimis uang dinar dirham ton semate byar diambil rang Jakarta supaya bis aprangnya Murjangkung suka tyasipun ngadeg manthuk betul papah.

22. Setabel wus den undhangi apakik mimis keton wang saben mariyem wiyose tumbuk lawan gegunungan obat apanthan-panthan mariyem ingisen sampun sinuled muni lir gelap.

23. Kadi guntur punang api mimis keton wang nggelasah tinundha-tundha unine sedalu ambal-ambalan yata ing enjangira wong Jakarta kathah mangguh keton wang aneng papringan.

24. Nggelasah pating salempit nora kena sinayutan jalma bil keton dinare btbiting pring ori dhadhal saben dina dhik wolan dadi padhang tampingipun kang pring ori giri Puspa.

25. Akitha tawang kaeksi nata Jakarta sru duka nanging tan kena wadyane tanah nggon bedhil Walanda kaisen mimis waja wadya Jakarta keh lampus ketapak mimis tarbetan.

26. Mawur kang punggawa mantri kang waluya rebat gesang atilar marang ratune sang nata kantun priyangga saklangkung kawlas arsa nggih punika warnanipun ratu murka mbeg wasesa.

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 5 65

7. Dhendhaning Hyang adhatengi nora kena tinambakan kalengteng ngengleng sang katong getun solahireng kuna lir murciteng sakala dangu-dangu rerem wuwus sang nata akarsa enggar.

28. lng gunung kiduJ Betawi Jampahe amurang marga lir kawula mbing kanane Gunungsari wus rinebat mring Murjangkung kapitan Dyan Kusuma kang winuwus ingkang mengsah ngawang-awang.

29. Landa takut ngati-ati apan sok karti sampeka alagi siyang dalune kuneng sang narendra ura aneng njawi rumangsa tedhake tan dadi ratu nanging sekti amerayang.

30. Baron Sukmul lan kang siwi Murjangkung suka tyasira gung pista siyang dalune angenakaken ingmanah karya kitha wus dadya saba kinubengan ranu manahe lir guladrawa.

7. DHANDHANGGULA

1. Ginupita nata Majapait Brawijaya kalangkung wibawa langkung arja negarane sang nata wis sesunu priya Prabu Anom wewangi dalem sak lering pasar langkung sih sang prabu yata sira Patih Gajah darbe yoga priya tinanem Kedhiri anama sang Udara.

2. Sri narendra apeputra malih miyos putri ayu warnanira kasub ing rat pan kinaot Sekar Kemuning ayu kinasihan ing yayah wibi yata malih kang raka Arya Bangah sampun Peputra kekalih priya ingkang sepuh Arya Kebobang wewangi Arya Tiron arinya

3. Sami magang aneng Majapait kinasihan marang sri narendra Patih Gajah putra maneh pawestri luwih ayu Dyah Sugiyah ingkang wewangi pinundhut mring sang nata pinaringken sampun mring putra Pangeran Dipatya Prabu Anom atut dennya palakrami tan ana sulayeng tyas.

4. Enengana gantya kang winarni Murtengsari in&kang malih warna peksi kitiran jodhone lumampah siyang dalu sampun prapta ing Majapait anjujug jro kedhatyan mencok nagasantun anggungira wantya-wantya swara arum sang nata nggennya miyarsi dhampeng panggenanira.

5. Nulya kinen amasang piranti pulut bandel apan jebatira wus pinasang ing kekayon sang nata mundhut sampun sangkeran mas sinotya adi inten jumerut mirah her geni her laut kinen nyanthelaken ing pang wus pinasang yata kang peksi wus uning yen pinrih ing sang nata.

6. Mojar marang garwanira aris lahta yayi payo lawan sira sun pfnrih marang sang rajeng kinen malebu ingsun marang wisma kang luwih adi kencana sesotya mas lah payo lumebu ya iki kamukteningwang ingsun ninggal kelawan sri narapati kang garwa aturira.

7. Dhuh pangeran paduka rumiyin nggih kawula anusul kewala Murtengsari manjing age sampun lumebeng kurung ingkang garwa nulya nututi nging sampun kaineban kalangkung gya wangsul langkung ajrih ing manungsa kang sengkeran nulya katur ing sang aji sang nata langkung trustha.

8. Wusnya lami wau ta sang aji nulya seda kang putra gumantya Brakumara jejuluke ngrenggani Majalangu Kyani Patih Gajah pan maksih dadi patih narendra Brakumara prabu semana sri naranata arsa tedhak cangkrama marang wanadri anggrit kidang menjangan.

9. Patih Gajah umatur sang aji adhuh gusti yen maringi karsa sampun tindak mring wanagrong enggal jumeneng ratu abdi dalem ing Majapait dereng wilet ing karsa manah taksih eru sanes njeng rama paduka wus kulina kang wadya trisna angabdi tata guna wikrama.

10. Dene benjang sak karsa narpati yen didaiem sampun ajrih trisna sabab rumeksa sang rajeng milamba kamipurun saking tresna setya ing gusti rumeksa bayanata reh kinarya sepuh sang nata sareng miyarsa saniskara tampi duka sang narpati sumung pernajanira.

II. Nuiya jengkar njeng sri narapati prapteng dalu nimbali jineman Ujungsebatang arane prapta ngling sanga prabu apa bener aturing patih Ujungbatang tur sembah Iepat aturipun karya cuwaning narendra abdi daiem sedaya sampun waradin tan wonten waiang karsa.

12. Maiah suka sami ingkang batin mirah sandhang nggih keiawan pangan Iaminya jumeneng rajeng ing kangjeng sanga prabu Iawan malih amba miyarsi swargi Iawan sang nata Ian Ki Patih sampun prajanji saeka praya sareng mukti nyakrawati Ian ngemasi nuiya ramanta seda.

13. Kyana patih mangke taksih urip prayogine menika den ruwat kejawi karsa sang rajeng angsal wewah rahayu dados boten sulayeng janji penarik saking nata suka sanga prabu duk myarsa aturing Batang Ian rinaos leres anulya pinaring dhuwung Ki Jangkungpacar.

14. Jungsebatang kinen nyidra ratri wusnya tampi curiga anulya Ujungsebatang lampahe Kepatihan wus rawuh prapta jejep wonten ing kursi Ki Patih lagi lenggah lawan garwanipun Ki Patih aris ngandika wruhanira umurku kari sawengi pinundhut ing jawata.

15. Garwa sareng myarsa tyas kumitir dadya matur dhumateng kang raka kadi paran ngandikane de kadi sak puniku Kyana Patih nabda mring rabi puluh-puluh sang nata nggugu turing wong dur ingsun ngaturi raharja teka dadi dukane sri narapati .nggugu ture wong corah.

16. Sawusira ngandika Ki Patih kawarnaa ingkang duratmaka wusnya manjing sesirepe anjungkir sarwi naut ing pratala kang jaga sami sadaya sami nendra

Kyana Patih sampun aminggah ngloteng singidan madya ratri dhustha kewuhan tan uning nggone Rekyana Patya.

17. Eling lamun patih remen wajik gya nguculken turangga sajuga duratmaka panggawene dumadya kuda ucul ingkang jaga pra samya guling kuda separan-paran kerah rame umyung Ki Patih sareng myarsa angandika mring game! kang jaga wajik duratmaka ngarteng tyas.

18. Wus dumeling mirenge Ki Patih lamun iku mirenge Ki Patya neng luhur pamidhangane dadya anarik dhuwung Kyai Jangkungpacarira glis apan sampun liniga wus minggah mandhuwur samana wus ginagapan Kyana Patih wauta sampun pinanggih anulya linarihan.

19. Datan pasah Ki Patih ngemasi apan garwa sadaya tan wikan enjing binoyongan kabeh marang jeng sanga prabu dinalemkeun aneng jro puri anulya sri narendra ndugekaken kayun acangkrama marang wana saha wadya pra garwa samya angiring anggrit kidang menjangan.

20. Langkung suka sang nata Ian rayi pisah tebih lawan garwanira trustheng tyas wau langene gantya ingkang winuwus Ki Udara kang neng Kedhiri putrane Kyana Patya wus miyarsa suwur lamun ingkang rama seda pinejahan cinidra mring sri bupati ibu dinalem pura.

21. Byating tresna apan nitih wajik musthi sara mangkat· tanpa bala marang ing wana jujuge ngesti marang sang prabu pisah wadya aneng wanadri amung kayap pra garwa Undara wus ndulu mangu denira singidan apan saking kadohan adingkik-dingkik sareng celak lumarap.

22. Marga nandhang brana datan uning kang merjaya kang wana sinasak durjana datan kapanggoh mulya layon sang prabu kinundurken marang jro puri sawusnya sinaenan ngrembag punggawa gung angangkat putra narendra titilare putra jalu sri bupati Adaningkung arannya.

23. Wus ingangkat jumeneng narpati angrenggani nagri Majalengka nulya peputra sang rajeng ran sang Dyah Ayu Wungu malih putra jalu sawiji Lembumisani nama narendra gya surut Lembumisani gumantya madeg nata angrenggani Majapait Patih Demang Panular.

24. Gya peputra jalu sang narpati apeputra dyan Bratanjung nama kang rama surut gentine aran nata Bratanjung angrenggani ing Majapait nagri gemah raharja Sang Bratanjung sunu Rahaden Angkawijaya Raden Alip kang rama kalangkung asih ginadhang madeg nata.

25. Sawusira surut sri bupati Raden A lip nggentosi . narendra Brawijaya jejuluke akarya patih sampun Gajah Mada ingkang wewangi praja gung kasub ing rat rat Jawa anungkul mangelun ing Brawijaya ratu agung digdaya apan mungkasi panutup ratu Buda.

26. Sri narendra sumpena ing ratri krama antuk putri adi Cempa enjing sang nata amiyos nimbali patihipun sampun prapta ngarsa narpati sang nata angandika wijiling sabda rum wus kepareng ngarsa nata sri narendra Brawijaya ngandika ris mring Patih Gajahmada.

27. Heh patih sira apa wus myarsi raja Cempa adarbe atmaja wanodya ayu kinaot Gajah Mada wotsantun inggih gusti uiun miyarsi Iamun sang raja Cempa darbe putra ayu Sang nata malih ngandika yen mangkono sira utusana aglis sun pundhut karya garwa.

28. Ki Panuiar iku kang sun tuding katemua Ian sang nata Cempa paringna pangestuningwong Ian dhawuhana iku yen atmajanira sang aji sun pundhut karya garwa Panuiar wotsantun Iengser sangking ngarsa nata sak praptane ing njawi budhai tumuii marang nagari Cempa.

29. Sam pun bud hal wau kang tinuding Dyan Panuiar apan sampun prapta ing Cempa cundhuk sang rajeng nata Cempa lingnya rum lah bageya cundhaka aji sira ingutus apa marang anak prabu Arya Panular wotsekar amba ngutus ing putra njeng sri bupati Sang Nata Brawijaya.

30. Angaturken pangestu kang taklim njeng putranta nata Brawijaya katura kangjeng sang rajeng malih amba ingutus yen marengi karsa dewaji putranta si wanodya linamar sang prabu putranta maksih jejaka dereng wonten timbanganipun amukti, nata datan lenggana.

31. Trustha ing tyas salirang pangesthi nanging dereng kawedharing sabda sinamur worken delinge sewu kethi jumurung yen karsendra arsa amipil amung peputraningwang warnane tan luhung tampi sesamining priya durung bisa tuna luwih sri bupati ingkang yogya mulanga.

32. Mengko ingsun tarine ni putri raja Cempa malebeng kedhatyan kepanggih lawan putrane kekalih ayu-ayu kang sajuga jalu apekik kang garwa aneng ngarsa ngandika sang prabu sira ni putra kang tuwa pinundhut mring Brawijaya sang narpati ratu gung Majalengka.

33. Nggih kinarya timbangan amukti Nata Brawijaya maksih jaka durung ana timbangane ni putri wekasingsun aja sira amindho krami sumedya angawula iku ratu agung ya nini den bisa sira witing priya kang dhingin aneng dumadi eca satemah lara.

34. Aja ambeg punggung wani-wani sedyakena gurunadi sira lakonana sak prentahe wong oleh sihing kakung ingkang nora nedya ngewani ategen magu sira yen pinter memuruk ina cubluk tanpa karya .kaya macan satemahe njejemberi den eling aja lupa.

35. Barang ingkang kinarya ing laki poma nini age owahana anrang sesiku elire aja ngunggasken wuwus ngucapaken bagus liyaning kakung salah graita temah solah sendhu aja nganyari sareka wadon iku apes mudha wuta tuli lumaku saking priya.

36. Den abisa sira nimbang !iring karemane iku kawruhana aja kebalik manise apa remening kakung sira uga melua asih resmi binawur trisna den asetya tuhu sang retna duk amiyarsa timbalane kang rama waspanya mijil adres tibeng arasan.

37. Raja Cempa angandika malih nini putri sedyakna martapa tan sun gawani samangke brana busana pungkur mbenjang gampang ingsun angirim nuli sira dandana gya miyos sang prabu panggih duta Dyan Panular ris ngandika raja Cempa semu manis matura sri narendra.

38. Putraningsun pinundhut sang aji tur sumangga sak karsa narendra sun nedya macethekake sun wus percayeng kalbu kurang apa sri narapati kawagan katempuhan ing legawanipun sang putri nulya busana sigra mangkat Arya Panular umiring lampahe aneng ngarsa.

39. Tan kawarna laminireng margi lampahira prapta Majalangka aglis cumundhuk sang rajeng s~mpun amba ingutus dhateng Cempa nglamar sang putri putri adi ing Cempa kang rama jumurung ing mangke sampun percaya mring paduka ing mangke wonten ing margi kendel Garisik kitha.

40. Yen marengi tur amba sang aji atindaka methuk sang kesuma manawi dados galihe karya tandha sang prabu sri narendra teka nuruti ngundangi wadya bala gya miyos sang prabu ginarebeg wadya kuswa tindakira sampun prapta ing Garesik nata miyos sihira.

8. MIJIL

l . Sri narendra sareng aningali marang sang lir sinom pan kumepyur waja muga tyase sang dyah trisna sasat wus anunggil ing rasa sejati arena sang prabu.

2. Gya cinandhak astane aririh bingar ingkang panon sang retnayu mulat warna rajeng pasmonira lir yang-yang tinulis geter tyas sang dewi sinamur ngundang kung.

3. Jrih lumampah pan jajar alinggih lawan sanga katong kang katingal kang rama wulange lir kesambat buta prameswari sang nata ngraketi asta kalih ngrangkul.

4. Gya binekta minggah sang lir ratih ajajar sang·katong dyah tumungkul kalaras liringe sri narendra tansah dennya ngliring dhasar nyata adi putra Cempa punjul.

5. Nora wirang dadi prameswari mengkua kedhaton dhasar ayu persaja semune baya iki paringaning Widhi adhuh ingsun mati yen wurunga pangguh.

6. Apan tangeh renggane kang resmi resmining kang manon sri narendra mangrat Ian garwane sing Garesik wadya Ngambarangin ingkang anjajari samya ngurung-urung.

7. Tan kawarna soiahireng margi Majapait rawoh jro kedhatyan wau ta sang rajeng Ian kang garwa Ratu Dwarawati sang nata karonsih aresmi sih Iuiut.

8. Sang dyah ratu wus eca ing galih miwah sanga katong lami kathah para garwa rajeng sesaosan saking para aji sang Dyah Dwarawati sihira pinunjul.

9. Raja Cempa semana wus asring kirim putra wadon nadyan kirang kiniriman maneh kawarnaa ing Arab negari Kangjeng Sultan Ngarip Trahing Nabi Rasul.

10. Darbe sedherek Nabi Ibrahim pan kaprenah enom

BABAD MA.IAPAHIT/ PARA WALl I - 6 81 ken mring Jawa dadiya gamane binektanan Kitab Kur'an nabi ken ngeslamna ugi ing Tanah Jawa gung.

11. Lan binektan wesi undaratih nguni kang cariyos lorotan Njeng Nabi gamparane Sang Ibrahim wus umangkat saking ing Arab nagari alayar wus nglangut.

12. Kang sinedya Tanah Pulo Jawi asesilih julok tengran Njeng Seh Walilanang rane tan kawarna ing tengah jaladri lampahe wus prapti Cempa kendelipun.

13. Lan sang raja Cempa wus kepanggih ngandika sang katong sang pandhita pundi pinangkane Kangjeng Walilanang anauri saking Arab nagri tedhahe Njeng Rasul.

14. Kinen ngislamaken nata Jawi islama sang katong yen tan islam manggih dedukane ing Hyang Suksma ingkang Mahasuci wus islama aglis anuta Njeng Rasul.

15. Walilanang kemantu sang aji sal putra kang anom arinira Dyah Dwarawatine datan lami rajeng Cempa lalis kang putra gumanti priya madeg ratu.

16. Enengena ingkang madeg aji wonten cinariyos diyu aneng ing wana kalihe jalu estri ageng sutapaning Ki Raseksa lan ni Raseksi ranipun.

17. Kakang adhi anom kang pawestri miyarsa pawartos yen sang nata ing Majapaite bagus anom tur prawireng jurit dadi kundhang estri Raseksi kayungyun.

18. Wingit dadi garwane sang aji Majapait katong tutur marang Raseksa kadange ingsun kakang arsa anyenyethe mring Brawijaya ji nata Majalangu.

19. Ki Raseksa asru denira ngling mongsa karsa katong sira buta amis ing gandane warnanira awarni memedi mundhak apa yayi temah nggege lampus.

20. Ni Raseksi ing tyas semu runtik purwane dipun tog nulya ngucap aris wecanane nalih warna wanodya linuwih nir sipat raseksi tuhu gandrung-gandrung.

21. Anglir pendah widadari swargi raka kagyat anon Dyah Raseksi aris ing wuwuse lah kariya kakang kula pamit dhateng Majapait yun nyethi sang .prabu.

22. Nulya mentar marang Majapait busanane abyor luwih endah yen tinon rarase lamat-lamat kadi sipat putri gendreh-gendreh manis cingak ingkang ndulu.

23. Pengrasane wau widadari Supraba tumurun munggeng ngarsa padha ing lampahe prapta jroning nagri Majapait marengi sang aji siniweng wadya gung.

24. Sri narendra kagyat amiyarsi swarane punang wong Kyana Patih kinen mriksa age katur lamun wonten wanodya di saking amertapi yun nyethi sang prabu.

25. Wusnya katur ngandikan sang aji timbalana mring jro ingsun arsa uninga warnane sang dyah nulya ingandikan aglis lampahe wus kerit prapteng ngarsa prabu.

26. Sri narendra sareng aningali wanodya yu kaot anglir pendah Supraba warnane nulya kondur dyah binekteng puri wus den cengkramani tan kawarneng lutut.

27. Langkung remenira sri bupati tansah akarongron supe marang Dyah Dwarawatine sang dyah rara endhang anggarbini antuk tigang sasi anyidham sang ayu.

28. Nedha gecok mentah den karsani tinurut kemawon ingaturan sang dyah pundhutane wus dhinahar apan nulya ngerik Siyungnya den isis gimbal remanipun.

29. Warna diyu wantah angajrihi kagyat sanga katong ing jro pura gumerah swarane geger alok kalebon raseksi kapita sang aji aglis nyandhak lawung.

30. Gya ingembat arsa den larihi sira diyu wadon aglis mlayu ing wana jujuge marang wana teksih den tututi yata sri bupati getun pungun-pungun.

31. Enget marang garwa prameswari ing Cempa katonton wus umapan pulih katrisnane ingkang warna diyu neng wanadri tekeng sangang sasi mbabar priya bagus.

32. Cahya anglir kang purnama sidi lir dilah mancorong gya ngaranan Dyan Dilah arane tan antara apan ta wus !ami diwasa sang pekik den mong uwa ibu.

33 . Uwa ibu kelangkung dennya sih amanggung ginendhong rina wengi tan pegat pujine mung kang putra kang sinedyeng galih angsal nugraha di mengkua kedhatun.

34. Apan ingwang kelawan ibuning sinrahken ing batos ingkang putra dyan Dilah arane kawarnaa wau ta sang pekik wus diwasa nenggih amothah mring ibu.

35. Lan kang uwa tansah den sungkemi tanya sudarmanon ingkang uwa aris timbalane adhuh angger tan darbe sudarmi iya ingsun gusti sudarmamu jalu.

36. Raden mangka tan rena ing galih pamothah ingepon kedah tanya marang sudarmane uwa ibu kewran ingkang galih yen tan den wartani mbokmanawa nglampus.

37. Dyah rumangsa yen kelangan siwi dadya ngandika Ion lah menenga gustiningsun . angger sudarmamu hiya kang sayekti ya dudu wong cilik sejatine ratu.

38. Nata Brawijaya Majapait kang putra turnya Ion yen makaten kula sowan rajeng ingkang ibu anggundheli aja lunga gusti yen ora den aku.

39. Lan maninge sapa sun tingali Ian sapa kang sun mong Jaka Dilah ameksa ature amalanga kawula lumpati dhinadhunga mami kawula nggih purun.

40. Lah kantuna ibu kula pamit yun suwiteng katong iilgkang ibu asru panangise Jaka Dilah mring uwa apamit kang uwa ngidini anjurung pangestu.

41. Iya muga kulup sira gusti manggiha krahayon amanggiha mukti singgih tembe amit ing dyah kang ibu amijil kang sinedyeng galih marang Majalangu .

42. Tan kawarna lapahireng margi wus prapta sang anom jroning nagri !"ljujug Kayana Pateh Kyana Patih kaget aningali dhumateng sang pekik atetanya arum.

43. Heh Ki Bagus sira bocah ngendi Ian sapa kang tudoh lah ngakua sapa ranmu angger dyan umatur tan uning ingkang wit saking ing wanadri Jaka Dilah ulun.

44. Mila kula sowan mring Ki Patih yun suwiteng katong Kyana Patih aris ngandikane lah ta payo sun irid den aglis sun arsa sumiwi mring Kangjeng Sang Prabu.

45. Patih maglaran miyos sang aji lenggah dhampar kaot pra dipati samya sowan andher gya umiyat sang sri narapati lamun ana jalmi prapta ringin kurung.

46. Kinen mriksa gandhek gya lumaris prapta ringin kurong duta ngucap punapa karsane dene pepe sira den karsani pinangka ing pundi Radyan Dilah matur.

47. Kula tiyang saking ing wanadri datan wrin alingong nggih sumedya ngawula sang rajeng pundi ingkang sudi amastani Jaka Dilah nami duta nulya mundur.

48. Prapta ngarsanira sri bupati gandhek matur alon inggih sampun kang duta mriksane jalma ingkang pepe ngandhap ringin katur niskaraning inggih aturipun.

49. Sri narendra kinen animbali lengser sanga katong nulya enggal lampah age-age ndhawuhaken timbalan nerpati amuwun sang pekik sabdaning sang prabu.

50. Sampun kerit wus prapta ngarsa ji Jaka Dila kinon nunggal para punakawan rajeng Jaka Dilah liniring sang aji ngunandikeng gali~ Kangjeng Sanga Prabu.

51. Ana empere pan ingsun liring sang nata ngedhaton

Jaka Dilah kaparcaya rajeng yata wau Kangjeng sri Bupati pan arsa cengkrami marang ing wanagung.

52. Anggrit kidang menjangan Ian kancil yata sang wiranem Jaka Dilah umatur sang rajeng nuwun duka dasih sri bupati sampun tindak gusti dhateng ing wana gung.

53. Bilih nagri sri narendra sepi keh baya wana greng yen paduka mundhut klangenane buren wana kawula sagahi dhatengipun sami wenten ngalun-alun.

54. Kula kesah ing dinten puniki mbenjang enjing saes sagung buren wana ing dhatenge kagyat myarsa Njeng Sri Narapati apa sira luwih sanggupmu kumenthus.

55. Yen tan tuhu buren wana prapti sira ingsun kethek sun jejuwing sun arya blabare Jaka Dilah matur amba gusti sak karsa sang aji yen abdi tan tuhu

56. Sami njenger sagung kang miyarsi Dyan Dilah wetsinem amit saking ngarsendra lumengser kentar marang manjing ing wanadri Ian kang uwa panggih kelawan kang ibu.

57. Sira kulup age-age prapti kagyat ingsun anon raja putra Dilah Ion ature kula ibu dinuta sang aji apan kinen ngerig kang sato wanagung.

58. Marmanipun tan arsa nindaki cengkrama wana grong kula ampah sang nata kendele sun sagahi dinten benjing enjing dhatengipun sami sato ing alun-alun.

59. Yen tan prapta dinten mbenjing-enjing kawula kinethok binesetan rinujit kulite ingkang ibu Ian uwa nungkemi tyasnya lir jinait amijil rahipun.

60. Sarwi angling ya pagene gusti wani matur katong cumanthaka atalang sanggupe katujune nora den pateni dadi apa gusti angger putraningsun.

61. Katujune sang nata nuruti aturmu nakingong ja kuwatir mengko den terake buron wana barenga Ki Mantri cawet kentar ngerig ing huron wana gung.

62. Pan gumuruh swaraning wanadri myang swaraning agrong kagegeran ing dalu lampahe lir kinerig huron ing wanadri kang pantes den ambil mrih sukaning ratu.

63. Byar rahina catur dhandhang prapti kerid sang wiranom kagegeran umyung suwarane wadya Majalengka keh ningali kentar sampun prapti jalu estri selur.

64. Eram mulat solahe Dyan mantri J aka Dilah kaot lampahira linestarekake huron alas ngurung-urung margi pangurakan prapti sewaka sang prahu.

65. Wadya hala sewaka neng ngarsi pra dipati ahyor wus kadalu dyan Dilah lampahe ngurung-urung mring huron wanadri lampahira manjing munggeng alun-alun.

66. Sakeh huron wana amepaki geng swaranira grong sri narendra ngalem jro driyane dhasar hagus prawira linuwih pantes nemu singgih dadi rowangingsun.

67. Pra punggawa eram aningali ana njenger ndomblong lingak-linguk amyarsa swarane bantheng warak kidang sima kancil waraha medeni kang ajrih mbethuthut.

68. Radyan Jaka Dilah sowan aji doh ingawe katong dyan sumringah majeng ngarsa rajeng awotsari barengan liniring sampunya tinuding bereg sato agung.

69. Sak warnine bujengan wanadri mangke sampun saos nggih sumangga sak karsa sang rajeng sri ngandika ya panrima mami kapracayeng yekti dadya kathiningsun.

9. KINANTHI

1. Sang nata ngandika rum marang Ki Rekyana Patih pan ingsun arsa cangkrama anitih bedhati rukmi Dyan Dilah tan kena tebah Ian garga Dyah Dwarawati.

2. Tanapi Ian para arum witih gerbong Iawan joli ginarbeg kang wadya baia kanan kering ngarsa wuri sami asikep warastra anggerit buron wanadri.

3. Umyung swarane Iun-aiun gumer swara buron muni kang kepranggul ing warastra yen ujara sambat mati neias sukane sang nata muiat kidang ting jempalik.

4. Sang nata angrucat sampun satemahe sara tis-tis bantheng njenggirat katrajang ing paser towok jemparing mbekos nggebres gya lumajar ketadhahan watang titis.

5. Sinosog-sosog ing ganjur anglumba njungkel gumlinting girang-girang esmu deya sagung ingkang aningali apanjang yen ginupita wus telas burun wanadri.

6. Sang nata maglaran sampun Kangjeng Ratu manjing puri sang sri maksih siniwaka ngandika marang ki patih Ki 1 aka Dilah sun angkat lenggaha Palembang nagri.

7. Arana dipati mungguh Arya Damar kang wewangi sun wehi cacah rong leksa sarta ingsun pundhut siwi patih sandika wus undhang pun angkat gung pra dipati.

8. Luwaran kangjeng sang prabu Arya Damar mangkat saking nagari ing Majalengka kendel aneng ing Garesik maksih anata pondhokan kuneng gantya kang winarni.

9. Ana putri luwih ayu lir pujan retna linuwih katur ing sang Brawijaya kinarya garwa taruni sang nata langkung sihira karem ing asmara resmi.

1 0 Dadi garwa sanga prabu putri saking Dwarawati datan rena den wayuha dadya matur nyuwun pamit kundur marang nagri Cempa sang nata kasmaran galih.

1. Nengna kang lagya prihatin sang dyah retna putri Cempa ingkang nggubel ing sang rajeng tansah sinanggeng akrama gantya ingkang winarna wonten trahing kangjeng Rasul kang nurunken ratu Jawa.

2. Nama pandhita Mustakim Ki Seh Ibrahim Asmara ya anake warujune jumeneng sang nata Cempa wau raja pandhita peputra satunggal jalu akekasih Raden Rahmat.

3. Kesah lelana mring Jawi arsa panggih mring kang uwa sadherekira ibune kang garwa Sang Brawijaya prapta ing Majalengka wus kepanggih sanga prabu langkung sukane kang uwa.

4. Sang ratu ing Dwarawati kang pu tra sanes agama Brawijaya timbalane

BALlAD M/\.I A PAHIT / PARA W A Ll I - 7 97 kang putra sinungan pernah ana ing Ngampeldenta nama Sunan Ngampel iku ngandikane sri narendra.

5. A pan ora den wangeni uwong ingkang Tanah Jawa kang kesdu mangsuk gamane angirim arang kang putra Njeng Sunan Ngampeldenta nanging sira sanga prabu Brawijaya dereng karsa.

6. Dadya senengan wong Jawi kang wiwit agama Islam marang Kangjeng Sunan Ngampel nanging garwa sri narendra Njeng Ratu Dwarawatya arsa mangsuk gama Rasul angiman marang kang putra.

7. Matur mring raka narpati yen marengi karsa nata nggih kawula harsa ngaos dhumateng ing putra tuwan sang nata angandika sesenengan nimas ratu ya ingsun pan ora nyegah.

8. Semana Dyah Dwarawati winulang marang kang putra nenggih mring Njeng Sunan Ngampel pendhak dina sampun katam Kur'an miwah kang kitab miwah surasaning ngelmu wus kacakup sang juwite.

9. Langkung sihira sang dewi mring kang putra Ngampeldenta lir toya mili paringe arta tanapi busana tinriman putri Tuban sami kaprenah ing sunu panggihe datan winarna.

10. Atut dennya palakrami Njeng Sunan Ngampel pamitan dhumateng Kangjeng Sang Rajeng tuwin ibu sang dyah retna kundur mring Ngampeldenta sang kalih nembah sang prabu Jengser saking ngarsa nata.

11. Nengna Sunan Ngarl)pelgadhing Putri Cina winursita yen dalu katon mancorong Kangjeng Ratu Dwarawatya semana wus peputra pawestri ayu linuhung tinrimanken mring dipatya.

12. Duk bedhah nagara Bali ing Pe'1gging Handayaningrat nulya malih ing putrane jalu pekik warnanira tinanem ing Madura Lembupeteng wastanipun Putraning Dyah Dwarawatya.

13. Sri narendra Majapait ka.thah putrane ampeyan wus samya peputra kabeh putri sing Bagelen ika putra jalu satunggal tinanem Balega sampun ian Sumenep ing Makasar.

14. Nama Dyan Jaranpanolih apan nulya aR.eputra pawestri tinrimakake Dipati Lowanu ika putra putri maliflnya akrama gawong punika anulya malih peputra.

15. Jalu warnanira pekik tinanem ing Panaraga arane Bathara Katong mangsuli caritanira garwane Brawijaya putri king Cina puniku semana sampun awawrat.

16. Asring kempi mangku sasi Putri Cina ginupita yen dalu katon mancorong garwane sang Brawijaya kalih samya awawrat tiga Wandhankuning iku yen dalu Dyah Dwarawatya.

17. Supena Cina sang dewi katingal sri nata asring anon langkung watir prameswara umatur sri narendra ngaturi mbucal kang maru sang nata anut kewala.

1 8. Gya nimbali Kyana Patih Gajahmada sampun prapta ing ngarsanira sang rajeng sri narendra angandika heh patih ingsun duta Putri Cina den agupuh Paringna mring putraningwang.

l 9. La wan iki surat mami paringna mring putraningwang susuina mring Garesike Ki Patih wus tampi surat tur sembah nuiya mentar Ian sang putri Iinestantun datan kawarna ing marga.

20. Wus prapta nagri Garesik Ki Patih sampun kepanggya Ian dipati Paiembange Ki Patih aris ngandika angger uiun dinuta ing ramanta sanga prabu andhawuhaken timbaian.

2 l . Nedha pekenira tampi ganjarane sri narendra sang putri Iawan surate Sang Dipati Harya Damar mendhak tampi nawaia pinundhi wonten ing ngembun anuiya sinuksmeng driya.

22. Penget surat sun narpati Sri maha sang Brawijaya nata sudibyeng rat kaot Majaiengka diningrat dhanuwa ingkang pangestu mring ki dipati Paiembang.

2 3 . Wiyose ingsun maringi ing Putri Cina ta hiya prayoga karyanen jodho nanging ana waler ingwang sang putri lagya wawrat aja sira nunggal kayun yen durung mbabar putrengwang.

24. Yen wus mbabar jabang bayi sak karsa ja walang driya wus lila lahir batine titi surating narendra sang dipati ngartika Arya Darriar nuksmeng kalbu paran panggoningsun suminggah.

25. Yen wus karsaning narpati dadi mring patih aturna andika matur sang rajeng tur sembah nuwun kawula pinaring garwa nata awit karsane sang prabu mijil saking manah mulya.

2 6. Ki Patih wus mundur aglis marang nagri Majalengka datan kawarna lampahe wus prapta ing Majalengka cundhuk lawan sang nata Ki Patih nulya umatur putra dalem harya Damar.

27. Atur sembah nuwun gusti datan saged mangsulana amung setya ian tuhune kang bekti katur tuwan nuwun amit dipatya lengser saking ngarsa prabu sang nata ngestuti ing tyas.

2 8. Kuneng gantya kang winarnai kocapa dipati Tuban semana kang winiraos kalangkur1g mukti wibawa kekalih putranira Rongga Wilatikta iku alenggah lawan kang garwa.

29. Tarimanira sang aji atmaja sang Brakumara wus putra ro ndah warnane kelawan dipati Tuban jalu pembajengira Raden Sahid kang jejuluk kelangkung bagus warnanya.

3 0. Ragi ngragok dedeg inggil sarira alus awijang nenggih tan wonten cacade amung sawiji cadadnya asring remen kasukan arine wanodya ayu Awasta Dyah Rasawulan.

3 l . Citrane lir Ratih swargi sang retna aremen tapa tansaya imbuh ayune kang cahya mindha kencana prak ati semunira jatmika aius ing tembung tuhu ratuning wanodya.

3 2. Semana kang mindha Ratih tinimbalan mring kang rama munggeng keringe ibune tanapi kang putra priya Dyan Sahid munggeng ngaras Sang dipati ngandika rum dhuh angger sira kramaa

3 3. Miliha putri kang becik putrane para diparya yen ana dadi karsane umatura ibunira ya ingsun ingkang nglamar kang putra datan umatur lajeng kesah mring botohan.

3 4. Angling malih sang dipati marang kang putra wanodya Rasawulan putraningong sira bae akramaa pan sira wus diwasa Dyah Rasawulan umatur mbenjing kula karsa krama.

3 5 . Yen kakangmas akrami kawula pan purun krama ing mangke dereng mangsane teksih remen amartapa nenepi guwa sonya kang ibu tansah rawat luh tan saged malangi putra.

36. Kuneng sang dipati Tuban warnanen wau kang putra kang kesah mring kalangane ngaben sawung sampun kalah keplek kecek tan menang prabote telas sadarum sawunge kinarya tohan.

3 7. Muring-muring Radyan Sahid apan lajeng ngadhang ndalan ambebegal pakaryane pan saben-saben mangkana yen kalah ngabotohan lajeng nyegat aneng lurung tan ajrih rinampok tiyang.

3 8. Kaloka putra ing Tubin digdaya mejahi marga ambebegal pakaryane katur mring njeng sunan Benang yen putra Tuban mbegal mejahi lelurung agung Njeng Sunan mesem ngandika.

3 9. Marang sagi.mg sa bat murid payo padha anggegodha mring bakal wali kinaot Ki Sahid putra ing Tuban iku kekasihing Hyang nanging durung antuk guru muiane meksih ruhara.

40. Nulya pepak sabat murid Njeng Sunan Benang siyaga ngagem jungkat amancorong ngagem serban mawi renda paningset sutra bara kang jungkat mawi sinelut kencana tunggul mutyara.

41. Jeng Sunan nulya lumaris ingiring murid sekabat kalih dasa ndherek kabeh arsa salat marang Mekah samana prapteng marga ing prenahe Raden Bagus putra Tuban kang bebegal.

4 2 . Raden Sa hid aningali manawa na jalma liwat teken jungkat amancorong belongsong tunggul mutyara anulya tinututan Raden Sahid asru muwus Paman endi jungkatira.

4 3 . Dene mencorong den ambil yen tan aweh ingsun rebat yen arsa nyuduk maring ngong lah hiya mara nyuduka ingsun tadhahi dhadha Njeng Sunan mesem amuwus jebeng aja salah karya.

44. Sira njaluk jungkat mami mbutuhake wong lumampah datan akeh pangajine yen sira aremen donya lah ya sira ambila kencana inten umancur ganjaranira Hyang Suksma.

45. Yata ponang kolang-kaling tinudingan mring Njeng Sunan malih dadi mas mancorong selaka inten kumala gumilang ting galebyar Raden Sahid gawok ndulu kami tenggengen tan ngucap.

46. Jeng Sunan alon lumaris pan sareh ing tindakira anjarag wau karsane semu ngenteni kang mbegal duk lagi sak onjotan Raden Sahid nulya emut ngraos lamun kaluhuran.

4 7. Raden Sahid wus pinesthi ing Hyang Suksma pan kawekas ngriku prapta nugrahane osik marang kaluhuran pratandha trah kusuma kapencut ngelmu pituduh rahmate ingkang sarira.

4 8. Akebat dennya nututi mring tindake Kangjeng Sunan tan matur anginthil wae wus prapta madyaning wana wus kendel Kangjeng Sunan angandika mring kang nusul jebeng sira paran karya.

49. Anginthil mring laku mami tut wuri wong arsa salat apa arsa ngemum angger Dyan Sahid matur wotsekar milamba atut wuntat ing paduka sanga wiku dhapur ayun puruita.

50. Kapengin kadya sang yogi sak cipta kula kahana anuwun wejang wiyose kedah amba tuduhena ngelmu kadya Njeng Sunan anuwun wejang satuhu kawula atur prasetya.

5 I . Njeng Sunan ngandika aris apa temen jebeng sira nora goroh mring Hyang Manon sira saguh puruita kapengin kaya ingwang mandiya cipta satuhu yen temen ya temenanan .

52. Nanging abot patukoning wong dadi wali utama dudu brana patukoning mung rila setya legawa tan mingser yen wus ngucap jrih mring guru sih Hyang Agung sun tan ngandel bangsa swara.

53. Pan ora kelawan yekti yektine wong sanggup setya apa wani sira jebeng sun pendhem madyaning wana !amine satus dina yen wani sira satuhu jumeneng seh waliolah.

54. Nembah matur Ki. Mas Sahid kawula sumanggeng karsa tan nedya cidra Hyang Manon senadyan tumekeng pejah kawula tan suminggah Kangjeng Sunan nulya ngrangkul sarwi mesem angandika.

55. Ingsun darma asung margi ing sira Ki Seh Malaya satuhune sira dhewe iya ing sak karsanira tinrima ing Hyang Suksma heh sabat murid den gupuh Ki Jebeng karyakna luwang.

56. Semana Ki Jaka Tubin pinendhem madyaning wana wana gambira wastane kang pinendhem wus tinilar Njeng Sunan laju salat mring Mekah sakedhap rawuh bakdane salat Jumuah.

57. Nulya kundur sigra panggih pan lajeng nganglang buwana kuneng gantya winiraos Rasawulan putra Tuban langkung branta ing tapa angidang salaminipun wanuh Ian kidang menjangan.

58 . Sang retna amanggih beji toyane wening gumilang anylorong katon selane kemriwik ilining toya ayom kauban wreksa wreksa ageng siluk singup kang nginggil pangnya bregagah.

59. Nginggil wreksa dipun nggeni manungsa kang mangun tapa pitekur aneng kekayon wijile kang mangun tapa mulana saking arab tedhaknya Njeng Nabi Rasul awasta Seh Maulana.

60. Seh Maulana Mahribi kang rumiyin angejawa tinuduh marang ramane Njeng Pangran ngantos maruta kinen angislamena wong Jawa kang misih suwung kang dereng ngadeg imannya.

61 . Milane Njeng Seh Mahribi anekung nginggiling wreksa aneges karsane Manon kalilana ngadeg iman aneng alas Bintara janjine mulya linuhung yen ngadeg masjid Bintara.

62. Nanging dereng den lilani ngenteni kang darbe lampah kineker dening Hyang Manon punika ingkang utusan marmane tan pinasang wuwusen malih sang ayu kacaryan ningali tirta.

6 3 . Anulya siram sang dewi lukar aneng jroning toya tan wruh yen ana punang wong kang tapa awas tumingal mring warnane kang siram ayu katon muratipun sang wiku brangta jroning tyas.

64. Sareng cleng kadya saresmi lawan Dewi Rasawulan nanging sabil jro driyane warnanen kang Jagya siram dangu kumkum ing toya duk mentas ngilo sang ayu katon ing pari polahnya.

6 5 . Dangu-dangu aningali layanganing jalma priya taruna pekik warnane kagyat retna Rasawulan jroning tyasnya kagiwang pan kadi asmara lulut lawan kang katon jro toya.

66. Anulya sami ningali sang wiku Ian Rasawulan kadi saresmi karone pinareng dening Hyang Suksma karya titah utama kinarya wijining ratu Rasawulan nulya wawrat.

6 7. Milang kedhep ingkang sasi nulya jabang bayi obah aneng sajroning kalbune sang qyah ngaraos kawirangan dereng krama awawrat kalangkung runtik sang ayu tumenga nginggiling wreksa.

6 8. Sarwi ngucap esmu tangis sapa baya weh memala bisa gawe wirangingong ingsun kenya dereng krama dene pinancawara lah midhuna kang pitekur sirnakna wirang manira.

69. Seh Maulana Mahribi duk myarsa sabda rumintya mudhun saking wreksa alon sarwi njabut dakarira cinipta dadi braja ingaranan braja sangkuh sinangkelit munglang-munglang.

70. Wus prapta tepining beji alon denira ngandika sira bendu mring wakingong wong tapa ngidang dinukan apa ginalih ingwang angintip wanodya adus ingsun wus tan dar be dakar.

7 1 . lngsun iki lir pawestri nora darbe dakar ingwang mung sangkuh gegaman ingwang tinarka nyidra asmara sayekti apan ora sira garbini satuhu saking karsaning Hyang Suksma.

7 2. Rasawulan duk miyarsi mireng wuwuse sang tapa angraos lepat ndherodhog sang wiku nyuwun ngapura ature angrerepa sang wiku kawula nuwun sirnakna wirang maningwang.

7 3. Kawula perawan sunthi kumini tan harsa krama ing mangke kawula mbobot datan ngraos darbe lawan pan namung wewayangan kang wonten sajroning banyu warnane kadi sang tapa.

7 4. Pan namung ujungan liring ampuhe kagila-gila kraos ing tyas kula mbobot kawula nuwun usada anulya sirnakena bebayi kang kula kandhut medala ing margi ina.

7 5 . Yen sang wiku tan nulungi angruwat wirang kawula luhung pejahana ingong mumpung tan wonten uninga sang wiku ris ngandika lah mungkura ariningsun sun undange dimen medal.

7 6. Nulya mungkur sang retnadi pan sarwi angore rema sarwi angepel astane jabang bayi kinethekan kadi angundang sata jabang bayi medallambung manculat lir anak kidang.

BASAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 8 113

7 7. Marang pangkone sang yogi kakung bagus warnanira mancorong mancur cahyane pan kadi wulan purnama tan ana mbing-mbingira wus dhaut aneng swarga gung pratandha ket:asihe Hyang.

7 8. Sang wiku ngandika aris yayi iki tingalana putranira amancorong noleh Dewi Rasawulan ningali ingkang putra langkung trisna sang dyah ayu nanging merang ngaken putra.

7 9. Sang tapa ngandika aris ki bayi sun wehi aran Kidangtelangkas arane dene sira lawan ingwang nuju atapa ngidang Rasawulan nembah tnatur sumangga karsa sang tapa.

8 0. Kawula inggih tan apti amomong Kidangtelangkas sang tapa aris sabdane lah yayi aja mangkana apa sira tan welas mring pasihaning Hyang Agung Rasawulan nulya kesah.

8 1 . Sang tapa susah ing galih kapasrahan ingkang putra wong tapa dede karyane dhasar priya aneng wana nulya mentar sanga wiku mring desa tarub sinedya.

82. Sarwi nggembol jabang bayi wuluh gadhing tekenira kinarya deder sangkuhe kuneng wau kang lumampah prapta tengahing wana kocapa Ni Randha Tarub maksih nom tinilar pejah.

11. SINOM

1. Ni Randha Tarub geng branta titilar mring anak laki tambuh marang tinoleha anak mati bojo mati yen rina tan abukti yen dalu tan antuk turu yen dalu tilem kadhar Ni Randha sak Iapan ngimpi pan katingal kapanggih lawan lakinya.

2. Sung tutur aken narima lawan anyukani esthi alit kinen nyurtenana yen ageng marakken mukti Ni Randha wus atangi mirsa padhang lir andaru tibeng tengah makaman kubure laki Ian siwi wus rahina Ni Randha marang makaman.

3. Sak praptaning pakuburan Ni Randha nulya kapanggih kelawan Seh Maulana Ni Randha dipun tuturi lawan pinaring siwi kinen ngaku anakipun sak lire wus winartan

Ian malih dipun tengeri sangkuh tulup pinaringaken Ni Randha .

4. Sampun tinampen Ni Randha sangkuh lawan jabang bayi sang wiku lajeng lumampah sumedya anjajah bumi Ni Randha lajeng mulih sak praptaning wismanipun undang-undang brokohan putra wayahe keh prapti ambrokohi anak mati pulih gesang.

5. Tyang Tarub kathah kang prapta tuwi bayi urip maning ing dalu sami lek-lekan akathah perpat kang prapti manca kina wus prapti angs~ng pasumbang sadarum bayi nekakken begja Ni Randha sugih tumuli jabang bayi sinusonan datan karsa .

6. Nesep jempole priyangga ayem datan mawi nangis suprandene kuwat langkas gaib takdiring Hyang Widhi kuneng gantya winarni sri narendra Majalangu Sang Nata Brawijaya garwanira kang kekalih sami wawrat mbabar tekeng semayanya.

7. Ambabar kakung sadaya kang mijil sing Dwarawati kakung bagus warnanira ing rat Dyan Brandansurati ginadhang madeg aji gumanti mring rama prabu kang mijil putri Wandhan Ratu Kemaya wewangi inggih jalu ingran Dyan Bondhankejawan.

8. Kang ibu seda kunduran kang putra binucal aglis pinaringken juru sawah kinen ngaku anak yekti pacuhan tiyang alit tan kenging warta ing sunu kuneng ingkang ginarba yata kang winarna malih Sunan Benang enget marang kang pendheman.

9. Sabat murid pinepakan kinen mbekta wadung kundhi Njeng Sunan lajeng lumampah aglis prapta ing wanadri waringin wus kepanggih kathah wreksa angrembuyung anulya binabadan tinegor punang waringin wus pinundhut pendheman putra ing Tuban.

10. Pinernah amben-ambenan lir gaga warnanya putih binekta kundur mring Benang tan winarna aneng margi wus prapteng dhukuh aglis kinitugan sekul baru emut Ki Jaka Tuban pungun-pungun angabekti gya rinangkul Ki Jaka mring Kangjeng Sunan.

11. Langkung sihnya Sunan Benang marang Ki Jaka ing Tuban ingaken kadang taruna pinanggihken Ian kang rayi pinaringan kekasih Seh Melaya wus misuwur panggihe tan winarna atut dennya palakrami Seh Melaya dadi kadang Sunan Benang.

12. Kuneng ingkang pinangantyan Ni Randha Tarub winarni abranta marang kang putra Jamine datan winarni glis geng kang jabang bayi misuwur Ki Jaka Tarub warna bagus utama belaba alus ing budi linulutan mring lare kang sami dolan .

13. Ki Jaka Tarub samana gya remaja putra nenggih aremen dolan mring wana den iring lare lit-alit kathah ingkang tut wuri Ki Jaka aremen nulup wuluh gadhing kinarya nulup kudhela myang peksi saben dina Ki Jaka lali mring wisma.

14. Kang ibu kalangkung susah dene kang putra tan keksi Ki Jaka anulya prapta kang ibu ngrangkul anangis dhuh putraningsun gusti teka ngendi sira kulup sadina tan katingal akarya kepyur ing galih ingkang putra umatur yen saking wana .

15 . lbu kawula anedha wuluh mawi sangkuh mandi ingkang sae tiningalan kula arsa nulup paksi kang ibu sampun ndugi yen wus diwasa kang sunu nulya rinangkul sigra kang putra dipun bisiki apan sarwi pinaring sangkuh tulupnya .

16. Ni Randha Tarub ngandika wus diwasa sira gusti wus sedhenge sira krama miliha prawan sunthi kang sami ayu luwih putrane pratinggi dhusun miwah putrane demang keh prapta ngunggah-unggahi saben dina angger marang pakenira.

17. Lah angger sira miliha endi kang sira karsani mengko sun lamare nyawa mumpung ingsun maksih urip ingsun kepengin ugi angger momong putra mantu kang putra aturira samangke dereng kadugi yen ningali wanodya sami Ian priya.

18. Kang ibu aris ngandika apa angger sira anti rabi widadari swarga dene manungsa tan apti kang putra matur aris kadi mboten sakpunika ing mangke dereng arsa saweg remen nulup paksi ingkang ibu tan bisa malangi putra.

19. Apan sarwi surup arka Ni Randha dennya nuturi dhumateng wau kang putra warnanen sampun byar enjing Ki Jaka mentar aglis apan sarwi mbekta tulup wasiyat sing pandhita ingkang mawi sangkuh mandi tanpa rowang Ki Jaka malebeng wana.

20. Wus prapta madyaning wana priksa peksi ageng muni apan aglis pinaranan kang paksi manggung ngendrani angalih nora tebih Ki Jaka nut paranipun kuneng kang kawarnaa sakawan kang widadari sami siram ing tlaga tengahing wana.

21. Anenggih dina Anggara kasih tengange kang wanci pan saben-saben mangkana yen dina Anggara Kasih tengange ingkang wanci apsari kang samya adus neng tlaga tengah wana catur kehing widadari sampun prapta aneng tepinihg talaga.

22. Sami ngadeg tepi toya cucul sampun lan kulambi atanapi semekannya sineleh gegilang sami pra sami ngirap weni amung kantun tapih pinjung sami ngagem telesan wus salin Dyah Nawangsasi telesannya cuweni kungkum araras.

23. Retna Nawangsasi nyandhak patelesan nggih cuweni Sang Gagarmayang cul sinjang ngangrangan patelesaning Dewi Sukendar salin sarasah patelesanipun wus sami nggebyur toya agenti kasokan sami aceciblon pinantes kadi gamelan.

24. Emban sami sesiratan asuka-suka nglangkungi datan ana dipun taha jalma tan ana udani nora nyana lan ngimpi lamun kalebetan pandung wentis kengis katingal pembayun tan den rawati sang dyah catur sami nandhing payudara.

25. Ki Jaka T~uub winarna kang nulup peksi ngendrani tansaya kalunta-lunta kang paksi amanca warni nenggih kelangan lari Ki Jaka anulya ngrungu widadari asiram Ki Jaka nulya marani apa baya dene neng tengahing wana.

26. Apa jim apa prayangan tuwin peri lawan dhemit yen manungsa iku mokal baya iki widadari ingsun durung udani amateni rarasing rum ngintip njengking ngalungsar mata walangen mecicil ingkang siram datan ana kang uninga.

27. Adangu kuhgkum mring toya cuweni keraket wentis kadi trus rupa telesan wela-wela den tingali nurut lembaking warih akaton sedayanipun Ki Jaka awas mulat kadi pejah tanpa kanin ingkang siram nutug dennya kekosokan.

28. Ki Jaka nuksma jroning tyas kaya paran polah mami dangu tan kena ngandika anulya osiking galih arsa nyeler kulambi sangkuh kang kinarya sampun nyuthik ingkang rasukan kena kang tumumpang nginggil kaleresan kulambine Nawangwulan.

29. Ki Jaka ririh undurnya kang siram tan ana uning

Ki Jaka anulya mentar pan sarwi nggembol kulambi gya mulih sampun prapti nang.ng tan ana kang weruh njujug nglumbung semana anyingidaken kulambi sinelehken tumpukan pari ing ngandhap.

30. Ki Jaka lumebeng wisma amendhet sinjang satunggil atanapi lan rasukan belah banten sari-sari kancinge kencana di kasemekan samiripun inggih cindhe puspita Ki Jaka anulya bali busananya binentingken tan ketara.

31 . Wus prapta pinggiring tlaga aglis denira lumaris Ki Jaka apan rumangkang ngula dumung lampahneki ampingan wreksa malih anjengking ngintip wong adus widadari kang sirarn mambu gandaning sujalmi nulya mesat nyandhak rasukan ngumbara.

32. Kuneng kang ampingan wreksa ucapen kang widadari sekawan .kang samya siram kang tetiga sainpun mulih mring kayangane sami kang sawiji taksih kantun de ical rasukannya tan bisa miber wiyati anglir peksi lumpuh ilang penjawatnya.

33. Tambuh-tambuh raosing tyas sang dyah retna Nawangsasi pan sarwi kungkum ing toya amuwus sajroning galih baya takdiring Widhi tanpa wekasan sun wuwus tan ana kang nulunga kaya paran polah mami nora wurung sun mati neng jroning tlaga .

34. Dadi sang retna pratignya ngandika lawan pribadi sapa baya nulungana anutupi wirang mami lamun jalma pawestri yen nom sun aku sedulur marcapada delahan yen sepuh sun aku bibi lamun noma priya sun aku sudarma.

35. lng marcapada delahan manjinga sudarma werdi yen sepuh sun aku bapa ing awal tumekeng akhir Ki Jaka wus miyarsi pratignyanira sang ayu kumenyut sajroning tyas anulya dhehem sang pekik sang dyah kaget kumepyur sajroning driya.

36. Angraos yen kemanungsan arsa kesah den aruhi Ki Jaka aris tembungnya andika wanodya pundi dene kungkum ing warih ing tlaga tengah wanagung sang retna ris aturnya manira dede sujalmi widadari tinilar mring kancanira.

37. Tetiga sami ngumbara mulih marang ngawiyati Ki Jaka aris wecana dene ndika widadari tan saget mring wiyati sang retna ngucap tumungkul mila kula tan bisa pinalang rasukan mami pan kecakup binekta mring kancaningwang.

38. Tan wonten kang mangsulena sejatine widadari yen ilang kulambinira tan saget miber wiyati balik paduka singgih manungsa aneng wana gung sinten ingkang sinambat ian pundi wismanireki Ki Jaka ngling raningsun Kidangtelangkas.

39. lng Tarub wisma manira kang darbe telaga iki balik manira tetanya sinten nama ndika yayi sang retna anauri Nawangwulan araningsun Ki J aka angandika paran karsanira yayi dene aneng telaga padusaningwang.

40. Dyah Nawangwulan wacana tembungira nggarit ati yen sembada lawan karsa sampun tanggung sanga pekik tulunga mring wak mami nasabi kawelas ayun Ki J aka aris angucap gampil wicara puniki lamun ana janjine kula kaduga.

41. Nawangwulan ris ngandika yen sira nyekapa mami manjinga dadi sudara ing awal tumekeng akir Ki Jaka anauri mung sepala basa iku sang retna aris ngucap Ki Bagus kadi punendi Kidangtlangkas arum wijiling wacana.

42. Heh yayi tutur manira nggih kawula kang ndarbeni sandhangan amung sepala ingsun karya beya rabi sang retna ngandika ris ngamungna dadi sadulur Ki Jaka aris ngucap lamun tan pinareng ugi Kula wangsul mas mirah ndika kantuna.

43. Sang retna kumepyur ing tyas yen arsa tinilar mulih lah inggih den sabarena sae pinikir rumiyin den sami mring basuki mrih sami mindhaka mulur Ki J aka aris ngucap lamun tan pinareng ugi sang retna yu aneng~ih manuksmeng driya.

44. Yen ingsun tan nurutana baya paran wekasaning tan wurung mati neng wana tan ana ingkang ngulari baya sampun pinasthi ing bathara kang linangkung sun krama Ian manungsa nom pekik tembunge manis kang andarbeni tlaga padusanira.

45. Tambuh saure sang retna semune condhong ing galih tumungkul aris wecana kula andherek ing kapti Ki Jaka gya nguculi sinjang kulambi kinandhut aris dennya ngandika lah payo dandana yayi enya iki sinjang sampur Ian rasukan.

46. Alon anampeni sinjang sang retna pan sarwi gliring lir pasopati lumepas lir mesat yuswa sang pekik dyan rempu tyas sang pekik sang retna tyasnya kumenyut wus ngagem kang rasukan aselendhang rangkep samir kadi Ratih ingiring Ian Komajaya.

47. Neng kering Dyah Nawangwulan lampahe datan winarni samana wus prapteng wisma Ni Randha bungah kepati kang putra angsal krami widadari luwih ayu

Ni Randha bojakrama kang putra dipun bojani tiyang Tarub anggili angsung pasumbang.

48. Ri sampune surup arka gumantya padhanging sasi Ki Jaka ngimur ing garwa tembunge lir madu gendhis sang retna Nawangsasi kendel aneng jinem arum akraos jroning manah pisah lawan yayah wibi Radyan Jaka arum wijiling wacana.

49. Yang-yang dewaning papreman kang sawang retna ingukir ukiran retna kumala sun puja dadi mas Ratih ratu ayu ing swargi dadya jimat murtiningrum gusti mariya branta aja ketang yayah wibi amung ketanga dasihe Kidangtlangkas.

50. Sang dyah mesem semu ewa lir thathit amilet ati Ki Jaka nambut angaras sang dyah mengo sarwi njiwit kinuswa wanti-wanti Kidangtlangkas alulut tangeh rengganging resmya ing asmara tan ginusthi aja waleh ing sunu padha kerasa.

51. Amrih gancaring carita prayogi pinunggel kawi

BABAD MA.IAPAHIT/ PARA WALl I - 9 129 tan winarna laminira nggenira apalakrami sang retna anggarbini milang kedhep nulya sepuh aglis tekeng semaya antarane sangang sasi nulya mba bar ..kang putra miyos wanodya.

52. Cahyane mancur gumilang lir pendah purna'tna sidi kang rama langkung sihira kang putra sinung wewangi sang dyah retna Nawangsih rama ibu sih kelangkung !amine tan winarna Ki Jaka amomong siwi lngkang putra datansah aneng ngebanan.

53. Sang retna aris wacana mring kang raka sanga pekik andika tengga dang-dangan nanging sampun salah kardi kula nyeluk pawestri mring lepen dangu tan mantuk sangdyah retna lumampah ngemban putra marang kali ngumbah popok sarwi ngundang rowangira.

54. Wus dilalah karsaning Hyang kang raka dennya nenggani dang-danganira punika dumadakan diungkapi siningkap kekepannya glis dang-dangan pinirsa suwung tan wonten berasira mung isi pari sakwuli langkung kagyat winangsulken kekepira.

55. Kuneng kang tengga dang-dangan warnanen garwa sang dewi retnaning dyah Nawangwulan datan eca kang panggalih dangune aneng kali manahira kepyur-kepyur sang retna osiking tyas iki ngomah salah kardi sang retna yu sigra mulih prapteng wisma.

56. Sapraptane ingkang garwa apan sarwi ngemban siwi wus meneng nggennya karuna ingemban kang rama malih binekta mring pendhapa wuwusen malih sang ayu dangu denira adang wus rampung dennya ngratengi arsa numplak dang-dangane maksih mentah.

57. Nggennya adang kamanungsan pari sawuli pan maksih sang dyah njenger tan ngandika anulya takon mring laki ki omah salah kardi kang raka aris umatur dhuh nimas ingsun ora sang retna kelangkung runtik wus ndilalah tan nggugu jaring wanodya.

58. Lah inggih sira karyaa lesung karya nutu pari jer punika karsa ndika 'tan mituhu jaring estri kalangkung kawlas asih nglakoni nutu sang ayu ing lami-lami telas saya kagagas ing galih mung kang raka tinutuh sajroning driya.

59. Tan winarna laminira nggennya adang cara Jawi Kalangkung awrat punika labete belah jro ngati ati lan beras P<lli anyandhak pusering lumbung tumpukan pari telas rasukan nulya kepanggih Gya ingagem rasukan antrakesuma.

60. Sanget ngungun sang kesuma lir winungu ingkang runtik tan enget trisnaning putra mung ketang cidraning laki tan nggugu jaring estri katitik ing dhustanipun kumbi nyeler rasukan mila sang dyah sanget runtik mit ing laki sarwi ngaras ingkang putra.

61. Ramakne si beng kariya den saget amomong siwi kula mantuk mring kayangan andika sampun pinasthi krama sal widadari doracaramu kalangkung aremen gawe wirang tan nggugu ujaring estri wus pinasthi ndika pisah lawan kula.

62. Ingkang raka angrerepa apurenen ingsun gusti lah tolehen putranira sira tilar priye yayi tan saged momong siwi kang garwa cinandhak luput sang dyah mesat nggegana kang raka keri anangis kawlas arsa sesambat kadi wanodya.

63. Gusti angger mirah ingwang kaya paran polah mami wong lanang amomong putra nora bisa den tangisi sapa ingkang nesepi baya maksih tigang santun lah gawanen putranta dimene panjang kang urip yen wus ageng ingsun ingkang amomonga.

64. Mojar dewi Nawangwulan lamun nangis putra mami katyakena pepanggungan pun beng den unggahna aglis mbesmiya merang putih lawan merang ketan wulung kutugna aneng ngandhap pesthi kula anuruni Nawangwulan pan sampun datan katingal.

65. Mulih marang Suralaya wus panggih gung widadari Nawangwulan gya tinulak tan kena wor widadari dene sampun sesiwi Ian manungsa wadhag iku dadine nanggung aras merang yen wangsula malih Mandheg tengah sang retna amanggung raras.

12. MIJIL

1. Tan winarna ya ta kang tilarsih nenggih sang lir sinom Nawangwulan kang nilar putrane pang ingemong kang raka pribadi langkung kawlasasih Ki Ageng ing Tarub.

2. Langkung sekel sungkawa prihatin dene putra wadon maksih alit tinilar ibune mring kayanganira widadari mila gung prihatin datan saged wangsul.

3. Nanging ana ecaning sudarmi Ki Ageng ing batos duk murcane kang garwa welinge lamun putra yen nangis kepati den unggahna nuli mring panggunganipun.

4. Kyageng Tarub apan sampun kardi pepanggungan agrong saben-saben yen nangis putrane den unggahken mring panggungan aglb kutug menyan amrik kumelun neng luhur.

5. Trus ngawiyat kang ganda duk amrik mangkana sang sinom saben-saben mambu mring gandane gya tumurun mring panggungan aglis nesepi kang siwi yen wus tuwuk wangsul.

6. Yen wus meneng putra nggennya nangis Ki Ageng agupoh ingkang putra pinendhet ge-age ingudhunken sing panggungan aglis langkung sukeng galih Ki Ageng ing Tarub.

7. Saben-saben mangkana sang dewi wus tan winiraos sampun ageng Ki Tarub putrane ingkang rama langkung denira sih dene putra estri tinilar ing ibu.

8. Warna ianglir ilir ibu tan kalih dhasar ayu kaot liyep-lindri ingkang polatane citra nawang purnamaning sasi tuhu yen linuwih qadi kundhang kidung.

9. Yen cinandra warnane sang dewi yen tinon mancorong Kadya emas sinangling semune melok-melok lir padhange sasi dhasar suku alit patut alus lurus.

10. Driji mepet dlamakane manis gamparan mas kaot lamun kengis gumebyar wentise dhasar' kuning anglir bengle kengis lir perada nitis wewangkonge patut.

11. Bathok mangkurep lir mas sinangling sinawang mancorong nawon kemit sang retna tengahe ingkang lagya gumana respati badhong ngudhup turi sinawang puniku.

12. Anglir wijang bahune sang dewi tuhu yen kinaot anraju mas sang retna pundhake astanira lir gandhewa gadhing driji mucuk eri tinon ngrayung-ngrayung.

13. Ngatimumul kenakanya lungit lir mirah dlima nom lunging gadhung sang retna janggane ingkang pipi anduren sajuring lathine sang dewi apan tuhu patut.

14. Grana rungih pepasok amanis matrem kengis tinon apan lungid prak ati semune liyep-lindri lir yang-yang tinulis muyek ulat manis cahyanira man cur.

15. Netra njait semunira lindri kaselon tot ijo ting garencang mungging pilingane renyep-renyep ulat mas0pati liringe lir thathit tingale manguwung.

16. Larapane anyela cendhani alise sang sinom roning imba tumengeng idepe rema memak ngandhan-andhan wilis panjang wilis dadi sinom micis mawur.

17. Dyan Nawangsih wus datan winarni tangeh sang lir sinom yen cinandra sang retna warnane wonten papan ing satengah kodhi dadi wuwuh malih sak kendhang tan cukup.

18. Kurang candra apan luwih warni nenggih sang lir sinom pan pinunggal cinekak kandhane wonten malih yata kang winarni kyai juru sabin ngandika lir madu.

13. DHANDHANGGULA

l. Kawuwusa kyai juru sabin ingkang gadhuh sang raja pinutra kelangkung dennya asihe marang sang raja sunu atanapi wau kang estri rna rang rahaden J aka langkung asih lulut pan kadi nggenira yoga kyai juru bebisik marang kang rabi alon dennya ngandika.

2. Ingsun arsa ngaturaken pari konangana putranta ki Bondhan sira wus weruh adate amanggung sring kelayu kudu melu mrang negari pan ora kena pisah Ki J aka lan ingsun mumpung lagi lunga dolan tungkulena wau ta ki juru sabin dandan arsa umangkat.

3. Putra wayah sadaya kinerig sami kinen amikul parinya sakathahe tyang tetanen anulya mangkat sampun sak kancane ki juru sabin warnanen Raden Bondhan Kejawan kang mantuk saking dolan taken bapa anauri nyai juru semu ajrih angger sudarmanira.

4. Mring nagari ngaturaken pari nora suwe mengko nuli prapta Dyan Jaka asru wuwuse bibi sun arsa nusul mring si bapa marang negari angling ni juru sawan angger aja nusul tan ana rowangmu nyawa a pan adoh negari ing Majapahit asamar aneng marga.

5. Apan nulya lumajar pribadi Raden Bondhan nusul mring nagara tanpa rowang ing lampahe tan kawarna ing ngemu Raden Bondhan wus prapteng nagri anjujug pagelaran ki juru tan weruh Dyan Jaka lendhotan pundhak yata kaget sak rowang ki juru sabin yen ingkang putra prapta.

6. Atetanya kyai juru sabin adhuh nyawa sapa rowangira Rahaden Jaka ature mlaku pribadi ingsun arsa marang sajroning puri anabuh gangsaningwang Sekardlima iku kelawan Ki Keboganggang iya iku pan gangsanisun pribadi kagyat ki juru sawah.

7. Tebah jaja juru sarwi angling adhuh angger dadi apa sira pasthi kinethok janggane pinaten mring sang prabu sak rakyatku tan ana keri Dyan 1 aka ginondhelan andhupak anyikut ki juru tiba kelumah yata lajeng Ki Jaka lumebeng puri tan ana kang uninga.

8. Kathah wadya tuwin para mantri ingkang saos nging tan ana wikan marang Dyan Jaka lebete sareng prapta alungguh Raden Bondhan neng bangsal krawit panggenaning gamelan anulya tinabuh kang gangsa Sekardelima lawan malih Keboganggang kang tinitir kaget wong dalem pura.

9. Sri narendra pan duka tan sipi wadana brit lir pendah sinecang kumedhut padon lathine ngandika sanga prabu dhawuh marang niyaga estri lah sira mariksaa sapa ingkang nabuh gangsa si Sekardelima yata mentar nulya niyaga pawesteri lampahe gegancangan.

10. Gangsa maksih tinabuh tinitir niyagestri yata sak praptanya tumingal kalamun lare kang nabuh gangsa iku sarwi lungguh ing kanthil gadhing sarwi amalang kadhak duta asru muwus sira iku bocah apa nabuh gangsa sarwi lungguh kanthil gadhing ing ngendi wismanira.

11. Dene sira teka wani-wani nabuh gangsa kagungan narendra baya sira wus pesthine pinaten mring sang prabu apa sira wis bosen urip sira anake sapa Ian sapa aranmu sumaur Rahaden Jaka iya ingsun anake ki juru sabin si bapa aneng jaba.

12. Wong anabuh gangsa SU!l pribadi lah matura marang sri narendra apan iya aturingong duta kalih gya mundur sami ngungun sajroning galih prapteng ngarsa narendra duta kalih matur inggih sampun amariksa ingkang nabuh kagungan gangsa kekalih tinanya aturira.

13. Anakipun kyai juru sabin nggih sak pangon wancine punika kelangkung bagus warnane ing mangke bapakipun juru sabin wonten ing njawi sang nata duk miyarsa kraos jroning kaibu iiang sak kathahing duka nuii mesem sri narendra Majapait ngandika mring pawongan.

14. Lah den enggai metuwa ing njawi bapakane sira timbaiana iya marang ngarsaningong pawongan nuiya metu wus kepanggih Ian juru sabin duta ndhawuhken sabda Ian nuwun ki juru datan ngraos darbe gesang gugup ing tyas Iawan kyai juru sabin sampun prapteng ngarsendra.

15. Gugup ing tyas kyai juru sabin sampun prapta byantara narendra Iir konjum siti mukane ngandika sanga prabu anakira Iumebeng puri ya apa mengko sira angajak Iumebu umatur ki juru sawah saha nembah kawuia mboten udani sang nata ngandika.

16. Yen mengkono heh ta juru sabin anakira agiis timbaiana praptaa ngarsengong kene tur sembah nuiya miebu Iangkung geter ki juru sabin kang putra pinaranan kepangguh alungguh Ki Jaka neng kanthil denta nulya angling wau ta ki j uru sabin angger sira ngandikan.

17. Iya marnag Kangjeng Sri Bupati payo enggal aja kelayatan putraningsun dipun age Raden Jaka tumurun kering marang ki juru sabin prapteng ngarsa narendra Brawijaya ndulu anukmeng sajroning nala njenger mulat ningali marang sang pekik dene bagus kalintang.

18 . Angandika Kangjeng Sri Bupati heh ta sapa jenenge nakira ki juru atur sembahe punapa sangat prabu inggih mundhut nami pribadi Raden Bondhankejawan mesem sanga prabu dangu-dangu ris ngandika iya marang dhumateng ki juru sabin den perak ngarsaningwang.

19. Atur sembah umarek sang aji juru sawah nulya binisikan dhumateng Kangjeng Sang Rajeng Majapait wus sepuh mula sira ingsun wartani !an maninge ta sira iya ingsun utus putranira kaki Bondhan singkirena saking nagri Majapait lah iya putranira.

20. Ya meh bedhah nagri Majapait putraningsun sira pasrahena si Bondhankejawan age ing dhingin darbe ingsun pawong sanak amangun tapi dhedhukuh aneng wana Ki Ageng ing Tarub ya pasrahena ing kana putraningsun pesthine yen wus udani wus sidik paninggalnya.

21. Lah ta mangsa boronga Kiyai Tarub iku wijiling atapa weruh sak durung-durunge ya den enggal lakumu kaya sira nora menangi nrusake Majalengka ing wirayatipun ya mengko iki wekasan dudu liya kang mbedhol ing Majapait maksih nak putuningwang.

22. Matur nembah kyai juru sabin sinten ingkang purun ing paduka ratu digdaya kinaot rat Jawa sami nungkul tanah sabrang sami tur bakti sowan mring padukendra sadaya sumuyut tan wonten puruna malang sri narendra ngandika mring juru sabin lah teka aturena.

23. lya mbenjang ingkang anggenteni anakira si Bondhankejawan iya sak turun-turune ing rat Jawa kang mengku miwah sabrang samya sumiwi putranira Ki Bondhan ingkang darbe turun lah age sira mangkata lawan iki si Bondhan ingsun paringi keris kekalih ika.

24. Wus pinaringaken ingkang keris mring kang putra Dyan Bondhan tur sembah angaras pada sang rajeng ingemek ingkang embun wus mangkata putrengsun kaki ingkang putra wotsekar lumengser ing ngayun wus prapta jawining kitha raden putra kelawan ki juru sabin andarung lampahira

25. Lajeng saking nagri Majapait raja putra lawan juru sawah tan mawi mampir wismane Tarub sinedyeng kayun tan kawarna lamineng margi prapteng tengahing wana binegal sang bagus jalma catur kathahira ingkang mbegal dhumateng sang raja siwi radyan kinrubut kathah.

26. Raja putra pan ora gumingsir kinipatken tur kinalang-kalang arsa jinaluk kerise apan rinebat purun Raden Bondhan dipun larihi Ki J aka nora pasah

BABAD MA.IAPAHIT/ PARA WALl I - 10 145 raden narik dhuwung sinuduk waiikatira ingkang mbegai aniba nuiya ngemasi dhuwung pugut sak beras.

27. Kari kang tri sami anyuduki gya cinandhak wus den adu kumba wong katri sareng pejahe Raden Bondhan amuwus apratignya ing wu"ri-wuri sakehing nak putuningwang aja nganggo dhuwung ingkang awak-awak waja marmanipun tedhak Mentaram tan keni ngagem kris awak waja.

28. Gya Iestari Iampahe dyan mantri pan semana Ian ki juru sawah angaier ngilen Iampahe nengna ingkang Iumaku kawarnaa kang mangun teki kang brangta momong putra Ki Ageng ing Tarub keiangkung kaweias arsa tiniiaran putra wanodya satunggii dadya ewuh ing driya.

29. Wayahira gya rumaja putri mider ing rat pan mangsa oieha kadi retna ing warnane lir kembar Ian sang ibu ing warnane retna Nawangsih pantese anuruna marang para ratu kang rama aris ngandika putraningsun sira ni rara Nawangsih sira atetebaha.

30. Anggelara kelasa kang resik lah ta payo rara dipun enggal Ian sira sadhiya jambe ing mengko ana tamu tur kesuma ingkang sawiji karo pamomongira sang retna agupuh anggelar lampit kelasa tan antara kang tamu anulya prapti kandheg aneng plataran.

31. Kyageng Tarub nulya ngacarani lah ing riki para alinggiha anulya linggih kang kinen raden lenggah ing pungkur juru sawah kang aneng ngarsi sampun sinungan boja lenggah tan adangu matur ki juru sawah pan kawula ingutus sri narapati marek dhateng paduka.

32. Angandika njeng sri Majapait ingkang putra kinen turken tuwan inggih punika warnane angling Ki Ageng Tarub lahta inggih ki juru sabin pekenira atilar mangke raja sunu manira sampun anduga ing semune sri narendra Majapait wus ana ing manira.

33. Sinugata kyai j uru sabin wusnya dhahar anulya pamita lumengser saking ngarsane yata Ki Ageng Tarub sak undure ki juru sabin Raden Bondhankejawan alenggah tumungkul sang wiku aris ngandika lah ta raden apa krasan ana ngriki dhedhukuh aneng wana.

34. Kyageng Tarub angandika malih iku kaki sanakmu wanodya siji tinilar ibune" kelangkung kawlasayun sun arani rara Nawangsih sira kadange lanang sang retna inguwuh heh rara sira mreneya kakangira yaiku kang lagya prapti kang teka angumbara.

35. Amituhu ni rara Nawangsih sak welinge wau ingkang rama wantunipun maksih rare yuswa sadasa tahun warnanira lir widadari dereng wruh subasita sang retnaning ayu ngajengken birahi sekar mbangun turut ri sang dyah retna Nawangsih sak welinge kang rama.

36. Sang retnayu langkung lulut asih mring kang raka Dyan Bondhang kejawan apanta kakang basane lir tunggal yayah ibu pangrasane sadulur yekti mila tan taha-taha kesumaning ayu tan ana rasa rumangsa dhasar maksih timur sinungan weweling yen iku kakangira.

37. Kyageng Tarub angandika aris sira raden sun lih namanira saking karsaningsun dhewe sun buwang nama kruhun Raden Bondhangkejawan nenggih sun elihaken nama lamun sira serju Dyan Lembupeteng prayoga ngemper - emper tedhak turun Majapait Ki Jaka tan lenggana.

38. Kawarnaa apan sampun alami Raden Lembupeteng langkung krasan Ki Ageng langkung asihe marang sang raja sunu anglir putra nggenira yogi pan ora taha-taha Ki Ageng ing Tarub nggenira angaken putra Raden Lembupeteng klangkung denirasih tansah dinama-nama.

39. Dhasar tapa tingalira ·sidik pan wus wikan sak ingering jagad pan ora samar tingale marmanira lestantun sak osike wis oleh wangsit pan sampun kautaman sira sanga wiku ing wau raja pinutra datan pegat winisik marang sang yogi Kawekasaning tunggal.

40. Raden Lembupeteng kang winarni saben dina wonten ing pegagan anenandur pakaryane pan kathah warnanipun ing pegagan dinulu asri mila mawi kiriman yen mulih wus surup lagi remen neng pegagan sak pakone ing guru dipun lakoni saben dina mangkana.

41. Kang winarna Ni Rara Nawangsih wayahira gya birahi sandhang pantes sak pari polahe tansaya wimbuh ayu Ian kang ibu datan kekalih Iir satu Ian rimbagan warnane dinuiu pan saweg turun sapisan Oyah Nawangsih ingkang ibu widadari ingkang rama manungsa.

42. Sang retna ngajengken birahi warnanira lir gambar wangunan milih tumandhing warnane cen cinandra sang ing rum luwih warna pan kirang kawi tan ana winaonan ratuning wong ayu mila dyan Iangkung kasmaran rina wengi tan ana kecipteng gaiih mung arine sang retna.

43. Panuwune pinanggihna nuli Ian kang rayi ni rara kasiyan tan keiar nandhang brantane laminya tan winuwus Lembupeteng kang nahen branti manggung tumut ambabad neng pegaganipun sonten mulih enjang kesah anglipure brantane pinurih lali laliya malah branta.

14. ASMARADANA

1. Saking sanget ageng branti supe dhahar lawan nendra sipeng aneng pagagane sedalu natas rahina aminggu nora ngucap aribet tyase sang bagus mung Nawangsih kang cinipta.

2. Punakawannya sang pekik sawiji tan betah tapa nulya pamit mring gustine arsa mantuk marang wisma panggih kesuma rara gusti kula nyuwun sekul sedalu tan saged nendra.

3. Rahaden inggih tan bukti atengga wonten pegagan dados gusti inggih luwe yata Ki Ageng mirsa ature perpatira ngandika mring putranipun nini sira angirima.

4. Kakangira nora mulih sawengi tunggu pegagan pesthi yen perih atine sira dhewe angirima marang ing kakangira Ian den idhep kadang sepuh iku gegentining bapa.

5. Sang retna gya nggegorengi ginelak nggenira bethak wus samekta mentar age angirim marang pegagan kairingken pawongan sekawan wau kang tumut mbekta sekul lawan dhulang.

6. Kang sawiji nggendhong kendhi malih dhulang dhedhaharan tan winarna ing lampahe wus prapta aneng pegagan panggih lawan kang raka sami lenggah aneng gubug sang retna aris wacana.

7. Kakangmas lenggaha dhingin yen luwe sira dhahara mengko tumandanga maneh rahaden anulya lenggah sumandhing arinira sarwi nyandhak astanipun kinipatken mring sang retna.

8. Sang dyah angling esmu runtik prakawisnya nyepeng asta nora presaja lungguhe Ki 1 aka mesem ngandika kaleru ari ingwang ingsun arsa nyandhak kelut keleru mring astanira.

9. Yayi aja sira runtik nadyan ingsun anyekela mring astane kadang anom kadang tuwa wus kawenang ingsun gentining bapa wenang nggendhong ngemban ingsun menawa sir a amular.

10. Aja runtik sira gusti tulusa asih mring kadang bener sira duka mring ngong perih temen atiningwang sawengi akaripan aneng gubug datan turu kelawan ingsun tan dhahar.

11 . Sang retna welas ningali nulya miyosken kintunan sekul kelawan ulame wus rinakit ngarsanira nulya wijik rahadyan . aris ngandika sang bagus yayi payo sareng dhahar.

12. Sang retna welas nuruti nulya wijik tumut dhahar anglegani ing karsane nanging radyan meksa ngangkah nuruti brantanira nggenya dhahar den dedangu ngepel sekul pangkeredan.

q. Api-api sered bukti kepelan tinutul sang dyah kena kang kiwa pipine sang dyah kagyat kendel dhahar radyan dhahar kepelan nggennya dhahar den dedangu man tun seret nggenya dhahar.

14. Sang retna pan esmu runtik merang tumingal mring radyan saya sanes grahitane basakena kakangemas jarene kadang tuwa dene nutul pipiningsun kaya wong mendem polahnya.

15. Pantes dudu kadang yekti dene nutul pipiningwang lir nutul pipining bojo njare angaku kadang sun kirim nyekel tangan sun tuturke ramaningsun pesthi kinethok jangganya.

16. Sang dyah asru denira ogling Dyan Jaka awas tumingal yen rayi runtik galihe arsa rinangkul sang retna sang dyah ngendrani medal saking gubug gya lumayu lajeng kondur niJar rowang.

17. Pawongan kalih nututi tumut kondur gustinira Dyan J aka getun mana he kawanguran ing sang retna getun ing solahira tan wande sang retna wadul marang sang raja pandhita.

18. Ki 1 aka tan sae mulih merang marang sang kusuma pawongan wus kinen muleh dhaharan sami tinilar kuneng gantya winarna wuwusen sang dyah akundur prapta ngarsane kang rama.

19. Matur wewadul anangis aturira megap-megap tan ginugu mring ramane ing purwa madya wusana ature sang kusuma kang rama ngandika arum nyawa aja ngrudah manah.

20. Nuruta ujar kang becik wruhanira nini sira Ki Jaka iku yektine dudu kadangira lanang · iku putraning nata raja putra Majalangu pan angenger marang sira.

21. Pantes wae lamun wani anggegunjak marang sira jer wus lawas aneng kene ngenteni birahinira ing mengks> nini sira wus diwasa putraningsun wus sedhenge sira krama.

22. Lah sira kramaa nini kelawan pacanganira Lembupeteng putra rajeng pira-pira nini sira anake dhudha papa kinarsan putraning ratu sasat sira krama dewa.

23. Sang retna ken del tan angling osiking manah mangka kadi muiane wong kae sembrana angarah prana wong wus oleh parentah katujune cangkemingsun wora muni nyanyah-nyunyah.

24. Kang rama waskitheng galih anglirik marang kang putra dinulu sareng karsane tumungkul anggarit lemah semune anggrahita sarwi uthik jempol suku pratandha yen arsa krama.

25. Kuneng kang tirari krami ucapen wau Ki Jaka tinimbalan mring ramane . wus prapta aneng ing ngarsa Ki Ageng ris ngandika Lembupeteng putraningsun ingsun titip arinira.

26. Aja ta kepara tebih arinira Ni Kasiyan prayoga karyanen jodho nanging ta den sabarena akrama maksih bocah luwih bodho blilu cubluk Dyan Jaka nuwun tur sembah.

27. Langkung nuwun radyan mantri amba pinaringan jimat retna kumala kinaot dadosa jimating gesang donya prapteng delahan sang tapa suka tyasipun myarsa ature kang putra.

28. Ki Ageng sigra nimbali marang kulawangsanira samya kinen asesaos masang tratag lan tuwuhan lawan kinen memajang aglis tumandang sedarum sumekta ing pepajangan.

29. Pan lajeng midadareni kumendheng kang pepajangan kadi suwarga yen tinon kumutug kukusing merang ketan ireng kinarya kukusira pan kumelun kinarya ngaturi garwa.

30. Sang kesuma Nawangsasi datan dangu nulya prapta manggihi marang putrane kusuma Rara Kasiyan anulya pinaesan pinenganggyan abra murup busana saking kaswargan.

31. Gandanira amrik wangi sang dyah wewah ayunira kadi murca sak pandulon gawok kang sami tumingal marang Rara Kasiyan dene tan ana kang weruh nggenira ngagem busana.

32. Sawusira den paesi kusuma Rara Kasiyan pinasrahaken ramane mojar Dewi Nawangwulan ramakne beng mreneya Iah iki pasumbangingsun kang wus kagem putranira.

33. Andika panggihken nuli ayun pirsa mantu dika yen pangguh ingsun muleh Ki Ageng aris ngandika sun andheg sira mirah padha momong putra mantu sunanti-nanti sihira.

34. Mojar Dewi Nawangsasi inggih kawula tan kena yen tunggal manungsa maneh luhung silih yen manungsa kenging tunggal Ian ingwang Ki Ageng aris amuwus yayi ingsun melu sira.

35. Kang garwa aris nauri nggih benjang kawula bekta yen · sam pun momong wayahe mbuh-embuh ingkang rinasa lah p\mdi mantu dika warnanen wau sang bagus apan sampun rinesikan.

36. Pinanganggyan adi luwih ingagem raja kaputra kencana retna kinaot murub mubyar ujwalanya dhasar bagus utama rinengga busana murub sirna kamanungsanira.

37. Lir Hyang Asmara kang warni kang mulat langkung kasmaran duk busana sira raden andika marang teratag anulya prapteng ngarsa sang dyah pinethukken gupuh kinanthi mring ibunira .

38. Ki Ageng ngandika aris mring kang putra Raden Jaka lah pondhongen putraningong gawanen munggah mring tilam Dyan Jaka awotsekar nulya pinondhong sang ayu binekta mring tilam sekar.

39. Sadaya wus tata linggih atarap kang kulawangsa sami manggihi panganten nulya boja krama medal njawi lebet warata boja krama langkung agung kulawangsa sami suka.

40. Panganten wus tata linggih lir Ratih ian Komajaya kang mulat branta manahe mbangun turut Dyah Kasiyan kinen sareng adhahar Ian kang raka sareng kembul sang retna ndherek kewala.

41. Dhasare wus wanuh dhinging milane tan mawi taha amung ngenteni ijabe wus tita kang boja krama mundur brekat sedaya Nawangwulan pamit mantuk sak pandurat nulya sima.

42. Kyageng Tarub kari brangti gya ngiwa marang ing langgar amemuja mring Hyang Manon tulusa kang putra kenya nggenira palakrama enggala peputra kakung kinaota ing sesama.

43. Sang retna Kasiyan brangti mirsa semune kang rama kasmaran marang ibune akendel datan ngandika aneng ing jinem sekar kang raka tansah angimur arum wijiling wacana.

44. Yen sekara sira gusti sekar dewa ndaru swarga kang uwit emas geligen kang patra suwasa mulya perdapa mirah sela kang pentil inten jumerut baya wohe Dyah Kasiyan.

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - II 161

45. Aja liya kang ngundhuhi mung Lembupeteng ngundhuha wong ayu kawula ngenger den asih marang pun kakang aja tanggung mas mirah amupu wong kawlasayun pun kakang mangestu pacta.

46. Sang dyah anglin& esmu manis gandes temen yen micara sejagad pan durung tumon ujare angaku kadang sun kirim nyekel tangan mriksa kelamun gumagus mangsa sun gelem ngirima.

47. Kang raka mesem ngarasi sang dyah mengo nyengkah jaja sinambut tangkis astane pinangku sang dyah kelesan polah-polah sesambat ukel lukar layon mawur riwe mijil lir kinuras.

48. Tangeh renggane kang resmi sinamun samya karasa pinunggel ing caritane sih siniyaning akrami !amine tan winarna nyidham kaworan sang ayu ri sedheng apepasihan.

49. Nengna kang lagya prihatin gantya ingkang winursita ing Palembang winiraos Sang Dipati Arya Damar langkung mukti wibawa sugih garwa donya sunu garwanya ingkang panengah.

50. Tarimanira sang aji Brawijaya Majalengka Putri Cina kang wus mbobot mapan lagi pitung candra anyumpena mangku wulan marmane binuwang prabu ginalih ngendhih nagara.

51. Mila neng Palembang nagri welingira sri narendra yen dereng mbabar putrane tan kalilan anunggila ing carem sa cum ban a ing mangke wus mbabar kakung warnanya bagus prawira.

52. Raden Patah kang wewangi ambege kumala retna belaba asih dasihe sabar susila ing krama tan ana renguning tyas welas asih mbangun turut sak wulange ibu rama.

53 . Kang ibu tinutur malih ing mangke sampun patutan lan dipati Palembange akakung bagus warnanya nenggih jejulukira Raden Husen namanipun sami genge lan kang raka.

54. Raden Patah langkung asih mring kang rayi Raden Timbal tan mantra sanes ramane pan kadi tunggal sak yayah kang rayi nut ing raka sami ngaji reman ngelmu ngaji sastra J~wa Arab .

55 . Dyan kalih lantip in ggalih enggal putus in~ aksara rama ibu suka tyase putra kaih mbekta begja semana inimbalan mring kang rama kalihipun wus mungging ngarsa tur sembah.

56. Sang dipati ngandika ris Patah Timbal putraningwang lah anggonen selawase ja ketungkul ulah sastra ngaraha kawibawan sadhengah kang begja kulup ing Palembang magangana.

57. Lah munakawana kaki mring Sang Prabu Brawijaya iku kang masesa ing reh mring sagung para dipatya Tanah Jawa Ian sabrang sira Patah jatinipun ya atmaja Brawijaya.

58. Marma dadi putra mami katut marang ibunira tinarimakaken mring ngong Jagi mbobot pitung candra marmane ibunira tinarimakaken mring sun selawase ngandhut sira.

59. Asring kempi ing sang aji ibunira ya katingal amangku rembulan gedhe saben ratri ya mangkana watos sang sri narendra yen sira ing akiripun lamun wus akhir diwasa.

60. Sumelang tyasnya narpati yen tembe ngrebut negara ngalahaken ing putrane kang bakal umadeg nata neng nagri Majalengka Bondhansurati ranipun Kang miyos garwa pangarsa.

61. Ya wus begjaningsun gusti kudu darbe putra sira ya ingsun gadhang ing tembe gumanti kepraboningwang mengkua ing Palembang jer sira putra ngong sepuh ingsun titip arinira.

62. Lamun oleha ingkang sih Marang Kangjeng Sri Narendra arinira kaki raden wajib sira ngingonana kang putra ingandikan sira den idhep nomipun putra kalih sareng nembah.

63. Dyan Patah garjiteng galih angraos wiji binuwang marang kang rama sang rajeng pinupu kang rama Plembang sanget panlangsanira marang ingkang Maha Luhur datan ngraos darbe jiwa.

64. Lan ketang sihing dewaji apa kang sun wa lesena nggennya momong sak !amine duk ingsun durung binabar malah prapteng diwasa ing mangke asung pituduh rahaden datan lenggana.

65. Raden Patah nulya pam it ian kang rayi Raden Timbal wus klilan sigra sinangon putra bekti ngaras pacta tinimbul mring kang rama emban prepat kinen tumut kang rayi gya atut wuntat.

15. PANGKUR

1. Raden kalih wus luwaran saking Plembang nitih baita kunthing wong kalih dasa tut pungkur sami putra dipatya sampun layar ing marga datan winuwus wus lepas ing lampahira ing Palembang wus kawingking.

2. Wus prapta ing Pulo Jawa raden kalih wus mentas ing pasisir ing Cirebon sampun rawuh panggih Pangeran Modang raden kalih tinakonan karsanipun pra samya atur prasetya yen arsa mring Majapait.

3. Pangeran Modang waskitha lamun Raden Patah badhe nerpati raden sinemonan ngguyu kanthiya puruita marang Ngampel agampang wong dadi ratu langkung nuwun Raden Patah semuning tyas walang galih.

4. Sawengi aneng jro pura Poncowati sedheng glurug Mring Nglengka nambak samodra raden kalih njeng pangran langkung asih akathah panusikipun dyan kalih ngaken kadang sareng enjang raden kalih pamit sampun dyan kalih sareng tur sembah gya mijil saking jro puri.

5. Raden lajeng lampahira apan langkung ing wana Roban nenggih wong kalih dasa tut pungkur lestari lampahira wana Roban angkere kalangkung-langkung akathah ingk<rng binegal sarpa sima senuk mandi.

6. Angkere kagila-gila keh lelembut lan dhemit ngadhang margi akathah panggodhanipun nulya wonten tyang mbegal jalma catur angadhang aneng delanggung anyeluk ingkang lumampah angalang tengahing margi.

7. Pangajengira satunggal meksih !are Kyai Wana araning desa Salam dunungipun lola tan darbe bapa bocah yatim nging digdaya teguh timbul yen angsal nggennya bebegal sinungkem jalma kang miskin.

8. Nora remen raja brana amung remen ginunggung wani mati yen mbegal ngadhang delanggung suka mbegal tyang kathah Raden Patah kalihdasa rowangipun binegal amung wong papat Raden Patah kendel aglis.

9. Sireku arsa punapa uwong papat ngandheg jalma lumaris Ki Wana aris sumaur sun njaluk sangunira sun wehaken wong mlarat miskin kelangkung ingkang ora bisa mangan telungane sira sugih.

10. Raden Patah sru ngandika bener sira ingsun kang luwih sugih raden ngambil usus-usus kang isi dinar dhirham Kinalungken mring Ki Wana kang sus-usus ingkang isi dinar dhirham Ki Wana tan bisa angling.

11 . Wong sekawan datan ngucap mitenggengen blilu tan wruh ing jalmi Raden Patah nulya langkung sak rowangira liwat tan antara sak onjotan tebihipun Ki Wana sak rowangipun eling aningali jalmi.

12. Telas manahe Ki Wana ngucap tobat yen mbegal malih-malih wong sekawan sami nusul · umiring Raden Patah sarwi matur ajrih tobat mring sang bagus lawan pasrah jiwa raga sak parane atut wuri.

13. Raden Patah angandika sun tarima Ki Wana melu mami sira sun wehi jejuluk arana Wanasalam dene sira Wanasalam asalipun Ki Wana matur sandika sak karsa dhateng nglampahio

140 Wus lajeng sami lumampah Wanasalam ngawula mring sang pekik sak parane atur pungkur wus lepas lampahira tan winarna !amine aneng wana gung wus dungkap jajahinira nagari ing Majapait.

15 0 Kari lakon tigang dina duginipun negari Majapait semana aneng marga gung Raden Patah ngandika mring kang rayi Raden Husen ariningsun payo padha andum lampah sira banjura angabdio

160 Marang nata Majalengka amaganga manawa oleh kang sih aja walang galih mring sun magang ana Palembang apan sira ingkang darbe warisipun dene yayi karsaningwang nutugaken dadi santri.

17 0 Kang rayi nungkemi pada sru karuna sambate amlas asih kang raka ngling sarwi ngrangkul yayi aja karuna lah gugunen amrih arja ujaringsun lamun ingsun bareng magang mring sira ngewuh-ewuhi.

18. Dene wong kang kalihdasa ya gawanen mring nagri Majapait wus telas nggennya pitutur kang rayi kinen mangkat amit nembah kang rayi mangkat karuhun lawan prepat kalihdasa lampahira mandheg nolih.

19. Wus antara sak onjotan kang lumampah nulya raden lumaris Wanasalam kang tut pungkur lawan emban sajuga Raden Patah mring pesantren karsanipun pan arsa neng Ngampeldenta wus lepas nggenya lumaris.

20. Nengena ingkang lumampah kawarnaa Njeng Sunan Ngampelgadhing wus !ami nggenya dhedhukuh sampun tengkar-tumangkar langkung arja yata wau dhukuhipun agemah dadi nagara kathah ingkang sobat murid.

21. Putra kang sepuh mertapa angaluwat angsal catur-dasa ri tinarima ing Hyang Agung kongas istijratira dadi ratu waliolah tur pinunjul winenang ngreh pra ulia Prabu Satmaka wewangi.

22. Kedhaton neng Giripura para mukmin keh prapta gurunadi lawan malih arinipun Seh Bondhan wastanira pan jumeneng susunan nagari Kudus arinira kang pendhadha jumeneng ing Purwagiri.

23. Nama Maulana Tokak putra Ngampel kang estri tan winarni yata malih kang winuwus Kangjeng Susunan Benang tan peputra sedya wadat karsanipun malah pagas ingkang zakar dadya dhuwung pusakaji.

24. Ki Kalamunyeng wastanya, pinaringken marang Njeng Sunan Giri, yata malih kang winuwus, ucapen Raden Patah, pan wus prapta ing Ngampel panggih sang wiku, sang tapa sampun waskitha sak lire kang lagya prapti.

25. Pan lajeng ingambil putra pinanggihken lawan putrane estri tan winarna laminipun atut apalakrama Sunan Ngampel kelangkung asih ing sunu dhasar wus gaibing Suksma yen Raden badhe narpati.

26. Sumarah mring Raden Patah ingandikan sarimbit munggeng ngarsi angandika sanga wiku dhuh Patah putraningwang sun asung wruh margane wong dadi luhung mentara mring las Bintara ngupayaa glagahwangi.

27. Yen katemu wismanana dhedhukuha den mantep angimani mbok manawa yen katemu janjine ing Bintara amiwiti keraton Islam rumuhun den asih marang ulia nuli angedegna masjid.

28. Kang putra matur sandika nulya amit ngara pada ian rayi ingkang garwa kinen tumut wus amit atur sembah nulya klengser saking ngarsane sang wiku pan lajeng lumampah dharat ngaler ngilen lampahneki.

~9. Tan kawarna lampahira pan wus prapta ngalas Bintara nenggih nulya babad sanga bagus tan lami pan wus telas sabat murid sadaya sami atumut karya wisma ngirub jalma sami mangsuk gama suci.

30. Langkung arja dhukuhira Raden Patah tetep agama suci nulya karya masjid agung kathah ngulama prapta nanging datan sowan marang Majalangu kuneng kang dhukuh Bintara nulya gantya kang winarni.

31. Sri narendra Majalengka amiyarsa pawarta kang sayekti Bintara abaris agung sang nata sayembara marang wadya sadaya tan ana saguh anyepeng baris Bintara sagung wadya Majapait.

32. Ucapen putra Palembang Raden Timbal wus katur ing sang aji katrima pemagangipun kinarya lurah magang anyagahi sayembara sanga prabu rahaden nulya dinuta kinen nyepeng ingkang baris.

33. Rahaden wus kinen budhal sak kancane pemagang ageng alit wong wolung dasa kehipun sanes paringing nata pan kecacah gangsal atus ingkang tumut samekta sak gegamannya wus lepas gennya lumaris.

34. Wong magang datan winarna lampahira Bintara sampun prapti rahaden lumebu sampun marang sajroning kitha ingkang wadya kawandasa kang tut pungkur katur marang raden Patah yen putra Plembang kang prapti.

35. Dyan Patah sigra perentah marang wadya tan kena lawan jurit kinen ngiwa marang pungkur nulya mijil Dyan Patah gya kepapag mring kang rayi datan pandung Raden Timbal gya lumajar ngrangkul padanira nangis.

36. Sambate amelas arsa dhuh kakang mas boten nyana kepanggih kawula Ian kadang sepuh tujune tan ana prang ingkang raka angrangkul ing arinipun wus tita nggenya karuna anulya atata linggih.

37. Kang rayi umatur nembah nggih kawula ingutus sri bupati kinen nyepeng baris agung dene tan sowan nata gunging wadya datan wonten kang sumanggup amung kawula kang sagah anyepenga ingkang baris.

38. Datan nyana yen kakangmas ingkang baris ngalas Bintara mangkin ingkang raka aris wuwus tan nedya baris ingwang mung rumeksa babad wana ingkang suwung arjane kagungan nata kang suwung sun pinrih isi.

39. Kang rayi umatur nembah dhateng rama kakang sowan narpati Bintara sae tinembung dhateng rama paduka nggih kawula ingkang umatur sang prabu priksaa lamun kakangmas pesthi enget darbe siwi.

40. Dyan Patah osiking driya dipu·n rasa lamun leres kang rayi Radyan Patah nulya tumut sowan mring Majalengka para murid santri modin padha tumut Raden Patah nulya budhal saking Demak gya lumaris.

41. Datan tebih Ian kang raka Raden Husen sak margi gunem pikir tan ana sulayeng kalbu pan lajeng lampahira gunging wadya sami suka manahipun dene wurung dennya perang mungsuhe teluk pribadi.

42. Ing marga datan winarna lampahira glis prapta Majapait nulya katur mring sang prabu rahaden tinimbalan sri narendra amiyos ing siti luhur sineba putra sentana paglaran pepak anangkil.

43. Sagunging para punggawa pra dipati tumenggung miwah mantri pendelegan paran empu Patih Gajah Permada ingandikan kelawan kang lagya rawuh wus munggeng ngarsa narendra tiga sareng atur bekti.

44. Dyan Husen matur wot sekar dhuh pukulun patikbra atur uning kang tinarka baris agung dede liyan berayan nggih kakangmas Raden Raden Patah wastanipun tunggal biyang sanes bapa lan kawula sri bupati.

45. Medal saking putri Cina duk pinanggih ian rama Ki Dipati ambekta wawratan pitu nulya mbabar Dyan Patah datan !ami tumunten kula sumundhul mila pisah ian kawula pun kakang remen angaji.

46. Nggih saged ngimani jalma babad wana ingisen tiyang santri sagung wana ingkang suwung sampun kaisen jalma arjanipun sumangga karsa sang prabu nggih pun kakang darmi tengga mung klilana yasa mesjid.

47. Nuwun tetep gama Islam Angimami diladem gama santri yata wau sanga prabu nulya mundhut tingalan wus mangilo ningali wayanganipun sinami ian Raden Patah tuhu kembar ingkang warni.

48. Sang nata aris ngandika lah bageya putrengsun kaki santri Raden Patah nembah nuwun kapundhi ing mustaka palakrama padukendra kang dhumawuh sang nata malih ngandika ya angger ingsun idini.

49. Sira ambabadi wana mengko arja isi wong gama suci padha madhepa maringsun ya sira kang momonga

BAI3AD MA.IAPAHIT/ PARA WALl I - 12 177 lawan sira jenenga dipati mungguh sesunaning nata praja ing Demakbintara nagri.

50. Ya tetepa gama Islam sesenengan ingsun ora nglarangi rahaden kelangrung nuwun pan sarwi awot sekar lawan malih angavctika sanga prabu Ki Timbal sun junjung lenggah ing Terung aran dipati.

51. Sak rupane bocah magang unggahena murwanten kang lelinggih yen wus tata ingkang lungguh nuli padha muliha tur sandika kang liningan awotsantun wus tita karsa narendra nulya kondur sri bupati.

52. Sak praptane ing kedhatyan sri narendra pinethuk prameswari sareng lenggah sanga prabu sung wikan ingkang garwa niskaraning ing purwa wusananipun kuneng gantya kang winarna kang sewaka bubar mulih.

53. Sang dipati ing Bintara sampun amit lawan rekyana patih tanapi Dipati Terung sak wadya santri suka kur-ungkuran ing Demak kelawan Terung wadya santri sami suka selawatan urut margi.

54. Kuneng kang antuk nugraha tan winarna lampahireng nagari nulya gantya kang winuwus kocapa putra Tuban Seh Melaya kang mardika mring Hyang Agung kelangkung bekti Hyang Suksma tan noleh ing putra rabi.

55. Sak enggen-enggen martapa mid.er ing rat anjajah wana wukir nenepi gua kang samun keh guwa linebonan mring pesantren sadaya jinajah sampun wus tinrima ing Hyang Suksma tan kilap ing agal alit.

56. Semana ngideri jagad . Seh Melaya mider marang pesisir wus prapta pesisir kidul menangi jalma tapa iya aneng guwa Langse aranipun nenggih namane kang tapa Seh Maulana Mahribi.

57. Wus !ami nggenya martapa aneng guwa pitekur datan angling kukuh tan nedha Ian turu kuku remane panjang tanpa nyandhang mung cawetan ajur mumur Seh Melaya gawok mulat kaelokaning Hyang Widhi.

58. ~an mangkana osiking tyas luwih ternan kaelokaning Widhi kang tapa sandhang jur mumur kuku remane panjang tanpa mangan suprandene nora lampus luwih temen kinasihan marang Hyang Suksma sejati.

59. Ya ing ngendi pinangkanya kang martapa awake den pepati kang tapa angling jro kalbu dene tambuh tenaya Seh Melaya aja ngregoni maringsun tan kober nyapa mring sira lagya ngandikan Hyang Widhi.

60. Seh Melaya datan samar sak osike kang tapa wus udani ngraos kasoran pandulu kaluhuran ing cipta Seh Melaya saking guwa nulya laju lestari ing lampahira nurut ereng-ereng wukir.

61. Lestari ing lampahira Seh Melaya prapterig nagri Garesik kendelnya aneng delanggung nuju marga prapatan sesareyan ambathang aneng delanggung dakarnya ngadeg lir naga wong langkung merang ningali.

62. Katur marang Pangran Modang lamun wonten tiyang mbathang neng margi dakarnya ngadeg kelangkung pangran nulya parentah mring kang garwa kinen nggodho kang neng lurung garwa sekawan busana aseme lindri amanis.

16. DHANDHANGULA

1. Garwa catur semana wus mijil prapteng lurung pernahe kang nendra ginugah aneng dagane sedalu aneng dagane sedalu aneng lurung garwa catur anggodha sami tan pasah panggodhanya mring kang tapa turu dakare malah a11endra, amangkeret ngalinthing sak cabe aking Pra garwa mundur merang.

2. Prapteng pura umatur ing laki tur uninga solahireng nggodha tan pepayon panggodhane malah akare turu amangkeret langkung denya lit Njeng Pangran anggrahita yen wali kang turu Njeng Pangran Modang tumedhak maring lurung den iring sekabat murid prapteng nggon Seh Melaya.

3. Uluk salam pangran Wukirjati Seh Melaya nauri kang salam nanging maksih eca sare Njeng Pangran malah tunggu aneng lurung angsal sapta ri nulya wungu kang nendra sesalaman sampun Seh Melaya arus nabda ingsun turu aneng ing marga puniki tan idhep yayi prapta .

4. Matur nuwun Pangran Wukirjati dhuh kakangmas suwawi katuran kampir dhateng jro kedhaton Seh Melaya amuwus pun kakang mbujung lampah apan arsa laju anusul mring guruningwang Sunan Benang ingkang lagya munggah kaji yayi kariya mulya .

5. Seh Melaya pan Iaj eng Iumaris Pangran Cerbon kondur mring kedhatyan Iangkung pungun jro driyane yata malih winuwus Seh Melaya kang arsa kaji sampun nyabrang samodra Pulo Upih rawuh lampahnya lajeng kepapag Kelawan Seh Maulana ing Mahribi Seh Melaya tinanya.

6. Lah ta jebeng sira marang ngendi dene sira anyabrang samodra Seh Melaya Ion delinge manira arsa nglangut marang Merah amunggah kaji angling Seh Maulana bebakal sireku wong wus antuk kanugrahan tingal padhang sak ciptanira wus dadi arsa kaji mring Mekah.

7. Bangsa Mekah dudu Mekah jati Mekah tiron kang atengran sela kang gumantung tanpa canthel iku tilasipun Nabi lskak kala duk lahir Nabi Brahim kang yasa sarengat kang tinut dene wong ahli makripat outing keblat kakbah Mekah sale sami asline jati Suksma.

8. Ya wus aneng ing sira pribadi kang aluwih amurba misesa aneng sira paesane pama ngilo sireku ing ceremin katon kakalih jatine mung sajuga way.angan kadulu tan andulu wewayangan saking tan wruh marang kang ngilo ing cermin lah wus jebeng wangsula.

9. Seh Melaya kacaryan sabdaning mendhak arsa mangaras ing pada sang wiku jawat astane Maulana amuwus aja nyembah jebeng tan keni sira pangeraning wang ya wali panutup sagunging wali atapa tan madhani brantanira mring Hyang Widhi lan wis ingsun tarima.

10. Seh Melaya umatur tanya ris tuwan pundi sinten kang sinedya amba ayun andhedherek ngandika sanga wiku sun Seh Maulana Mahribi asrama Pemancingan Ngarab aslinipun aja susah melu mring wang sira arsa anggeguru marang mami ki jebeng nora kena.

11. Lamun sira nora den lilahi marang gurunira kangkawitan wenang sun mlambangi wae becik wong setya guru tinarima marang Hyang Widhi tuhu sira martapa neng kali atunggu wot galinggang aneng wana dhedhukuha tedhanen gurumu kaki perak tanpa gepokan.

12. lya tebih tanpa wangen singgih nyatakena den kongsi satmata den kerasa ing dheweke lah uwis tuturingsun jawat asta lajeng lumaris kacaryan Seh Melaya kantun neng delanggung nenggani woting gelinggang. aneng wana tanpa dhahar tanpa guling Sesedhen wot galinggang.

13. Satus dina kramatira mijil punang glinggang ngrembuyung ronira ngaubi nggenira sendhen msing marmaning Hyang Agung kayu mati sinendhen urip wuwusen Sunan Benang yata ingkang langkung anguwot aneng galinggang nulya priksa kang rayi nendra neng kali winungu uluk salam.

14. Seh Melaya sareng aningali mring kang raka gupuh ngaras pacta Njeng Sunan Benang delinge paran karsa riningsun aneng ngalas atunggu kali yen ta mangkono sira sun wehi jejuluk Susunan ing Kalijaga sabat murid sadaya sami ngestreni Seh Melaya juluk sunan.

15. Wus kaiden sira aneng riki dhedhukuha Sunan Kalijaga gawane sinusulake laminya tan winuwus Sunan Benang melu mbabadi tumut yasa pertapan dhepokira bagus wus mangkana Sunan Benang angandika mring kang rayi sunan Kali payo mring Giripura.

16. Sabab iku kang nglurahi wali Sunan Giri sang Prabu Satmaka kang ngreh ing wali Jawa11e payo nyuwun pangestu tur sandika Njeng Sunan Kali sigra samya lumampah pra murid tut pungkur ing marga datan winarna sampun lepas wauta dennya lumaris prapteng Giri Kedhatyan.

17. Sam pun cundhuk Njeng Susunan Giri sigra samya anjawat kang asta pepak para wali kabeh Njeng Sunan Benang matur mring kang raka Njeng Sunan Giri kawula tur uninga jangkep wali wolu pun adhi ing Lepenjaga kang jumeneng wali .nutup Tanah Jawi sinihan mring Hyang Suksma.

18. Sunan Giri nabda angideni jumenenge Sunan Kalijaga mupakat pra wali kabeh Njeng Sunan Kali matur mring kang raka Benang sang yogi kawula nama sunan dereng angsal tuduh amba nyuwun pangawikan Sunan Ngampel gya tedhak marang kang rayi Lah nuli kawejanga.

19. Kangjeng Sunan Benang nulya pamit mring kang raka Sang Prabu Satmaka tuwin maring Sunan Ngampel wus salaman gya mundur sak praptanning pakuwon masjid Sunan Benang mring rawa anitih perahu lajeng Sunan Kalijaga nunggil palwa duk anitih prahu kunthing palwa rembes tinambal.

20. Sunan Benang angling mring kang rayi kaki jebeng rembes kang baita popoken lendhut den age

Njeng Sunan Kali nyawuk lendhut pinopokaken aglis mantun rembes baita winelahken sampun baita lajeng manengah sirep jalma marengi purnama sidi Sunan Kali winejang.

21. Pamejange sinamur kang rayi damar murub pancere sekawan yen mati nyangdi parane kang rayi aglis matur kaleresan nggenya nampani lepas kang panggrahita tanduk sarta wahyu sineksen dening Pangeran pratandhane sinihan maring Hyang Widhi coblong tan ana surya.

22. Langkung nuwun Kangjeng Sunan Kali atur sembah sarwi ngaras pada Njeng Sunan Benang delinge yayi den awas emut aja kongsi kawedhar lathi iku sabda larangan yen kawedhar kang wruh sagunge ingkang tumitah yen mangerti dadi manungsa linuwih kapir kupur sampurna.

23. Nulya wonten cacing lur mangerti ing wangsite duk ngucap sasmita cacing katut lendhut popok duk Sunan Kali wau ngambil lendhut katutan cacing wor popoking baita mangreti ing semu sasmita jati manungsa aglis matur kawula mangreti wangsit nuwun sih puruita .

24. Sunan Benang kagyat amiyarsi angandika sapa ingkang ngucap dene tan katon warr1ane punang cacing umatur kawula lur mangreti wangsit duk tuwan asasmita tinampenan semu semune jati manungsa pan kawula tumut tampi sasmita di ngraos dados manungsa.

25. Sunan Be nang angandika aris wus pinasthi kodrating Hyang Suksma cacing ngrungu dadi uwong mandi sabda sang wiku cacing nulya awarni jalmi lenggah mangaras pada ngandika sang wiku ya wis ingsun tarima setyanira kang tumuju marang mami rena Seh Sitijenar.

26. Arane Seh Lemahbang kang becik dene antuk teka ing lemah bang kang liniogan tur sembahe angling malih sang wiku mring kang rayi Njeng Sunan Kali yayi iku pratandha luwihing Hyang Agung tan kena kinaya ngapa iya sira duk durung winejang uwis sinelir mring Hyang Suksma.

27. Duk kalane sira arsa kaji kinen bali mring Seh Maulana sira neng kali asare tigang candra pan antuk krasanira sakedhap guling yen aja sinelira pesthi ajur mumur jebeng jiwa raganira pratandhane sira branta mring Hyang Widhi tanpa guru digdaya .

28. Luhung sira rayi wis sinelir mring Hyang Suksma langgeng ananira badan tan langgeng anane urip tan kena lampus urip datan ana nguripi donya prapteng akirat langgeng ananipun sagunging para uliya durung ana kang nyabrang segara jati patitis kaya sira.

29. lngsun iki upamane yayi ngadhep madu aneng jroning gelas mung weruh maya-mayane durung wruh rasanipun sun kepengin lir sira yayi nyabrang segara rahmat yen kena riningsun ingsun yayi pirsakena bangsa lembu nusu anake puniki guru meguru sabat.

30. Aglis matur Kangjeng Sunan Kali pan 'Sumangga angater kewala merginipun gampil angel tan kenging was ing kalbu langkung rumpil rungsit kang margi nulya ngadeg kalihnya Njeng Sunan manekung asta sami ngrangkul madya suku jaja ngeningken tingal sejati sakedhap prapta Mekah .

31. Siti Jenar anulya nututi nut ing guru ngadeg suku tunggal mateni pancadriyane sakedhap netra rawuh prapteng Mekah nulya kepanggih Ian sagung waliolah Jawa wali wolu pan sami salat Jumuah minggah kakbah wali wolu sinung wangsit sanga Seh Sitijenar.

32. Wali wolu wus wenang nimbangi Masjid Mekah ginambar mring Demak pinaring surat kotbahe bakda Jumuah mantuk para wali sakedhap prapti ing Jawa njujug Demak anulya kepangguh Ian dipati ing Bintara Natapraja gupuh angaturi linggih pra wali nulya lenggah.

33. Sang dipati mider angabekti para wali pan asih sedaya asung pandonga luhure sang dipati jro lulut gung pra wali den kawulani rinojong sak karsanya seming suhnya arum sadaya sami nenedha ing Hyang Suksma tulusa sang adipati mengku ing rat Jawa.

34. Sunan Giri angandika aris mring kang rayi Dipati Bintara yayi cawisa kayu keh kinarya masjid agung pra wali ingkang ngadani anepa Masjid Mekah sira kang katempuh angkat junjung sagung wreksa usuk sirap blandare kelawan tali pengret Ian wuwungira.

35. Sun tempuhken marang sira yayi dene kanca sagung pra uliya sun bubuhi sesakane dene kang kang saka guru sun tempuhken mring para wali dene kang saka rawa pra mukmin sedarum kang kesdu njenengken iman sun bubuhi saka rawa kayu jati nuli padha ngambila.

36. Kang liningan sandika wotsari para wali arembag sadaya nulya bubar mring ngalase pan sampun nganbil kayu para .wali Ian para mukmin mring wana ting salebar angaler mangiduk ana ngulon ian angetan kawuwusa lampahe Njeng Sunan Kali prapta ing wana pringga.

37. Madik wreksa kang lurus uwiting tinengeran kang badhe sesaka catur nenggih bubuhane Njeng Sunan nulya ndulu ana kodhok minongsa muni Njeng Sunan angandika wijiling sabda : hu kang sarpa nglepeh mangsanya kang canthuka ucul manculat atebih matur kang punang sarpa.

38. Kangjeng Sunan inggih napa Gusti ngandika : hu cui mangsan kawula basa punapa artine Njeng Sunan aris muwus ya hulunen mangsanira glis punang sarpa gya kesah kang canthoka rawuh aglis matur punapaa ngandika : hu kawula luwar asakit nuwun kajarwakakena.

39. Kangjeng Sunan angandika aris artinira huculena sarpa aja mangsa salawase punang kodhok anuwun datan saged males sih gusti amung pakaryan tuwan arsa ngusung kayu kawula sagah dhatengna mring Bintara yen sampun glondhongan dadi kawula kang ndhatengna.

40. Ngling tarima Kangjeng Sunan Kali nulya lajeng nggenira lumampah nulya kepanggih arine Rasawulan sang ayu ingkang tapa ngidang wus !ami tan enget wardayanya supe prajanipun wus awor kidang Ian sangsam supe kadang cineluk lumayu nggendring ngungun Kangjeng Susunan.

41. Sunan Kali pan arsa kepanggih Ian muridnya kang aran Ki Supa turuning empu kinaot angsal sih gurunipun mila Supa sekti linuwih Ian malih muridira wong mukmin puniku Imam Semantri arannya inggih sekti kinasihan tyang kekalih binekta mbujung kidang.

42. Kinen sangu kepelan rijeki nggih kinarya ambalang kang tapa Njeng Sunan mangsuli age glis prapta pernahipun kidang estri kang neng wanadri Sang Retna Rasawulan kepanggih lumayu binujung cinegat-cegat binalangan kepelan sekul kaping tri tutut nulya kacandhak.

43. Jaka Supa kang nyepeng sang dewi Rasawulan supe datan nyandhang budi cinekel astane

BABAD MA.IAPAHIT/ PARA WALl I - 13 193 aglis nulya tinimbul mring Njeng Sunan pinudya eling bentinge Jaka Supa tinapihken sampun pininjungan kinembenan mring Ki Supa-sang dewi cineluk eling ngrangkul padaning raka.

44. lngkang raka angandika aris yayi dewi sira luwarana muliha mring Tuban age !an kramaa ri ningsun Ian Ki Supa warnane pekik iku kang aweh sandhang mring sira riningsun Ian surute kangjeng rama iya sira mengkua nagari Tubin Supa karyanen darma.

45. Tur sandika sang retna ing Tubin Njeng Susunan angater mring Tuban datan kawarna Iampahe nagri Tuban wus rawuh panggih rama Ian ibu sori sang Dyah Retna Dumilah asru dennya muwun rinangkui kang putra kenya wuwusira marang kang putra kekaiih tan nyana maksih gesang.

46. Dene tita tan ana kang warti tata tita kang nangisi putra kang putra atur sembahe mring rama lan kang ibu sang dipati ngandika aris dhuh nyawa putraningwang ingsun pan wus sepuh aja sira lunga-lunga tunggonana nagaranira ing Tubin yen ingsun prapteng lena.

47. Tur sandika Kangjeng Sunan Kali Nulya matur anyaosi priksa ing sak lampah salirane katur sedayanipun saking purwa wasana prapti myang solahe rinira katur rama ibu langkung ngungun sang dipatya duk miyarsa turin putra ngres ing galih anut karsaning putra.

48. Sampun telas ature kang siwi sang dipati manggihken kang putra binojakrama damele Ki Supa ian dyah ayu kang ningkahken Njeng Sunan Kali kang mangku Jaka Supa nggih pepatihipun sampun panggih kang pengantyan tan winarna panggihira sang retna di atut apalakrama.

49 . Tan winarna !amine nenggani Njeng Susunan mring ari sang retna semana Sunan karsane pan arsa yasa dhuwung ingkang rayi dipun timbali marang ing Kepatihan Ki Supa glis rawuh nungging ngarsane Njeng Sunan Sunan Kali ngandika marang kang rayi ya jebeng sun karyakna.

50. Keris cothen sun agem pribadi iki wesi saking akadiyat mung sak kemiri gedhene wesi tinampen gupuh mring Ki Supa awrat nglangkungi nulya matur Ki Supa wrat pinten wahipun dene kedhik tosan tuwan datan kenging .,ulun supit mungging a pi tan kenging pinukulan.

51 . Angandika Kangjeng Sunan Kali ngarah apa aja kongsi wewah mongsa sak gunung gedhene wesi \Vewah gengipun anjenggunuk dadya sak wukir kagyat Supa tuminggal ing wesi sak gunung ngaturaken pejah gesang ewet malih tosan tan kenging sinupit Wewah ageng sak arga.

52 . Kangjeng Sunan angandika malih nggih sak gunung wesi ingkang ilang mung sak kemiri kang katon sirna wesi sak gunung ingkang maksih mung sak kemiri saking mandi ikang sabda Ki Supa jrih ngungun ingkang wesi glis cinandhak den nyetenyet datan dangu dadi keris warna bang lir sangkelat.

53. Kangjeng Sunan langkung trustheng galih aningali marang ipenira dene nyobaki karsane dhuwung nulya pinundhut sampun katur marang sang yogi Njeng Sunan angandika apa dhapuripun Ki Supa umatur nembah masa borong ing paduka amastani kawula nut ing tuwan .

54. Kangjeng Sunan angandika aris sun arani kris dhapur Sangkelat dene kris abang warnane nanging iki tan patut ingsun agem wong laku santri iki pantes ngagema ing petingginipun negari ing Nuswa Jawa wus pinasthi benjang dadi pusaka ji kang mengku ing rat .Jawa.

55. Lah pundhinen jebeng ingkang becik mbok manawa benjang darbe dharah amengku nuswa jawane nulya tinampen gupuh mring Ki Supa dhuwung pinundhi ngling malih Kangjeng Sunan ya gawekna ingsun cothen pranti sembelehan ingkang pantes sun agem wong laku santri mengko sun gresek tosan.

56. Kangjeng Sunan nulya nyipta wesi medal saking marbating wahdat nung sak kemiri gedhene nulya sinungken gupuh mring Ki Supa nulya kinardi pinejet kaping tiga nulya dados dhuwung aglis katur mring Njeng Sunan ka leresan winastan Crubuk kang keris kasmaran Kanjeng Sunan

17. ASMARADANA

1. Mangkana Njeng Sunan Kali pamit marang ibu rama wangsul mring Demak karsane Ki Supa apan tinilar kinen tut palakrama gya lumampah sanga wiku lman Sumantri tut wuntat.

2. Tan winarna kang lumaris warnanen malih Ki Supa kang pasihan ian garwane Ki Supa pamit ing garwa arsa mring Majalengka atuwi mring rama ibu Ki Tumenggung Supadriya.

3. Kang garwa tan kena keri kedah tumut mring kang raka pamit mring rama ibune arsa pirsa maratuwa sang retna wus kalilan binektan pawongan agung jalu estri wolung dasa.

4. Wus budhal sang putri Tubin nitih joli jinajaran upacaranira abyor Ki Supa nitih turangga respati songsong abang kang ningali kathah wuyung Ki Supa bagus tarunao

50 Kuneng wau kang lumaris yata genti kawarnaa nagri Demak winiraos Sang Dipati Natapraja wus saos sakeh wreksa badhe karya mesjid agung pra wali pepak sadaya o

60 Njeng Sunan Giri wus prapti ambekta saka sekawan tanapi Njeng Sunan Ngampel ambekta saka sekawan amung Njeng Sunan Benang tanapi Njeng Sunan Kudus miwah Sunan Purwagondao

7 0 Pengeran Palembang prapti ambekta saka sekawan apan jati trembalone Sunan Wukirjati prapta mbekta saka sekawan Pangran Sitijenar rawuh lajeng Sunan Kalijagao

80 Jangkep wolu para wali Sang Pangran Sitijenar mukmin dadi panganjure ngladeni saka sekawan Njeng Sunan Kalijaga ngladeni saka mung telu Canthoka kang sami mbektao

9. Ladene kirang satunggil dereng angsal angupaya pra mukmin wus prapta kabeh ambekta ingkang sesaka bubuhane nyekawan sadaya sami pinatut pinasah !an rinempelas.

10. Kumrubut kang para wali ngundhagenira sesaka pinetang gunggung sakane ageng alit wolung dasa nanging kirang satunggal Seh Maulana ris muwus mring Njeng Sunan Kalijaga.

11. lya jebeng sunan Kali aja sira ngenak-enak sesuk esuk ngadekake saka guru maksih kurang kang kether amung sira Njeng Sunan Kali umatur nggih mangke dalu ngupaya.

12. Yata Njeng Susunan Kali kasesa karya sesaka ngadepi marang pamethel ing dalu nglembur sadaya nglumpukken sagung tatal tinumpuk tinata mujur sinebda dadi sesaka.

13. Anulya dipun tatahi ingawag lawan deduga pangeret mnulya pinethel duk kendel dennya memerang

Njeng Sunan seleh gaman nuju orong-orong metu katindhihan ing gegaman.

14. Gulune pothel sesisih nguwir-uwir asesambat adhuh-adhuh gustiningong kawula pejah tan dosa kagyat Kangjeng Susunan ngandhap pethel ana muwus asesambat datan dosa.

15. Akebat pethel den ambil orong-orong kalintingan asambat pothel gulune sesambate melas arsa munggeng ngarsa Njeng Sunan para sabat sami ndulu gawok ngeres manahira.

16. Orong-orong matur aris dhuh gusti nuwun usada tepungena guluningwang kawula nggih mboten dosa lamun kapejahana Njeng Sunan ngandika arum Tan nedya mateni sira.

17 . Sun nyelehken gaman mami tan uning yen sira medal mengko 'sira orong-orong anangis tetakon dosa dosanira kainan tan idhep ing alitipun marani jalma memerang.

18. Orong-orong matur aris tan nedya paben kawula mung nyuwun tulung wakingong mring paduka kang sinihan mrig kang amurbeng gesang yen gusti mboten tetulung luhung nuli untapena.

19. Njeng Sunan welas ningali kang orong-orong cinandhak nulya sinambung gulune tatal jati kang kinarya lng githok pernahira orong-orong nulya sampun orong-orong githok tatal.

20. Orong-orong sampun pulih inguculken saking asta wus mulya kadya waune kawarnaa sampun enjang sagung para uliya sami tatag angkat junjung kumrubut kang nambut karya.

21. Lir semut solahing jalmi anggili tanpa wilangan kang ngusung lemah wedhine tuwin wong kalang mergongsa polahe lir rewanda Poncowati sedheng nglurug mring Nglengka nambak samodra.

22. Bintara sang adipati lir pendah Bathara Rama njenengi karya tambake para wali sami ndonga lir dewa suwarga nurun ngestuti waluyeng karya.

23. Saka guru wus rinakit lor kulon Prabu Satmaka kidul kilen Sunan Ngampel kidul wetan Seh Maulana saka tatal kang rumuhun cinablek ngadeg priyongga.

24. Kang tiga nulya nimbangi ngedalaken kaprawiran nulya ngadeg sesakane apanta mawi lantaran sami tinuntun asta nulya pamidhangan magut sekawan sami pinasang.

25. Takir lemusir prit gantil wus pinasang kinancingan datan antara usuke lawan reng wus pinakonan mustaka gya pinasang ngadeg sasengkalanipun Lawang Trus Gunaning Jalma.

26. Nulya sagung para wali amawas leresing keblat nangin'g pradondi rembage ana kang ngoyog mangetan sawiji nora rembag masjid ingoyog mangidul daredah rembag ing wuntat.

18. PANGKUR

l. Kendel ingkang nambut karya dene ingkang pra wali apradondi dennya mawas keblatipun kang majeng Jeres Mekah geseh-geseh rembaging wali tan kumpul tan ana wekasinira kongsi nengah sang hyang rawi .

2. Nulya Sunan Kalijaga ngadeg nyandhak mustakane kang masjid mbegagah majeng mangidul asta kanan anyandhak mustakane mesjid Mekah nuli gathuk kalawan ing mesjid Demak keblatira wus sinami.

3. Angling Sunan Kalijaga kanca nedha mawasa ingkang mesjid Keblatipun pan wis gathuk para wali ajrih gawok dennya ndhulu nauri sampun sadaya leres keblat ingkang mesjid.

4. Wus inguculaken nulya masjid Mekah mantuk datan kaeksi mung mesjid Demak kadulu glis nulya ingunggahan kapasangan usuk keiawan rengipun wus ngadeg ingkangpenanggap saka rawa angideri.

5. Wus ngadeg sami sedina kang penanggap pinayu wus waradin tumpang tiga pangretipun ing tengah pangimanan kanan kering ginatra pangimanipun ngganepi tumpang ngibarat respati sajroning mesjid.

6. Dinadak karya Jumuah Kangjeng Sunan Benang ingkang ngadani Sunan Giri kotbahipun Sunan Kaii musirat nang ngadani Sunan Wuryan Iawan Ngudung Sunan Cerbon Ian Pelembang sekawan ingkang ngadani.

7. Pra wali mukmin sadaya dennya saiat aneng sajroning mesjid para sabat muridipun awor nggenira saiat pirang-pirang wong saiat sami kaiebu saking agenge Ian jembar Ian sebdane para wali.

8. Wus bakda salat Jumungah para mukmin sami bubaran muiih para wali sami kantun sami puji-pujiyan adhikiran dennya dhikir sami wuru tan wang-wang ing jiwa raga mermanakken kang dhinikir.

9. Wus awas tan kena samar pan wus jumbuh tingal kawula gusti saking wuru dhikiripun kang paesan katingal warna rupa kang sarupa jiwaninipun lir kalak lawan kenanga lir Kresna Ian Wisnumurti.

10. Pan semana pra uliya para wali glis pama liru dhiri pama segara Ian alun tan adoh pinangkanya tinarima sami ing suraosipun tan ana rasa rumangsa rasane kawula gusti .

11. Luwar saking j ati purba para wali Sunan Benang nulya ngling uluk salam wuwusipun lajeng maca kudangan kudangane Njeng Gusti andika Rasul apan sami sesalaman sagunging kang para wali.

12. Sawusnya sami salaman para wali Ienggah tumengeng nginggil apanta sami andulu dangu-dangu katingal pangimanan apanta katon gumandhul buntelan cermaning dumba opyak sagung para wali .

13. Njeng Sunan Benang ngandika kang gumandhul kinen nguthik puniki pra wali sedaya rembug sigra Njeng Sunan Benang ngambil jungkat inguthik ingkang gumandhul wus kena nulya cinandhak cermaning dumba respati.

14. Kang cerma nulya binuka jroning cerma ana isi kekalih sumlempit dwi warnanipun kotang kelawan surat glis binuka kang surat ijemanipun surat saka nabiolah mustapa ingkang sinelir.

15. Panutan panta gama ngalam donya ing akir kang sinelir ing Gusti Allah Kang Agung dhawuh mring Seh Melaya lah ing salam ingsun ganjar sira iku rasukan antakesuma agemen ing donya akir.

16. Rasukan lorodaningwang ron kastuba lorodan saking swargi mengko sira genteningsun nggadhuh antakesuma ian ulese cermat dumba ing swarga gung iya karyanen rasukan agung sawabae kang wuri.

17. Dadi jimating nagara yen ingagem bawa leksana mukti ing sak turun-turunipun titi tamat kang surat Sunan Benang alan denira amuwus Ki Jebeng Kali ta sira kang ginanjar mring Njeng Nabi.

I 8. Lah nuli sir a age rna ingsun arsa wruh warnane sayekti sadaya tinampen sampun mring Sunan Kalijaga kang rasukan anulya ingagem sampun warnane kenyar gumilang sakelap-kelap angalih.

I9. Njeng Sunan Benang ngandika atetanya mring sagung para wali lah punapa warnanipun Kyai Antrakesuma para wali mangsuli wacana arum sanes-sanes pandulunya tan kenging dipun tingali.

20. Sunan Bonang aris mojar mring kang rayi dhuh yayi .Tebeng Kali ingsun wae yayi mujur ules cermating dumba sun karyane rasukan kotang anurun mring Kyai Antrakesuma dene ingsun kang ngimani.

2 I. Kang rayi matur sumangga ngaturaken cermet nulya kinardi Antrakesuma tinurun tan dangu nulya dadya gya ingaran Kyai Gundhil wastanipun mupakat wali sadaya kang sami tumut ndondomi.

22. Semana nulya cinoba mring Njeng Sunan Benang ingkang akardi nanging sanget sesakipun angamplik nora cekap

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 14 209

Kangjeng Sunan Benang lepat nggenya ngukur tan ingukur sariranya salirane Kangjeng Kyai.

23. Nulya Kangjeng Sunan nyoba Kyai Gondhil tinedha Sunan Giri ingaturaken ngagem sampun rasukan nora cekap wus linorod tinampenan Sunan Ngudung ingagem sarira sesak sadaya gung para wali.

24. Agung alit anom tuwa sami nyoba ngagem Kyai Gondhil nora ana ingkang cekap sami sesak sedaya Kangjeng Sunan Kalijaga ingkang cekap gya ingagem datan sesak lir ingukung Kyai Gundhil.

25. Njeng Sunan Benang ngandika wus pinesthi sinihan mring Njeng Nabi Ki Jebeng Kali pinunjul mring samining ulia pratandhane tan owah ganjaranipun pinesthi ing Nusa Jawa Jebeng Kali kang ngimami.

26. Wus mangkana sami bubar para wali kuneng gantya winarni kocapa ing Majalangu Sang Prabu Brawijaya neng jro pura langkung supeg ing tyasipun dene nagri Majalengka ing mangke linut ing gering.

27. Kathah kang mati kedadak sering sore enjang nuli ngemasi gering enjang sore lampus margi luntak ludira lawan ana angising rah nguyuh marus saking kathah ingkang pejah ing pura kandheg kang kemit.

28. Jro pura kathah kang pejah garwa dalem Njeng Ratu Dwarawati grah sanget sariranipun wus !ami dennya gerah saking sanget gerahipun supe wektu tan ana dhukun mulyakna lumintu usada prapti.

29. Langkung kingkin sri narendra lamun dalu sang nata esmu ajrih sagung wong kemit sadarum ngandikan mring jro pura kinen melek neng dagane sang dyah ratu pancen kang kemit kadhatyan lurah empu lawan ampil.

30. Majeng kalih gegiliran lurah empu kelawan lurah ampil semana giliranipun Tumenggung Supadriya Ian kang raka Supagati aranipun anuju sakit sadaya kekalih tan saged kemit.

31. Kewuhan ing manahira saking sanget karsane sri bupati yen sakit kang darbe laku kemit marang kedhatyan apan kinen sesulih mring putranipun Supagati Supadriya semana sulih kang siwi.

32. Supagati putraA.ira sinulihken Ki Jigja kang wewangi Supadriya Ki Tumenggung nulya sulih kang t>utra Jaka Supa amarengi lagi rawuh lan kang garwa putra Tuban temanten mentas kepanggih.

33. Atuwi marang kang rama amarengi kang rama lagi sakit Ki Supa kinen lumebu ian kang raka Ki Jigja inggih kadang naking sanak pernahipun pan sami sekti prawira sang kekalih mentas rabi .

34. Wus prapta sajroning pura Supa Jigja ngandikan mring sang aji kekalih wus munggeng ngayun neng dagan pesareyan sri narendra angandika marang empu empu sulih apa sira apa bisa tulung jampi.

35. Ki Jigja umatur nembah dhuh pukulun tan nate karya jampi sri narendra malih muwus den betah melek sira ingsun sayah wus lawas tan oleh turu mengko ingsun arsa nendra mung sira aja na gJ.lling.

36. Kekalih matur sandika ingkang jagi anggagat bangun enjing sirep sajroning kedhatun sang nata sampun nendra Supa Jigja sami lenggah ting kalenguk neng dagane sri narendra ngeleki dyah praweswari.

37. Lurah juru pesareyan sampun tilem kalawan lurah ngamjil)il Supa sayah nggenya lungguh anulya titileman andhekukul aneng batur lungguhipun kelajeng tilem Ki Jigja wong dalem pun sami guling.

38. Ucapen dhuwung pusaka pundhen dalem ruhara neluh jalmi aran Kyai Condhongcampur munggeng ulon narendra saben dalu medal saking wadhahipun aneluh wong Majalengka derajad gempur kang nagri.

39. Wus dilalah karsaning Hyang pundhen dalem ruhara neluh jalmi pratandha badhe linarut kraton ing Majalengka Condhongcampur wus priksa ing mengsahipun kang aran Kyai Sangkelat badhe pusaka narpati.

40. lngagem marang Ki Supa Kyai Condhongcampur panas ing galih karsa ngayoni gya metu saking pethi kencana teluh braja cumlorot pan kadi daru Ki Supa tilem tumingal lamun teluh braja mijil.

41. Nging ajrih tan saged ngucap pan kancilen maksih ndhekul neng jobin nulya agemira dhuwung kang aran Ki Sangkelat kunus saking rangka apan nulya tarung arame nggenira yuda Ki Supa tansaya ajrih.

42. Sakedhap tan saged ngucap Kyai Jigja dhuwunge nulya mijil saking wrangka lajeng tulung damelanipun pyambak langkung bagus datan wonten cacadipun tulus saking kering kanan Condhongcampur tan gumingsir.

43. Nander dhuwunge Ki Jigja saking lambung denira anyuduki gya winales lambungipun tan pasah keragangan kuwalahan lambung ndengkeng sigra mundur mung Kyai Sangkelat panggah arame ungkih ingungkih.

44. Kalimput denira yuda Kyai Condhongcampur kasoran jurit pan kepancas grenengipun remane kathah pagas teluh braja kocar-kacir mawur-mawur ujare kang sampun wikan dadi gabag Ian palenthing.

45. Condhongcampur gya lumajar malbeng pethi kencana datan lirih kesandhung swara gemrupyuk mundur Kyai Sangkelat Sri narendra miyarsa swara gumrupyuk ing ulone nggenya nendra den ungak tan ana rempit.

46. Sang nata angulap-ulap kering kanan ing ngandhap miwah nginggil datan wonten kang kadulu wong dalem eca nendra sirep njejet tan ana jalma kang watuk mung Supa pan nora nendra ndhekukul pi-api guling.

47. Ecapen wau kang gerah garwa nata Njeng Ratu Dwarawati ngraos entheng sliranipun wungu nggenira nendra wahing dhehem sang nata gupuh amuwus dene wungu sira nimas apa sakeca kang sakit.

48. Kang garwa ririh aturnya inggih asrep raose ingkang sakit sang dyah ratu nulya muwus wong turu atangiya kang neng jrambah padha gugahami gupuh pawongan tangi sadaya wong jro pura marek sami.

19. SINOM

l. Yata sampun byar rahina Supa Jigja samya mijil saking dalem prabayeksa tinarima in g. sang aj i dene nuju amarengi mulya gerahe sang ratu den leki Supa Jigja kekalih ginanjar sami sinjang dhestar sabuk klambi dhuwung dirham.

2. Wus mulih saking jro pura Tumenggungan sampun prapti Ki Supa lawan Ki Jigja rerembagan tyang kekalih Ki Supa bisik-bisik atutur solahing dalu kalane sang curiga wani pusaka narpati Kyai Jigja aglis ngunus curiganya.

3. Ki Jigja kagyat tumingal dene dengkeng dhuwungneki gowang wuri lelandhepnya tempak pucuk ingkang keris Ki Jigja gawok uning kelangkung denira getun dene dalu tan wikan dhuwunge kalih ajurit sami dhuwung lan pusakane sang nata.

4. Ki Supa narik dhuwungnya Ki Sangkelat den tingali maksih wetah datan owah mung balur kadya kinikir gya sinarungken malih Kyai Supa dhuwungipun sabuk inten dhapurnya kang gowang ingurut malih dadi pulih nanging alit tangguhipun.

5. Ki Jigja aris angucap dhuwungira yayi becik iya sira umpetena yen kuningen ing sang aji mindhak sira bilahi aja wewarta riningsun marang ing jalma kathah nadyan ingsun ora bribin dhuwungira wus sun sangling warnanira.

6. Ki Supa aris aturnya yen makaten kula mulih dhumateng nagari Tuban Ki Jigja langkung marengi tata gunemnya mulih Supa amit rama ibu Tumenggung Supadriya semana amit kang sakit putra amit binektanan raja brana.

7. Rasawulan nulya nembah mring maratuwanya kalih sinangonan donya kathah langkung nuwun sang retnadi nulya budhal tumuli wong Tuban tan ana kantun anitih joli retna jajarnira merapit busana bra lir pendah Iangen ujwala.

8. Ki Supa anitih kuda sa margi-margi sesiring gawok kang sami tumingal warnanira StWa pekik putrine ayu luwih neng joli wingit dinulu tangeh renggane lampah wus lepas nggenya lumaris tan winarna ing marga prapta ing Tuban.

9. Sak praptaning nagri Tuban Ki Supa kelangkung mukti kelangkung pinutra-putra marang sang dipati Tubin Ki Supa dhasar alim amandhita ambegipun kathah kang puruita anggeguru ngelmu suci myang pangiwa kadigdayan kanuragan.

10. Lan perbawane curiga Ki Sangkelat langkung sekti Ki Supa kalokeng jagad empu prawira tur sekti manjing mukmin kas hadi Sunan Kali gurunipun keringan kautaman aguna sarana sekti agal alit Ki supa datan kewuhan.

11. Kuneng gantya kang kocapa sri narendra Majapait marengi dina utama sagung pundhen den kutugi ambukak pethi rukmi ngambil Kyai Condhongcampur tinarik saking wrangka kagyat sang sri narapati Condhongcampur pugut kembang kacangira.

12. Tugel sak luk pucukira pamor kadya den cukili sang nata duka jroning tyas tambuh kang dipun dukani langkung lingsem ing galih mangkana osiking kalbu apa kalebon dhustha mrih wirang ingsun neng puri baya ingsun pinrih mijil saking pura.

13. Lamun ingsun turutana Semune ki maling sekti ingsun metu saking pura ing ngendi nggoningsun panggih tan semayanan mami lawan mungsuhingsun landung dadya wau sang nata mupus karsaning dewadi lamun tiwas pepundhen pusakaning rat.

14. Semana sang nata arsa mangun pepundhen narpati nimbali Rekyana Patya kelawan Ki Supagati Supadriya tan keri Japan Jigja datan kantun lima wus munggeng ngarsa kinen manjing awot sari sri narendra angandika mring Ki Patya.

15. Heh patih Gajag Perm ada ingsun arsa mangun keris sun karya keris pusaka Condhongcampur ingsun besmi ingsun akarya malih Supagati iya iku patih matur sandika nulya wau sri bupati mring pungkuran lawan Patih Gajahmada.

16. Empu catur munggeng ngarsa kinen karya ingkang keris pinepakan sajenira besalen pungkuran nenggih Condhongcampur tumuli tinarik marang sang prabu Ki Patih kinen mala geng panjange nulya dadi Condhongcampur pinaringken Supadriya.

17. Condhongcampur wus tinampan anulya dipun besemi langkung genge kang dahana aglis bang nulya sinupit ingambil saking api tinumpangken paron sampun Supadriya angangkat pukule arsa anggitik Condhongcampur sirna mumbul ing awiyat.

18. Anggereng swaranira gumludhug aneng wiyati awor lawan teluh braja kang sirna kalaning wengi wus munggah dadi siji Ian lintang dadi kumukus langkung geng kukusira kemutug ing langit putih ingkang wengi nuju padhang kang sesangka.

19. Kathah kang sami tumingal umbule kang punang api awor kelawan lintangnya kumukus lintang ing langit katur marang sang aji sang nata anulya ndulu neng plataran tumenga ningali lintang kang agring tan antara punang lintang anyuwara.

20. Heh sang Nata Brawijaya poma dipun ngati-ati sira mitenah maringwang ingsun darma anglakoni dadi pertandha nagri dadi tiwas keratonmu ya sira tutugena karyaa dhuwung kang becik akaryaa dhuwung siji dhapur sasra.

21. Karyanen tumbal nagara lamun tan karya sireki dhuwung siji dhapur sasra pesthi rusak Majapait mung iku wekas mami punang lintang mari muwus sang nata nulya lenggah patih empu munggeng ngarsi sri narendra aris denira ngandika.

22. Sira apa wus uninga keris sewu dhapur siji yen uning ingsun karyakna Ki Empu matur wotsari dereng mirsa kang warni priksa sawek sabda prabu sang nata malih nabda kerigna kang pandhe wesi konen karya keris siji dhapur sewu.

23. Ki Patih matur sandika wotsari nulya mit mijil Supagati Supadriya Japan Jigja nambut kardi aneng sajroning puri pepungkuran pernahipun lawan lurah kemasan kon nerasah karya keris lawan mranggi akarya wrangka curiga.

24. Kuneng gantya kang kocapa Blambangan sang adipati apan lagya lelenggahan lawan guru nujum Tingkir matur ki nujum Tingkir sang dipati ulun weruh gingsire kraton Jawa jangjine kirang sak warsi risakipun nagari ing Majalengka.

25. Pulunge pan sampun kesah margi saking pusaka ji dhuwung pundhene sang nata Condhongcampur ing samangkin sampun sirna ing langit awor ian lintarig kumukus pusaka ngalih Tuban dhuwung pepunjaning wali langkung pelak ingaran Kyai Sangkelat.

26. Sinten wong ageng kanggenan dhuwung pusakaning wali kang aran Kyai Sangkelat pasthi angreh Tanah Jawi dadi ratu linuwih kinajrihan sami ratu ing mangke wus kanyana ing Tuban sampun katawis kanan kering sami ngawula mring Tuban.

27. Sang dipati Belambangan nggrahita mengku rat jawi semana sigra utusan andhustha marang ing Tubin aran Maling Caluring kelangkung sekti pinunjul Caluring gya lumampah lakune sak engga angin aglis prapta ing Tuban malebeng pura.

28. Tan ana jalma uninga ing dalem den osak-asik amatak aji penggandan prebawa katon kang pinrih kelawan bisa mijil kang pinrih saking nggenipun katrima ajinira Kyai Sangkelat gya mijil saking pethi merpeki pandung kang prapta.

29. Kyai Sangkelat cinandhak lawan Ki Maling Caluring ingkang pandung lajeng medal apan lajeng mulih prapti panggih sang adipati Kyai Sangkelat gya katur yata sang adipatya langkung trusthanireng galih Pandung Cluring ginanjar ingaken kadang.

30. Kelawan jinunjung lenggah kinarya patih ngayuni Cal'-!ring tyang Belambangan sedayane ajrih asih mring Ki Patih Caluring samya wruh kesaktenipun kuneng gantya winarna wiryane kang dadi patih kawarnaa wau Sunan Kalijaga.

31. Kang gya ngideri jagad tan kilap ing agal alit wus uning yen anmra pepundhene kena mating kang rayi datan uning nulya mampir sanga wiku marang nagari Tuban sakedhap anulya prapti tanpa sangkan wus panggih lawan arinya .

32. Kaget Ki Supa tur sembah mangaras pada sang yogi sanga wiku lenggah nglanggar Ki Supa lenggah neng ngarsi Njeng Sunan ngandika ris Jebeng ingsun arsa weruh dadine Ki Sangkelat Ki Supa nembah nulya glis ngambil dhuwung ing pethi akudhandhangan.

20. DHANDHANGGULA

I. Kyai Supa kumepyur kang galih rawatane ing pethi tail ana dene tan owah kuncine nulya tetanya gupuh yata wau marang kang rayi kang garwa datan wikan dennya rawat dhuwung nulya marak mring Njeng Sunan pan sarimbit Rasawulan angabekti mring raka Njeng Susunan.

2. Wus tinrima sang retna alinggih aneng ngarsajajar Ian gawar wanya jeng Sunan ngandika alon lah endi dhuwungipun Kyai Supa matur wotsari kawula nuwun duka dhuwung dereng pangguh ing pethi suwung kewala ri paduka datan rumaos angelih nggenipun kang Sangkelat.

3. Kangjeng Sunan angandika aris mring kang rayi Dewi Rasawulan abethaka ariningong lembaran sekul wuduk Rasawulan nembah nulya glis

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 15 225 lengser arsa abethak semune kesusu nyepeng kuthuke kang putra tan pepoyan mring putrane tesih alit cumucuk lagi nendra.

4. Kangjeng Sunan ngandika bebisik mring Ki Supa ingsun asung warta marang sira saye~tine sira pan ora weruh kang Sangkelat ginawa maling Calming aran dhustha sektine kalangkung dinuta mring sang dipatya Belambangan kang nedya mengku rat Jawi ngupaya sarating rat.

5. Uwis weruh pulunging nagari yen wus ngalih pulunging narendra ing Tuban palerenane ya jebeng jatinipun dhuwungira lamun tan mulih pesthi kabeh rat Jawa Blambangan kang mengku yen sira bisa miguna ngularana margane Sangkelat mulih amrih tilasing wuntat.

6. Tur sandika Ki Supa ngabekti inggih darmi kawula lumampah ngulari pusaka rajeng amung nyuwun pangestu mugi-mugi enggal kepanggih angling malih Njeng Sunan ya pengestuningsun selameta lakunira aja Iawes nulya bisaa kepanggih den bisa laku samar.

7. Kawarnaa ingkang tangi guling Supaputra lajeng mring balumbang makani mina karsane bawane !are tanggung dereng pirsa udanegari kagebyur ing balumbang tan ana kang weruh adangu kelem ing toya lajeng pejah kumambang ana ing warih dangu datan konangan.

8. Njeng Susunan tetanya ing rayi heh Ki Jebeng sun adangu lenggah putranira tana katon undangen putraningsun arsa priksa genge samangkin Ki Supa matur nembah tilem dereng wungu Njeng Sunan malih ngandika lah wungunen wus awan tan ana mijil Ki Supa nembah mentar.

9. Malbeng wisma ara nggugah siwi nging tan panggih nulya ingularan ingungak marang pawone putra datan kapangguh lajeng marang blumbang kepangguh layone ingkang putra kumambang neng ranu Ki Supa datan wewarta ati geter kengetan Njeng Sunan Kali yen badhe arsa dhahar.

10. Sampun ngantos kadung ingkang galih mila datan wewarta ing garwa cinegatan ing tangise ingentos layon sunu sinareken nggenira guling siningepan kanwuh nulya kepanggih kang garwa ngenggalaken nggenya bethak ingkang rayi lah apa wus samekta.

11. Nulya marak ngarsane sang yogi datan matur sinamun kewala sang wiku pinrih supene nulya kang garwa rawuh atur dhahar sampun sumaji sekul wuduk lembaran pepak abenipun Ian ulam balebet tambra wewutuhan tan ana kalong sacuwil mung tugel kepetira.

12. Nulya wiwit Njeng Susunan bukti kang lembaran ulam wus dhinahar amung tinugel brutune Njeng Sunan nulya ndangu mring kang putra dangu tan prapti dene suwe putrengwang aturu tan wungu Ki Supa umatur nembah sampun adat tan kenging winungu guling sakit lamun ginugah.

13. Njeng Susunan ningali pribadi heh Supanom sira atangiya payo dhahar lawan ingong kang pejah nulya wungu lajeng mijil apan sumandhing Jjeng Sunan ris ngandika .ene kulup payo dhahar lawan mami lembaran kuthukira.

14. Supaputra nulya tumut bukti mring kang uwa mlepes lir wong tuwa Ki Supa mijil waspane lenggahira tumungkul Njeng Susunan sampun udani waspa mijil ngusapan Njeng Sunan andangu lah jebeng kara ne apa ngemu waspa apa kang keraseng ati Supa nembah tur seca.

15. Milanipun kawula anangis putra tuwan wau sampun pejah kalebeng warih ajale sareng paduka uwuh putra tuwan gesang umijil ngresahi tuwan dhahar kraos manah ulun Njeng Suna n malih ngandika sira iku daradasih marang mami ngaturken kuthuk gesang.

16. Gya lembara n kang ana ing piring gesang malih Supa putra nyandhak nging ilang wulu brutune pan dadi jepun tukung Supaputra supe tan bukti ambopong kuthukira remene kelangkung pinangku gya pinakanan Njeng Susunan ndugekken denira bukti abene ulam tambra.

17. Langkung nikmat denira abukti ulam tambra dhinahar dagingnya tan ana sirah kepete tuwin ri jrohanipun datan awak daginge enting Njeng Sunan angandika apa bumbunipun ulam tambra luwih enak ingkang rayi matur bumbu urip-urip Njeng Sunan angandika.

18. Iku bener sira angarani urip-urip mrih urip kabehnya kang dhahar lawan ulame den padha uripipun nulya tambra kang aneng piring anggronjal malih gesang ngandika sang wiku sun arani reges sira dene uwis dagingnya enting pan urip dadiya tilasing wang.

19. Ingkang tambra anuwun aturing Njeng Susunan mugi tinulusna asiha mina uripe jer saliring tumuwuh kang gumelar miwah kumelip kasrah manungsa mulya dhumateng Hyang Agung Njeng Sunan nabda tarima ingkang tambra kinen lumebeng ing warih kang kinen nulya mentar.

20. Wus pinernah kang tambra neng Beji toya wening kang tambra katingal gumawang sirah erine • kepet jerohanipun kang katingal daging tan pulih wus dadi patilasan kala dhaharipun

Njeng sunan Kali neng Tuban ingkang tambra kesawaban tumut sekti bisa katon nyeluman.

21. Wus linorod denira abukti mring kang rayi tuwin para sobat werata murit santrine ngandika sang wiku putranira sun wehi kang sih Ki Anom aprayoga warnanira bagus lah uwis sira kariya lamun arsa ngetutaken laku mami arsa nganglang buwana.

22. Rasawulan nulya angabekti Kyai Supa ndhereken Njeng Sunan wus mijil saking kithane ngandika sanga wiku lah Ki Jebeng mangkata nuli mring nagri Belambangan aja sira tutur marang anak rabinira lamun sira turut marang anak rabi pesthi tan sida lunga.

23. Kyai Supa nembah nulya pamit apan lajeng roaring Belambangan kalilan nulya lumengser andum slamet sang wiku kur-ungkuran sami lumaris sami datanpa rowang mangilen mangidul lampahe Supa winarna gegancangan ngupaya marga kang aglis anusup empu dagang.

24. Ana empu Madura kang nagri Kyai Singkir namane kang dagang Ki Supa nunut lampahe angalih namanipun Kyai Kasa ingkang wewangi sami pandhe ing lautan Kasa Singkir empu ingaken kadang sak yayah Kyai Kasa samana ginawa mampir marang nagri Madura.

25. Salamine lumakyeng jaladri Kyai Kasa pandhe neng lautan ngrencangi karya calone kawandasa kehipun sami angsalira Ki Singkir sami kuwasanira anyingkirken mendhung nyingkirken barang prahara anyingkirken sato galak wisa mandi apa dene Ki Kasa.

26 . Awentara angsa! madya sasi Kyai Kasa neng nagri Madura nulya layar baitane sumenep kang jinujug nulya pisah ian Kyai Singkir Ki Supa gya lumampah Koripan jinujug Empu Basu pinondhokan tumut pandhe awentara pitung sasi lajeng mring Belambangan.

27. Tan winarna lampahe neng margi Kyai Supa prapteng Belambangan ngalih Pitrang ing namane njujug wismane ing empu Empu Sarap dipun pondhoki pundhuh tunggal pakaryan dadi panjakipun Ki Sarap kelangkung suka panjak bagus tur wasis saliring kardi anteng semu jatmika.

28. Amarengi Sarap nambut kardi saben dina sami kinen seba rnring besalen nyambut gawe Pitrang tan kena kantun apan sami anambut kardi karya dhuwung sang nata kathah karsanipun kang njenengi Kyana Patya neng besalen anyelani gawe lading marang Ki Empu Sarap.

29. Empu Sarap datan kober kardi Empu Pitrang kinen Kyai Sarap akarya lading tunggule aglis kinarya sampun pan wus katur Rekyana Patih nulya kondur Ki Patya sigra bubar mantuk Ki Patih wus prapteng wisma sareng lenggah astanira nyepeng lading anyar arsa ingasah.

30. Gya konangan mring putrane estri gek rumusuh ingugung mring rama tinurutan sak karsane den rebat lading tunggul lelandhepe cinandhak keni tangan beser sak rema niba lajeng lampus Ki Patih kagyat karuna nora nyana kang putra lajeng ngemasi dene beler sak rema.

31. lngkang pejah nulya den suceni wus pinetak marang pakuburan Ki Patih mangke karsane anandha lading tunggul wus ingasah nulya kinardi memereng wong dedosan tan jro tatunipun tah tan mijil lajeng pejah pinerangken pethetan kajeng kemuning tan dangu lajeng nggagrag.

32. Angartika Ki Patih Calming lading tunggul ampuhe kagila dudu Ki Sarap kang gawe kang karya panjakipun mendah karya tumbak Ian keris ingsun kone akarya madine kalangkung mbok iya sun kone karya panjak Sarap mbokmenawa bisa kardi keris kelawan tumbak.

33. Nula enjing Ki Patih anangkil mring besalen kepanggih Ki Sarap sami seba mring besalen Ki Pitrang datan kantun awor panjak nggenira linggih Ki Patih aris mojar Ki Pitrang tinembung kinen nggaweken kris tumbak Kyai Sarap umatur mring Kyai Patih sumangga aturira.

34. Aris mojar Ki Patih Caluring mring Ki Pitrang kula ambebana manira nedha gawene ndika gawekken dhuwung ingkang ampuh sami ian lading wingi ndika akarya lading alit tuggul ampuhe kagila-gila kongsi bisa mateni mring anak mami nyekel lading palastra.

35. Lamun sae angsal ndika kardi pasthi katur marang sang dipatya nggih manira aturake Ki Pitrang aris matur nggih sandika sak darmi kardi awon sae sumangga saking bodho ulun Ki Pitrang pinaring tosan kinen karya kang prayoga karya keris wesi glis pinilihan.

36. Ingkang wesi wau wus kinardi pan kekalih wau nulya dadya Tilam upih kris dhapure tumbak Biring kang dhapur gelis katur marang Ki Patih Ki Patih njenger mulat dene bagus terus warnane bagus taruna wignya pandhe arikat ndanganken galih tan dangu dadi braja.

37. Ajrih asih Ki Patih Caluring mring Ki Patrang kelangkung sihira Ki Pitrang pinrih karsane sinarah karsanipun saking datan saged mangsuli pineleng karsanira dennya karya dhuwung kaleresan sinembadan sakelangkung trimane Patih Caluring Pitrang ingaken kadang.

38. Nulya katur mring sang adipati Belambangan Sang Siyunglautan Pitrang katur sak solahe ngartika sanga prabu ing ature Patih Caluring anulya tinimbalan Ki Pitrang glis rawuh ing ngarsane sang dipatya nunggal patih Ki Pitrang denira linggih semana gawe brangta.

21. ASMARADANA

1. Nganctika sang actipati marang ingkang lagya prapta lah bageya sak tekane !amine neng nagriningwang nembah nuwun Ki Pitrang sang ctipati malih muwus Ki Pitrang apa kactuga.

2. Akarya cthuwung kang becik kang kembar ian agemingwang pusakane jagact kene yen kactuga karyakena sun gawe kekembaran Ki fitrang nembah umatur asal wonten kang tinepa.

3. Sang ctipati angling malih lah kepriye sira Pitrang apa wus pacta warnane yen wus pacta karyakena sun gawe kekembaran Ki Pitrang aris umatur kawula ctereng waspacta.

4. Yen kawula kinen karcti kembaran puncthening nata pinaringna lepehane

Ian panggenan kang prayoga kenginga kula muja kang peteng panggenanipun mrih ketawis ingkang cahya.

5. Sajenipun ingkang suci kang njenengi Kyana Patya Ki Pitrang kanggep ature sang dipati angandika marang Kiyai Patya heh yayi patih sun tuduh jenengana Empu Pitrang.

6. Gawekna panggonan sepi sarate muja bethara kang peteng suci sajane anulya Kyai Sangkelat winadhahan gendhaga sarunganira pinundhut dhuwung pinaringken ligan.

7. Tinampenan Kyana Patih Ki Sangkelat neng gendhaga Ian wesi wuda badhene waja pamore wus nunggal samya neng jro gendhaga gya mijil saking kedhatun Ki Patih lawan Ki Pitrang.

8. Ing besalen sampun prapti Ki Patih lawan Ki Pitrang ginubahan besalene siningget mawi senthongan apeteng ginubahan Ki Patih precaya tuhu marang Kyai Empu Pitrang.

9. Dhuwung pusaka narpati kapasrahken mring Ki Pitrang pinernah senthong besalen Ki Patih njawi nggenira lawan Ki Empu Sarap angerteni sajenipun kutug menyan datan pegat.

10. Kawarnaa sampun wengi Ki Supa malbeng gedhongan amemuja mring Hyang Manon kang badhe dhuwung pinuja katrima ing Hyang Suksma dadi kekalih kang dhuwung katiga Kyai Sangkelat.

11. Tetiga warnane sami tan ana ing bedanira sami sangkelat dhapure Ki Supa bakda memuja amatak sirepira tinarina sirepipun kang jaga tilem sadaya.

12. Ki Sarap lawan Ki Patih kepati nggenira nendra sami ngelindur angorok Ki Supa medal singidan angambil Ki Sangkelat mring kali ingkang jinujug anyingitken Ki Sangkelat.

13. Pinernah sajroning kali sinasaban sela lumpang arempit kiwa enggone Pitrang wangsul sigra sigra besalen sampun prapta malebeng gedhongan sampun dhuwung kekalih tinata.

14. Mungging gendhaga mas adi warnanen sampun rahina medal saking senthongane amungu marang Ki Patya Ki Patih gedandapan ningali padhang gumuyu angucap tetakon warta.

15. Ki Pitrang umatur aris punika ingkang gendhaga katura marang sang rajeng kawula dereng uninga isine kang gendhaga Ki Patih nampeni gupuh gendhaga nulya binuka.

16. Isine dhuwung kekalih Pan sami dhapur Sangkelat kern bar tan ana bedane Ki Patih gawok tuningal aris dennya ngandika ingkang pundi polanipun Ki Pitrang matur tan wikan.

17. Kawula datan udani mung muja turuning cahya ing wengi tan winiraos kang cahya sampun tumedhak wau dhateng gendhaga datan wikan warnanipun kang dhingin lawan kang anyar.

18. Kewran manahe Ki Patih kalih nulya malbeng pura aglis cumundhuk sang rajeng apan mungging ing ngayunan ngaturaken kang gendhaga gya pinu.ndhut sanga prabu gendhaga nu!ya binukak.

19. Isine dhuwung kekalih nggih sami dhapur Sangkelat kebar tan ana bedane sang nata langkung kacaryan nulya aris ngandika Pitrang endi kang rumuhun apa kering apa kanan.

20. Ki Pitrang matur wotsari kawula boten uninga sumangga karsa sang rajeng kewran tyasira dipatya nulya ngasta sarungan sinarungaken ingkang dhuwung nadyan sak rema tan renggang.

21. Sinarungken genti-genti Kekalih tan mawi renggang rangka siji dhuwung !oro apan sami manjingira dhuwung kembar warnanya sang dipati malih muwus ingkang endi pundheningwang.

22. Ki Pitrang matur tan uning sumangga karsa paduka dereng waspada warnane pepundhen dalem curiga

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I- 16 241 ngengleng tyasnya dipatya winangwang-wangwang kang dhuwung genti-genti manjing wrangka.

23. Sak rema tan mawi silir dhuwung kembar kemanikan wali-wali penda'llgune sang dipati mring Ki Pitrang tan beda aturira sumangga karsa sang prabu langkung gawok sang dipatya.

24. Angandika sang dipati iya karo pundheningwang sun larangi karya maneh dhuwung kang dhapur sangkelat angamungna kang kembar yen wus ana kang kebanjur iya nuli linebura.

25. Ki Pitrang lawan Ki Patih tur sandika awotsekar ngandika malih sang rajeng luwih banget trimaningwang tan ana sun walesna mring Ki Pitrang setyanipun kongsi den rewangi muja.

26. Dadi dhuwung ingsun iki dudu Pitrang ingkang karya olehe muja dewane tandhane pan ora wikan kang dhingin Ian kang anyar Ki Patih matur wotsantun inggih leres nabda nata.

27. Sang dipati angling malih Ki Pitrang sun junjung lenggah ing Sendhangsedayu mangke arane Pangeran Sendhang rabiya putraningwang Sugiyah warnane ayu Ki Pitrang nuwun tur sembah.

28. Nuiya parentah tumuii amanggihken ingkang putra Ki Patih dadi besane mangku marang Kyai Pitrang Ki Patih Iangkung suka dhasar wus ngaku seduiur denira sih tan kepalang.

29. Busekan wong nambut kardi jro pura Ian Kepatihan wus tinabuh gamelane awentara tigang dina ungeia kang gamelan nulya panganten lumebu ngandikan marang jro pura.

30. Ingiring para dipati Ian sagung para nayaka pan sami ngiring penganten wus saos ing bangsal ;ukma busananira abra putranira sanga prabu apan sampun pinaesan.

31. Busanane adi Iuwih tangeh renggane busana tuhu yen putri kinaot karengga dening busana lir murca kinedhepna musthikane sang dyah ayu neng ngarsane ingkang rama.

32. Pangran Sendhang den timbali prapteng ngarsa awotsekar sang dipati ngandika lon iya iki tampanan~ pertandhane sing ingwang putrengsun wanodya ayu dadya ingkang jatukrama.

33. Pangran Send hang awotsari kelangkung nuwun patikbra pinaring jimat pamine nulya pinondhong sang retna inginggahken jempana pawongan ngiring sadarum sami mbekta upacara.

34. Wus mijil saking jro puri pangeran njajari ngarsa sami amandhi waose budhal prapteng pangurakan pangeran nitih kuda sinongsongan kertas biru tinelacap pinarada.

35. lng wuri sang raja putri respati nitih jempana amerapit jajarane tangeh renggane lumampah wus prapteng Kepatihan gya tumedhak sang retnayu pinanggihken lan pangeran.

36. Pinondhong mring dalem puri yata wau tata lenggah kang ngiring panganten andher aglis nulya sinugata sadaya sami dhahar njawi nglebet dhahar sampun sawusnya anulya bubar.

37. Kuneng wau ingkang ngiring tan winarna resminira mbangun turut sang lir sinom wus atut apalakrama sagung ingkang tumingal pendhak dina laminipun penganten ing Kepatihan.

38. Malbeng pura mit sang aji arsa budhal marang Sendhang wus kalilan mring sang rajeng tanapi marang Ki Patya dhumateng Sendhang sedayu wong Sendhang methuk sadaya .

39. Lampahe sampun lestari ing marga datan winarna sampun lepas ing lampahe wus prapta nagari Sendhang lajeng lumebeng pura ngenggeni tilasanipun kadange nata Blambangan.

40. Nengena genti winarni gantya ingkang winursita Kyageng Tarub winiraos apan sampun apeputra kakung bagus utama digdaya sekti pinunjul nama Ki Getaspendhawa.

41. Bondhankejawan wus lalis kang gumanti putranira ananging ngalih prajane kekitha aneng ing Sela dadi karan nama Ki Ageng Sela sinebut ing Tarub kinarya tilas.

42. Ki Ageng wau wus krami angsal putri i'ng Sumedhang saking ing Cempa ramane apan maksih sangking Ngarab sang putri ing Sumedhang nggih kepernah wayahipun Ian Njeng Ratu Dwarawatya.

43. Ki Ageng Pendhawa mangkin kasengsem ing ngelmu rasa angolah sama sucine apan sampun puruita mring sunan Kalijaga pinanjingaken sadulur lawan Dipati Bintara.

44. Kelangkung danira asih anggenira akekadang sang dipati dadi anom Getaspendhawa kang tuwa kinarya tuwanggana sak !iring rembug tinantun ingidhep sak atufira.

45. Ki Ageng Sela ngrembagi anelukken Majalengka sang nata pinrih Islame sri narendra Majalengka nora manut agama sang dipati karsanipun kang rama kedah pineksa.

46. Mangkana sang adipati sowan marang Majalengka Ki Ageng Sela rowange ingiring sabat muridnya lampahe tan winarna ing Majalengka wus rawuh anjujug ing Kepatihan.

47. Lajeng sowan ing sang aji wus cundhuk lawan sang nata yata wau sanga katong lenggah aneng bangsal rukma Ki Patih Ian dipatya munggeng ngarsane sang prabu sri nata nulya ngandika.

22. SINOM

1. Lah bageya putraningwang anglengkara putra mami apa ana karsanira nembah nuwun sang adipati nila sowan ramaji yen pareng karsa sang prabu inggih nuwun kawula didalem ing Majapait nggih sadaya sami lampaha agama.

2. Paduka tumuta Islam prayogi akarya masjid kadosa masjid Bintara kang ngideni para wali sang nata ngandika ris sesenengan ujar iku ingsun pan ora nyegah kang padha gelem nglakoni nanging ingsun tan arsa agama Islam.

3. Kang putra wirang jroning tyas tan kadhahar aturneki akendel miyat ing tyas salirane den tingali sang nata uning wadi sinamun ngandika arum heh patih kaya paran sakehing kang pande wesi apa ana kang sanggup karya curiga.

4. Keris siji dhapur sasra Ki Patih matur wotsari didalem empu sadaya anem sepuh ageng alit tan wonten kang kadugi dereng pirsa warninipun sang nata esmu duka marang Ki Rekyana Patih angandika heh sira dhewe menyanga.

5. Ngupaya empu utama aja sira mulih-mulih yen tan oleh kang sanggupa anutugi karsa mami lah wus bubara patih kekalih sareng wotsantun wus mijil saking pura kekalih sareng wotsari kur-ungkuran Ian dipati ing Bintara.

6. Nengena ingkang lumampah warnanen malih sang aji tedhak marang pepungkuran mriksani wong pandhe wesi kemasan lawan mranggi Ian sagtinging para empu Pu Lumba Supadriya Ki Japan Ian Supagati Kyai Tapan Supranala Kyai Jigja.

7. Peneti Ian Salahita bekel njawi lawan modin Ki Mei Ian Wanabaya

Ki Kuwung lan Kyai Singkir sagung empu kinerig sami kinen karya dhuwung kang dhapur warna-warna nging tan ana anyobaki dhuwung siji ingkang dhapur nagasasra.

8. Sang nata apan gujengan mring dasih kang nambutkardi heh mranggi ingsun atanya apa dayanira mranggi anambut karya mami apa oleh berkahingsun kang mranggi matur nembah tan angsal berkahing Gusti boten nedha yen mboten nampi ganjaran.

9. Sang nata aris ngandika ya ingsun darma maringi wus pinasthi karepira narima ganjaran siji sang nata angling malih lawan sira bocah empu sira matura weca olehira nambut kardi apa sira oleh berkahing narendra.

10. Ki empu matur anembuh inggih terkadhangan gusti yen boten tampi ganjaran mung cekap karsa sang aji tan angsal berkah gusti ngandika malih sang prabu sira bocah kemasan olehira nambut kardi apa sira oleh berkahe narendra.

11. Lurah kemasan tur sembah inggih angsal berkah gusti saben kawula nglebur mas inggih angsal berkah gusti pinasthi saben kowi inggih wawrat kalih tangsul mendet silip kawula sepalih tangsul setail tan ketawis warna wawrat datan owah.

12. Nadyan dipun tengganana kelawan dipun wudani malah dados rena kula tan ewet amendhet silip saking prapen Ian kowi punika ing silip ulun nggih areng ingkang mbekta saking berkahing narpati lamun leres ageng ganjaran narendra.

13. Sang nata gumujeng suka angandika arum manis iku bener aturira sakliring karyaning dasih apan katrima ngambil yekti berkah saking ratu nadyan sira culika saking suka nggenya silip alantaran saking berkahing narendra.

14. Sayekti ratu winenang ngingoni dasih kang kardi ngupaya dasih utama kang utama !iring kardi ratu ingkang ngajeni karyane dasih kang estu tan ketang culikanya kelingan karya luwih ganjarane ngluwihi ajining karya.

15. Yen dasih mundhak karyanya sang nata angganjar maning sira empu Supadriya kabeh pandhe tan ngarani yen sira bisa kardi keris siji dhapur sewu gedhe ganjaraning wang pesthi sun karya bopati para empu ngaturaken pejah gesang.

16. Sang nata aris ngandika heh Supadriya sutaning ingkang aran Empu Supa dene tan ana kaeksi tan melu nambut kardi Supadriya nembah matur didalem emah-emah katriman putri ing Tubin ngetutaken dereng kalilan mantuka.

17. Sang nata malih ngandika dene begja den trimani marang ibu ratu Tuban mesthi mukti tan weh mulih Supadriya sun tuding mentara mring Tuban gupuh imbalana Ki Supa tembmigen mring wa dipati Supadriya nembah amit nulya mentar.

18. Wus mijil saking jro pura prapteng plataran gya panggih lawan ing wong tumenggungan sak upacara wus prapti nulya amangkat aglis kawandasa rowangipun kuneng kang marang Tuban yata genti kang winarni kawarnaa yata dipati Bintara.

19. Lawan Ki Getaspendhawa lawan sagung para murid saking nagri Majalengka saos atur sang dipati mring rama sri bupati tan kadhahar aturipun langkung merang jroning tyas tan arsa kondur mring nagri nulya lajeng mring Ngampel panggih kang rama.

20. Wus kepanggih mring Njeng Sunan ing Ngampel atata linggih kang putra angaras pada rinangkul pan kinen linggih Kyageng Sela ngabekti tinarima kinen lungguh Njeng Sunan namudana kang putra nuwun tur bekti ingkang putra nembah matur mring kang rama.

21. Nulya matur mring kang rama ngaturken solahing nguni ulun saking Majalengka nenuwun dhateng sang aji islamipun gung dasih Ian islamipun sang prabu ulun aturi karya masjid ageng ing nagari kaidenan pra wali kados ing Demak.

22. Ngandikanipun sang nata sasenengan wadya alit kang sami nut agama ananging sri narapati datan arsa nglakoni manuta agama Rasul kawula langkung merang gadhah rama Buda kapir luhung sampun den aken putra narendra.

23. Nyuwun pangestu paduka mangke nagri Maospati badhe kula rebat ing prang bebuka saking agami yen tan purun sang aji prayogi sinantunan narendra kang gama suci ingkang manut rehing pra wali sedaya.

24. Njeng Sunan Ngampel ngandika nggege mangsa sira kaki durung mangsa ratu Buda janjine kurang sak warsi yen wus nglungguhi jangji sak karsanira anggempur mring nagri Majalengka yen ratu Islam wus tampi nugrahane kang ginaib iya sira.

25. Yen janjine wus tumeka saliring ratu agami sima dhewe ramanira sang nata apan udani ing tingalira sidik terus ing penyananipun nora nyegah wong Islam mung sang nata datan apti jer wus sirna sang nata mungkasi Buda.

26. Iya baiikan ta sira nguiarana pusaka ji sarate murba misesa saking sih sinihan kalih ingkang dhingin mring Widhi penetira den satuhu tagihen ingkang karya nugraha Ian pati urip den nyatakna ing tingal Ian pancadriya.

27. Siyang daiu aja pegat pamintamu den sayekti marang kang murba wasesa dene ingkang kaping kaiih sagung kang para wali pintanen pandonganipun den asih gurunira turuten wuiange kaki guru iku gegentine ramanira.

28. Lawan maiih amintaa betuwah pusaka aji mring ramanta Kalijaga kang wus oleh sihing Widhi lawan mintaa malih pangestu ramanta iku sang Dipati Palembang Iangkung sih mring sira kaki Iah anggepen Ianjarane uripira.

29. Sang dipati atur sembah kaiangkung padhang kang galih nggenira tampi piwuiang kathah karaos ing nggalih kelangkung nuwun ing sih marang kang rama sang wiku sedalu araosan kawarnaa sampun enjing sang dipati nuwun pamit ngaras pada.

30. Kekalih anulya nembah wus mijil prapta ing jawi nulya kundur mring Bintara lajeng lampahira nepi pameres ingkang budi Kyageng Sela datan kantun ian Patih Wanasalam sekawan Iman Semantri kadang tunggal guru lawan Seh Melaya.

31. Sekawan sami lumampah sak parane datan kari Sang Dipati Natapraja pan lajeng njajah negari sagung kang para wali pininta pandonganipun pra samya tinepangan pirembagan ngrebat puri para wali sadaya angsung pandonga.

32. Kuneng Dipati Bintara yata genti kang winarni kawarnaa kang tenaya Ki Anom ingkang wewangi enggal ageng samangkin wayah pangon wancinipun salamine tinilar ing rama langkung prihatin siyang dalu cegah dhahar lawan nendra.

33. Yen sare neng papah gedhang yen mangan pindho sesasi manjing dadi tapanira yata genti kang winarni tinarima ing Hyang Widhi ginanjar sekti kalangkung bisa wor lelembut pandhe ngawang-awang bangkit pandhe toya pinet mring Anjani rama.

34. Mangkana Supatanaya marek marang eyang bibi atanya sudarmanira matur mring eyang dipati dhuh eyang dhateng pundi pun rama !ami tan mantuk arsa nusul kawula kang eyang ngandika aris putu aja-nusul mangsa katemua.

35. Ramanira lagi lunga ndherek mring Njeng Sunan Kali melu angideri jagad mring ratu wali sinekti parane nora mesthi rina wengi adoh nglangut lungane tan pepayan praptanira tan baribin ingkang wayah kendel denira karuna.

36. Kesaru eyange prapta dutanira sri bupati Ki Tumenggung Supadriya aglis katur mring dipati nulya ngaturan linggih Ki Tumenggung nulya lungguh

BABAD MAJAPAHIT/ PARA WALl I - 17 257 aglis sinamudana matur nuwun Ki Dipati nuli matur Ki Tumenggung Supadriya.

37. Sang dipati lampah amba dinuta sri nara~ti kinen nimbali Ki Supa kinerigan nambut kardi sagunging empu Jawi kinerig mring Majalangu sami kinen akarya dhuwung siji ingkang nami dhapur sasra nanging tan wonten kaduga.

38. Mangsuli dipati Tuban sumangga asta kekalih mring putranta Kyai Supa lagi lunga ngiring-iring dhateng Jeng Sunan Kali wus !ami tan wonten mantuk punika wayah ndika Supaputra mentas nangis tanya rama arsa nusul kula ampah.

39. Nulya tedhak Supadriya merpegi wayahnya aglis Ki Supaputra ingemban pinondhong binekta linggih angucap Supasiwi sapa mangku maring ingsun nauri Supadriya kakekira ingsun iki iya ingsun bapakane ramanira.

40. Ki Supatenaya bungah wineruhken ingkang kaki lir panggih lawan kang rama bungahe Ki Supasiwi yata kendel sawengi Supadriya Ki Tumenggung enjing nulya pamitan marang sang dipati Tubin Supaputra kelayu mring eyangira.

41. Tumut marang Majalengka den ampah marang ibuning nging datan kena ingampah malah mangkat adhingini angling sang dipati marang putra sang retnayu lah nini turutana putranira malah dingin Supadriya umangkat lumakyeng wuntat.

23. PANGKUR

1. Supadriya nitih kuda ingkang wayah binucengaken ngarsi Iangkung suka Ki Tumenggung adarbe wayah priya ingkang wayah dhasar bagus warnanipun sak marga-marga cangkrama sak karsane den turuti.

2. lng marga datan winarna sampun lepas lampahe kang lumaris glis prapta ing Maja!angu lajeng lumebeng pura Ki Tumenggung wus cundhuk lawan sang prabu Supadriya atur sembah dewaji atur udani.

3. Wus lepas ing lampah amba animbali pun Supa tan kepanggih kesah ndherek gurunipun Njeng Sunan Kalijaga tan kantenan purugipun kang jinujug pun'~ 1 sutaning Supa Sup om ingkang wewangi.

4. Mila lare kula bekta kang kula mrih Supa enggala prapti angandika sanga prabu ya bener aturira sri narendra ngandika mring Supasunu heh bayi cilik ta sira apa bisa pandhe wesi.

5. Yen bisa pandhe ta sir a ingsun uga karyakna keris slji ingkang aran dhapur sewu yen bener karyanira pasthi sira sun ganjar bumi kang agung sun karya bopati sira lawan sun trimani putri.

6. Ki Anom umatur nembah dereng saged kawula pandhe wesi yen wonten karsa sang prabu sagah dereng kantenan datan selak anglampahi karya prabu nging wonten panuwun kula sagunging gerangan wesi.

7. Sak !iring tosan rujadan kaparingna magut dhateng pesisir pasisir ler pernahipun kang magut ing samodra ir.gkang celak kelawan besalen ulun kang wonten jroning samodra pilih jalma kang udani.

8. Sang nata gawok umiyat ing ature wau Ki Supasiwi tan mantra !are turipun pan kaya wong wus tuwa sri narendra anuruti karsanipun sang nata aris ngandika lah iya ingsun turuti.

9. Panuwune Supatmaja gung gerangan sakeh rujadan wesi Ian sangune bocah empu padha mangertenana mring Ki Anom angambila wesi agung keh wesi ing Majalengka gerangan pundhuten sami.

10. Aterna marang ing Tuban aturena mring tepining jaladri lan wong sikep Majalangu ya padha konen nggawa aturena grangan wesi Majalangu kang kinen sareng wotsekar nulya mijil saking puri.

11. Wus prapta ing pagelaran para empu wus panggih lan kancaning lawan sikep Majalangu kang kinen nggawa tosan wus samekta nulya mangkat Ki Tumenggung ingkang ngiring Supamudha angalor marang pesisir.

12. Nengena ingkang lumampah kawarnaa ingkang kesah wus !ami Pangeran Sendhang winuwus kelawan ingkang garwa neng jro pura Pangeran enget den utus mring Njeng Sunan Kalijaga ngulari pusaka aji.

13. Law an enget garwa putra kang tinilar aneng negari Tubin Pangeran aris amuwus pamitan garwanira dhuh masmirah lilanana raganingsun atuwi marang ing Tuban ingsun nilar putra alit.

14. Yun uning apa gesanga putraningsun kang keri aneng Tubin kang garwa dangu tan matur kumembeng waspanira sang retna yti pan lagya pasihanipun marengi nggarbini tuwa pitung candra laminineki.

15. Langkung wrat tinilar priya sang kusuma angampah langkung ajrih Pangeran wus pirsa semu yen garwa pepasihan nanging Pangran tan ana kacipteng kalbu mung dhuwung Kyai Sangkelat kang siningidaken kali.

16. Pangeran ngimur ing garwa neng pepreman amrih lejar ing galih amelas pangungrumipun dhuh gusti mirah ingwang ingkang asih setya tuhu marang kakung ing donya prapteng delahan tan nedya pisah ian laki.

17. Tan beda lawan pun kakang amung sira garwengsun donya akir akathah memanisipun lir bremara ngisep sekar kagunturan segara lega tyasipun sak karsa datan lenggana tangeh rengganing kang resmi.

18. Sinamun samya karasa aja waleh sinigeg kang karonsih Pangran angling manis arum dhuh masmirah sun wekas ingsun tilar lamun lahir putraningsun lamun lanang sun weh nama Jakasura kang wewangi.

19. Dene yen lahir wanodya sak karsamu yayi sira ngarani lawan iki tilaringsun eaton kris kalih welas keh sawabe rawatana den agupuh sun buntel upih sadaya wus padha ingsun taleni.

20. Wus tita gennya memekas Pangran Sendhang angaras ingkang rayi tinimbul mbun-mbunanipun kang garwa ngaras pada · Pangran mijil rangu-rangu lampahipun ingkang keri ngungak-ungak kang den ungak kang lumaris.

21. Wus lajeng ing lampahira Pangran Sendhang tan mawi rowang siji singidan ing lampahipun angampiri rawatane ingkang dhuwung pepundhen Ky~ Sangke~t kang siningidaken kali.

22. lng marga datan winarna Pangran Sendhang ing Blambangan wus prapti ing lepen ingkang jinujug ngambil rawatanira Ki Sangkelat ingkang tinindhihan watu pitung candra neng jro toya tan teles kinum ing warih.

23. Wus den ambil Ki Sangkelat saking toya nunten binuntel upih kinalungken ing gulu Pangran nulya lumampah murang marga malbeng jurang munggah gunung katiwang-tiwang lampahnya pringga baya tan kaeksi.

24. Ing rina wengi lumampah ngaler ngilen Tuban sinedyeng galih yata kuneng kang lumaku kawarna Supaputra neng samodra apandhe neng jroning banyu lawan empu Majalengka apandhe pinggir pasisir.

25. Kang pandhe neng jroning toya Supaputra gung wesi den besmeni wesi gerangan lir gunung aneng pinggir samodra kang binesmi aneng sajroning banyu lebur awor lawan toya datan ana dadi keris.

26. Wesi gerangan sejagad den dhatengken aneng pinggir pesisir binesmi sajroning banyu lebur awune sirna datan wonten ingkang dadi warna dhuwung miwah kang aneng dharatan karya dhuwung ora dadi.

27 . Kawarnaa Kanjeng Sunan kang asrama aneng ing Pulo Upih priksa lamun putranipun kabutuh sanggupira karya dhuwung dhapur sewu sanga prabu gung wesi binesmi telas tan dadi keris sawiji.

28. Njeng Sunan welas tumingal mring kang putra dene pinerdi aji kerigan kebutuh laku anulya pinaranan kadya thathit Njeng Sunan ing tindakipun sakedhap prapta ing Tuban anjujug tepining jladri.

29. Pernahe Ki Supaputra Kangjeng Sunan kendel anyampar warih langkung panas ingkang banyu ujwala Supaputra dennya pandhe ububan gerananipun aparon dhedhengkulira supit drijine kang kering.

30. Sikut kanan pukulira gunging wesi pinukul sirna enting Njeng Sunan welas ndulu kang putra tinimbalan heh Ki Anom mentasa saka ing banyu sun karsa panggih Ian sira kagyat Supaputra mijil.

31. Mentas saking jro samodra ngaras pada gya rinakgul jangganing apan nulya kinen lungguh sang wiku angandika pa muiane sira pandhe aneng banyu ngentekken sakehing tosan gawe panase kang warih.

32. Supaputra matur amba sanga wiku apan sampun udani angandika sanga wiku ya bener aturira sira iku kaki k§lbutuh ing sanggup anyanggupi karsa nata dudu trape wong kinerig.

33. Nambungi karyane bapa sawetara aja kapara ngarsi ingsun kaki asung tuduh wong sanggup sira uwas mbokmanawa ana tulunging Hyang Agung narima ing titahing Hyang aja suka aja sedhih.

33. Ingsun kaki ora nyana lamun sira bisa pandhe neng warih marga wikan iya ingsun kerig neng jro samodra iki wesi kodrat gedhene sak klungsu Supaputra matur nembah anyawang nampani wesi.

34. Supaputra matur nembah dene alit punapa dadi keris dene punika sak gunung tosan ing Majalengka mboten wonten kang dados kinarya dhuwung Njeng Sunan nulya ngandika iku padha Ia wan wukir.

:35. Wesi sak klungsu nut sabda genge mindhak nulya dadya sak wukir Supa mulat nulya njumbul asta kawratan tosan sinelehkan saya wewah agengipun pan kadya prawata suta mintenggengen Supasiwi.

36. Kawarnaa kang lumampah Pangran Sendhang mantuk marang ing Tuban neng marga miyarsa tutur pra empu Majalengka nambut karya pasisir ler pernahipun anulya Pangeran Sendhang anurut marga pasisir.

37 . Gya prapta ing pernahira nggenya pandhe empu ing Majapait Pangeran Sendhang andulu marang Kangjeng Susunan apan lajeng neng ngarsa nulya wotsantun umangsah mangaras pada rinangkul gya kinen linggih.

38. Sunan aris angandika dene lawas Ki Jebeng oleh kardi Pangran Sendhang nembah matur ngaturken lampahira saking purwa madya wasana wur katur jeng Sunan nuli ngandika iya jebeng oleh bathi.

39. Pangeran nuwun turira inggih darmi kawula anglampahi saking berkah njeng Sinuwun njeng Sunan Kali nabda mring ki Anom apan sarwi ngasta dhuwung lah iya karyanen tepa gedhe cilike kang keris.

40. Ki Anom dangu tan ngucap nggih kewuhan dene genge kang wesi angenge saengga gunung njeng Sunan asung wikan mring ki Supa jebeng sira apa pandung iya marang putranira ki Anom diwasa mangkin.

41. Ki Nom iku ramanira duk marengi sira prapta apanggih tan kengetan kalihipun kaget sareng rangkulan ingkang putra ngabekti tansah rinangkul ingaras mbun-bunanira suka lir manggih retna di.

42. Wus tita nggennya rangkulan Pangran Sendhang oneng marang kang siwi angandika Sang Wiku lah kaki Supa putra nuli wesi sak klungsu karyanen dhuwung ki Anom matur sandika kang wesi gya alit malih.

43. Anut sabdane njeng Sunan ingkang wesi genge sak klungsu malih anulya ingambil gupuh. .. · -. marang ki SlPil t'~"~ nulya nyuwun pamit nembah malbeng banyu apandhe neng jroning toya datan dangu dadi keris.

44. Nulya mentas Supa putra dhuwung katur mring kangjeng sunan Kali tinampen nulya den ukur tinandhing ian sangkelat ingkang cacad wauta ing elukipun nanging kaot mawi naga pernahe mungging gegandhik.

45. Njeng Sunan aris ngandika keris iki dhapur sun arani Nagasasra dhapuripun sira asanggup uga karya keris ingkang dhapur sewu kang dadi karsaning nata keris sewu dhapur siji.

46. lki sawiji naganya ya dhapur wisnu dhapuring keris Segara wedang ranipun dene olehe karya jro segara panas rasane kang banyu pantes ageming narendra aturna marang Sang Aji.

47. Kang dhuwung sam pun tinampan mring ki Anom njeng Sunan angling malih nya ki jebeng dhuwungipun pundhenira sangkelat Pangran Sendhang anuwun nuwun turipun u~~ ~ ~nganggeya rna H. ·• .,;]-~ ~;.--.-,

48. Kapok kang sampun kalakyan lawan malih sedya tuwan ingunguni Sangkelat ageming ratu mangke sumanggeng karsa ing paduka kang sampun jumeneng ratu mengkoni ing nuswa Jawa njeng Sunan ngandika aris.

49. lya uwis sun tarima bener sira tan melu darbe waris kang wajib warising ratu iya kang pancen lanang iya uwis sebaa marang Sang Prabu nulya kondur kangjeng Sunan sakedhap datan kaeksi.

50. Pangeran Sendhang anulya pepanggihan Ian empu nambut kardi ing pasisir pepak sagung Tumenggung Supadriya langkung suka kepanggih Ian putranipun atanapi ingkang wayah kaki gya anambut kardi.

51. Seneng sajroning sagara sampun dadi dhuwunge sewu siji wus winartan para empu sami !ega tyasira sigra bubar mundur marang Majalangu supana dadya ginustha lakonira gula milir.

•, / .6c . BALAI PUSTAKA- JAKARTA -- Perpusta aan I ' Jenderal Keb I 899.? .. PAN I L