Sutan Tumangguang Nan Rancak di Labuah •
Selas1h Selegun
Urektorat 1dayaan temen Pendid ikan dan Kebudayaan 4
SUTAN TUMANGGUANG NAN RANCAK DI LABUAH
______ , _____ -----1
| TAl.JGGAL | No. NDUYK |
| 18 NOV 1984 | -------- ! ___ j |
PPS/Mn/1/82 Milik Dep. P dan K
Sutan Tumangguang Nan Rancak di Labuah
Oleh SELASIH SELEGURI
Departemen Pendidikan dan Kebudayaan PROYEK PENERBITAN BUKU SASTRA INDONESIA DAN DAERAH Jakarta 1983
Diterbitkan oleh Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah Hak pengarang dilindungi undang-undang
. _j
KATA PENGANTAR
Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama, yang pada hakikatnya adalah eagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang.
Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya.
Pemeliharaan, pembinaan, dan penggaliar' sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya.
Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia.
Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra daerah Minangkabau, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas.
Jakarta, I 983
Proyek Penerbitan Buku Sastra Indonesia dan Daerah
DAFTARISI
Kata Pengantar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Ringkasan Cerita . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Motto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Kata Pendahuluan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Rancak di Labuah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. Kandak Si Rancak Dikabuakan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 3. Rancak di Labuah Baraja Main Padang . . . . . . . . . . . . . . 42 4. Rancak di Labuah Masuak Galanggang . . . . . . . . . . . . . . 59 5. Manalangkai Gondan Gantosari . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 6. Pinangan Si Rancak Ditolak Gantosari . . . . . . . . . . . . . . . 93 7. Sasa K udian Ndak Baguno . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 8. Hiduik Baru Rancak di Labuah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 9. Basuo jo Datuak Ampang Kayo ................ . .... 122 10. Manjilek Aia Uoa .... . .. .... .. .............. . .. . .. 140 11. Kematian Kudo Samburani ........................ 156 12. Sutan Tumangguang Badunsanak jo Tuanku R. Mudo . 164 13. Puti Intan Sari .. .... . . . ... ...... ... .............. 171 14. Panutuik Alek Gadang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
KATAPENGANTAR
Ungkapan Rancak Di Labuah, sudah dikenal benar oleh orang Minangkabau . Rancak Di Labuah berarti Bagus di jalan . Ungkapan itu dimaksudkan kepada seseorang yang suka berdandan tidak ada kerja dan kurang berpengetahuan .
Lagak dan gayanya saja yang ditonjolkan sedangkan yang berupa pengetahuan tidak dimilikinya .
Ungkapan itu lahir dari sastra lama Minangkabau yang berjudul: Sutan Tumangguang nan Rancak Dilabuah.
Tidak banyak orang yang tahu mengenai asal mula ungkapan tersebut , karena sastra lama berjudul: Sutan Tumangguang nan Rancak Dilabuah itu tidak banyak dikenal karena belum tersebar luas di kalangan orang Minangkabau , khu susny a generasi mudanya .
IUsah sastra Minang Lama ini ditulis dalam bahasa Minangkabau berbentuk puisi . Naskah buku ini ditulis oleh pengarang yang sudah terkenal di zaman d ulu dengan bukunya di antaranya dalam Kalau Tak Untung terbitan Balai Pustaka .
Nama samaran pengarang ialah Selasih . Pengarangnya berasal dari Minangkabau .
Cerita Rancak Dilabuah dalam buku ini berakhir dengan sifat yang positif , yaitu pemuda yang suka menjual tampang menurut istilah zaman sekarang berbalik menjadi pemuda yang mau belajar dan bekerja , setelah lamara nnya ditol3.k oleh gadis yang dicintainya.
Cadis tersebut tidak mau menetima lamar annya karena dia malas bekerja .
Penolakan lamaran merupakan cambuk bagi dia untuk rajin belajar dan bekerja.
Mudah-mudahait buku : Sutan Tumangguang Nan Rancak Dilabuah ini dapat menggugah hasrat pemuda Minangkabau khususnya untuk menggali dan mempelajari Sastra lama Minangkab au dalam rangka menggali budaya daerah .
Jakart a, II , 1983
Ringkasan Cerita: RANCAK DILABUAH
Di negeri Batipuah tinggal seorang wanita bemama Puti Ameh Urai. Dia seorang wanita yang kaya , arif dan bijaksana serta berbudi bai.k. Suaminya bemama Datuak Marajo Lelo. Mereka mempunyai seorang putra bernama Rancak Dilabuah . Rancak Dilabuah berwajah tampan dan sangat disayangi orang tuanya . Orang tuanya tennasuk orang yang berada sehingga keinginan putranya dapat dipenuhinya.
Pada suatu hari Rancak Dilabuah berjalan mengepit ayam Kinantan . Di tengah jalan dia bertemu dengan seorang temannya yang bemama Buyuang Geleang. Buyuang Geleang juga berwajah tampan seperti Rancak Dilabuah.
Buyuang Geleang menanyakan kepada Rancak Dilabuah mengenai tujuannya hendak ke mana menyabung membawa si Kinantan .
Rancak Dilabuah mengatakan bahwa berat hatinya untuk menceritakan.
Buyuang Geleang mendesak terus sehingga diceritakannyalah mengenai gelanggang yang diadakan Datuak Sidi Marajo dari Pandai Sikek untuk Putrinya Gantosari .
Datuak Sidi Marajo mengundang orang dari jauh dan dekat di antaranya Rancak Dilabuah dan Buyuang Geleang juga diun - dang.
Rancak Dilabuah mengeluh, karena ibunya tidak mengizinkannya pergi ke Pandai Sikek untuk mcnyabung ayam, karena Gantosari seorang gadis yang arif bijaksana .
Buyuang Geleang tidak diizinkan orang tuanya ke Pandai Sikek, karena di gelanggang orang mcnyabun g dengan bcrtaruh, scda ngkan orang tuanya tidak tcrmasuk orang yang bcrada sungguhpun ia tergolong orang yang baik-baik.
Rancak Dilabuah mengajak Buyuang Geleang untuk ikut scrta pergi ke Pandai Sikek dengan harapan orang tuanya akan mcngizinkannya kaJau pergi berdua.
Buyuan g Gclcang agak tcrsinggung mcndcngar ajakan Rancak Dilabuah , karcna dia sadar orang tuany a tidak bcrpunya tctapi diajak oleh Rancak Dilabuah ke rumahnya.
Waktu ibunya melihat Rancak Dilabuah pulang, ibunya gembira sekali, karena dalam persangkaannya Rancak Dilabuah sudah pergi ke Pandai Sikek.
Rancak Dilabuah meminta agar diizinkan dia pergi dengan Sutan Tangah Ari (Buyuang Geleang) ke gelanggang Gantosari itu. Ibunya mengizinkan, dia pergi dengan Buyuang Geleang dengan syarat jangan sampai dia nanti disuruh meminang Puti Gantosari.
lbu Rancak Dilabuah kaberatan untuk meminang Puti Gantosari, karena sudah sebulan gelanggang diadakan di mana anak rajaraja banyak yang i.kut tetapi tak seorangpun berkenan di hatinya , apalagi kalau Rancak Dilabuah yang bukan anak raja .
Sebelum berangkat ke Pandai Sikek Ran cak Dilabuah diajari naik kuda bersilat dan membulang ayam. Yang mengajar Rancak Dilabuah ialah Pandekar Sati dan Pandekar Rajo .
Ibu Rancak Dilabuah menginginkan agar anaknya berlatih agak seminggu , tetapi baru dua hari Rancak Dilabuah sudah memaksa untuk berangkat , sehingga terpaksa orang tuanya melepaskannya . Sesampainya di gelanggang, ayam kinantan Ran cak Dilabuah mendapat kemenangan maupun ayam yang dibulang oleh temannya , Buyuang Geleang.
Sesudah selesai menyabung ayam Rancak Dilabuah beserta Buyuang Geleang disilakan masuk ke istana . Mula-mula ditolak oleh Rancak Dilabuah , tetapi karena dipaksa-paksa juga naiklah Rancak Dilabuah beserta dengan Buyuang Geleang ke istana Ganto sari. Mereka dilayani dengan baik oleh orang tua Cantosari.
Baru sekali itulah Rancak Dilabuah melihat Puti Gantosari duduk di tengah teman-temannya. Tersirap darahnya melih at kecantikan Puti Gantosari yang tidak ada bandingannya itu .
Sesudah Rancak Dilabuah pulang ke rumahnya dimintanya kepada orang tuany a melamarkan Puti Gantosari untuk dia .
lbunya , berkeberatan untuk pergi melamar Puti Gantosari untuk Rancak Dilabuah , karena dia tahu Puti itu telah menolak lamaran anak raja-raja, apalagi Rancak Dilabuah yang bukan raja . Orang
tua Rancak Dilabuah jadi juga meminang Gantosari, tetapi di12 tolak oleh Puti Gantosari.
Gantosari mengatakan, biarpun Rancak Dilabuah tampan dan kaya, tetapi tidak mempunyai kepandaian . Harta bisa habis dalam sekejap, tetapi kepandaian akan tetap tinggal pada seseorang.
ltulah alasannya mengapa ia menolak lamaran Rancak Dilabuah. Sesudah penolakan lamaran itu barulah orang tua Rancak Dilabuah insaf dan menyuruh anaknya belajar macam-macam di antaranya mengenai bersilat dan berdagang.
Dagangnya laris dan orang tua Rancak tidak segan-segan mengeluarkan uang penambah modal. Dagangannya maju sehingga Rancak membeli kain ke Pandai Sikek hasil tenunan daerah itu . Pada suatu hari rombongan Rancak Dilabuah dihadang oleh perampok, tetapi semua perampok itu dapat dikalahkan.
Para perampok itu dipimpin oleh Datuak Ampang Kayo .
Yang dirampoknya hanya terbatas kepada orang kaya-kaya saja. Buyuang Geleang ternan Rancak Dilabuah luka kena senjata perampok .
Rancak Dilabuah meminta bantuan kepada raja di Pilabihi untuk mengobati ternan dan kudanya yang luka . Dia sendiri pulang ke Batipuah untuk melihat ibunya dan menceritakan bahwa mereka selamat semuanya. Ayahnya telah pergi menengoknya ke tempat dia berkelahi dengan rampok.
Di rumahnya didapatinya ada ibu Puti Gantosari beserta dengan Gantosari . Dimintanya kepada Gantosari agar suka menyewakan dua kudanya .
Terjadilah sindir-menyindir antara Puti Gantosari dengan Rancak Dilabuah.
Puti Gantosari terpaksa menjilat lidahnya , karena dulu dia me· nolak lamaran Rancak Dilabuah, tetapi sekarang dia yang meng· inginkan Rancak Dilabuah.
Akhirnya sesudah bersilat-lidah dan dikembalikan kata-kata tajam Gantosari dulu itu maka Rancak Dilabuah dikawinkan dengan Gantosari, sedangkan Buyuang Geleang dinikahkan de· ngan adik Gantosari.
MO'ITO UNTUK RANCAK DILABUAH
1) Ilimu labiah batuah tu garan dari arato , bangso jo rupo .
2) Bakato sapatah dipikiri Bajalan salangkah maliek suruik Usah kato tadorong-dorong Usah manjilek aia liua.
3) Banyak rang jatuah dek muluiknyo Banyak tanggalam dek tadorong .
4) Urang saba manahan berang Salamaik akia kasudahannyo .
Pekanbaru, 24 Juli 1982
Selasih
KATAPENDAHULUAN
Ado takaba maso daulu , kaba lamo, kaba rang saisuak dari moyang turon , ka moyang dari moyang turun ka anduang, dari anduang turun ka nenek dari nenek turun ka ande , dari ande turun ka kito .
Pado maso dahulu, manuruik carito urang tuo-tuo itu ado molah itu garan saurang rajo di Daerah Batipuah Ateh nan bagala Datuak Tumangguang Tuo.
Kito lah samo tau juo , adapun akan rajo gadang di daerah Batipuah Ateh nangko io bagala Tuan Gadang .
Tantang kapado Tuan Gadang ko , io surang dari Nan Barampek nan mamarintah Nagari Ampek Koto.
Tantang Rang Gadang Baramp ek ko kudian bagala Urang Basa Ampek Balai.
Mangko tajadi nan bak kian, karano urang Gadang nantun maraso indak pado tampeknyo nagari indak batampuak ndak bapucuak, nan ka manjadi pucuak adaik nan disambah urang ban yak.
lny o sapakaik kasadonyo mancari Rajo ka Malaka.
Pado maso ka tiko itu di Malaka indak pulo ado barajo. Sabab tajadi nan cando itu karano Sultan Iskandar Syah Alam nan baranak baduo sajo, mambuang anak suluangnyo putro mangkuto ka Bukik si Guntang-Guntang (di Daerah Palemban g sekarang) karano basalah manuruik adaik jo limbago , sabab karejo urang biaso nan talaran g manuruik adaik.
Katiko Sultan Tuo itu mangkat , baliau digantikan dek nan bungsu, bagala Sultan Syair Syah Alam.
Sabab baliau ko mati mudo pulo nagari disarahkan bakeh Mangkubumi nan bagala Datuak Bandaharo .
Datuak itulah nan didatangi dek Utusan Nagari Ampek Koto .
Basamo Datuak Bandaharo ko utusan cako pailah mambao gajah putiah ka Bukik Siguntang-guntang manjalang Rajo nan tabu ang tu.
Dek lamo bakalamoan rajo itupun lah mati juo . Baliau maninggakan 4 urang anak laki-laki nan lah cukuik umua.
Kapado anak rajo nan barampek itulah gajah putiah dari Malaka basimpuah manyusun kaki mukonyo saroman urang manyambah bana .
Kaampek-ampeknyo dibaolah ka Malaka.
Nan tuo dijadikan rajo Malaka dibari gala Sultan Syair Iskandar Syah Alam nanuruik gala datuaknyo
Nan momor duo dibawo ka Nagari Ampek Koto diduduakkan di Nagari Datuak Maruhum urang nan paling tuo dari nan barampek di daerah Tanjuang Bungo. Nagari itu dipagajo ruyuang baku liliang dan danamoi Paga Ruyuang .
Saurang dari datuak nan datang dari Malaka ko nan manjadi pangawal baliau Sultan bagala Rajo Tumangguang.
Baliau diduduakkan di nagari Tuanku Gadang di Batipuah , sabab samo-samo harimau Campo (Mentri Pertahanan) .
Rajo Tumangguang disabuik datuak Tumangguang menuruik adaik Ampek Koto .
Sajak itulah Nagari Ampek Koto barubah namo manjadi Nagari Ranah Alam , sabab dipaiintahi dek Tuanku Syair Syah Alam.
Kamudian kito tau juo daerah ko disabuik Minangkabau.
Anak cucu Rajo (Datuak) Tumangguang tadi tu nan bagala Sultan Tumangguang disabuik Rancak Dilabuah .
I. RANCAK DILABUAH.
Ado pado suatu ari Pagi janiah cuaco tarang __ 1 Saurang parnudo bajalan surang , Mangapik ayarn kinantan Mamakai taluak balango Basisarnpiang songkek sirah tuo Badeta songkek sabang-sabang Anggun tampan dipandang mato.
Dek lamo bakalamoan Inyo basuo saurang kawan si Buyuang Geleang Sarno tarn pan samo jombangnyo .
Bujuang Geleang. Tasuo kawan awak kiranyo \
Apo dijapuik diantakan Ka mano manyabuang si Kinantan.
Rancak Dilabuah : Manolah kawan Buyuang Geleang Dangakan malah kato ambo Ado di ati nan tagendean g Tapi payah manyabuik nyo.
Buyuang Geleang : Mano kawan Sutan Tamanguang Nan bagala Ran cak Dilabuah Kito urang sarno sakampuang Sarno urang dari Batipuah .
Mangapo mangko sagan-sagan Kito urang ' sapananggu ngan Dari ketek kito bakawan Biaso samo manantang lawan .
Ran cak Dilabu ah : Nan sakarang kini nangko Amak ambo sabuik kan juo
Bukan ambo manantang lawan Indak bapaneh kaujanan ,
Ambo ado mandapek kaba Tantang Datuak Sidi Marajo Urang Nagari Pandai Sikek Mancang Galanggang itu kini Untuak anaknyo Gantosari Maimbau urang jau ah jo dak ek,
Tantang kapado ayah bundo Bia kami urang ketek Ado malah dijapuik juo Masuak galanggang Pandai Sikek Tapi mand e ndak satuju Indak buliah ambo ka situ.
Buyuang Geleang : Ruponyo kito saparuntuangan Dek ambo baitu pulo Bapak mande urang ndak barado Di galanggang banyak pataruhan Jo apo utang ka dibayia Kok ayam taduang alun mahie .
Awak sianu kato urang Datuak lai pangulu lai Tapi ameh intan nan tidak ado Basawah di sawah urang lduik bak sampan hanyuik ilia.
nang rupo dek panyakik llan g bangso tak barameh Di mano bundo takkan cameh Malapeh awak naiak bukik Pand ai Singkek di kaki Singgalang Tinggi tampeknyo bak unggeh alang.
Kok kawan patuik bana pai
Mande kayo bapak datuak Sawah sasayuik mato mamandang ltiak , angso sapanuah sawah Ameh jo in tan juo Iai Rumah gada ng sambilan ruang salajang kudo balari Awak rancak anggun jo tam pan Jaranglah ado tol ok bandingan.
Rancak Dilabuah: Kok itu Buyuang katokan Alah jaleh mah kironyo Bapak lai 'rang banamo Kok indak ka tinggi ba na Mande lai 'rang barado Kok iyo indak kayo rayo .
Tapi kini akan sabuah Nan manjadi sabab itu dangan Mangko mande ndak nyo amuah Pai manyuruah pai maminang lyo ka rumah Ganto sari Dek si Ganto urang cadiak candikio Sarato arih bijaksano .
lnyo rancak jarang bandingan Lai pulo bakapandaian lyo manakaik manarawang Sarato batanun banang ameh Sariklah puti kan tandingannyo Jaranglah raja ka jodohnyo .
· Buyuang Kok itu jadi halangan Cubo minto sakali lai Antah barubah pandapek bundo Kawan nan buliah paijuo Masuak galanggang Gantosari Kadar mancubo-cubo sajo.
Rancak Dilabu ah : Kalau baitu kato kawan Danga pula usulan ambo Mari kito pai banduo Mungkin buliah dek ande ambo Dek ambo Iai mah bakawan Ind ak cameh baliau lai doh .
f
Buyuan g Geleang : Manolah kawan Rancak Dilabuah Manga baitu bakeh ambo Manga ambo dipaolokkan Taiba bana ati ambo Tasingguang raso parasaan Jo apo ambo ka pai Lai kan mungkin tu garan Tangan jo gigi sajo nan ambo bawo Untu ak panyuok nasi urang Untuak pangunyah lauak uran g.
Kok di lua galanggang ambo dud uak Manco ngko ng maliek ttrang main Baa pula kato urang banyak Bapak Iai diimbau uran g Mande lai dikana urang Tantulah amb o dicibiakan.
Sabagai pula itu garan Kok urang dalam istan o Maliek ambo di lua galanggang Tantu ambo diajak uran g Iyo masuak istano nantun Karano ado pertalian darah Biapun alah jaua h bana .
Rancak Dilabuah : Kok itu Buyuang kat oka n Pado pikiran a ti ambo Kok memang amuah buyun g pai Ande ambo Iai kan amuah Manolon g Buyua ng jo balanjo .
Buyuang Geleang: Kok balanjo nan kawan sabuik Ado kan dapek dek ande ambo Baralah jauah Pande Sikek Indak saha ri kito bajalan .
Tapi nan ambo pikiakan bana Urang nan pakai galanggang Kain baj u di mano dapek Kain ka sawa h ka dipakai Tidakkan mungkin itu kawan .
Sabagai pulo itu garan Kok pai malenggang sajo Tak mungkin itu kawan Ayam Kamang ambo cari Taruahnyo bak apo pulo.
Rancak Dilabuah: Jokok lai amuah Buyung pai Mari kito ka rumah ande Kito .sabuik buruk jo baiak Iyo kapado ayah jo ande.
Buyuang Gelcang ; Jiko baitu kato kawan , Ambo ko manuruik sajo Dek ati ingin juo pai Tagah dek untuang rna lang juo .
II. KANDAK SI RANCAK DIKABUAKAN .
Kaba baraliah anyo lai Sungguh baraliah sinan juo Tasabuik bujang nan baduo Ran cak di Labuah Buyuan g Geleang Babaliak pulang maso itu Manuju rumah ande kanduang Iyo ande dek Rancak Dilabuah
lnyo balari-lari anjiang Kian lamo basarang dakek Sampailah pulo bujang nantun Di halaman rumah nan gadang Rumah gadang sambilan ruang Salaj ang kudo balari Baanjuang tinggi kida kanan .
Rancak Dilabuah Manolah mande kanduang ambo Mande kanduang bukakan pintu Kami nak naik ka ateh rumah Ado kato kan dikatokan .
Ande : Mano Bujan g Ran cak Dilabuah Lai di Iaman ang kironyo Ati ande lah aga k rusuah Den sangko buyuang pai jauah.
Peti pusako lah tabukak Kain jo baju lah kalua Kain basulam banang ameh Sabab itu ati den cameh.
Sabagai pulo itu kanduang , Kinan tan tak tampak pulo Indak ado nyo di kandang Ati denai tabedo pulo .
Denai man ya ngko tadinyo ko
Buyuang lah pandai-pandai sajo Pai sandiri ka Galanggang Galanggang puti Gantosari Anak dek Datuak Sampono Rajo ita n jauah di Pandai Singkek Di lereang gunuang Singgalang Di baliak gunuang Marapi Rusuahlah ande mami.kiri.
Ran cak Dilab uah : Manol ah mande kanduang ambo, Maso ambo ka pai sajo Indak saizin dari mande Tidak satahu ayah ambo Sarato mamakjo pangulu Tantu kito kan daP.ek malu Jiko dibuek sadamikian.
Ato hanyo akan sabuah, Maminto ambo pado bundo , Lapeh ambo pai manyabuang Ka galanggang Puti Gantosari Badu o dangan kawan ambo Banamo Sutan Tangah Ari Nan bagala si Buyuang Geleang .
Mano ang buyuang anak denai Kok sakadar manyabuang sajo
Maliek-liek ranah urang Mancubo -cubo kapandaian
Jiko badu o jo si Buyuang Banamo Sutan Tangah Ari
Anak Datuak Marajo Tuo \ . Amuahlah ande malapehkan .
Tapi sabuah pasan denai, Kok tampak puti nan rancak tu Usah Buyuang idam-idamkan
Jangan bakand ak bakeh bundo Kamaminang kamanyuruah Maminto Puti Gantosari Untuak tunangan anak denai.
Mangko baitu kato mande , Lah sabulan galanggang rami Lah banyak rajo nan datang Lah cukuik Sutan ka Batandan pinang na n lah layua - · - Batundo siriah jo gagangnyo Manjadi sarok di halaman Siriah dibawo urang datang Maminang puti Gantosari Alun saurang nan di ati.
Kok kunun pulo kito nangko Sadan gkan rajo mamarintah Sarato sutan anak rajo Pulang sajo batan gan ampo .
Buyu ang Geleang : Manga itu nan mand e sabuik Jodoh di dalam tangan Allah Antah dek jodoh kawan amb o Jyo kawan Sutan Tumangguang Mangko urang tu ditul aknyo .
Mande : Sakali lai mande katoka n, Kok nak pai ka galanggang Denai lapeh baiak-ba iak Bia abih ameh sapu ndi Untuk t aruah si Kinan tan lndak andc gamang di sinan lnd ak denai ka rusuah risau.
Ran cak Dilabuah: Ampunlah ambo mande kanduang Ado lai pinto ambo Mande dangakan baiakbaiak
Usah ande bapikia panjang .
Tantangan kawan ambo nangko lyolah Sutan Tangah Ari Mungkin ande tau juo Bapak mandenyo urang gadang Mamaknyo urang batuah Laikanaiundangjuo.
Hanyo sabagai itu kini Kayonyo tinggi dinamo Gadangnyo tingga digala Manuruik. katonyo sandiri lndaklah ado itu garan Untuak dibawo ka galanggang.
Kain baju alah mah lapuak Sawah ladang lah tagadai Ameh jo perak lah abih pulo Inyo tu amuah sato pai Dek kareh ambo maajak.
J okok baitu kato buyuang Tidak mengapo itu garan Tidak ande bapikia panjang - · Anak surang jadi baduo Babagi duo malah kalian .
Kain baju ado duo rangkok Kok indak kan ranc* bana Tidak rasonyo ka mambuek malu Ayam nan ado duo ikua Si Kinan tan jo Taduang jalak Kudopun ado duo pulo .
Ameh perak iyo ndak banyak Tapi buliah dibagi duo Kok pundi indakkan panuah
Barek ka bawah ado juo Dariangnyo ad o kan nyarian g Ameh wai kasadonyo .
Buyuang Geleang: Ampunlah ambo bundo kanduang Ado koh pan uah ati andt> MaJapeh kam i nan baduo Sarno binguan g kaduonyo Tidak biaso naiak kud o Tidak panda i mambula ng ayam Kalah sajo nan ka diadoki Usah manya sa an de isuak .
Mande :
Manolah anak Buyuan g Gt:Ieang Usah Buyuan g rusuah di s<l.nan Jangan itu nan dir asaukan Tidak denai kan manya a lndak denai ka maup ek .
Denai alah tau juo Jokok Buyuan g alunlai mahia Dek Buyuan g indak bapunyo Balain bana jo anak den::ti Si Buyuang Rancak Dilabua h.
Inyo disabuik nan bak kian l yo bagala nan bak itu Ulah dek buru ak paran gainyo Sajak satampok dari tanah .
In dak nam uah baraja-raja Apolai mangak ok buek Gilo bamain tangah jalan Abih ari baganti ari Gilo mamad ek labuah panjang
Kok kudo ado di kandan g Indak pandain yo maracak Dek ayam ado di pautan
Indak panah diadunyo lndak panah dibulangnyo Lah panek m uluik ko dek mangecek lndak ado didangakannyo .
Mamintak denai bakeh Buyuang lyolah Buyuang Sutan Tangah Ari Usah kalian bagageh pai Masuak galanggang urang rami.
Dalam sahari duo nangko Cubo dahulu tangah halaman Maracak kudo Sambarani Sarato kudo Balang Candai Usah si Buyuang anak denai Digalakkan paja-paja Bak gambalo -duduak ateh kabau .
Cubo pulo mambulang ayam _Manggili katiaknyo Mak inyo amuah diadu Amak tinggi galapuanyo Usah kalian disabuik urang Sadang maadu punai tanah.
Karih jo padang ado juo l Kalian cubo mambuang langkah Mak den tiliak den pandangi Usah pulo disabuik urang Kalian sadang marambah Marambah samak di tapian Nan tidak akan manangkih Nan tagak malongo sajo.
Buyuang Geleang; Jokok baitu kato mande Mamintak kami pado mande Bajariah juo ande Maimbau Pandeka Sati
Urang nan mahie pancak silek Sarato pandeka Rajo Urailg nan tau tuah ayam.
Kok karni nan pai ka rumahnyo Mungkin indak nyo dangakan Takuik jariahn yo indak kababayia Sagan payahny o indak kabaupah .
Mande:
Jokok baitu kato kalian Ariko juo denai pai Barisuak kalian baraja Alahkok sanang dalam ati.
Tasabuik Puti Ameh Urai Mande Bujang Rancak Dilabuah Urang rancak ·babudi baiak Urang-kayo suko dimakan Lai cadiak -candokio Sarato arih bijak sano Urang gadang sagan padonyo 1 Baitu urang kampuang.
Pado maso waktu itu Agak tasentak tu mah garan lyo tajago dari !alai Takana kasalahan anak kanduang . Si Bujang ran cak Dilabuah - _ pulo salah awak Nan .lalai salamo nangko.
Anak suran g tungga babeleang Nan ketek tidak nan ka gadang Siupiak si Buyuang inyo surang Dikapik ka ilia ka mudiak Dikundang sapanjang ari lndak disuruah nyo baraja Tidak panah inyo mangaji Apo kandaknyo buliah sajo Apo pintaknyo dituruikkan.
Dek ketek taranjo-ranjo
Alah gadang tabawo-bawo
lnda k dapek dipaso la i lndak nyo amuah disuruah lai Sasa lah tib o bakeh mande · Tapi apo tenggang , apo kan dayo
lnyo basutan di matonyo lnyo barajo di atinyo
Sasa kudian tak baguno.
Pado katiko itu juo Jnyo tuka kain jo baju Dtimbau Bujang ,Salamaik Lalu bakato maso itu.
Dipakai kompong tanah liek Turun halaman nunah gadang
Mande : Mano Buyuang Bujang Slamaik .Dangakan malah kato ande
Anak den suruah den sarayo Pai ang buyuang kini juo
Katampek inyiak ang Datuak Tumangguang Minta datang liau kamari ·
.Denai andak barundiang-rundiang Andak batuluak jo barandai
Tantang mamak ang Sutan Tumangguang .
Bujang Salamaik : Ampun ambo pada inyiak Segalo titah ambo junjuang
Tapi anyo akan sabuah Ka mano inyiak tu ambo cari
Tampek nyo ado duo tigo .
Mande : Mano ang Udin Bujang Salama ik Cari dahulu ka Kot9 Tingg i Karumah dang and e kami Kalo inyo indak di sanan Cari ka rumah padusinyo Itan di kampuan g Koto Panj ang Kok di sinan indak juo ado Cari ka Kubu Koto Lamo.
Bujang Salamaik: Ampunlah ambo Inyiak tuo Kok baitu kato lnyiak Lah jalehlah tu dek ambo Ambo barangkek kini nangko .
Mande : Mano Buyuang bujang Salamaik Dangakan sabuah lai Dek ado pulo nan takana Kok baliak Buyuang dari sanan Bagageh rnalah Buyuang garan Mandikan kudo kaduonyo Samburani jo Balang Candai Mandikan jo sa bun a run Nak sanan g dang atinyo .
Dalarn sahari duo nangko Makan nyo elok -elokkan Bari talua bari sagu Daun jaguan g satokan pulo Dek inyo ka bajalan jauah Ka galanggan g puti Gan·tosari.
Bujang Salamaik : Jikok baitu kato Inyiak Sanang tu bana ati amb o Kok Mamak pai ka Galanggang Tantu ambo dibawonyo Untuak pangapik-ngapik ayam Untu ak mambali makanan kud o.
Bujang Salamaik manari-nari maso itu dek sangaik kagadangan ati.
Mande : 0 , Udin janyo denai Dangakan bana kate den ko Alun tantu ang nang ka pai Ang alah manari-nari Karajokan dulu suruah denai Baru Buyuang pai batanyo Pado si Buyuang anak denai Buliah indaknyo buyuang pai.
Bujang Salamaik : 0, Inyiak kate ambo Ampunlah ambo pado Inyiak Usah lnyiak berangjo ambo Sabab ambo bagadang ati Karano Inyiak nan manyabuik .
Kami lah tau kasadonyo Dalam rumah gadang nangko Kate inyiak kate undang Indak siapo kan manyanggah Inyiak nan mambuhua mati Inyiak maitam mamutihkan .
Mand e :
Lai mah Buyuang tau juo Mangapo ang alun baranjak
Mamancak manari-nari Ari basarang patang juo .
Alah bajalan Bujang Salamaik Barangkek pule inyo garan
Jyolah. Puti Ameh Urai Diiliakan labuah nan panjang
Bagageh ka Batipuah Baruah Mancari pand eka nan baduo
Pandek a Sati Pandeka Rajo.
Dek lame Iambek di jalan Alah moh sampai inyo garan
Ka rumah Pandeka Rajo Unt uang inyo lai di rumah Lalu baka to Ameh Urai.
Mande :
Mano Adiak Pand eka Rajo Untuang Adiak lai di rumah Gadang mukasuik denai datang Nak minta t olong bakeh adiak.
Pandeka Rajo :
Mano Ande Puti Tuo Gadang ati maliek Ande
Lai tajajak Iaman ambo Ado tatingkek janjang lapuak.
Sungguh baitu kato ambo Heran tacangan g ambo garan
Manga Ande bana nan da tang Bundo kanduang dek urang ka mpu ang
Bundo buliah manyuruah urang . Bujang Salamaik ado pulo.
Mande:
Bana pulo kato adiak Tapi sabaga i iko ldni
Mangko denai bana nan datang Kok dapek pinto bakeh adiak
Japuik tabaw o kini nangko .
Pandeka Rajo :
Kok baitu paralunyo Ande bana nan manjapuik
Baa bana banyak karajo · Tantu ambo ka pai juo.
Tapi anyo akan sabuah Apo garan karajo ambo
Apo nan barek nak d ipikua lyo nan rin gan ka dijinjiang
Nak tantu mambawo parsiapan.
Mande : Mano Adiak Pandeka Rajo
Dangakan juo kato denai Tantang badan den situoko Alah tadorong tu mah ki.nj Lah turun tarih nak manyisiak Tagarubuih baru ka. malantai Lah sampai ka medan parang Baru takana padang nan tingga Alah tibo di tapi sawah Kironyo pangkua tingga di rumah.
Pandeka Rajo :
Jiko baitu kato ande Alah tabayang tu dek ambo Alah takacak tapi lapiak Ande datang ka minta tolong
Mamimpin mamak mudo ambo Iyo inyo Sutan Tumangguang .
Kami lal mandanga j uo Baso urang mancang galanggang Ado kami maliek jauah Indak barani doh mandakek Awak bukan urang undangan Heran pulo kami garan Mangapo mamak mudo kami lndak sato dalam galanggang.
Tantang dek urang nan banyak tu lyo bapakaian rancak-rancak Maklum Sutan rajo-rajo Indak doh ado nan manariak lndak tabik salero mamandang Ado nan pendek randah rindin Lai nan tinggi janjang talang.
Ado nan gapuak tambun dagiang Ado nan kuruih tampak tulang Ado nan lah tuo bangka Lai pulo nan paja-paja.
Tantang mamak Sutan Tumangguang Nan bagala Rancak Dilabuah lyo i:ancak sabana rancak Jarangnyo puti ka jodohnyo Sariklah rajo katandiangnyo .
Badan sadang tinggi samampai Dek kulik bak kuniang langsek Abuaknyo ombak baralun Kaniangnyo kiliran taji Matonyo sarawuik jatuh Bulu mato samuik bairiang .
Mande :
Kok sanyum St. Tumangguang lndak pueh mato mamandang Pipinyo balasuang pipik Gigi tampak dalimo rangkah.
Manolah Adiak Pandeka Rajo Kok itu adiak katokan Urang banyak lah tau juo Tapi nan sakarang kini nangko Indak amuah jo itu sajo Kok rancak iyo lai rancak Kapandaian sabuah tido Kini tingga malah adiak Ambo taruih pai juo Ka rumah Pandeka Sati.
Alunlai sampai inyo tagak Datang urang mambawo talam Barisi nasi lauak pauak Sambia duduak inyo manyambah.
lstri Pandeka Rajo : Manolah Ande Puti kami Alah mah lamo Ande duduak Baru kini kalua aia Mak.lun1 kam1 urang kampuang Indak sigap indak taraja.
Mande :
Manolah Upiak kato ande Ande datang baguluik.-guluik.
Saketek indak ande sangko Akan kalua idangan Upiak .
Maminto ande pado Upiak Bawo masuak idangan Upiak Isuak kok lai batanang-tanang Denai makan malah di siko .
Upiak :
Maminto kami bakeh ande Lah salaruik salamo nangko
Sakali kini ande naiak Antah sasek antah bamimpi
Indak patuik itu garan Ande tolak idangan ambo .
Pande ka Rajo :
Ampun ambo Mande kanduang Dek nasi alah mah talatak
Cubo juo agak sasuok Antah taraso asam garamnyo
Mande :
Antah hamba antah tawa Maklum masakan urang kampuang
Usah bundo manulak sambah Razaki jangan dielakkan.
Jiko baitu kato kalian Sapakaik kalian kaduonyo
Mangajak denai makan di siko Marilah duduak
Makan basamo kito garan Sambia mamintak pad o Allai_
Nan diama pacahlah handaknyo Nan dimakasuik sampai juo
Utang di kito bausaho.
Sudah pulo rninun jo makan _Mamll_! tak diri an yo lai !yo ande Puti Ameh Urai Andak taruih inyo garan lyo ka rumah Pandeka Sati Maliek rupo nan bak kian Bakato Pandeka Rajo .
Pandeka Rajo :
Mande kanduangjanyo ambo Usah ande tagak dahulu Makanlah siriah agak sakapua Amak ambo batuka baju Ambo antakan bundo ka sanan lyo ka rwnah Pandeka Sati Ari basarang sanjo juo lndak elok tampak dek urang Ande tuo bajalan surang .
Mande :
Jokok baitu kan baiaknyo Manuruik pulo denai sanan Bakato malah pado si Upiak Mungkin talambek Pandeka pulang · Kito taruih ka rumah gadang .
Bajalan malah kaduonyo Bajalan baguluik-guluik Bak ayam dikaja musang Tacangang urang maliek Tapi tak ado nan barani Untuak batanyo maso itu .
Dek bajalan lari-lari anjiang Lakeh juo in yo tibo lyo ka rumah Pandeka Sati Dek elok langkah dari rumah Tapek bana palangkahannyo
Pandeka Sati sadang bapakai Andak bajalan inyo tampaknyo Baru inyo turun ka halaman Mallek urang nan datang tu Takajuik juo inyo saketek Lalu bakato maso itu.
Pandeka Sati :
Salah pandang ambo agaknyo Atau iyo sabananyo
Pacuak adaik tiang Nagari Tasasek ka halarnan ambo
Mande :
Mari naiki janjang lapuak Masuak ka suduang-suduang buruak .
Mano adiak Pandeka Sati Indak sasek indak barnirnpi
Mernang sangajo dari rurnah Datang manjalang rurnah acliak
Ado kato kan dikatokan.
Tapi sungguahpun baitu Batanyo juo denai daulu
Adiak tarnpaknyo bapakaian Ka rnano tampek nan dituju.
Pandeka Sati :
Jangan taharnbek Ande garan Untuak naiak ka rurnah ambo
Tantang ambo bapakaian ko Bukan handak ka mano-rnano
Hanyo ka lua makan angin Sambia pai ka rurnah Pandeka Rajo
Untuak bahandai-handai sajo Ndak ado rnakasuik jo tujuan.
Mande :
Kok baitu bunyi carito
Lah elok banalah itu kini
Denai ko datang kamari
Andak manjapuik Pandeka Sati
Andak den bawo ka rumah Gadang Baduo dangan Pandeka Rajo Sabab dek denai nak minta tolong Maajari Rancak Dilabuah Iyo basilek main padang.
Pandeka Sati :
Kok baitu kato Ande Kamik.o anak buah ande Jiko diirnbau kami datang Kalau disuruah kami pai Tidak ado kato manulak Alangan hanyo dari Allah Patamo mati kad uo sakik.
Tapi sungguahpun baitu Naiak juo Ande sa banta Iyo ka suduang-suduang ambo Jiko ka indak ka minun rnakan Maraguak aia agak saraguak Nak sanang ati ande paja-paja Sajak tadi mananti sajo Iyo di pintu nan tabuka.
Baa bana kan tagagehnyo Baa bana kan taguluiknyo Maingek adaik jo lumbago Dek awak urang nan bakandak Naiak juo rnah kiron yo.
Baru sajo lapeh janjang A1ah tarnpak di ruang tangah Narnpak nasi alah tahidru:tg Talatak di ateh talarn Talam di ateh saparah putiah Basaok jo tuduang saji.
Mande : Manolah si Upiak nan manghidang Capek bana Upiak kironyo Baru sabanta kami tagak Dek nasi lah talatak sajo Nasi angek barasok-rasok Gulai jo samba banyak pulo .
lstri Pandeka Sati : Ampun ambo pado Ande Ambo; mamasak untuak malam lndak sangajo untuak ande Antah baraso antah tidak Ande cubo agak sasuok Mak ande nak tau pulo Raso makanan urang kampuang Lain dari di rumah Gadang .
Mande :
Usah Upiak bakato baitu Namun makanan sari-sari Bukan mananti tamu datang Indaklah ado nan baiko Sampai limo anam macam.
Manolah Adiak kaduonyo Pandeka Rajo , Pandeka Sati Eloklah kito makan basamo Si Upiak di rumah iko Alah payah manyadiokan Taibo pulo dang atinyo Jikok nasinyo indak disuok.
lll. RANCAK DILABUAH BARAJA M.AIN PADANG
Tasabuik ande rurnah gadang Manjamu urang makan minum Iyo surang malin Manyarahkan dang anaknyo Nan banamo Sutan Tumangguang Bagala Rancak Dilabuah Kapado Pandeka nan baduo Pandeka Rajo, Pandeka Sati.
Alah salasai minun makan Mangapua siriah sakapua Dibuka kato dek Datuak Marajo Lelo lyo kapado Malin Pamenan.
Lah siap minun jo makan Baru barangkek katigonyo lyo manuju rumah Gadang Rumahnyo Puti Ameh Urai.
Marajo Lelo :
Mano rnamak Malin Pamenan Lah salasai makan jo minun Mamintak ambo bakeh mamak Mandoa salarnaik malah Mamak Kami tampuang basamo-samo .
Malin Pamenan :
lyo ambo akan mandoa Apo nan hajaik dalam ati Apo dimintak pada Allah Nak ambo mintak pado Tuhan Aminkan rnalah dek basamo .
Marajo Lelo :
Mukasuik sangajo dalam ati Nak manyarahkan anak ambo
Si Buyuang Sutan Tumangguang Kapado pandeka nan baduo ko
Pandeka Rajo Pandeka Sati Amak nyo tunjuak ajari.
A1ah rnandoa Malin Pamenan Diaminkan dek urang kasadonyo .
Sesudah itu siap pulo
Manyambah Datuak Marajo Lelo Kepado Datuak Tumangguang Kakak kanduang dek Ameh Urai
Datuak M. Lelo : Manolah tuan Datuak Tumangguang Datuak Tungganai rumah Gadang
Tarimo malah sambah ambo Pado maso kini nangko
Ado taniaik dalam ati Andak manyarahkan kamanakan tuan
Kapado urang cadiak pandii Amak nyo tunjuak nyo ajari
Baapo kato tuan ambo Ado ko izin tu garan.
Kok anak iyo anak ambo Tapi kamanakan tu dek tuan
Tuan mamacik hak kuaso Tuan maitam mamutiahkan
Kok tasuo buruak jo baiak Tak tatangguang dek ambo suran g
Pulang maklum bakeh tuan .
Manolah Adiak Marajo Lelo Sarato Pandeka nan baduo
Dangalah pulo kato denai Lah gadang bana ati denai
Tantang dek kamanakan denai Nan banamo Sutan Tumangguang
Mangkuto adaik di kampuang ko Nan ka pangganti badan denai
Kok denai indak sanggup lai Mambawo gala Datuak Tumangguan g
Alah namuah inyo kini I yo baguru jo baraja .
Denai sarahkan inyo kini Pado pandeka nan baduo
Tolong ditunjuak diajari Sagalo ilmu zahir batin
Nan ado di dalam jiwa Adiak Nan basaran g di tangan adiak
Nan batumpu di kaki adiak Kok lai Tuhan menolon g
Dapeklah itu kasadonyo Dek kamanakan nan surang itu .
Pandeka Rajo :
Ampunlah ambo lnyiak kanduang lyo inyiak Dt. Tumangguang
Kok itu nan Inyiak sabuik Karajo kami itu lnyiak
Nan jadi kamanakan Di koto tinggi, koto lama ko
lndak kami kan manulak lndak kami kan manunggak
Apo nan ado pado kami Kan kami agiahkan kasadonyo
Datuak Tumangguang:
Bakeh mamak kanduang kami Nan banamo Sutan Tumangguang.
Sutan Pandeka Sati:
Jiko baitu kato adiak Gadanglah pulo ati ambo
Mandanga kato nan bak kian .
Mana pulo Pandeka Sati Baapo pulo kato adiak
Tantang pamintaan kami nangko Lai kok adiak manarimo pulo.
Manolah Inyiak Datuak Tumangguang Sarato Inyiak Datuak Marajo Lelo
Ditambah ande rumah Gadang Baitu juo marnak ambo
Nan banamo Sutan Tumangguang Dangakan malah sambah ambo.
Amboko manuruik sajo
Kato tuan Pandeka Rajo Sabab ambo murid dek liau Liau dubalang dikoto ko Kato baliau nan badanga Pandai baliau nan baturuik .
Tapi sungguahpun baitu Maminto ambo bakeh niniak mamak Sarato tuo samando Baitu juo mande kanduang Manyarah sabana sarah Usah buah sabaliak daun.
Mangko baitu kato ambo Kami ko akan manganjui langkah Akan mamacik padang tajam Bia baapo ati-ati kami Baapo baiak panjagoan J iko nasib tibo di mamak Tasingguang dek kaki ndak bamato Tagisia dek ujuang padang Sadonyo kandaknyo Allah Indak tagantuan g pado kami Usah kami disalahkan J angan kami dibareki Sababnyo indak disangajo Pulang maklum bakeh lnyiak.
Datuak Marajo Lelo: Mano pandeka kaduonyo Itu pandeka sabuik Itu taraso mah dek kami Dek itu kami mangko manyarah Dek itu inyo kami sarahkan Pulang tasarah bakeh adiak lyo pandeka kaduonyo. Kok adiak kaduonyo Alah manarimo baiak
Pasan nan indak baturuikkan Pataruah indak baunyikan Sabab kito alah samo tau Manuruik adaik inyo mamak Dek pandeka kaduonyo.
Tapi , dek inyo disarahkan Manjadi murid dek pandeka lnyo kini ko jadi anak murid Manjadi anak manjadi adiak .
Kito alah samo tau lndak ado di dunia nangko Dek harimau makan anak lyo dangan disangajo .
Datuak Tumang- Manolah Buyuang Sutan Tumangguang guang : Elok-elok malah baraja Pandai-pandai mambawo diri Nak lakeh Buyuang pandai Nak barakaik ilmu nan dicari.
Rancak Dilabuah : Manolah mamak kanduang ambo Mamak ambo Datuak Tumangguang Dangakan malah sambah ambo Dek ambo disuruah baraja lyo dek ayah bundo ambo .
Tapi hanyo akan sabuah Ambo ko alah agak tuo Untuak baraja maayun tangan Sarato mambuang-buang langkah Mungk.in lambek baru ka dapek lndak sarupo paja-paja Nan baumua sapuluah jo sabaleh .
Sadangkan anak mudo matah Nan baumua nan bak kian Babulan juo baru dapek
Batatm juo barn salasai Apo lai ambo nan lah tagang.
Marnintak ambo bakeh Mak Datuak Sarato ayah bundo ambo Sarnbia baraja malam ari Dilapeh ambo siang ari lyo pai ka galanggang Galanggang Puti Gantosari Andak maliek langgam urang Andak mancaliak adaik urang.
Mande:
Manolah nak kanduang jan yo denai Anak denai Rancak Dilabuah Pado pikiran ati mande Tidak saurang juo Baiak rnamak baiak bapak ang Nan ka rnalarang buyuang pai.
Tapi inyo kan sabuah Usah Buyuang baguluik bana Baraja dahulu agak sapakan Nak liang panek-panek tulang Usah tagang dicaliak urang Iyo tagak ang di galanggang.
Rancak Dilabuah : Arnpunlah ambo Mande kanduang Ba apo pulo itu Mande Bak mano bunyi parundiangan Sapakan lai ambo pai . Alah usai galanggang urang Barn ambo ka datang.
Mande : Mano ang buyuang anak denai Denai nangko bukan ndak tau Lai rnandanga ambo garan Galanggang bajalan baru sabulan Urang alun rnandapek jodoh .
Bia alun ado nan di ati Indak biaso itu garan Galanggang bajalan duo bulan Antah kok urang alah kakurangan Nan biaso itu garan Iyo balangsuang tigo bulan.
Pado pi.kiran ati denai Maagak kayonyo inyo garan lyolah Datuak Sido Marajo Sarato puti Ambun Suri Bapak mande dek Gantosari M ungkin galanggang nan kiniko Bajalan sampai anam bulan.
Nan elok pado mande ko lyo itu jiko satuju Iyo adiak Pandeka Rajo Sarato Pandeka Sati Buyuang baraja siang malam Dalam hari sapakan nangko.
Siang baraja naiak kudo Sarato mambulang si Kinantan Malam baraja pancak silek Alah kok sanang ati buyuang.
Mano mamak Sutan Tumangguang Kato bana mande katokan Eloklah -itu kito turuik Amak salamaik badan mamak Masuak dalam galanggang urang.
Pandeka Rajo :
Buyuang Gereang : Bia ambo paja ketek Inginjuo turuik mangecek Dalam rapek saandiko Bari am pun niniak jo mamak Dangakan pulo sambah ambo.
Tantang kawan Sutan Tumangguang Alah didampingi sajak ketek Lah tau bana ambo garan Tantang laku karenahnyo lndak ka mungkin inyo garan Mananti sapakan lai Pado pikiran ati ambo Bia barisuak kami barangkek Ado ari duo ari lai .
Rancak Dilabuah : Manolah Mande kanduang ambo Sara to mamak jo bapak Itulah kato sabananyo Nan disabuik si Buyuang Geleang cako Ndak kan mungkin ambo garan Baraja jo ati tanang Sadang pikiran ka galanggang.
Datuak Majo Lelo : Kok baitu bana kareh ati Bia kami lapeh basamo Tapi usah manyasa isuak Indak basuo nan di ati.
Datuak Tumang - guang :
Galagah - batang galagah Elok ditutuah madang baiak Ditagah indak tatagiili Elok disuruah baiak-baiak.
Dalam pado maso itu Tantang Udin Bujang Salamaik Baduo jo Simin f a kawanny o Alah dipasang suluah gadang Ampek buah kasadonyo Colok balampu minyak tanah Di dalam batuang panjang rueh Tarang alaman saluruahnyo .
Mallek suluah alah iduik Lab tagak tampak Rancak Dilabuah Manyambah inyo maso itu Manyambah maminto izir. Bakeh niniak mamak sumando Kudian pado mand enya Sarato pandeka nan baduo .
Lab sudah malah manyambah Turunlah inyo ka halaman Dituruikkan urang nan banyak Sampiang dibuka maso itu Dipakai sarawa nan galembong Sarato baju guntiang Cino .
Pado maso itu kini Tagaklah mande tangah Iaman Dituruikkan gadih duo urang Saurang dari gadih nantun Mamacik mundam berisi limau Sadang nan surang lai Mamacik talam bareh kuniang Sarato bungo tujuah ragam.
Ado sabanta antaronyo Ka tangah Pandeka Rajo Limau diamb iak maso itu Deiton g cukuik tujuah macam Limau puruik , lima u kasturi ,
Mande:
Limau sariang, limau pagaran, Limau kambiang, limau karatan Katujuah dangan limau kingkik Dimasukkan limau dalam mangkuak Diisi ala sakadamyo Diambiak pisau nan tajam Sambia mangarek mambaco manto.
Lah sudah manto dibacokan Dibaliakkan limau pado mande Lalu bagarak mande kanduang Malimaui urang nan batigo Nan ka masuak padang sasaran Pandeka rajo, pandeka Sati Katigo Sutan Tumangguang Lah sudah limau dilakekkan Diserakkan pulo bareh kuniang Sarato bungo tujuah ragam Lalu bakato maso itu.
Manolah J in jo Setan Urang aluih urang bunian · Mambang malam mambang rimbo Mailak juolali kalian Kalian ado maliek kami Kami indak maliek kalian Indak dapek mailakkan.
Dek malam iyo ari kalian Siang-siang nan ari kami Tapi sungguahpun baitu Mambana kami bakeh kalian Usah kami diganggu-ganggu J angan kami dianiayo Mukasuik baiak kami jalankan.
Mamintak ambo kanan banyak Salain mamak jo bapaknyo
Iyo dek Buyuang Sutan Tumangguang Mainda pulo malah kito Maninggakan Iaman sasaran Amak tanang inyo karajo Iyo si Buyuang anak denai.
Pado katiko itu juo Barangkek urang nan banyak Maninggakan halaman rumah Tinggalah urang nan batigo Barampek dan gan Buyuang Geleang Dek dimint o Rancak Dilabuah.
Tantang kapado Rancak Dilabuah Dek umua lah panjang juo Lah labiah tujuah baleh tahun Lah ampia salapan baleh lyo lah payah inyo tampaknyo lyolah tagang urek-urek Payah inyo manganjua langkah Lah barek maayun tangan Tagalak Pandeka dalam ati Mallek lenggang lenggoknyo Jangga tempang lagak langgamnyo Bak paja baru pandai bajalan Saroman anak ka marangkak.
Untuang ndak ado paja-paja Nan mancaliak inyo basilek Kok ado anak-anak ketek Umua sapuluah jo sabaleh Abih bakukuak inyo garan M<!liek si Rancak baraja tu Kaki tagang tangannyo kaku Lihianyo indak bagarak
Pinggangnyo indak malayuak lyo bak patuang digarikkan .
Tantang rang mudo Bu yua11g Geleang Urang lincah w-ang pakarajo Sagalo buek dikakok.nyo lyo ka sawah yo ka ladang Dek bapaknyo urang ndak bapitih Dek mande lah bangsaik pulo .
Indaklah panah inyo garan Baraja baduduakkan guru Tapi sakadar untuak pamainan Lah pandai inyo garan I yo mamancak jo basilek Mancaliak si Rancak Maelo kaki , Payah inyo manahan galak.
Tantang kapado Ameh Urai Mande Kanduang dek si Rancak Maliek anak.nyo nan bak kian Tapanca tampak tangihnyo Kok indak malu di rang banyak Mungkin taluluang inyo garan Babisiak inyo maso itu lyo kapado suaminyo Iyo lah Datuak Marajo Lela .
Caliak banalah dek Tuan Para tikan anak kito Iyo si Buyuang Rancak Dilabuah Takah bak urang katakutan Tampan bak urang kadinginan Paluahnyo samandi badan Antah dek malu pado guru Antah dek latiah ndak biaso Ibo atiden mamandangi.
| Datuak Tumangguang : | Kito manyalahkan inyo lndak namuah baraja-raja Tapi kito nan salah bana Indak mamaso sajak ketek 1\.ini inyo manan gguangkan Dapek malu pado rang banyak. Dek tuan indak ka baa bana Anak tuan banyak nan lain Diambo sangaik tarasonyo Si Upiak si Buyuang inyo surang. |
| Indak mamaso sajak ketek 1\.ini inyo manan gguangkan Dapek malu pado rang banyak. Dek tuan indak ka baa bana Anak tuan banyak nan lain | |
| Dapek malu pado rang banyak. | |
| Dek tuan indak ke bee hane | |
| Anak tuan banyak nan lain | |
| Diambo sangaik tarasonyo Si Upiak si Buyuang inyo surang. | |
| Datuak Marajo Lelo : Saba lah adiak tantang itu lyo Puti si Ameh Urai | |
| Usah tampak adiak manangih Baeko patah samangaiknyo lndak kan baa itu gara n lnyo nan ba ru mudo matah | |
| Usah tampak adiak manangih Baeko patah samangaiknyo lndak kan baa itu gara n | |
| Baeko patah samangaiknyo | |
| lndak kan baa itu gara n lnyo nan ba ru mudo matah | |
| AJun talambek tu diak kanduang . Sabagai pulo itu garan Kandak lah da tang dari inyo Lai inyo kan sungguah-sungguah Usah lai risau tantang itu. | |
| Kandak lah da tang dari inyo Lai inyo kan sungguah-sungguah Usah lai risau tantang itu. Tantan g sakarang kini nangko Bareh agak banyak sadiokan |
Datuak Tumangguang :
Kok buliah kandak jo pinto Tantang Datuak Sidi Marajo Amuah juo nyo andaknyo Manarimo jadi manantu .
Mande :
Ado sabanta kamudian Barawari Puti Ameh Urai Mandakek inyo kasasaran Lalu bakato maso itu .
Manolah adiak nan bad uo Pandeka Rajo Pandeka Sati
Naiak sabanta ka ateh rumah Alah panek itu garan Alah auih tu kironyo Maaja urang indak biaso
Pandeka Rajo :
Awak ka kida nyo ka suok Awak ka suok nyo ka kida.
Baru sabanta mangurak langkah Baru sajo maayun tangan
Ande saruah naiak ka rumah Dek .aia alah tahidang
Kanyang nasi alunlai turun Kok kini ka minum pulo
Nanti sabanta sakatiko Kami cubo sajuak lai.
Tantang dek ande kanduang Sarato inyiak nan baduo
Naiak malah ka rumah gadang Lamo bajuntai ateh janjang
Kok masuak angin mande beko Karajo kito tabangkalai.
Tantang mak Sutan Tangah Ari
Suruah datang inyo ka mari Buliah nyo cubo-cubo pulo Manuruikkan langkah kami Dek inyo kan sato pulo Pai masuak ka galanggang Galanggang Puti Gantosari.
Mano pandeka nan baduo Itulah kato sabananyo Lah lupo sajo denai sanan Ibu bapaknyo indak manyarahkan Tangguangan kami itu beko lnyo nan bukan urang lain Bau kunyik bau sarai Jo kami di rumah nangko .
Denai suruah inyo ka mari Main kalian sabanta lai Kami manunggu ateh rumah Jikok baitu nan ka elok.
Lah lamo juo sudah itu Barulah naia k kaampeknyo Alah tadanga bunyi angoknyo Lah bih mandi inyo dek paluah Tapi galaknyo badarai-darai Lai mah suko itu garan.
Sabanta malapeh panek Dibuka malah tuduang saji Tampak talam barisi nasi ,kunyik Basinggang ayam di ateh nyo Tampak pulo sabuah lai Barisi kalamai paniaram Dek sabuah lai pulo
Agak gadang mah talarnnyo Bareh putiah manjunjuang di dalarnnyo Duo carano ado pulo Sabuah barisi siriah langkok Sabuah barisi pitih.
Mande :
Manolah kalian kaampeknyo Lah panek itu garan
Minumlah aia lah talatak Cubolah pulo jamba ande
Nak sanang raso kiro-kiro.
Pandeka Rajo :
Manolah ande kanduang kami Baa bana ka auih kami
Baa pulo ka inginnyo Mamakan hidangan Ande
Nan lamak jarang tasuo Nan ranca k lataknyo ateh talam
Tapi sabuah itu dangai Manuruik adaik jo limbago
Patuik inyiak nan mandahului lyolah inyiak nan baduo.
Datuak Tumangguang :
Kok baitu kato kalian Lah iyo pulo tu mah garan
Bia kami indak panek Dek ari lah laruik malam
Lah tabik juo mah salero Marl kito makan basamo .
Lah sudah pulo minun jo rnakan Bakato sanan Mande si Rancak .
Mand e:
Mano adiak Pandeka Rajo Sarato adiak pandeka Sati
Dek ari lah laruik malam
Mungkin nak pulang adiak dulu Kok buliah pinto denai Barisuak pagi baliak pulo .
Itu ado bareh saketek Dek pitih saketek pulo
Bagi duo malah dek adiak Barikan bak eh paja-paja.
Pandeka Rajo :
Mano ande rumah nan Gadang Rang tuo Koto Lamo ko
Tungganai Koto Paliang Kami ko paja-paja ande
Mangapo diupah pulo Disangko kami urang lain.
Mande :
Bukan upah tu diak kanduang Bukan gaji kami latakkan
Sakadar untuak saraik sajo Saraik dek urang nan baraja
Nak mampan sagalo patunjuak Nak rna hie kaki jo tangan .
Pandeka Rajo : Kok baitu kato mande Kami bao malah ka rumah Barisuak pagi kami baliak..
IV. RANCAK DILABUAH MASUAK GALANGGANG
Lah duo ari nyo baraja Pado pagi-pagi buto Alunlai tabik matoari Sadang tabang-tabang lalek Alun tabuka kandang ayam Alun jaleh nan ka ditampuah Alah barangkek Rancak Dilabuah Di ateh kudo Samburani Basamo si Buyuang Geleang Manunggang kudo Balang Candai Barangkek manuju Pandai Sikek Manjalang galanggang Gantosari .
Bajalan kaki manuruikkan !yo inyo Pandeka Rajo Sarato inyo Pandeka Sati Diiringkan Bujang Salamaik Mangapik ayam si Kinantan Surang lai Buyuang Simin Mambao ayam Taduang Jalak.
Dek ande Puti Ameh Urai Malapeh sampai ujuang jalan Diliek juo dari jauali Sampai ilang dari mato Gagahnyo anak ndak tabado Tampan anggun dipandang mato . Aia mato badarai sinan Jokok mancaliak baa gagahnyo Mungkin urang tabik salero Sadang awak nan mandenyo Taharu juo dibueknyo Ditambah lai pakaiannyo lyo pakaian anak tungga Dek awak lai kayo pulo
Tindiah batindiah arato tu Tatumpuak bakeh inyo surang .
Sadangkan urang bakuliliang Talabiah rando jo gadih Malompek ka tapi labuah Maliek urang ka barangkek . Abih mamuji kasadonyo .
Alah sabanta inyo bajalan Lah sampai inyo garan Ka kampuang mande Buyuang Geleang Singgah sabanta ka rumahnyo Amak dilapeh pulo dek andenyo Lah tibo inyo di laman Abih turun kaduonyo.
Tangih mande Buyuang Geleang Maliek anak bapakaian Awak bangsaik indak bapunyo Alun panah badan anak awak Digisia pakaian cando tu .
Bakato mande maso itu Mano adiak Sutan Tumangguang Naiak daulu ka ateh rumah · Nasi mananti dihidangan Makan juo sasuok duo
Rancak Dilabuah : Mano kakak Siti Chadijah Sarato tuan Datuak Sampono Usahlah kami makan pulo Bukanlah kami dek babaso Sabanta nangko kami makan Paruik kanyang nan dibawo Rantau nan jauah nan ka dijalang.
Usah talalai kami di jalan
Mandapek galanggang usai Kanti bajalan lah dahulu Lapeh kami jo doa kakak .
Basalam sajo kasadonyo Babaliak naiak kateh kudo .
Tantang urang si Buyuang Geleang lngin garan mamacu kudo Dek inyo alah biaso Biapun han yo kudo oaban Nan lai pado anden yu Tapi baakan juo Manuruik adaik jo limbago lnyo indak buliah mandahu lui Iyolah kudo Sambur ani.
Tantang rang mudo Sutan Tumangguang Tinggi safmgkek di atehnyo Bukan tinggi dek arato Tinggi dalam kadud ukan Tapi duduak ateh kudo Tampak bak cando Urang gamang Dek inyo alun biaso Baraja baru duo ari .
Dek lamo lambek di jalan Sampailah inyo kanan langang Lah tib o di l kua Lubuak Turun sabanta makan siriah.
Lah ilang pulo malah panek Lalu bakato Rancak Dilabuah .
Rancak Dilabuah : Mano Tuan Pandeka Rajo Nak lakeh kitoko samp ai Naiaklah Tuan ka ateh kudo Denai duduak di balakang.
Kok diambo elok bana Malapeh-lapeh.kan rangkik badan Tapi samantangpun baitu lndaklah buliah itu garan Mamak duduak di balakang ambo Katulahan ambo baeko lndak barani ambo garan .
Sabagai pulo itu kini Kok ado urang nan maliek Malunyo tibo bakeh mamak lndak mahia manunggang kudo .
Indak mangapo itu Tuan Dek kito sadang dinan langang Kok tibo beko dinan rami Turun pulo Tuan daulu .
Baitu juo sataruih nyo Kalo lah tibo di nan rami Lah Pandeka Rajo Kok tibo di nan langang Naiak pulo inyo baliak.
Kalau indaklah baitu Mungkin patang baru kan sampai lyo ka tampek urang baralek Baralek mancang galanggang.
Pado maso katiko itu Arilah agak tinggi juo Baru inyo sampai di sanan Rancak Dilabuah sarombongan .
Tantang urang dalam galanggang Mallek ado urang baru
Pandeka Rajo :
Abih baranti inyo garan lyo manyabuang main padang Abih tacangang kasadonyo Mancaliak urang nan datang tu.
Rancaknyo bukan alang-alang Takah tampan dipandang mato Sadonyo batanyo-tanyo Siapo garan rang nan datang.
Barawari si Raja Janang Urang si Pangka di Galanggang Diambiak carano ameh Disongsong urang nan datang.
Alah turun nyo dari kudo Pandeka raja lah ka muko Diadokkan siriah nan dibawo Siriah di dalam bagua perak Disambuik pula mah carano Diba wo pado Sutan Tumangguang .
Diambiak malah ujuang siriah lyo dek rang mudo Sutan Tumangguang Dibaonyo siriah ka bibia Galak tasanyum maso itu Manih sanyum bak gulo pasia Tatakua tampak Raja Janang.
Sadangkan inyo Iaki-Jaki Tadayuak maliek sany um nantun Apo lai parampuan.
Lah suda h siriah manyiri ah Dibawo masuak galanggang Diduduakkan dibawah tirai Dibawah tirai langik-langik Nan batabia di balakangnyo.
Baru duduak samba hlah tibo lyo dari Rajo Janan g.
Ampun ambo pado tuanku Rajo di mano ko kironyo Sutan nan datang dari mano Rajo Janan g :
Sutan Tumangguang:
Lah sabu lan galanggang rami Baru tuanku datang ka mari.
Manol ah tuan Rajo Jan ang Ambo ko bukannyo rajo
Sutan Tumangguang:
Datang nan dari kampuang ketek Di Daerah Batipuah Ateh
Rajo Janan g:
Dek ayah baga la datuak Mamak bagala datuak juo
Ambo diundang ka galanggang.
Ketek Gadang kampuang tuanku lndaklah itu ditanyokan
Anak siapo tu anku garan Siapo namo mamak jo ande.
Siapo pulo namo tuanku Supayo jaleh bakeh ambo
Buliah dibawo ka ustano .
Manolah tuan Rajo Janang Usah kami dibawo naiak
Kami andak mancaliak-caliak sajo Lagak lan ggam dalam galanggang
Sarato mancubo ayam kami Lai ko pandai inyo balago.
Ikolah pundi duo buah Barisi ameh nda k barago
Ant ah ameh antah sap uhan Cubolah nilai cubolah timbang
Usah dituduah kami ka mangicuah
Maadu ayam tak bataruah
Sabuah dari adiak ambo ko Sabuah pulo dari ambo.
Rajo Janang :
Ampun ambo pado Tuanku Dangakan juo sambah ambo Kok indak bana ambo liek lyolah ameh nan di pundi Tapi ambo lah tau juo Tantang tuanku nan datang ko Urang gadang urang kua so Mallek pakaian kudo
Sutan Ttunangguang :
Sarato pakaian tuanku sandiri Cukuik jo karih jo padangnyo .
Mano mamak si Rajo Janang Dangakan malah ambo katokan
Mamak iyo Datuak Tumangguang Alah ko jadi itu garan
Am boko Su tan Tumangguang Bapak bagala Marajo Lelo
Alah ko cukuik untuak mamak.
Rajo Janang :
Kalau baitu kato Sutan Lah sanang pulo ati ambo
Adulah ayam si Kinantan Ameh taruhan ambo pacik.
Masuaklah Sutan ka Galanggang
Masuaklah inyo ka galanggang Dituruik kan urang nan balimo Lawan lah banyak nan mananti.
Manuruik adaik biasonyo Lawan patamo itu garan lyo nan punyo galanggang Rajo Janang jo anak buah
Kok manang inyo manarimo Kok kalah indak mambaia.
Untuang kabaiak maso itu Kinantan lai mah manang Taduang Jalak lah manang pulo Untuang pundi ndak usak isi.
Alah tampak nan bak kian Datanglah rajo Sutan lain Nan jadi tamu maso itu Minto malawan si Kinantan.
Tapi ado ciek saratnyo lnyo maminto itu garan Sutan Tumangguang nan mambulang Dek tadi tampak dek nan banyak Kinantan dibulang dek pandeka .
Mandanga kato nan bak kian Tapanca paluah Rancak Dilabuah Alun biaso itu garan Manggili mambulang ayam Tapi manulak ka baalah Malu kapado urang banyak.
Ayam dipacik Sutan Tumangguang Tampak bana kaku caronyo Dek ayam lawan lah ka tangah Dilapeh sajo anyo lai Bak malapeh ayam ka lua kandang .
Galak badarai bakuliliang Sirah muko Sutan Tumangguang Malu jo apo kan dituntuik Ka siapo awak kan mangadu .
Tapi samantangpun baitu Tuhan sabalah ka nan lamah
Antah dek tuah si Kinantan Antah dek doa mande kanduang Si Kinantan mambuek urang heran Sakali inyo mangalapua Tajinyo makan dikuduak Sakali lai jdicubonyo Takulai kapalo la wan lndak dapek babaleh lai.
Diseka paluah dek Tumangguang Tasanyum inyo maso itu Abihlah galak urang banyak Lawan datarig mambawo taruah Masam galaknyo mambari salam.
Datang pulo saurang lain Ditolak dek Sutan Tumangguang.
Rancak Dilabuah : Mano Tuanku tamu alek Maafkan ambo tantang itu Si Kinantan alah gak panek Barisuak kito balawan .
Tapi samantangpun baitu Kok tuan ingin juo kini Cubo lawan si Tuduang Jal ak Ayam adiak Sutan Tangah Ari
Dek la wan maraso sa nang Disangko Taduang nomor duo Tidak sakuek si K.inantan Amuah lah inyo manarimo.
Alah ka tangah inyo garan Kinantannyo putiah bak kapeh Kaki kuniang paruahnyo kuniang
Gadang tinggi manariak pandang.
Mallek ayam nan baitu Agak tarusuah Buyuang Geleang Kok kalah Taduang baeko Tantu awak mambaia taruah Amehnyo urang nan punyo.
Mancaliak puceknyo Buyuang Geleang Babisiak Sutan Tumangguang.
Rancak Dilabuah : Usah kawan garik sanan Usah Buyuang takuik kalah Kok Kinantan kito nan malawan Kok kalah inyo baeko Malu kito kasadonyo Bialah ameh kito abih Dari kito mandapek malu.
Mandanga kato nan bak kian Ka tangah malah Buyuang Geleang Dibulang si Taduang maso itu Baru talinyo dilapehkan Inyo balari mangaja lawan .
Ayam dibulang dek nan pandai Lah lamo pulo ndak balago Mandapek lawan maso itu Tinggi gala pua ndak takiro Ilanglah cameh Buyuang Geleang.
Lamo juo inyo balago Dek ayam lawan kuek juo Tapi sudah nyo inyo manang Mambuek ketek ati lawan Inda k inyo nak basalam
Taruah dibaia Rajo Janang.
Alah taraso dek si Rancak lnyo urang di pihak lamah Mandapek tolong dari Allah Bakameh inyo nak pulang .
Tapi sabanta itu juo Turun Datuak dari ustano lyo Datuak Rajo Gumanti Mamba wo siriah di carano lnyo bakato maso itu.
Mano Tuanku baru datang lyolah Sutan urang mudo Naiaklah tuan ka Ustano Rajo kami alah mananti Makan basamo kito kini Sarato tamu nan banyak ko.
Rajo Gumanti :
Rancak Dilabuah : Manolah mamak Rajo Gumanti Kami diundang ka galanggang Mangapo naiak ka ustano Nasi tahidang di. balairung .
Rajo Gumanti : Kami mangundang Tuan naiak Karano baru ka galanggang Rajo jo Sutan nan lain tu Alah diajak itu garan Baitu adaik salamonyo Tidak malabiah mangurangi Tidak kami mamandang bulu .
Rancak Dilabuah : Tapi ado sabuah lai Karni banyak sarombongan Iyo sampai baranam urang Maaflah ambo pado mamak Bia kami pulang daulu Barisuak kami naiak
Kok buliah pintak pado mamak Kami kan kadok ka galanggang.
Manolah Sutan nan mudo ko Rajo Gurnanti : Usah ditulak undangan amb.o Tidak rajo manulak sambah Kanai berang ambo baeko Disangko ambo nan nda k pandai lyo mangajak tamu naiak.
Pado maso dewaso itu Mandakek Pandeka Rajo Lalu bakato babisiak-bisiak.
Manolah mam'ak kato ambo Pandeka Rajo : Usah ditokak undangan tu Patando baiak itu garan Dek urang suko pado kito Tantangan kami nan barampek Tak patuik pulo kami naiak Kami kan makan di balairung .
Rancak Dilabuah : Mano tuan Pandeka Rajo Ambo hanyo babaso sajo Andak mancalia.k gayo urang lyo maimbau sabananyo Atau sakadar baso pulo Dicubocubo ati urang lndak ambo manulak abih.
Mano kawan Sutan Tangah Ari Baapo garan pandapek kawan Lai kok patuik kito naiak Pado ari nan patamo ko Kito nan bukan anak rajo Tidak urang nan bakuaso .
Buyuang Geleang : Pado pikiran ati ambo Sadang kawan Sutan Tumangguang
Lah patuik bana tumah naiak Biapun bukan Rajo Gada ng Anak urang nan sadang bakuaso Tapi lai balahan Harimau Campo Tuan gadang dari Batipuah .
Sabagai pulo itu garan Di rumah Gadang nan baukia Indaklah ado maso kini Anak bujang atau rang mudo Nan patuik masuak ka galanggang
Rancak Dilabuah : Kalau baitu kato kawan Mari kito naiak ustano Kito baduo sajo naiak Nan lain masuak ka balairung .
Buyuang Geleang : Mano kawan Sutan Tumangguang Dangakan malah kato ambo lyo kito bakawan bana Sampamainan sajak ketek Ka ilia samo ka ilia Ka rnudiak samo ka mudiak Tapi ado bateh-batehnyo.
lndaklah pa tuik itu garan Ambo naiak basamo kawan Sa do urang kan tahu juo Ambo mamakai baju basalang.
Bakudo di kudo urang Mambawo pundi ameh uraj Bukan do dari puro mande Tidak dari saku bapak Kasiah tapantiang dek urang lain Malu ambo naiak ustano .
Rancak Dilabuah : Usah baitu kato kawan Kito alah samo sapakaik
Untuak baduo ka galanggang Sagalo nan tasuo siko Baduo kito maalami .
Dalam bapikia Buyuang Geleang Ka tangah Rajo Gumanti Bakato inyo maso itu.
Manolah tuan kaduonyo Urang mudo dalam galanggang Caliak malah ka ustano Dek Tuanku Sidi Marajo Lah tagak garan di jandela Tuan Puti Ambun Suri Tagak pula inyo garan Inyo tagak di kapalo tanggo Manunggu kito naiak janjang Baurak langkah malah tuan Urang mudo kaduonyo Ambo manuruik di balakang.
Rancak Dilabuah : Jiko baitu kato mamak Bajalan mamak daulu Manjadi patunjuak bakeh karni Usah sasek kami baeko.
Bajalan malah Rajo Gumanti .lvianganjua langkah ciek-ciek Taguluik tid ak lamban tidak Sadang elok dipandang mato Dituruikkan rang mudo nan baduo.
Tarant i urang nan manyabuang Sarato urang pancak silek Dek maliek uran g nan baduo Bak marapulai sadang diarak Bagai rajo sadang bajalan.
Dari ustano itu garan
Rajo Gumanti :
Lah panuah pulo malah mato Dari anjuang ameh Anjuang perak Dari jandela kasadonyo.
Tidak tampan sambarang tampan Bukan anggun sambarang anggun Tandingan anggun nan Tungga Rajo tasabuik dari lauik Padonan Bujang Cindua Mato Urang tasabuik daulunyo Patuik ka jodoh Gantosari Takah kan panji rumah Gadang.
Tantang rang mudo nan baduo Tapanca paluah di kaniang Dek malu dicaliak urang Talabiah si Buyuang Geleang Raso ado urang nan mancibia Manyabuik baju basalang Sabanyak itu nan mancaliak Tantu ado juo nan tau.
Alah sabanta nyo bajalan Lah sampai di kaki tanggo Lah datang duo gadih-gadih Mambawo aia dalam gendi Pembasuah kaki nan baduo .
Alah sudah mambasuah kaki Naiak garan kaduonyo Disambuik puti Ambun Suri Tuanku rajo di dakeknyo .
Ambun Suri: Mano anak Sutan Tumangguang Ado datang bapak kironyo Apo kaba , kakak Ameh Urai Ado kok sehaik-sehaik sajo.
Tantang buyu ang Ran cak Dilabuah Agak ta cangang inyo garan Ado uisapo inyo kironyo Lalu ma nyambah maso itu .
Rancak Dilabuah : Ampun ambo mande kanduang Mande ambo bakirim salam Liau lai man yabuik juo Undan gan untL' <: k basamo .
Rajo Sidi Marajo Langsunglah anak masuak rumah Apo kaba denai lyo baliau Tuma ngguang Datuak Sarato Datu ak Marajo Lelo Ayah kanduan g dek nak Sutan.
Rancak Dilabuah : Ampun ambo pado Tuanku Mamak jo ayah bakirim salam Ado di rumah kaduonyo Malapeh ambo ka galanggang Basamo kawan ambo iko lyolah Sutan Tangah Hari.
Rajo Sidi Marajo : Anakk.u Sutan Tangah Hari Apolah kaba ayah Sutan Iyo adiak Datuak Sampono Baliau pun tidak dilupokan .
Buyuang Gelean g : Ampun ambo Tuanku Rajo Ayah jo mande ado manyabuik Baliau baduo diundang juo Ado bajanji itu garan Waktu baralek ingin datang .
MasuakJah bujang kaduonyo I yo ka ruang rumah gadang
Rumah gadan g sambilan ruang Salajang kud o balari Rumah baukia lua dalam
Ukiran basapuah aia ameh Disalo-s:.lo aia perak Pakai cat itam karangkonyo Rancak nan alang-alang.
Tantang dek rajo Pandai Sikek lyo di bawah Rimau Campo Nan kuaso di Batipuah Dibawah pulo dek Pagaruyuang Tapi tagak mamarintah Saru po rajo Duo Silo Nan Dibuo Sampua Kuduih .
Sarupo pulo itu garan Iyo jo Lareh nan Salapan Nan ado didaerah Pasaman Samo pulo kadudukannyo Tyo jo Lareh nan Kuaso Itan di Kubuang Tigo Baleh Pandai Sikek, Koto Laweh lyo daerah sabalahan Tapi balain pamarintahan Balain duduak rajonyo.
Mangko banamo Pandai Sikek Bukan dek pandai manyikek abuak Atau pandai manyike k sawah Pandai manyikek banang tanun Kapandaian tunm-tamurun.
Saurang rajo Pandai Sikek Barasa dari Malako Kawin jo anak saurang Datuak Dari lereang Singgalang tu Baliau membawo kapandaian Sara to alat jo gurunyo lyo urang dari Hindu .
Alat patanun maso itu Alun biaso lai di Minang Alun pandai urang batanun Kok ado bana nan mamakai Iyolah rajo jo pangulu Tapi kain nan babali Dari urang lua nagari. .
Tantang kain Pandai Sikek Nan dibuek orang di situ Kain upiah, salendang balapak Ditanun dari banang Makau Bukan dari banang Ameh.
Pado maso kutika itu Tak ado akan tandiangnyo lyo saluruah Pulau Andaleh Apo lai di Minangkabau.
Di Kubang urang batanun Di Silungkang pun ado juo Tapi indaklah samo Jo kain Pandai Sikek .
Pado maso dewaso itu Alun lai ado di tamp ek lain lyo ado urang batanun Di Aceh di Tapanuli Di Siak di Palembang Tapi manuruik kaba barite Alah kudian itu garan.
Kini si Rancak manyasikan Baduo dangan Buyuan g Geleang Baapo rancak palaminan Tampek duduak Raja Sidi Marajo Tirai kalambu langik langik Banta gadang banta ketek
Batanun batakaik kasadonyo lyo batanun banang Makau Sarato batakaik banang ame h Basuji basulam satanga hnyo Diranggo banang ameh juo Sumarak tampak darijauah Tuduang nasi tutuik carano Bajaik batakaik juo lyo bacampua bana ng ameh Bamacam bungo panabuanyo.
Kabaa bana manakuanyo Bajalan dalam ustano Namun banamo uran g mudo I yo taaliah juo pandang Takilek gadih-gadih banyak Duduak di tanggo anjuang kida Gantosari di tangah-tangah .
Lah hmo inyo mandanga Tantang rancaknyo Gantosari Maliek baru sakali tu Tasirok samangek mudo Taserak darah ka muko Tasirah sampai ka talingo Tasanyum si Buyuang Geleang Maliek kawan maso itu.
Alah duduak mudo nan baduo Datanglah gadih duo tigo Mambukak tuduang idangan .
Ampun ambo pado Tuanku Iyo Tuanku rajo kami Sarato tamu nan baduo Sagalo pangulu niniak mamak Dek nasi alah taidang Ari basarang laruik juo
Rajo Gumanti :
Mambasuah tangan malah kito.
Rajo Janang :
Manolah tamu nan baduo Sutan Tumangguang rang Batipuah Lah ampiang abih nasi kami Sutan alun lai manyuok Mangapo lalai tu bana.
Kok elok paetan rumah Makan batambuah lah andaknyo Sakali jadi duo kali Duo kali manjadi tigo .
Si Rancak tidak manyauik Inyo tasanyum maso itu Sanyum mambut.!k urang karam Mato baratuih maso itu Tatumbuak ka inyo surang.
Tantaug rang bujang baduo tu Baapo bana litak .paruik
Asan rajo Babao juo Sakali nasi disuok
Dirameh jo ujuang jari Duo kali inyo manyuok
Sampai katigo inyo kanjang Ditatiang tangan maso itu
Dinanti urang tuo-tuo Sampai sudah kasadonyo
Barulah tangan ka dibasuah.
Lah sudah minun jo makan Dikapua siriah sakapua surang
Bibia sirah muko bacayo . Batambah rancak Sutan Tumangguang
Inyo bakato maso itu .
Rancak Dilabuah : Ampun Tuanku raja siko Sarato bundo Puti Tuo
Mamak Manti jo Pangulu Mande Rubiah rang jawari Dangakan maJah sambah ambo.
Lah dimakan nasi bundo Lah taraso Jarnak lauak Siriah alah pulo dikunyah Kan baka kami dijalan Kampuang nan jauah kadijalang Ari basarang patang juo Sambayang luhua alun lai Bari izin kami bajalan.
Rajo Sidi Marajo : Manolah anak nan baduo Alah mah sudah minun makan Kok indak kanyang katokan kanyang Kok ndak lamak Katokan Jarnak Dek ari alah agak patang Kami lapeh jo muko rna nih. Anyo sabuah pasan bapak Dek galanggang alun lai usai Datang juolah marinjau Jangan sampai galanggang langang.
Rancak Dilabuah : Kok itu Tuanku sabuik Dek kami suko manarimo Sakali dari Tuanku Saribu kali dari kami Kok ketek tapak tangan kami . Untuak manampuang kasiah tuan Iyo jo tan1pian kami tampuang · Kini pulang kami daulu Ari basarang tinggi juo.
V. MANALANGKAI GONDAN GANTOSARI
Kaba baraliah it u kini Mantang baralia h sanan juo Tasabuik Sutan Tumangguang Iyo Buyuang Rancak Dilabuah Alah pulang inyo dangai Basamo Sutan Tangah Ari Sarato pangiriang nan barampek Lah sampai inyo ka rumah Lalu manyambah maso itu lyo pado mande kanduang Dek mande Puti Ameh Urai.
Rancak Dilabuah: Ampun lah ambo mande kanduang Alah ba liak kini anak mande Kok ande nak tahu caritonyo Tanyo pado Pandeka nan baduo Sara t o kawan Buyua ng Geleang.
Mande:
Mana kalian kasad onyo Denai ko 1yo i.ngin tau Bacarito malah Pandeka A tau ko buyuang Sutan Tangah Ari.
Pandeka Rajo :
Ampunlah ambo Mand e Kanduang Kala u maliek nan lahi a nyo Batin di tangan Tuhan Allah Ibaraik uran g mamapeh Umpan lai din1akan ikan Ibaraik urang baburu Lai tampak ruso ka di kapuang.
Danga dek mand e elok-e lok Sikinant an manang duo kali Klnantan ustano lari abi.h Iyolah ambo na n mambulan g.
Ado saurang rajo gagah Gagah dek rancak pakaiannyo
Mintak malawan si Kinantan Tapi mak Sutan nan mambulang
Ayamnyo mati takulai Mulonyo agak takabua
Allah mamihakpado kito .
Mande :
Si Taduang kito lai pulo Malawan Kinantan gadang tinggi
Mulonyo kami manyarah lndakkan baa awak kalah
Kiron yo lai manang juo Dek pandai mak Buyuang mambulangnyo.
Pendek kato abih carito Kito ·mctak mandapek malu
Ameh bundo lai batambah Pundi ditahan Rajo Janang
Arok kito kan baliak lai.
Baa pandangan urang banyak Mallek kalian datang
Pandeka Sati:
Adoko suko urang garan Atau urang acuah ndak acuah.
Tantang urang many ambuik karol. Tabagi duo itu garan
Patamo urang nan suko Iyolah urang Pandal 1Sikek
Sara to sanak jo famili Jyo dek Gondan Gantosari.
Kaduo urang nan camburu Bak musang maintai ayam
Takuik ayam ka lapeh beko
lyo kok lapeh pado kito.
Salamo kami di galanggang Laman sasaran bapaga batih Balampik urang nan tagak Kok indak dijago dek dubalang Mungkin tainjak paja-paja Ayam kan abih batabangan.
Katiko ayam kami balago Sagalo jandela di ustano Di anjuang suok anjuang kida Tasaok dek muko banyak Ndak sajo muko rancak-rancak Tapi juo nan tuo-tuo.
Waktu datang maso makan Rajo Gumanti turun ustano Dituruikkan bujang jo carano Carano batutuik dalamak ameh Karni diundang kasadonyo.
Mande:
Naiak kalian kasadonyo U din jo Sirnin naiak juo Itu kan indak di tampeknyo Urang maundang jo babaso.
Pandeka Rajo : Jan baitu molah Mande Carito nan Sati alun abih Kami diundang kasadonyo Tapi karni tau juo Nan banamo baso basi Sara to adaik jo limbago Atah jo bareh nyo babedo Kaluih jo bada indak samo Kami makan di balairung.
Buyuang Geleang : Ampunlah ambo bundo kanduang . Am bopun sagan naiak ustano Tapi sabab diajak juo
Ambo naiak maso itu Tapanca paluah di kaniang Dek malu diurang banyak Raso ado uran g nan tau Baju basalang nan dipakai .
Mande:
Jiko itu buyuang katokan Dek itu buyuang malu Tidaklah itu ditampekny .o Tidak ado urang nan tau Kito indak bacarito Baanyo urang nak tau.
Tiok pangulu datuak-datuak Manaruah pakaian sapatagak Sadang kapado satangahnyo Dek lamo kain disimpan Dimakan ngangek itu garan.
Sebagai pulo itu Buyuang Samisa ado urang nan tau Indak mangapo itu garan Biaso manuruik adaik Manyalang untuak baralek.
Dek ande sanang iko kini lndak si Rancak bacarito Tantang sambutan rdng ustano Lai anak yo sato pulo .
Kok itu Ande tanyokan Payahlah ambo bacarito Kami disarnbuik sarupo rajo Diangkek tinggi dimuliakan Dek itu pulo paluah tapanca .
Rancak Dilabuah : Ampunlah ambo pado bundo Barito alah bundo danga Lai kan buliah pintak ambo ka Pa ndai Sik ek Kamm ah Co ndon C.antosa ri.
Mande :
Mano an g Buyuang anak denai Bapikia denai daulu Barund iang dan gan bapa k buy uang Sarato mamak Dt. Tuman gguan g Dalam pa do itu kin i Baraja juo malah Buyuang Usah ran cak awak sajo Kadiba o ka rum ah urang
Pand eka Rajo :
Ma nolah mama k Sutan Tuman gguang It ulah kato sabana nyo Usahlah kit o maminan g du.lu Ban yak tad a nga tu de k kami Waktu makan di ba lairung sari Urang ma ejck rang manghino.
Pand eka Sati :
Am bo lui mandan ga pulo Kato-ka to nan ta lompek Dari alek na n ba nya k tu Ma klum ura ng sadang nak iyo Lah takuik sajo inyo garan Kok kit o ka mandap ek De k inyo kan kailan gan .
Sabagai pulo itu Mand e Elok barundiang mande daulu I yo jo kakak mande Rubiah Mand e Ru biah Batipual1 ko Ba namo Siti Andam Urai.
Kok ambo indak salah caliak Ad o mah inyo maso itu Dala m ustano Panda i Sik ek lnyo tan t u diundang juo Urang ta pandang dala m ko to .
Mande:
Manolah adiak Pandeka Sati Dek ambo takana juo Andak barundiang tujo inyo lnyo dapek tampek batanyo Urang cadia k dalam nagari Sarato arih bijaksano.
Lai pulo itu garan Mungkin sabalah bakeh kito Ado basangkuik tu mah garan Jo padusi tuan Tuak Tumangguang.
Sapatang-patangnyo ari Kan denai suruah mah ka sanan lyo si Udin bujang Salamaik Untuak manjapuik baliau tu.
Pandeka Rajo :
Kok bundo lai satuju Bia ambo pai kasanan Manjapuik kak Mande Rubiah Japuik tabao itu garan.
Jiko baitu kato adiak Sukolah denai mandangakan Kito danga pula katonyo lnyo urang banyak bajalan Sarato banyak pandangaran .
Pado malam itu juo Abih magarik itu garan Lah tibo pandeka raja Baduo dangan mande Rubiah Pandeka Sati ado juo. Ado sabanta antaronyo Tibo pulo si Buyuang Geleang Basamo inyiak Dt. Tumangguang
Dek baliau Dt. Marajo Lelo Dalam maso sapakan tu lnda k inyo ka rumah lain.
Sadang dek mande Puti Ameh Urai Iyolah nen ek dek si Rancak Urang tuo nan banyak tau Dijapui.k pulo maso itu lnyo tingga di rumah usang.
Basamo adiak Ameh Urai Dek inyo ban yak. baranak Iyo dunsanak Ameh Urai Lah rami juo rumah gadang.
Lah duduak urang kasado nyo Nasi taidan g maso itu Di rumah gadang nan ciek tu Indak panah ado nan talalai Sabab dek Puti Ameh Urai Kayonyo sadang naiak bana.
Bialah ado rumah usang Nan gadang baukia juo lnyo mambuek ciek lai Banyak dibantu suaminyo Iyolah Dt. Marajo Lelo.
Lah sudah minum jo makan Kato dibuka Ameh Urai.
Ameh Urai :
Manolah Mande kanduang ambo Sarato tuan Datuak Tumangguang Ambo iko andak barundiang lyo jo mande Rubiah Tantan g pintaknyo anak ambo Cucu ande, kamanakan tuan
Si Buyuang Rancak di Labuah
Baa dek kito itu kini Adokoh samo manyukoi Lai koh kito ndak gagabah Maminang saurang anak rajo.
Manolah kito nan duduak ko Dangakan malah dek kalian Tantang pandapek si tuo ko Kok elok bao ka tangah Kok indak tinggakan sajo.
Pado pi.kiran ati denai Indak salah indak jangganyo Kito maminang ka Pand ai Si.kek lndak gagabah itu garan.
Tantang duduaknyo Dt. Sidi Marajo lyo inyo manjadi rajo Tapi galanyo datuak juo Indak labiahny o dari kito Mungkin kurangnyo tu nan ado.
Inyo dek dapek mamarintah Karano jauah dari Tuan Gadang Nan kuaso di Batipuah Jauah pulo dari pucuak adaik Nan mamarintah alam nangko Nan duduak di Pagaruyuang.
Sabagai lai itu kini Gadangnyo iyo dek diombak Tingginyo dek dianjuang Dek kayonyo di maso kini Kayonyo bao dari rantau Dari rantau tanah Malaka.
Puti Ameh Urai : Kok itu alah mah jaleh
Dek kito nan banyak ko Indak gagabah kito garan Manyuruah urang ka sanan. Mintak anaknyo Gantosari.
Mano kakak mande Rubiah Iyolah kakak Andam Sari Cubo pulolah katangahkan Baapo pikiran kakak .
Mande Rubiah :
Ampunkah ambo dinan banyak Iyo ande di rumah usang Sarato adiak di rumah gadang ko Jo tuan datuak kaduonyo Dangakan rnalah sambah ambo.
Sangaik talonj ak ati ambo Mallek St. Tuman gguang Da tang basamo pagi cako Masuak galanggang Ganto sari.
Lah sabulan galanggang rami Alah acok ambo ka sanan Tak kura ng rajo nan datan g Indak sake tek Sutan nan sato Anak awak Rancak Dilabuah Tidak tampak sakali tido.
Kok dikirai tu bak suto Dipandang ditiliak bak bungo Dluji bak ameh urai Indak ka kalah kito garan Dari urang nan banyak nant un.
Tapi sabuah itu kini Ambo tiliak ambo taliti Suasano dalam ustano Mandanga bisiak samo tuo Agak t acameh ambo garan
Kok kito marninang kini .
Mangko baitu kato ambo Nan ambo danga tadi nangko Tantang si Gondan Gantosari Bapak rnandenyo alah suko lnyo sendiri tak bariak.
Kito lah sarno tau juo Inyo rancak jarang tandiangan Tapi nan labiah itu dangai lyolah kapandaiann yo Tantang batanun banang rnakau lnyolah manjadi guru Manggantikan nenek jo andenyo Baitu juo itu garan Tantang batakai.k banang ameh Bapuluah muriknyo tiok ari.
Manarawang aluih kain ganiah Gurun yo dari Biaro Mnyulam, manyuji caro kini Gurunyo dari Koto Gadang Manganyam kampia nan babungo Didatangkan urang dari Matua Babulan-bulan urang tingga Makan gaji dari ayahnyo.
Sabagai pulo itu garan Indak sarno jo puti lain Nan ndak namuah turun ka tanah Sagalo bungo di larnannyo lyo campago jo kanango Sarato mawa jo malati lnyo sandiri nan mananam .
Kok urang turun ka sawah lnyo sato
Iyo jo kawan samo gadang Anak kampuang anak rang biaso .
Kok ado urang kabaralek Gadih manumbuak samo-samo si Gantosari tampak juo Bago untuak basamo sajo Untuak mandatangkan sumangaik urang.
Ameh Urai: Kok baitu bunyi kecek
Saganlah kito . manalangkai Usah kito nan daulu Dari samulo ambo sabuik Pado si Buyuang anak kito Usahlah pai ka galanggang Iko juo nan ditakuikkan.
Kok amuah banalah bapaknyo Sarato Suri Ambun Sari Ditambah niniak jo mamaknyo Bia inyo datang batanyo Kito iko sipaik di mananti.
Mande Rubiah :
Pikiran ambo iyo juo Bukan sagan ambo ka pai Tidak ndak sato ambo arok Elok ditunggu sabulan duo Bak mano pikiran urang sanan .
Itulah kato sabananyo Mamintak mande pado anak Usah kito maminang kini Baraja buyuang daulu Elok lambek asa salamaik lndak lari gunuang dikaja Kok lai jodoh batamu juo.
Mande Rancak Dilabuah :
Rancak Dilabuah : Ampunlah ambo bundo kanduang Sara to nenek , mamak jo ayah
I3ait u juo mand e Rubiah Dangakan juo sambah ambo .
J iko baraja kato bundo Alah batekaik ambo sinan Apo juo bundo kandaki Kan ambo turuik kasadonyo.
J iko talalai sa lama ko lnd ak maraso kabaguno Dek ande urang kayo Apo dimintak dapck sajo.
Tapi sabuah pintak ambo Usah bundo balalai juo !yo maminang manalangkai lnt an kaulak Pandai Sikek
Mangapo bundo takuik sajo Alun pai alah babaliak Alun dicubo bundo takuik Kok manya sa bundo baeko.
Kok iyo inyo Gantosari Urang nan elok lua dalam Tau diadaik jo limbago Tau jo sarak jo agamo lnyo kan patuah ka urang gaeknyo
Sabagai pula bundo kanduang Lawan tampaknyo sangaJk banyak Umpan sikua panggado saratuih Jiko talambek kito beko.
Ayam sikua bundo musangnyo banyak Kok urang mandapek bulu Ambo mandapek kotorannyo Padiah tu nanti pado ambo .
Ayam jalak rambaian taduang lku a tajelo masuak padi Ambiak tampuru ang bari makan Dalam daerah tujuah ka·mpuan g Si Ganto idaman ati Nan lain buliah diharamkan .
Elok-elok cukia kabelu Usah manyasah ditapian Elok -elok pikia dahulu Usah manyasa kamudian .
Urang l3atak nan ka suba rang Banyak mambao baran g ameh Barang awak dijinjian g urang Karam badan di lauik lapeh.
Mande Rancak Dilabuah:
Jlko baitu kar eh ati Indak namuah batulak ansua Dikami inda k mangapo Kok pinta k ditu lak urang Buyuang sura ng kamanangguangkan Usah kami disasali.
Rancak Dilabuah :
Kok lah tantu jantan batinonyo Lah nyato ditulak urang Kama pulo kito kan pai Manyarah kito pado Allah Ambo ko anak laki-laki Tidaklah racun kamambunuah Sadangkan dek padang tak kan mati.
VI. PINANGAN SI RANCAK DITOLAK GANTOSARI
Dek mande Puti Ameh Urai Dek sayang kaa nak kanduang Anak surang tungga babelang Dituruik juolah kandaknyo Disadiokan siriah di carano Carano baukia tutuik dalamak Dicari pisang sasikek Ulu tandan rancak dipandang Diisi talam duo tigo J o nasi Jarnak singgang a yam Indak tingga kue-kuenyo Disuruah mande Rubiah Batigo jo adiak kanduang diri Maminang ka Pandai Sikek.
Bajalan Mande Rubiah Sarato kawan nan baduo Bajalan jo ati cameh Takuik pinangnyo indak ditarimo.
Pagi buto inyo barangkek lndaklah pulo basagiro Cuma dek takuik kapanasan Baban .barek pulo dibao Jalan jauah nan ka dihalang .
Tapi sab uah itu dangai lnyo nak tibo patang ari Sasudah galangga ng usai Takuik basuo jo urang banyak Kok tau pulo urang beko Inyo suruhan dek si Rancak.
Alah mah patang tu garan Lah sudah sambayang Assar Baru inyo naiak ustano
Oisambuik manuruik ada ik. Lah sudah minum jo makan Alah pula siriah sakapua Kato dibukak mantle Rubiah Banamo Siti Andam Sari.
Ampun ambo patio Tuanku lyo Tuanku Sidi Marajo Sarato bundo Ambun Sari Ambo ko c..lisuruah urang Disuruah adiak Ameh Urai Sarato saisi rumah gadang Manyamp a ikan kato duo tigo .
Baliau mandap ek kaba baiak lyo di Iaman ustano ko Lah kambang bungo mawa putiah Harumn yo sampai ka Batipuah Baliau manaruah kumbangjanti Jiko diliek dipandangj Lai juo mamikek mato Sayok bakilek kakinyo kuniang Jngin nak inggok pado bungo .
Bialah kato dip endekka n Ari patang kami ko jauah
Mande Rubiah :
Tuanku Sidi Marajo :
Apo sambuik dan dari Tuanku Sarato adiak Ambun Sari
Apo kato ka ambo baa Nak sanang pulo ati ambo .
Manolah adiak Ambun Suri Cubolah jawek kato nan tun
Kato baiak tu kironyo Kito auih dibaokan aia
Kito litak dibaokan nasi Dek takantuak dibaokan banta.
Sadang dek Puti Ambun Suri
Lamo bana inyo bapikia Lamo inyo baru manjawek Manjawek jo muko murarn Aia mato balinang-linang .
Ambun Suri:
Manolah Kakak kato ambo Dangakan bana baiak-baiak Usah kakak salah tarimo Sarupo kato Tuanku tadi Kami ingin Kakakpun datang Pucu ak dicinto ulam tibo.
Dari samulo kami cinto lndak narn pak urang nan patuik Salain rang mudo nan surang tu Tam pan jo takahnyo lah sapadan lyo jo Gondan Gantosari .
Tapi anyo akan sabuah Urangnyo bana nan tak amuah lyo si Upiak Gantosari Bak urang kanai panyakik lndak dapek nyo dibujuak Indak mungkin nyo dipaso.
Yo kapatang maso itu Mancaliak sutan Masuak galanggang Tasirok darah di dado Bak dewa dari kayangan Ati kambang , lah tibo aro k.
Lah lamo inyo ndak nampak Bia disabuik inyo si Rancak lndak ambo manyangko garan Baitu bana kan gombangnyo.
Kini ko apo ka disabuik Tapi apo ka dibuck
Anak indak manuruik kato Inyo barajo diatinyo lnyo basutan di matonyo.
Bia disuruah nyo ka mari Nak kakak dangakan bana Apo nan jadi alangannyo Usahlah kami diburuakkan Nyato baparang kito nanti Kok indak baparang sanjato Mungkin bap arang pado batin.
Manolah Upiak dayang-dayang Panggia si Ganto kateh anjuang Suruah datang inyo ka mari Kami ko andak babicaro.
Lai sabanta antaronyo Turun si Ganto dari anjuang Diiri angkan dayang-dayang banyak Rancak nan bukan alang-alang Bak bulan dipaga bintang .
lyo dek adiak Ameh Urai Nan datang samo jo Rubiah Lah samo suko kaduonyo Arok nan bukan alang-alang lngin mambao Puti Rancak Digungguang dibao tabang Dibao tabang ka Batipuah .
Lah sam pai inyo ka ruangan Tampak duduak ayah jo bundo Inyo basimpuah jo manyambah Disusun jari nan sapuluah Sam bah saba leh jo kapalo Bakato sapatah tido .
Puti Ambun Suri : Manolah Upiak Gantosari
Dangakan bana kato ande lyo tatakok tu dek ande Tantang rang mudo nan kapatang Iyo inyo Sutan Tumangguang Ado bakandak dalam ati Andak naiak ka rumah nangko.
Dek lamo si Ganto baru manjawek Bakato pulo mah ayahnyo Iyo Rajo Pandai Sikek Datuak Sidi Marajo.
Rajo Pandai Sikek : Manolah Upiak jaryyo ayah Lai tapikia Upiak garan Jiko pandapek lai barubah Iyo barubah ka nan elok Sananglah pulo ati kami.
Gantosari : Ampunlah ambo ayah bundo Kato alah ambo kato kan Kaputusan alah ambo agiah Apo juo lai nan ditan yo.
Rajo Sidi Marajo : Mano Upiak Gantosari Kok itu juo nan Upiak sabuik lndak amuah manuruik kato Katokan banalah tu kini Kapado urang Batipuah ko Usah kami nan dikatokan Indak namuah manarimo Balinduang di balak ang anak Manuduah Upiak nan tak nio.
Kami ndak amuah disalahkan Mancari bala itu beko Putuih kaum baputuih rotan Awak baelok salamo ko Baparan g batin nan ka datang Badandam tujuah katurunan .
lnyo tantu bapikia pulo Manyuruah urang ka mari Maraso lai kaditarimo Lai patuik manuruik alua Ado patuik manuruik adaik Lai pulo sapadan rupo Sarato sapadan kadudukan.
Gantosari:
Koknyo maraso ka ditulak lndak nyo kamandakek Dek itu barupo malu Malu gadang dalam nagari .
Mandeh kanduang dangakan kato Mande ambo mande Rubiah Mande Rubiah rang Batipuah Tolong sampaikan pasan ambo .
Ambo bapasan kini nangko Bukan bakeh Ande Tuo ambo Andeh Tuo Puti Ameh Urai Tidak kapado bapak tuo Pa k rue Datuak Marajo Lelo.
Ambo bapasan pado tuan Tuan ambo Sutan Tumangguang Nan disabuik Rancak Dilabuah Tamasamahua kamano-mano .
Kok rancaknyo alah mah nyato Tampannyo alah ambo liek Anggun gom bang dipandang mato Jaranglah raja ka tandiangannyo.
Tapi ambo nan buruak ko lndak arok dirancak urang lndak tadayo dek tampan urang Ambo mancari tampek basanda Bak siriah mancarj junjuang
Tampek baguru jo batanyo
Kok bajalan tampek balinduang Mamanjek tampek bapagang Di aia tampek bapacik Sambahyang manjadi imam.
Tapi nan banyak ambo danga Tidak surang urang manyabuik Tantang tuan Sutan Tumangguang lndak sabuah kapandaian lndak panah manjantiak tanah Apolai basawah jo baladang Gilo maukua labuah panjang Bapakaian rancak-rancak Manjinjiang balam katitiran.
Rajo Sidi Marajo : Kok indak pandai bakarajo lndak tau kasawah jo kaladang Indak mangapo tu Upiak Denai ko mancari manantu Bukan denai mancari pambantu Untuak ka sawahjo ka ladang.
Kok Upiak takuik indak ka makan Upiak nan tuo ·di rumah ko Buliah babuek kandak ati Adiak-adiak manuruik sajo.
Sabagai pulo itu garan Tantang kakak Puti Ameh Urai Sarato Tuan Datuak Marajo Lelo Urang kayo urang tanamo Kayo arato pancarian Kayo pusako dari nan tuo Sampai tujuah katurunan Alun kalian ka kalaparan .
Kapandaian buliah dicari ll.mu dapek dipalajari Laku parangai dapek diubah Rancak jo tampan paragiah Allah.
Gantosari :
Ampunlah ambo pado ayah Ayah nan cadiak candok.io Balain pandapek ayah k.ini Dari nasehat salamo ko .
Kok iduik juo ayah jo bundo lduik pulo ayah jo bundonyo Kami tantu dapek basanda Tapi ayah kan tau juo Jiwa indak dapek diganggu Nan iduik jaleh ka mati Hanyo ilmu tampek bagantuang Indak lapuak nyo dek ujan Tidak lakang nyo dek paneh .
Kalang ulu di waktu malam Ka tungkek di waktu siang Ka suluah dinan kalam Kaparisai dalam parang.
Kok arato ayah katokan Bara bana ka banyaknyo Sakajab dimakan api Banjia galoro maanyuikkan
Ilmu dapek dipalajari Tapi masonyo di awktu ketek Indak dinanti tuo bangka Baru andak baraja-raja.
Rabuang sarato aka mudo Buliah dipatuah buliah dibantuak Batuang bak apo mambantuaknyo Aua bak mano malantuanyo.
Tuan ambo Sutan Tuman gguang Lai bakudo tlalam kandang lnd ak panah diracaknyo Lai baayam si Kinantan lndak ado panah dibulangnyo Lai baka ril1 Iai bapadang Pancak jo silek nyo nda k pandai Kok basuo musuah tangah jal an Takap a maiknyo tagala tak Diurun gi dek langau ijau.
Jo kok diranta ng amuah panjan g Elok dip unt a maknyo singkek Maafka nlah ka nan banya k Baitu bunyi kaputusan lnd ak dapek diung:kai Jai.
Mandanga kato nan bak kian Tapan ca tangih ambun Sari Rubiah maapuih aia mat o Dituruik kawan nan baduo Mande ketek Sutan Tumangguang.
Babaliak urang nan maminang Talamnyo indak dibuka Siriahn yo indak dikapua Pisangnyo indak dipupua Dijujuang balaik mah kironyo.
Lah tibo inyo di halaman Lah datang pulo Rajo J anang Maantakan pundi Ameh Urai Ameh taruhan sikinantan Indak usak sake tek juo Batambah inyo nan ado Ameh kamanangan si Kinantan Sarato Si Tad uangjalak.
VD. SASA KUDIAN NDAK BAGUNO
Lah pulang Rubiah dari Pandai Sikek Urang lah duduak ndak mandanga Apo barito dibaonyo Sabalum carito dibukanyo Makan minum lah daulu Nak sanang inyo babarito.
Maliek aia mukonyo Muram bak urang kamatian Galaknyo dibuek-buek Lah sandek nasi dilulua lyo dek inyo Sutan Tumangguang Sarato mandenyo Ameh Urai.
Dek maliek nan bak kian Suok nan lain gontai juo Baa bana ka lamak samba Salero indak manarimo .
Sudah dangai tangan dibasuah Siriah alun takapua lai Alah manyambah mande Rubiah Mambukak kato maso itu .
Mande Rubiah :
Ampun ambo tuan Datuak Sarato adiak Ameh Urai Kaba huruak nan ambo bao Talangkai kito kanai tulak Tapi bukan dek urang nan kuaso Raja sarato ,istirinyo Nan punyo badan nan tak amuah Si Gantosari banyak piliah.
Dicaritokan mande Rubiah Ditolong pulo dek kawannyo Nan bak bareh di dalain bakua
Dituntuang kalua kasadonyo Sabarih indak nan lupo Sakata tidak ditinggakan Disalin abih kasadonyo .
Manangih rnande Arneh Urai Adiaknyo lah sato pulo Sutan Turnangguang alah tagak Langsuang naiak ka ateh anjuang lndak bakato ciek juo.
Ameh Urai :
Iko juo nan den takuikkan lko juo mambuek den carneh Kini apo kan disabuik Anak indak rnandanga kato Kok nyo tunggu sabulan duo Lah tampak ih• garan Gayo-gayonyo di galanggang Paja tu lai amuah juo.
Mande Rubiah :
Ampun ambo pado nan banyak Taraso dek ambo surang Bukan itu dah nan salah Duduak tagaknyo di galanggang Tak ado nan kadisasakan Kinantan si Taduang manang pulo .
Ato anyo akan sabuah Carita lama nan disabuik Asuang pitanah itu garan Dari urang ingin ka inyo lyo ka Puti Gantosari.
Pandeka Rajo :
Pado pikiran ambo surang Dalam cakak nan baiko lndak baguno karih jo padang Jalan lain kito cari lndak lalu dandang di aia
Di gurun kito rangkakkan .
Kok kito indak punyo sigai Untuak panjangkau baran g tinggi Di aia ujan tlisuruah japuik Jo ambun pagi disuruah turun .
Mande Rubiah : Diambo baitu pulo ltu juo nan takana Ndak kurang dukun nan pandai lnd ak sarik tu garan .
Kok indak dapek di Batipuah ko Ka tampek lain kito cari Apo gunonyo pitih banyak Kok indak panutuik malu.
lndak malu sagadang iko Arang ta corean g pado muko Di dado dapek nyo disaok Baitu atiko nan ka sanang.
Harimau campo Batipuah ko Kok iyo bana indak tu garan Dari rumah nan di ateh Harimau balang kan ado juo lyo bakuku jo bagigi Palawan giginyo paja ketektu lyo lah puti Gantosari.
Salamo salaruik iko Ambo sayang kapadonyo Kasiah ka ruponyo nan rancak Sarato tingkah parangainyo.
Tapi nan cako itu garan Mandanga kato-katonyo Muluik lancang nyo lapeh sajo Manggarik tanganko andak marameh
Tagah dek indak kuaso awak .
Etek si Rancak : Dek kami baitu pulo Mandangiang raso talingo Marantak darah di dado Manyasak inyo ka kapalo Manyuruah kito bapikia.
Datuak Tumangguang : Mano kalian kasadonyo Pandeka Rajo mande Rubiah Sarato adiak nan baduo Usah disabuik tu diak kanduang.
Jalan nan baiak kito cari Mangapo bapaliang ka nan buruak Jalan salah tu garangan Buruaknyo tibo pado kito.
Baapo bana pandai mambungkuih Nan busuak ka babau juo Urang tu jadi musuah kito Urang lain mambalakang pulo .
Tigo pakaro itu dangai Nan jadi akibaik karajo tu Patamo si Ganto jadi rusak Inyo dapek panyakik kurang aka Mungkin mamanjek-manjek dindiang .
Kaduo inyo jadi pusuang Bamanuang-manuang pagi patang Kok dapek banalah dek kito Apo gunonyo itu lai.
Katigo ubek indak mampan Dukunnyo pandai dari kito Panyakik dapek nyo baliakkan Sibuyuang juo manangguangkan .
Datuak Marajo Lelo:
Ambo sabalah bakeh tuan Mangapo kito rusuah bana Dek bungo indak satangkai Macam si Buyuang anak kito lndak ka susah itu garan Mancari gadih nan lain.
Jangan kan pulo urang lain Kamanakan ambo sajo Ado ampek limo urang Pandai mambaco kasadonyo Kok rupanyo lai juo Si .Rancak tingga mamiliah.
Puti Ameh Urai : Diambo bak itu pulo Tantang si Upiak Gantosari Paja tu baru kanak-kanak Kabara banalah umuanyo lnyo adiak dari si Buyuang Kok ambo indak salah etong Limo baleh lah tu kini Paliang banyak anam baleh.
Luruih nyo luruih tabuang Alun pandai lah tu kini Mambagi manyiah kato-kato Maagiah babiliak-biliak Ndak tau unak ka mangaik Kok duri nan kamancucuak .
Sabagai pulo kito pikia lnyo manyabuik nan bana sajo Kasalahan pado anak kito lnyo memang kurang pangaja.
Nan salah bana dalam hal ko lyo kami nan baduo ko Inyo talalu dimanjok an
Malehnyo baturuikkan sajo Sagannyo indak bakarehi Alah masuak inyo sakolah Alah pandai tulih jo baco Basadangkan itu sajo lndak dipaso kan nan lain Kini baru tara so.
Mamintak ambo bakeh nan banyak Kito tolong inyo basamo Talabiah pado pandeka Pandeka rajo Pandeka Sati Taruihkan juo maajanyo Pancak silek, ilimu batin Apo nan ado pado adiak .
Usah balanjo dirusuahkan Kok paralu sawah tagadai Atau dijua pun sakali Indak ado nan ka manuntuik Pambalian ambo jo bapaknyo .
Pado tuan Datuak Tumangguang Dek am ho maminto pulo Minta jalang tuanku .Suleman Tuan syeh nan baru dari Makah Minto inyo mambuang ari Untuak maaja anak ambo .
Kok amuah inyo ka mari Amak dijapuik tiok sanjo Sambayang basamo inyo di siko Barapo ari baliau tu sanggup Tasarah diinyo kasadonyo .
Kini pado sibu yuang anak denai Iyo ka anak Buyuang Geleang Denai andak maminta pulo
Dangakan pulo pinto ande Banyakkan ari abih siko Ka jadi kawannyo baraja Dek buyuang lah pandai juo Labiah sanangnyo itu nanti Labiah lakehnyo inyo pandai.
Kok alah pandai inyo bisuak Manjago diri surang-surang Pakailah kudo nan duo tu Bajalan kalian bakuliliang lyo sapanuah alam nangko lyo dek alam Minangkabau.
Pai malah kalian isuak lyo ka Guguak Tanah Agam Mallek urang manitik ameh Manitik ameh jo suaso Sara to perak jo tambagonyo
Bukan pulo denai manyuruah Manitik ameh ka kalian Tapi manyuruah kalian tau Mambedakan ameh jo suaso Ameh tulen ameh campuran.
Pai pulo kalian nanti Iyo ka Luak Tanah Data ko Ka Kumango Sungai Pua Ka nagari bakuliliang tu
Urang karajo kasadonyo lyo manitik jo manampo Barang basi jo tam bago Alaik di rumah jo ka sa wah.
Ado pulo satangahnyo Mambuek par1uak jo balango
Sagalo pakakeh dari tanah Nan paralu di rurnah tanggo .
A1ah diliek Tanah Agam Ditinjau Tanah Data ko
Di Payakumbuah sakuliliang Banyak pulo karajo urang.
Di Kubang urang batanun Bugiahnyo masahua kamano-mano
Di tampek lain rang manganyam Rotan jo buluah ndak basadang .
Kamudiak juo buyuang pai, Ka Suliki ka Pangkalan
Badagang pulo urang sanan. Mambali barang ka Malako.
Kok abih pulo daerah tu Pai ka Padang Pariaman
Liek pulo karajo rang sanan Pado raso ati ande
Elok kalian badagang-dagang Dimuloi haketek -ketek .
Buyuang Geleng: Jiko baitu kan eloknyo Ambo bagadang ati bana
Untuang namuah nyo manuruik Kawan ambo Rancak Dilabuah .
Tapi sabuah itu garan Ambo anyo manyampik mande sajo Ayah bundo indak bapitih Mande di siko payah surang.
Ameh Urai:
lndak mangapo tu nak kanduang Asa karajo kan salamaik
Anak surang jadi badu o Tungkek manun gkek kaduonyo .
Dikunci peti dikab ek puro Amak pitiah indak kal ua Anak manjadi antu aia Gilo bamanuang patang pagi Awak sakik dek ibo ati Kasan tanggalam Rumah Gadang .
VUI. HJDUIK BARU RANCAK DILABUAH
Tigo ari Ia mo mason yo Sutan Tumangguang manguruang diri lyo di biliak di anjuangnyo Pintu dik unci dari dalam Susahlah ati ande kanduang Ndak tau apo kadibuek.
Pado ari nan patamo Kalua katampek mandi sajo Maamb iak aia sambahyang Maso itu mande masuak Maantakan idan gan makan siang.
Malamnyo baitu pulo Katiko inyo kalua Mande masuak pulo ka biliak Diliek makanan siang Saketek indak diusiak Risaulah pulo ati bundo Manyapo inyo indak barani .
Buyuan g Geleang adolah mah datang Untuak mambujuak mananangkan Tigo kali pintu ditokok Saketek indaknyo manyahuik Buyuan g pulang anyo lai Sambia maapuih aia mato.
Ari kaduo bait u pulo Kopi sajo nan diminumnyo Nasi nan indak disintuah Batambah cameh mande kanduang Si Buyua ng Geleang datang juo Diajak dek mande babicaro .
Mande: Mano lah ana k Buyuang Geleang
Rusuah ati den ndak tabado Mallek laku si Rancak ko Alah sahari nyo ndak makan lndak mangecek agak sapatah .
Buyuang Gele ang : lndak mangapo itu mande Karni ko anak laki-laki Saari duo indak makan Bakarajo yo indak pulo Alun ka mati kalaparan .
Ado pulo garan nan elok lnyo lalok dirumah sajo Indak bamanuang tapi aia Atau kalua mancari dukun lnyo lai sambahyangjuo Itu mambawo katanangan.
Kito liek sahari lai Jiko ind ak barubah juo Malam bisuak ambo di siko Ambo masuak sajo ka biliaknyo Alah kok sanang ati ande .
Lah tigo ari si Ran cak bakuruang Si Buyuang Geleang manapati janji Masua.!( sajo inyo ka biliak Basamo ande mambawo nasi.
Lah sudah si Rancak mandi Mande kalua dari biliak Si Buyuang Geleang duduak sajo Sambia galak inyo bakato.
Buyuang Geleang : Mano kawan Rancak Dilabuah Pasiak dek apo iko kini Mabuak dek apo kawan ambo Katiko kito kan barangkek
Jyo ka pai ka galanggang Lain bunyi caritonyo Baitu pulo itu garan Katiko Rubiah akan disuruah Pai marninang manalangkai.
Pado maso katiko itu Kawan bakato bakeh ande Jikok talangkai ditulak urang Lah jaleh jan tan batinonyo Tidaklah racun ka mambunuah Panuah padu si di alarnko .
Nan mambuek macam iko Kawan mambunuah diri sorang Mande kanduang kamati pulo Dek barusuah barisau ati Urang lawan bagadang ati.
Nan tapikia dek ambo kini Sapandapek jo ande di rumah ko Kito mancari iduik baru Ambiak cacian ka palacuik Pancambuik kudo ka subarang.
Mande amuah barabih rabih Asa kapalo kan taangkek Tacaliak urang nan banyak ko Siapo bana Sutan Tumangguang Kamanakan Datuak Tumangguang .
Dek takuik Magarik kan abih Buyuang tagak ka sambahyang Si Rancak man cari lapiak Jain Tagak di balakang Buyuang Geleang.
Lah sudah pulo samba hyang Dek piriang lai duo buah
Dilatakkan ande jawari Diisi nasi kaduonyo Dek si Buyuang kawan nan setia Lalu inyo mulai makan .
Lah ampia abih nasi sapiriang Baru manyuok nyo si Rancak Maliek rup o nan ba k kian Batambuah malah Buyuang Geleang Inyopun ma kan jo lamaknyo Makny o abih nasi si Rancak .
Lah sudah ma ka n kad uonyo Dipanggi a Bujang Salamaik Disuruah maam biak hidangan tu Lalu si Buyua ng mancaroteh Mangecek taruih-taruisan Bia sapatah t::1k disalo Dek si Rancak Sutan Tumangguang.
Disabuik sagalo buruak baiak Diulang usulan bundo Dari mulo sampai ka akia Lah abih tu sado nyo Barulah inyo kan manyauik.
Ran cak Dilabuah : Kok kawan lai samo amuah Samo baraja da ri bawah Bamulo baliak dari alih Mungkin tacapai tanah tapi Tabangkik batang tarandam Arang di kanian g kok lai tapupuih Asa andeh namuah nyo marugi .
Buyuang Geleang : Kok alah kayo kito isuak BakaWiang mambawo dagangan Ditolong pambantu agak sapuluah Kito pai ka Pandai Sikek
Kito borong kain banang Makau Tanunan Puti Gantosari Sara to kawan jo muriknyo .
Si Ganto kawin jo rang gaek Rang gaek baranak ampek Bininyo ado ampek urang Pulang ka si Ganto jarang-jarang.
Maliek kito baniago Maracak kudo sambarani Kudo baban lah ado pulo Ado kan tabik saleronyo Lai manyasa inyo isuak Bakato tadoron g-dorong Saroman sakik indak kan cegak Sarupo rang bodoh ndak kan panah pandai.
Mandanga kato nan bak itu. Baru tagalak inyo garan lyo rang mudo Rancak Dilabuah Lah galak malah kaduonyo Lah galak badarai-darai Lalu baniek nak bajuang Bajuang untuak kamanangan.
Mandanga uarang galak-galak Basuko-suko ateh anjuang Lah agak sanang ati kini lyolah Puti Ameh Urai Bajalan inyo antok-antok Lah naiak ateh anjuang Dek pintu indak bakunci Masuak inyo lambek-l ambek.
Buyuang Geleang : lkolah naiak bundo kito Kok kawan alun lai yakin
Tantang rancangan nan kami buek Cubo tanyokanlah sandiri.
Rancak Dilabuah : Iyokoh ande indak berang Amb o mambuek malu gadang Bukan tu malu mande surang Malu kaum malu basamo Malu sakampuang Koto Tuo .
Kok kayo lai mah kayo Kok anak lai mah rancak Talangkai ditulak urang Siriah pinang babaliak suruik Haram dibukak indak ditengok ltu dek ambo malu muko Pado urang nan banyak ko Indak basaba ambo garan Mananti sabulan duo .
Ameh Urai :
Manolah lluyuang anak Denai Usahlah itu disabuik juo Kok berang banalah denai Sampai ka mano itu garan Nasi alah manjadi bubua Indak dapek dikunyah lai.
Mari kito batanak lai Kok bareh indaklah ado
Kito muloi bat anam Basiang manyab ik kito Buyuang
Mairiak maangin padi Bacarai bonehjo ampo
Manjamua manumbuak pulo kito Manampi maindang tareh
Disisiahkan nan bareh jo atah Baru bata'nak kito baliak .
Palajaran itu bujang Kan jadi sampan ka subara ng Untuang tacapai tanah tapi Kok Buyuang lai baraka Lai baiman pado Allah .
Samalam-malam itu Gilo barundiang barancano lyo manyabui.k buruak jo baiak Lah larui.k malam itu garan Baru turun sambahyang lsya Barulah tanang katigonyo Mungkin kan dapek tidua nyanyak.
Pagi-pagi itu garan Lah sudah sambahyang subuah Siap pulo minun jo makan Mande maulang kaji malam Disampai.kan pado bapak si Buyuang lyolah Datuak Marajo Lelo.
Datuak Marajo Lelo : Lah sanang pulo ati ayah Lai nan baiak nan tacinto Ado nan elok nan takaji Ayah manolong jo balanjo Manarnbah pitih dari ande Alah sabalah kito andaknyo Mari mandoa untuak itu.
Lah sudah ayah mandoa Lah turun mud-1 kaduonyo Dijalang Pandeka Rajo Dijapuik pandek a Sati Di malam ari sudah itu Dimuloi malah baraja Iyo baraja pancak silek.
Pado malam barisuaknyo
Lah tampak pulo itu dangai Tuanku Syeh Suleman Datang rnaaja ka rumah gadang.
Patang-patang inyo lah datang Sarnbahyang rnagarik inyo di sinan Lah sudah rninuri jo rnakan Baru rnangaji dimu lai.
Mangaji dibagi duo Patamo rnarnbaco alih ba ta Kaduo rnangaji salah bana Manantukan halal jo hararn.
Baitu taruih salamonyo Baganti-ganti guru datang lndak panah malam taluang lndak ado rnaso tabuang .
Lah pandai rnaracak kudo Lah lamak duduak di atehnyo Alah rnanagiah itu garan Tiok siang inyo bajalan Ka karnpuang ka pakan-paka n Mallek urang jua bali Andak baraja baniago .
Dapek kawan saurang lai Ban&rno Pakiah Mulano Inyo lah pandai baniago Tapi rnodalnyo indak cukuik.
lnyo dito long pulo dek rnande Mancukuikkan pokok baniago Alah batiJo inyo kini Sarno rnaracak kudo pandai · Sarno tarnpan samo takahnyo Sarno rancak dipandang rnato Urnuanyo harnpia samo pulo.
Satiok pakan ilia mudiak Ka Padangpanjang, pasa Rabaa Taruih ka gunuang Paninjauan Sagalo pakan bakuliliang Dibali malah cawan pinggan Sarato pariuak jo balango .
Mambuka kadai inyo kini Itan di dakek rumah usang Ado mah gaduang mande ketek Elok bana kan jadi toko Mande jo bapak manjuakan.
Urangnyo lai pandai pulo I yo manulih jo mambaco Tamaik sakolah kaduonyo lyo sampai sakolah tigo.
Sananglah ati Ameh Urai lndaknyo ganta mangaluakan pitih Lai adiaknyo manjua barang Urang nan dapek dipacayo Laki bini taat baagamo.
Lah banyak barang di toko Lab banyak pulo jua bali Bajaja bakuliliang inyo garan Di mano pakan nan rami Di sinan tampak nan batigo Dibantu dek si Udin jo si Simin Mambao manjua barang.
Dek lab banyak barang ka dibawo Pakan jauah dijalang juo Lah sato kini Pandeka Rajo Pandeka Sati nak iyo pulo . La.h bakalompok inyo kini Balimo urang nan bakudo
Balimo bajalan kaki Dek banyak barang nan dibao Djbali pulo mah padati Sarato saikua kabau gadang Dicari dunsanakjauah Nan patuik tarnpek pacayo Nan kasayang pado binatang Untuak ka jadi tukang padat.i.
Alun sarnpai barapo lamo Dek lai sarno-sarno amuah Bapadornan pado luruih bana lah banyak rnalah pitih rnasuak Mande si Rancak indak lai Manambah rnanukuak pokok .
Sadangkan bujang nan batigo Lah tampak pandai itu garan Manjalankan pitih jua bali Marnuta kalua masuak barang Bagala kini sudaga Mudo.
Biapun inyo sarno gadang Sarno pandai sarno baraka Manjalankan rnamuta pitih Namo si Rancak di ateh juo Sabab sagalo urang tau Mandenyo nan punyo pokok lnyo buliah sakandak ati Manukuak nanambah barang.
Dek lamo bakalarnoan lah sampai tujuan larno Marnbali kain barang rnaha Ka Kubang Ka Pandai Sikek Ka tiku ka Pariarnan
Ka Sianok Koto Gadang Ka Suliki ka Pangkalan Kain dibao tu ka Padang .
IX. BASUO JO DATUAK AMPANG KAYO
Lah panah pulo itu garan Diadan g pararnpok tangah jalan Di tangah rim bo gadang bana Di Kandan g Ampek itu garan Jalan ka masuak Kayu Tanam .
Lah sudah pulo lah dek Tuhan Andak mancubo kapandaian Si Rancak sudago mudo Kaduo Pandeka indak sato Pado ari nan lah mambao Kasusahan pado kalornpoknyo .
Dek si Ran cak nan tokeh bana Tantu inyo nan mambao puro lnyo pula dipasamokan Dek parampok pandeka rimbo .
Urang ado salapan urang A wak an yo baranam sajo Batigo pulo nan bakudo Kok lari bak mano pulo Kawan batigo dapek bahayo Sarato barang nan dibaonyo.
Indak inyo bapikia panjang Si Ran cak turun dari kudo Kawan baduo manuruik pulo Ditanta ng kini parampok rirnbo.
Kapalo Perampok: Mana kalian paja-paja Basiap malah kasadonyo Iko urang nan kito tunggu Lai kan banyak kito dapek Kito kan jadi rang kayo ketek. Manolah urang nan datan gko
Lah panek kami dek manunggu Sarahkan malah baban kawan Sarato pitih nan dipuro Tamasuak pakaian nan dipakai.
Elok juo kito badamai Usah ado nan binaso .
Rancak:
. Mano pandeka nan salapan Sanang bana ati kami Mandanga parintah dari kawan Maminto sagalo baban Manyuruah mambuka puro .
Manyarah kami bulek-bulek Dek kami anyo saketek Sangajo mambao baban Kadisarahkan pado kawan.
Ambiak lah baban kasadonyo Sasudah kami baranamko Tagolek manjadi bangkai Di tangah jalan nan langgang ko.
Kapalo parampok : Kok itu waang kandakkan Kandak balaku itu mah Buyuang Jan kan baranam paja-paja Urang lah masak anam puluah Indakkan ganta kami dangai.
Kami lai nak bada mai Kalian mancari jalan mati Jndak sagan kami mambunuah Gata rasonyo tangan kami Kok parang lah maminto darah pulo .
Sunguik den sajo ndak talawan Kok kunun badan sagadang ko Sakali aden cuekkan Tapalantiang Uuyuang kangarai tu .
Rancak Dilabuah : Manolah kawan nan baranam Lai sabalah bakt:h ambo Lai barani mali siko Ataukah damai kito minto .
Buyuang Geleang: Aso ilang, kaduo tabilang. Kito ind ak man cari lawan Basuo usah dielakkan Mari maminto kasadonyo Iyo ka Allah Tuhan kito .
Parampok: Kok kalian minto nyawo Minto sajo pado kami Barang , pitih dapek dicari Nya wo ka mano kalian bali Urang gaek kok batangisan Bini mudo kok baraungan Pikia bana elok-el ok Nak kami tunggu sakutiko .
Rancak Dilabuah: Pakiah Mulano apo kaba Mangapo mangko anok sajo Soal gadang ko diak kanduang Usah buyuang manyarah sajo
Pandeka M ulano: Sajak manjalang rumah tuan Maminto sato baniago Ambo alah bapikia juo Nan banamo baniago lyo manantang labo rugj Sarantak manantang lawan Sakabek malawan rriusuah Di aia samo-sarno anyuik Di api samo tabaka .
Kapa lo Parampok: Jyo bagak kalian ko mah . Ketek-ket ek kareh insang pulo Muko lai mah ran cak-rancak
Ndak gamang manjadi bangkai.
Saurang nan panjang sunguik Gapuak gampo bak gajah tuo Malompek mambao padang panjang. Andak marambah Rancak Dilabuah Disamba tanganny o dek si Buyuang Ditangkok padang dek si Udin Dilapehkan tali kudo Abih marantak kaampeknyo lndak sikua juo nan lari.
Si Rancak maunuih padang Dirambahkannyo kida kanan Samburani jadi parisai Buyuang Geleang baitu pulo Lari ka balakang Batang Candai Ditiru pulo dek Pakiah Mulano .
Kudo manyipak kida kanan Baitu juo ka balakang Ka muko inyo manggigik Lah banyak tumpuak luko dek parang lnyo taruih mala wan j uo.
Tantang urang nan kapalo Nan banyak kecek jo cimooh Lah tapalantiang dek Padang siRancak Tasapik ka tabian g jalan Padangnyo diambiak dek si Simin Kan ka dicancangkan ka tuannyo Tapi dilarang dek si Rancak .
Rancak Dilabuah : Manolah kito rang Batipuah Kalau indak tasasak bana Usah lai lawan kito bunuah Kito lumpuahkan tanagonyo .
Kapalo Parampok: Manolah kawan nan salapan Batuah tampak.nyo lawan kito Lah batigo tampaknyo kito mati Batigo pulo luko barek Manyarah malah nan baduo Nan kaba nan tahan basi Amak salamaik badan kito .
Rancak Dilabuah: Itulah kato sabananyo Badamai jalan salamaik Malawan maabihkan umua Anak jo bini baluluangan.
Manolah Udin adiak denai Barangkek kini ka Batipuah
Mambari tau barito ko. Usah ayah basarato bundo
Mandanga dari urang lain Kok cemeh pulo inyo beko.
Udin: Ampun ambo Tuanku Sutan Tangan ambo kanai sabalah Kok banyak darah kalua lndak dapek ambo bajalan Elok si Simin kito suruah
Simin : Kok ambo baitu pulo Kaki tu bana nan lah kanai Payah rasonyo ka bajalan Kok lambek tibo di kampuang.
Bahar : Bia ambolah nan pai Ambo indak sato bacakak Tantu ndak ado nan lah luko Kanai tarajang indak pulo.
Rancak dilabuah : Di labuah tagalak Rupon yo waang mamandang
Bak urang maliek kornidi Babiakan sajo kami mati .
Bahar :
Ampun ambo Tuanku Sutan Bukan ambo ndak amuah sato lndak ado nan mangaja ambo Dek ambo indak dapek pulo Nak mangaja lawan nantun Ambo indak punyo sanjato .
Sado urang tagalak mandangakan ltu contohnyo urang kampuang Nan indak tau apo juo Parang banyak bagalimpangan Sara to nan mati jo nan sakik lndak barani inyo maambiak Panolong kawan dalam bahayo.
Tapikia si Rancak waktu itu Takana si Gantosari Kok indak dek cacek cimoohnyo Indak si Rancak ka baraja Kok tasuo bak nan kian tu Tantu sarupolah panakuik nyo Jo si Baha anak buahnyo .
Rancak Dilabuah: Ambiaklah parang tu agak sabuah Bajalan ang kini ka Batipuah Katokan kapado ayah bundo Kito dihadang dek parampok Tapi salamaik kasadonyo .
Bahar: Untuak apo parang ambo bao Mambarek-barekkan sajo Siapo urang ka ambo lawan Binatang apo ka ambo parang Kok tampak bahayo datang Ambo lari puntang pantiang .
Kok pitih pambali nasi Iyo paralu itu garan Kok malam tibo di kampuang Tantu talambek ambo makan.
Lah tagalak pulo rang kasadonyo Dalam maso nan saburuak itu Nasi juo nan takana dek nyo Si Rancak maagiah pitih nasi
Kaduo urang nan manyarah Alah dikabek dek si Pakiah Dikabek jo tali kudo. Dek urang nan lah mati-mati Dibao katapi-tapi labuah .
Rancak Dilabuah : Mano adiak Pakiah Mulano Racaklah kud o adiak ·kanduang Ambo manumpang di balakang Kito pai ka Palabihan Pai manghadap rajo sinan Maminto tolong kito dangai. Sarato manyarahkan urang ko Nan alah maadang kito.
Dukun paralu kito cari Untuak maubek urang sakik Sarato kudo-kudo ko. Agak rusuah ambo garan Mallek kawan Buyuang Geleang Agak dalam tampak lukonyo.
Tantan g dek Rajo Palabihan Iyo dek Sutan Rajo Mudo Lah gadang bana raso ati Mandanga barito Sutan Tumangguang .
Sutan Rajo Mudo: Mano adiak sudaga Mudo Ka ba baiak nan adiak bao
Tantang parampok nan salapan Babaleh tahun nyo mangganeh Lah banyak barang dirampoknyo Lah banyak pulo rang nan lah mati.
Sangaik takuik urang garan Mandakek ka tampek tu Labiah-labiah pagi jo sanjo Nan sakarang kini nangko Kok iyo urang tu nan lah kalah Babuek ama adiak kanduang Sarato kawan nan balimo.
Baliaklah adiak tampek tu Buliah ambo manyuruah urang Mancari dukun nan pandai Dukun urang dukun binatang .
Salain pulo dari itu Tantu kudo itu indak mungkin Dibao ka tampek iko. Bia disuruah urang banyak Mambuek kandang ampek buah Untuak kudo nan ampek tu Usah nyo kaujanan Sarato siang kapanasan .
Rancak Dilabuah: Ampun ambo Tuanku Rajo Sananglah pulo ati ambo Iko pitih lai saketek Pambali kayu sarato ubek .
Sutan Rajo Mudo : Mano adiak rang manggaleh lndak ambo ka manarimo pitih Ambo lah suko bana kini lndak ka maadoki panjahek tu lai Lah banyak pitih nan abih Nan ka datang tantu indak lai,
Barapo kali lah kami buru Anak buah bagalimpangan Nan inyo cuma ciek nan mati Ibo ambo di paja-paja .
Panah pulo ambo kironyo Mamintak tolong ka sardadu Sardadu kumpani nan di Padang Lah tandeh a yam jo itiak Tigo ari nyo di kampuang ko Limo urang sardadu mati Urang parampok ciek pulo.
Manuruik pandeka jo dubalang Urang tu banyak nan kaba lndak inyo dimakan basi Ado pulo nan bailmu Dapek mailang di nan tarang Balinduang di lalang saalai.
Ciek sajo nan digantakannyo Iyolah ayaik-ayaik Tuhan Jiko ulama tampak dek nyo Nan datang nak manangkok Maandok inyo dalam guo Antah di manolah guo nyo tu Sampai kini indak basuo .
Lai pulo samacam lai Nan kurenah urang jaek tu lndak marampok urang surang-surang Indak manggaduah rang ka rimbo Panggaleh ketek-ketek indak panah dianiayo.
Urang tajatuah dalam rimbo Diantakannyo ka rumah dukun Rang bangsaik rang minto-minto Diagiahn yo pulo pitih banyak
Padusi-padusi jo anak-anak lndak panah digaduahnyo .
Nan kapalonyo kato urang Urang cadiak bakato-kato
Urang pandai babudi baso Takicuah rang pakan dibueknyo
Bagala Datuak Ampang Kayo Rang kayo sajo nan diampangnyo .
Rancak Dilabuah :
Ambo lah acok lalu siko lndak mambao kaba banyak lnd ak pulo barami-rami Anyo baduo jo batigo Abih bakudo katigonyo .
Kami indak tau saketek juo Urangnyo sabanyak tu
Kami sangk.o nyo duo tigo ltu kami dek sio-sio.
Kok jaleh dek ambo garan Kan kakuatan kalompoknyo
Ambo sarahka n kudo baban Salamaik kami kasadonyo.
lbo bana ati ambo Kudo ambo banyak lukonyo
Ka wan ambo nan karik ban a Agak parah panyakiknyo
Dek inyo mambela ambo.
Sutan Rajo :
Baliak malah sudaga mudo ltu urang lab banyak datang
Dukun-dukun lah ado pulo Banyak tampaknyo tukang-tukang
Ambo suruah japuik pakakehnyo . Buliah kito mambuek kandang .
Ado sabanta antaronyo Alah bakumpua urang di sinan Di tarnpek bahayo malapatako Rajo jo datuak mantarinyo Dukun jo tukang banyak pulo.
Katiko dukun nan manolong Urang mudo si Buyuang Geleang Ruponyo inyo ndak sadar diri Sadang dipaluak dek si Rancak Abih kainnyo kanai darah .
Tapanca tangih Sutan Tumangguang Takana untuan g jo bagian Kok pendek pintaknyo si Buyuang . Apo jadi inyo Jai.
Manangih inyo taisak-isak Dipaluak juo kuek-kuek Kakinyo di pangkuan Pakiah Mulano Alah manangih kaduonyo ,
Dukun: Usah angku manangih juo Jiko tajago inyo beko Maliek angku batangisan Atinyo tasirok pulo Batarnbah barek panyakiknyo .
Rancak Dilabuah: Kok tau ambo nyo ndak sadar Tidak akan ambo tinggakan Bia nan lain ambo suruah Mambao kaba jo barito Pado tuanku Rajo siko .
Udin :
Katiko ambo mambaluik luko Baduo dangan si Sirnin Liau lai tau juo Ditunjukkan caro-caronyo.
Karajo babagi maso itu Dukun maubek urangjo kudo Tukang mambuek kandang kudo Nan mati dikubuakan juo Bakapankan kain di badannyo Indak inyo disumbayangkan.
Diagiah banisan kayu bui ck Dibari pula tu banamo Kok datang sanak sudaronyo lndak payah inyo mancari.
Sapatang-patangnyo ari Dek banyak urang nan bakarajo Lah sudah kandang kaampeknyo Diatok jo daun pinang Dicampua dangan daun lalang.
Tagalak si Udin maso itu Dek kudo tigo nyo nan sakik Kandang dibuek ampek juo Heran inyo mamikia kan
Tuanku Raja Mudo: Kudo tigo nyo nan sakik Kandang dibuek ampek juo Nan ciek untuak rang parampok Nan tahan basi tahan tampa .
Tantang kudo nan tigo tu Masuakkan malah ka dalam kandang . Manolah urang Palabihan lduikkan api agak gadang Tapi jan dakek dangan kandang Usah tabaka kandang tu nanti Masuakkan pula rumpuik mudo Nan ado bakuliliang ko .
Manolah sanak rang baniago Barangkek malah kini lyo ka kampuang ketek kami Naiak ka pondok buruak kami lyo di koto Palabihan.
Tantang sanak nan surang tu Tampaknyo lah tau didirin,Y.O Itu tandu alah dibuek Dek tukan g-tukang banyak ko Latakkan kain dagang sanak Tampek lalok sutan nan sakik Buliah digotong J ek nan banyak .
Urang parampok nan luko tu Naiakkan juo ka ateh tandu Tantang sanak nan duo lai Dek indak doh parah bana Bia dipapah dek nan banyak .
Udin :
Mano Tuanku Sutan Mudo . Barangkek Tuanku katigonyo Simin jo ambo tingga di siko Manjago kudo nan tigo ko.
lndak ado nan ka ditakuikkan Harimau takuik jo api Baruang baitu pulo Babi jo baruak takuik jo urang. Ula takuik jo parang kami.
Rancak Dilabuah: Kok baitu kato kalian Lah elok bana tu diak kanduang Turuik dek Udin kami ka Koto. Balilah nasi untuak kalian.
Tuanku Rajo Mudo: Kampuang ndak jauah dari siko Paja di kampuang maanta nasi Buliah pulo lalok di siko Ka kawan dek urang nan baduo.
Tapi sabalun nyo barangkek Tampak.lah duo ikua kudo . Dipacu urang kancang-kan cang Barampek urang di atehnyo .
Mallek urang nan barampek tu Mulonyo urang garik Kok inyo kawan parampok Tapi sabanta antaronyo Tapak.iak malah si Rancak. Maliek mamak. jo ayahnyo.
Di kudo nan sikua lai lyo ayah si Buyuan g Geleang Surang lai Pandeka Rajo Sananglah ati si Buyuang Geleang.
Si Rancak lari ka dakek kudo Dipaguik mamak jo ayahnyo Balari pulo inyo garan Ka palukan ayah Buyuang Geleang.
Rancak Dilabuah : 0 Tuan dangakan bana Usah tuan rusuah baeko Kawan ambo iyo mah kanai Dek parang urang parampok Tapi sakiknyo indak parah Cuma ndak dapek inyo bajalan .
Kaampek urang nan datang tu Pai ka tandu Buyuang Geleang. Ditapuak pipi kaduonyo Dirosok-rosok kapalonyo Iyo dek inyiak Datuak Tumangguang .
Datuak Tumangguang : Tando rang bagak tu Buyuang Urang tau manjago diri Sarato manjago kawan -kawan
Aso ilang kaduo tabilang. Sakik saket ek indak baapo . Cobaan Allah tantu ado .
Kaba buruak buyuang nan kami dan ga Dari urang sadang manggaleh
Ado batigo inyo garan lnyo an dak pai ka Padang.
Dari jauah Iah diliek nyo Katigo kudo marantak-rantak
Tangah labuah maringih-ringih Indak batuan di pungguangnyo.
Maik di labuah bagalimpangan Kudo baba n indak tampak pulo
lnyo lari pun tang-pantiang Langsuang sajo inyo ka kampuan g.
lyo kampuangn yo Pandai Sikek.
Ruponyo inyo urang upahan Nan mambao kain Ganto sari
Duo ikua kudo dipacunyo Kudo tunggang dek si Ganto .
Si Ganto manyuruah inyo capek Balari pai ka Batipuah
Mambao kaba nan buruak tu Iko kudonyo kami salang.
Rancak Dilabuah : Kaiau baitu kato mamak Si Ganto haruih diagiah kaba
Kaba salamaik iko kini Si Buyuang Geleang iyo sakik
Tapi indak babahayo. Baitu pulo kudo-kudo
Barang saiamaik kasadonyo.
Pada maso itu garan Dibari tau Pandcka Rajo
Tantang carito sabananyo Disuruah inyo pulang baliak Iyo pulang ka Batipuah Mambari tau urang banyak Disuruah pulo ka Pandai Sikek · Mambari tau Gantosari.
Bajalan malah Panduko Rajo Dipaci.l kudo kancang-kancang Dituju nagari Batipuah Langsuang ka laman rumah gadang.
Paduko Rajo :
Dipauikkan kudo capek-capek Dari laman alah tadanga Urang maratok batangisan Lah panuah rumah dek rang banyak.
Lakeh-lakeh inyo naiak Dipangka rumah inyo basorak Sambia galak inyo bakato .
Am pun ambo mande kanduang Usah ande manangih juo Kaba baiak nan ambo bao Batua bana itu kironyo Mamak ambo alah baparang Iyo jo urang nan marampok Itan di dakek Palabihan Alah talampau aia tajun .
Barakek doa bundo juo urang nan banyak ko Lai salamaik kasadonyo Anyolah kudo nan luko-luko.
Kok maik nan bagalimpangan lyolah maik rang para.mpok Batigo pulo luko barek
Hanyo baduo nyo nan iduik Alah takabek itu kini.
Untuak kudo nan luko-luko Alah dibuek malah kandang Disuruah Sutan Rajo Mudo Nan mamarintah di Palabihan .
Kini ambo pai daulu Iyo ka Koto Pandai Sikek Mambari tau Tuan Puti Iyolah puti Gantosari Mambao kaba nan baiak ko Mak sanang pulo di atinyo .
Mandanga kaba nan bak kian Badarai galak urang banyak Lah tagak Puti Ambun Suri Bakato inyo maso itu .
Puti Ambun Suri : Mano adiak pandeka Rajo Kok pai ka Pandai Sikek Tolong katokan itu garan Pado ayah si Gantosari Dek ari lah malam bana Barisuak kami baru pulang .
Kok baliak adiak ka Palabihan Tolong katokan ka nan banyak Iyolah kami lah ka mari Sabab mandanga kaba buruak Nak samo manangih kami garan !yo jo kakak Ameh Urai Sara to urang kasadonyo Nan manangih di Batipuah ko.
Pandeka Rajo.
Ampunlah ambo bundo kanduang Pasan ka inyiak Tuanku Rajo ambo sampaikan Tapi pasan nan ciek lai Barisuak baru ambo bao Sabab ambo nak lalok dulu Iyo di Koto Pandai Sikek Antah ka marl ambo baliak Urang di rumah indak tau Dek ambo ka pai cako.
Latiah bana ambo kironyo Mamacu kudo pulang baliaJr Kudo nan indak biaso pulo Balari sakan:cang itu .
•r
X. MANJILEK AlA LIOA
Pado ari barisuakn}0 Takajuik. urang di rumah gadang Mandanga darap langkah kudo . Ganton.Yo babunyi pulo I ";_ ."'; ' ' •; Siapo rang nan tibo . : .. Inyo Wok di rumahnyo .
Dielo mukonyo dek si Ganto Balinduang di baliak Ameh Urai Malu bana nyo rasonyo K.abasuo di maso itu Sado urang lah tau juo Inyo manulak nyo maraiah Inyo manjilek aia liua.
Sadang si Rancak nan datang ko Baduo jo bapak si Buyuang Geleang Dipaui.kkan kudo di campako La.lu naiak inyo ka rumah .
K.atiko sampai ka ujuang rumah Tampak urang sudah makan Basuko-suko makan siriah Takajuik gadang nyo ruponyo Mallek Puti Ambun Suri Si Ganto manyuruak .di pungguangnyo .
Rancak Dilabuah : Ampunlah ambo mande kanduang Sarato mande Pandai Sikek Lai bakabua doa basamo
Salamaik kami kasadonyo.
Ambo pulang sabanta sajo Andak basuo dangan mande Sara to mande Buyuang Geleang Mambao kaba nan sabananyo.
, Sabagai pulo itu garan Mukasuik $lill1Ulo• dalam ati Andak taruih.ka Pandai Sikek Manyalang· kudo nan duo itu.
Kok dapek ka:to Sl!pakaik . Kami.seo sabulan duo Manjalang si Samburankegak Sarato kudo Balang Candai.
Dek basuo ande;di.siko Di siko sajo ambo sabuik Ambo.ka baliak baguluik-gulik .Urusan di;sinan tabangkalai.
Puti Gentosari:
Mariolah' ttian Sutim Tumangguang Sanang ati mandanga kato &u,!gajo ka!W ka. mari Nak manyeokan kudo kami Maklum iduik• nan·Iah bangsaik.
.. .,,.. Kok amllahcmanyeo atau mambali Tantu amuah mambali maha Dek kudo sarik kini ko.
Urang mambali ka nan lain Kok rugiawak baeko
Sapatang-patangnyo ari Balari kami ka mari
Balari bajalan kaki lndak ado nan mairiangkan
Manampuah hutan rimbo ·rayo .
Mandanga kato nan bak kian Tagalak Rancak Dilabuah Tagalak pulo nan lain tu Si Rancak bakato maso itu .
Rancak Dilabuah: Manolah adiak Gantosari Bagageh adiak ka mari Mandanga kudo ambo mati Dek adiak ado punyo kudo Kok amuah ambo mambali .
Bia ambo babaliak daulu Barundiang dangan Buyullng Geleang Kok amuah inyo mambali Dek inyo nan banyak pitih.
Kok ambo ko ka baalah Kok amuah bana ambo garan Jo apo ka ambo bayia. • Bapitih sarimih tido Awak indak pandai mancari.
Mande Ameh Urai Manolah Buyuang anak mande Kok baguluik Buyuang pai.
Makanlah Buyuang daulu Usah mangecek batele-tele Indak masonyo iko kini Cameh kapatang alun ilang.
Dek mande buyuang nan duduak ko Mandanga kecek rang manggaleh Disuruahnyo pacu kudo ka mari lnyo balari bajalan kaki lndak mangganti kain lai Indak mancari kawan bajalan.
Manangih sapanjang jalan Manangih taisak-isak Dek jauah lamo dijalan lnyo indak pulo biaso . Am pia pansan kaduonyo Dipapah naiak ka rumah .
lndak doh lain mukasuiknyo Mangawani andeh manangih Usah ande takajuik surang Di dalam rumah nan gadangko.
Rancak Dilabuah: Manolah ande Pandai Sikek Mari kito makan basamo Mangawani rang mati nan lah iduik Nak lamak nasi disuok .
Puti Ambun Suri : Mano anak Sutan Tumangguang Baru bana kami makan Makanlah anak surang sajo Kami kawani samo duduak.
Ado sabuah tu nak kanduang Nan tague dalam . ati Bak duri dalam dagiang Tantang nan anak sabuik cako Iyo tan tang si Sutan Tangah Ari.
Usah kami disalahkan Iyolah kami nan baduo Sarato si Upiak Gantosari Saketek indak kami tau .
Mamak ambo itu garan Mamak mande dunsanak ibu Inyo bapandai-pandai sajo Dek inyo alah arok bana Manyuruah anaknyo laki-laki
Sumando ka rumah kami lyo ka adiak Gantosari.
Kok si Ganto alun baralek Alun pulang ka rumahnyo Tantulah kami indak amuah Manarimo dang anaknyo.
Dek auih tarabo-rabo Paruik lapa takaca-kaca Takaca sarang salimpado Tagolek-golek disangeknyo.
lnyo disambua . Buyuang Geleang . Sarato ibu jo ayahnyo ·Katiko ande mandanga itu Mandanga dari urang pulo Berangnyo ande tak tabado.
Kok indak itu ande larang Inyo dicakiak Gantosari ·Baitu bana kaberangnyo Iyo si Upiak nan lancang ko.
Rancak Dilabuah: Katiko mandanga kaba itu lndak pulo dari Buyuang Geleang Kaba bagalau tangah pasa Diantakan urang ka mari Tapanca paluah di muko Baitu pulo and e. ambo Rasokan tabik aia mato .
Si Buyuang d unsanak kand uang Diangkek anak dek ande ko Ka sumando ka Pandai Sikek Baapo raso ati ambo Bakarek rotan malah kami Ambo ko kan tingga surang
Indak ado bakawan lai Badunsanak indak pulo .
Kok adiak Puti Gantosari Indak amuah nyo ka ambo Indaklah ambo ketek ati Awak mah iyo ndak barago Indak tau sabuah juo Indak dapek tamp ek basanda .
Tapi mangapo itu garan Si Buyuang bana nan takana Baribu bujang di alam ko Buliah mamiliah nan katuju Mangapo si Buyuang nan tak ana1 Kok disangajo itu garan Andak maracun ati ambo .
Untuang si Buyuang urang tau Urang baiman. baagamo Tau manenggang ati kawan lndak nyo amuah manarimo.
Kok tasuo jo urang lain Urang nan arok ka arato Ingin barumah ka anak rajo Apo jadinyo badan ambo .
Manolah Tuan janyo ambo Dari tadi ande katokan Ambo indak tau manau Mangapo carito diulang juo.
Basumpah ambo bakeh Tuan Kok iyo salah diambo Ambo bana nan manyuruah Bia ambo mati bak kini Bia dicabuik nyao ambo
Dari iduik bacamin bangkai. Elok rnati bakalang tanah.
Baiko payah baagamo Baarna pagi jo patang Kok itulah salah ambo Bia dikutuak Tuhan kito Dirnasuakkannyo ka narako lndaklah ambo ka manyasa
Baribu jan tan di alamko Adolah namuah surang duo Kok indak kan banyak bana, Ambo juo nan lah gilo Ambo juo nan lah pasiak Amuah manjilek aia liua Maraiah urang nan ditulak .
Kok berang tuan ka ambo Ndak namuah mamandang lai lndak ingin suruik salangkah Bia tuo ba tungk ek rueh Bia putiah uban di kapalo.
Rancak Dilabuah : Ambo indak be rang ka adiak Cum a saketek baibo ati. lyo soal si buyuang cako Padiah anc ua rasonyo jantuang .
Kok an1bo berang bakeh adiak Indiak ka susah tu dek ambo Mancari du kun nan panda.i Mambuek adiak gi!o bana Sampa.i mamanjek-manjek dindiang Atau lari ka labuah gad.ang Iyo rnangaja jan tan laJu Siapo garan nan ka maJu .
Puti Ambun Suri: Itu bana nan ditakuikkan Kok indak datang dari Sutan Atau urang nan sarumah ko Kok datang dari nan lain Apo jadinyo anak and e.
lndak saketek urang nan berang Si Rancak anak rang kasayangan Sa Batipuah sayang ka inyo lndak banamo tu si Rancak Kok indak dek sayang urang.
Si Ganto jaleh salahnyo Bakato lancang indak bapikia lndak bana jo dukun pandai Kok ado urang nan manyumpah Ka mampan juo tu garangan Dek inyo urang nan basalah.
Puti Ameh Urai: Memang banyak nan mausuakan Tapi dilarang dek si Buyuang Inyo nan indak sampai ati Marusak urang nan sanagari lyo nagari Pandai Sikek .
Rancak Dilabuah : Kato nan bana tu Ande Sarato adiak Gantosari Saketek indak ambo berang Kato-kato si Gantosari Ambo ambiak jadi pangaja Kan jadi sampan ka subarang .
Kok adiak manggeleang sajo lndak manyabuik kurang ambo Anak manjo kurang pangaja Di mano ambo kan bapangka Di mano ambo mamulainyo Untuak mancari kasalahan
Gantosari:
Untuak mandapek jalan baru.
Kok iyo tuan indak berang Mangapo tuan indak amuah
Babaliak agak salangkah Mambari ampun rang basalah.
Duo kali ande ka mari
Tuan cubo manggeleang gadang
Basuo sajo tuan ndak amuah. Sampai ati tuan kironyo
Maliek ambo sampai tuo Duduak baurai aia mato.
Tasintak upiak tangah malam Disangko badan kanai ujan
Kiron yo ·banta nan lah basah Padiah kasia dikatokan.
Dek ande baitu pulo Kok pai ambo ka tapian
Disuruahnyo urang manuruikkan Rusuah bana liau kironyo
Kok duduak di tapi aia Kok datang setan mangganggu Aia ka ilia disangko ka mudiak.
Rancak Dilabuah. Jiko baitu kato Upiak
Kalua dari muluik Upiak bana
lyo duo taun nan lalu Dek muluik nan itu juo
Nan lah manyabuik salah bana Bapikia malah tuan kini.
Nan sakarang kini nangko
Sadang banyak nan ka dipikiakan
Bia bajanji tuan garan
Agak duo tigo taun
Di sinan kato dipu tuihkan .
Mande Ambun Suri: Kok sakarang kini iko Kok kini kito kan baralek Mungkinlah ande alun dapek Utang barabih mancang galanggang Sampai kini alah duo taun Alun salasai kasadonyo.
Anam bulan galanggang rami Kariang kantong kosong rangkiang. Bagoni bulu si Kinantan Ditulak jo aia rna to Ulah pandainyo Gantosari .
Tiok urang mancang galanggang Ditutuik jo alek gadang Baralek basuko ati Manarirno minantu baru.
Diambo lain tibonyo Galanggang ditutuik jo aia rna to Muko ditutuik jo kain buruak. Dek malu jo urang banyak.
K.ini kok lah amuah anak mangalah lyo anak Sutan Tumangguang Sagadang gunuang ati ambo Ilanglah sakik ngilu paniang Nan ditangguang salarno nangko.
Tapi anyo akan sabuah Manga sarnpai tigo taun bana Adiak bujang batarnbah tuo Kok galak urang baeko Mancaliaknyo jadi anak daro.
Jiko buliah pinto jo pinto Anarn bUlan -cukuik 1ah agaknyo
Untuak ambo basadio Manyadiokan alaik untuak baralek Baralek baketek-ketek.
Manolah Ande kato ambo Ambo usuakan tigo taun
Sabab dek ambo alah bajanji Kamamulangi anak mamak
Datuak Tumangguang jo Tuk Bungsu. Mungkinsakalikaduonyo
Dek mamak mamintak bana Dek ande paralu pulo
Puti Gantosari :
Untuak kawan dek baliau Maunyi rumah gadang ko.
Kok sakada kan mangawani Ande siko di rumah gadang ko Ambo ka pandai juo garan Lai baraja saketek-saketek I yo batanak jo manggulai Sarato manyapu jo bakameh.
Rancak Dilabuah sam bia galak :
Ambo panah mandanga kato Dari ande mande Rubiah Mamak panah mangatokan lyolah mamak Datuak sidi Marajo Indak liau mancari pam bantu Tatapi iyo mancari manantu .
Ande siko baitu pulo Pambantu alah ado duo uran g
Paja-paja di dapua tu Nan capek kakiringan tangan
Ditambah bujan g nan baduo · lyo si Udin jo si Simin.
Jiko adiak manambah pulo Dek amb o indak baa juo
Tapi sabua.h itu garan Siapo lai di Pandai Sikek
Ka batanun banang makau Ka manakaik jo banang ameh
Maaja gad ih nan bany ak tu I yo manyuji jo manyulam Sarato marendo jo manarawang.
Tantang gadih anak mamak ambo Baitu juo kamanakan ayah
Nak ambo pulangi tu Manggarakkan bibia inyo maleh
Untuak galak untuak mangecek Apo lai manggarikkan tangan
Untuak mambuek iko itu Itu di siko nan katuju
Untuak paunyi rumah gadang Ka kawan duduak ande ambo.
Mamuji bana ambo garan Kapado inyo mande Rubiah
Memang cadiak candokio Elok manjadi panalangkai
Pandai liau maanta kato Disalinnyo bak manyanduak lndak ditukuak dikurangi.
Tantang badan an1bo ko kini Usahkan pulo tigo taun
Tigo puluah Upiak nanti juo Nyatonyo awak rang ndak laku Ndak ado nan ka dipiliah.
Sabagai pulo itu garan Ati indak dapek dibujuak Banak indak dapek diubek Mato indak dapek dipaliangkan
Ati risau utak cilako Dek mato baitu pula Ayah jo bun do manangguangkan.
Kini di ambo kato putuih Nan tidak ka baru bah lai Tujuah jan do sambilan anak Ambo akan mananti juo KarlinbojadiariJnau Ka lauik ka jadi lumbo-lumbo Indak ati bapaliang lai Alah kok sanang ati tuan.
Mande Ameh Urai: Mana kalian kaduonyo Usah batele-tele juo Tasabuik beko nan tak elok Manyingguang karantong miang Dek lamak-lamak mangecek lndak sada indak sangajo Lain pula beko nan tumbuah .
Dek kalian alah samo amuah lndak ado bicaro lai Putusan di tangan kami Bapak mande kaduo balah pihak Sarato sagalo niniak mamak.
Eloklah lakeh Buyuang baliak. Denai mandanga dari si Baka Nan datang sabanta cako Iyo sabalun Buyuang tibo Anak ambo ruponyo sakik lyo anak den Buyuang Geleang. Kito nanti sahari duo Kok in yo alun baliak juo Denai ka pai manuruiki.
Rancak Pilabuah : Si Buyuang iyolah sakik Dek itu bapaknyo pulang Manjapuik ande jo adiaknyo Tapi untuanglah itu garan Sakiknyo indak babahayo .
Ambo disarang dek pararnpok Balimo-limo marnpa sarnokan Untuang ditolong dek si Buyuang Kanai badannyo duo liang Parisai ambo Sarnburani Kudo kasayangan ande kanduang Ambo babaliak-baliak di badannyo Ancua dagingnyo kanaj parang.
Baitu pulo balang candai Inyo manyipak manarajang Tapalantiang pararnpok dibueknyo Mati kanai padang si Buyuang Padang tapaso makan darah. lndak dapek dielakkan lai.
Tantang parampok nan balimo tu Ciek mati baduo luko-luko lyo dek padang Buyuang Geleang.
Lawan ambo nan barek bana Iyo urang baduo lai lnda k surangjuo inyo mati lnyo dek urang kuek kaba Basi takuik didagiangnyo Ditarajang inyo galak sajo .
Untuang parangnyo dapek ambo tangkok Untuak si Pakjah jo si Udin Pambunuah tuannyo kaduonyo Pambaleh dandam kudo batino .
Katiko nan kaba kaduonyo tu Maambiak baban dari kudo nan batino . Inyo lai malawan juo Abih badannyo luko-luko .
Tantang si I tam kudo Pakiah Mangko inyo indak luko-luko Marantak sajo ilia mudiak Mainjak-injak nan tagolek Bangkai pun juo dinjaknyo lndak nyo tau mambedokan.
Si Baka cucu ande nantun Lain pulo parang ainyo Baitu gadangnyo parang Cando itu bareknyo lawan lnyo tagak mamangk.u tangan Mamandang sajo elok-elok Bak urang maliek komidi Bagai mancaliak sepak bola.
Urangpun indak manggaduahnyo Disangko urang lua sajo Sahabih cakak jo parampok Ambo suruah inyo pulang Mambari tau ayah bundc Patuik patang nyo lah tibo Kironyo baru pagi nangko.
Dicari si Baka dek si Rancak Dibao baliak ka Palabihan Barangkek inyo maso itu Mamacu kudo sakancangnyo .
Tibo di Iaman Buyuang Geleang Dicaliak urang lah barangkek Ayah si Buyuang jo and en yo lyo jo kudo Pandeka Rajo.
Pandeka Rajo lah pai pulo Inyo bajalan kaki sajo Disuruah si Baka pulang Diambiak Pandeka tangah jalan .
XI. KEMATIAN KUDO SAMBURANI.
Pandeka Rajo : Dek ambo nak baliak juo Ambo gak rusuah tu mah kini Maliek kudo Samburani Agak barek tu mah sakiknyo Urek lihia nyo kanai salai.
Dipacu kudo kancang-kancang Indak lai bapikia panjang lnyo sandiri maliek juo Tantang bareknyo luko kudo.
Lah tibo inyo di sanan Di tampek kandang nan ampek lyo urang lah rami pulo Kuliliang kudo Samburani.
Malompek maliek Samburani Tabik tangihnyo maso itu Maliek kudo kasayangan.
Batanyo si Rancak maso itu lyo kapado dukun -dukun lnd ak koh ado har\lpan lai Untuak maubek Samburan}.
Manggeleang dukun kaduonyo lnyo ind ak bakato lai.
Tantang kudo nan cadiak tu Dek mandanga suaro tuannyo Dibukaknyo mato , inyo maringih. Maringih bak rang nan manangih .
Rancak Dilabuah : Mano tuan Pandeka Rajo . Babaliak tuan ka kampuang
Sapatang-patangnyo ari Bao kamari ande ambo .
Mana diak kanduang Samburani Usah pai adiak daulu
lbo atinyo ande kito Indak malapeh adiak pai.
Manolah anak Pakiah Mulano . Eloklah anak pai juo
:Rancak Dilabuah:
Kok ado barang ka dibao Usah mande payah tu beko.
Ampunlah ambo ayah kanduang Tolong ayah pai ka kampuang
Kato pado Tuanku R, Mudo Dek Samburani macam iko
Kok pendek pamintaannyo Ande kan pinto dikubuakan
Caro mangubua kudo rajo
Tolong ayah katokan juo Pado kawan si Buyuang Geleang
Ambo lah tibo pulo di siko Alun dapek ka Palabihan
Untuak maliek inyo sakik .
Dek ambo bajalan cako pagi lnyo sadang takalok bana
Ambo pun indok sampai ati Untuak manggaduah manjagokan.
lndak baapo tu Buyuan g Alah mah kurang panyakiknyo
- Dek si Buyuan g kini nangko
Katiko andenyo datang lnyo mangecek galak-galak .
Kok indak ayah nan malarang
Andak sato inyo ka marl Mallek kudo Samburani Kudo lah jaleh tampek sayang I yo dek urang kasadonyo.
Kunun dek kalian nan baduo.
Ado sabanta antaronyo
Lah datang Tuanku R. Mudo
Sarato manti pangulunyo
Tabao pulo itu garan
Uning nan ka manggali kubua Cukuik jo cangkua tambilangnyo.
lndak lamo pulo sudah itu
Tampaklah Kudo Pakiah Mulano
Mambao rnande di pungguangnyo
Nan mangherankan urang banyak lyo kudo saikua lai
Nan ditunggang Pande.ka Rajo Ado gadih di balakangnyo.
I yo si Udin jo si Sirnin Agak tasanyurn nyo saketek
Maliek Puti Gantosari Dikatokan pado Datuak Tumangguang
Heran tacangang rang tuo tu.
Tuan mungkin alah tau lnyo sadang di rumah ambo
katiko ambo ka kamari Inyo rnanuruik: ndak ta larang
Memang anak tagilan-gilan
Tapaso ambo rnanuruikkan .
Apo kabanyo Sarnburani
Baa sakiknyo itu kini
Tasirok darah mandangakan
Bap:ageh ambo ka marl.
Datua.k Tumangguang :
Ameh Urai:
I tan inyo agak ka tapi. Di kandang nan aga]( 11ang Sakiknyo parah mah tampa.ki;·yo Mungkin mananti kau sajo Lah ciek-ciek mah angoknyo .
Balari ka sanan Ameh Urai. Di turuikkan dek Gantosari Tampak si Ran ca.k sadang manangih Dakek kapalo Samburani Nan sadang maragang angok.
Tau juo ruponyo buyuang Mande lah datang dari kampuang Bajalan malah anak sayang Mande lapeh jo ati ibo.
Mati elok tu mah nak kanduang Mati mambela dunsanak ang Kok indak lihia ang kanai parang Tantu lihia nyo nan ka putuih lnyo manyuruak di balakang.
Dari ketek mande gadangkan Baduo dengan Balang Candai Indak diracak indak dipakai Sangajo dimanjokan Untuak panganta marapulai Untuak panjapuik anak daro.
Samburani maringih sakali lai Lalu manariak napeh panjang Angok bajalan nyo ka langik Indak kan ado balia.k lai.
Tapakiak Rancak Dilabuah Dipaluaknyo kapalo Sambarani Dicium diidu _barapo kali Kudian baru dilapehkan .
lnyo balari ka Balang Candai Diidu pulo lah pipinyo Maringih si Balang Candai Maringih baibo-ibo Bak urang nan tau pulo.
Dek inyo Pandeka Rajo Alah sadie lah in yo garan Jo pucuak anau tigo palapah Pucuak nan sadang putiah bana. Pucuak dianyam dek Pandeka Untuak kapan Kudo Sambarani.
Lah sudah pucuak dianyam Dibungkuihkan pado Sambarani Diikek kakijo tangannyo I yo jo banang tujuah ragam Manuruik adaik Rajo -rajo Kapalo jo ikua dikabek juo I yo jo banang candai tujuah.
Ambo nan sadang bapakaian Baitu ande Ameh Urai Mande Ambo Mancari limau Sarato bungo tujuah macam Nan ado dilaman rumah gadang.
lkolah limau tujuah ragam Mundamnyo ado ambo bao T olong carik an amb o aia Untuak paureh samburani.
Limau dikar ek dek pandeka Limo puluah kurang aso Aso ditambah jo tanah liek putiah Dibari aia sacukuiknyo Dipacik dek Puti Ameh Urai.
Tan tang bungo nan tujuah ragam Mawa maJati jo campago
Nila nali kamboja jo kanango Katujuah bungo parautan (culan)
Diirih dek Gantosari Ditambah pulo jo daun pandan .
Dimasukkan ka dalam mundam Dibari pulo mah baraia .
Dek Tuanku Rajo Mudo Disuruah pulo paja-paja
Managakkan payuang kuniang Nan sadio dari Batipuah.
Sarato Marawa tanah data lyolah kuniang pinang masak .
Dck Tuanku Rajo mudo Dinaiakkan pulo mah marawa
lyo marawa kuniang-kuniang kunyik Marawa Tiku Pariaman
Ditagakkan pulo jangguik janggi Sarato tombak jo Iambiangnyo .
Dilatakkan lapiak daun anau Nan lah sudah dianyam juo
Ditatiang kudo samo-samo Dilatakkan di ateh lapiak
Disilangkan padang dek si Rancak lyojo padang Pakiah Malano
Ditahankan ditantang kapalo Samburani.
Diambiak mundam dek Ameh Urai Dituruik pula dek Gantosari
Lalu maratok Ameh Urai (sambia maureh)
Bajalan maJah anal< kanduang Arato Allah pulang ka Allah
Relakan nyawo Buyuang ilang
1 adi parisai d unsanak an g.
Kami lapeh nak basamo-samo Kami lapeh jo ati ibo Relakan jariah payah Buyuang Relakan paluah ang salamoko Manolong mambao dunsanak ang.
Rancak Dilabuah: Mano diak kanduang Samburani Mano diak kudo sarancak ang Jo kudo mano tuan ganti Badan bakilek bagai ameh Kapalo tagak lari ang capek
Manolah denai tak kan cameh Kan dapek kudo nan samo tangkeh Lurah nan mano ka den turuni
Bukik nan mano ka didak.i Ka padang mano ka denai cari.
Datuak Tumang- Mano kalian kasadonyo guang : Usah maratok manangih juo
Manyarah kito pado nan Aso Inyo mangatua sagalonyo.
Di mano manang nan tak sumbiang Di mano parang nan takkan mambao
lyo mambao ati ibo SadangMuhammad (s.a.w.) pai parang
Pak eteknyo mati tangah padang lyo kakasiah Tuhan Allah
Ka sarik banalah dek Allah Mambulekkan kamanangannyo
Sariat Allah tu nak kanduang Dek cakak mambao bancano
Nan kalah mandapek nan gadang Dek manang mand apek nan ketek.
Baitu juo salamoko Jangan diupek Tuhan kito Adia salalu di tangannyo .
XII. SUT AN.TUMANGGUANG BADUNSANAK JO TUANKU R. MUDO
Manolah bundo Rang Batipuah Relakan mati Sambarani Relakan jariah dunsanak ambo l yolah sanak St. Tumangguang Sarato St. Tangah Ari Batigo Pakiah Mulano Relakan cameh bundo kanduang Sagalo karik rang Batipuah.
Tahtangan urang nan baranam Sara to kudo nan baram pek Karajo gadang dikakoknyo Karajo urang sanagari Ditunaikannyo dek nan sapuluah
Gadang musuah jarang bandiangan Lah baratuih urang kanai rampok Bapuluah urang nan lah mati Ditantang urang nan sapuluah I yo jo badan jo nyawonyo.
Dandam nan tidak basudahi Berang nan tidak bakutiko Tiok bulan inyo dicari Bapuluah urang masuak rimbo Sardadu kumpani sato pula Banyaklah pitih nan lah abih Untuak balanjo karajo tu.
lnyo indak panah basuo lnyo manyuruak bagai caciang Manghilang bagai antu rimbo Antah di ngarai antah di guo
Urang talatai in·yo mancido. Bagalimpangan maik tangah rimbo.
I yo dek gadang ati ambo Basyukur pado Tuhan kito Nan samalam-malaman cako . Ambo kumpua manti jo pangulu .Sarato ,dunsanak rang Batipuah .
Tasabuik dalam rundiangan Kami mangganti karugian lyo balanjo pulang baliak Tamasuak kudo nan mati ko Sabab dibisiakkan dek mak dukun Indak ado harap<m lai.
Rundiang ditolak St. Tumangguang Indak amuah manarimo pitih Bia sarimih dibalah duo Nan in yo minto pad<? kami Inyo diangkek ka dunsanak Dunsanak asok kumayan .
Rumah kami di Palabihan Tampeknyo singgah kok ka Padang A to ka Tiku Pariaman Mak salamaik pajalanannyo
Pado ambo itu garan Pucuak dicinto ulam tibo Awak surang jadi barampek Jiko rami di dalam rapek Banyak pulo pikiran dapek.
Diucapkanlah maso itu Sumpah satio kaduo balah pihak Dibaka kurnayan putiah Kami rnanjadi badunsanak
Badunsanak lahia jo batin Dunsanak dunia jo akhirat .
Di simpang ampek di baruah tu Ka kami tanam batang kayu Antah baringin antah jawi-jawi Kan jadi bukti dek rang banyak Salamo tujuah katurunan Bahaso kami badunsanak.
Simpang ampek dibari namo lyo nagari Kayu Tanam Ambo bajanji ka nan banyak Ka pindah ka tamp ek itu lyo lataknyo labiah rancak.
Sabagai pulo itu bundo Kandang ko indak ka dibukak Salamo inyo alun lapuak Ka tingga jadi tand o mato . Panjago kubua si Sambarani.
Tantang kuburan iko garan Kan ambo anggik tinggi-tinggi Dicabuik samak jo rumpuiknyo Jan nyo ilang jadi rimbo.
Kok lai urang nan namuah Barumah ditampek iko Ambo tolong jo pakayuan Kok lah jadi nagari beko Ambo namokan Kandang Ampek Alah kok sanang ati bundo .
Mande Ameh Urai : Karajo baiak tu nak kanduang Kan jadi tando dek rang ban yak Baso kalian badunsanak Tando nan tidak lakeh ilang . Kan samo karam jo alam ko.
Mano anak den nan baduo Angkeklah padang nan basilang Tanailah kudo Sambarani Kito kubuakan inyo lai Ari basarang malam juo.
Ditatang malah Sambarani Dimasukkan ka liang kubua Urang maratok batangisan Bagai malapeh manusia Saurang anak kasayangan.
Man de Ameh Urai: Manolah anak balang Candai Banyak-banyaklah Buyuang makan Nak lakeh anak den cegak Karajo barek manantikan Nan biaso dipikua baduo Nan dari kini ko ka ateh Kan tibo di pungguang buyuang surang.
Si balang maringih panjang Matonyo tampak baraia Bak urang baibo ati Tandonyo inyo mangarati
Tantang si Putiah kudo baban Lai juo didatangi
Dek mande Puti Ameh Urai Lai dirosok juo kuduaknyo
Ditapuak sayang mah pipinyo Tapi inyo taruih makan
Saketek indak manghiraukan Tasanyum urang maliek
Dek bundo inyo urang baiak Lai mah arih bijaksano Urang baduo nan takuruang
Parampok kuek tahan basi Lai in yo tamui juo .
Ameh Urai: Manolah mamak kaduonyo Apo kaba mamak tu kini Ado ko kanyang makan mamak Ado ko nyanyak tidua mamak .
Urang parampok: Baapo ka lamak Bak mano makan nan ka lamak Lalok diganggu antu banyak Antu urang nan lah dibunuah Makan tasakek di rangkuangan Badan dikaja panyasalan .
Nan katuju kini ko Puti Nan dikandak iyolah mati Mati tu bana indak amuah datang Tidak mati mamakan racun lndak ancua dagiang dek parang Ditembak jo badia indak mati .
Baanyo kami nak maminto Tuhan ndak tau bakeh kami Kamipun ndak pado Tuhan lndak panah kami mangaji Sakali juo ndak sambahyang .
Ameh Urai :
Dalam panjaro isuak garan Buliahlah mamak tu baraja
I yo sam bah yang jo mangaji Sara to baama jo puaso
Pokoknyo mamak lai namuah Tuhan kito manarim o tobaik.
Param pok:
Maminto kami pado Puti Usah masuakkan kami garan lyo ka dalam panjaro tu Elok dipakai kuek kami
Untuak pambao-bao baban Suruah bacakak yo jo tanah Nan paralu anyo dek kami lyolah makan pagi p1tang Sarato baju jo sarawa.
Ameh Urai: Indak kuaso ambo mamak Nan kuaso Raja rang siko In yo bakawan jo Balando Alah sudah mambuek janji Urang parampok urru:tg pancilok Kok alah dapek ditangkok Dimasuakkan ka bui ka panjaro nyo.
Sutan Raja Mudo : Manolah ande kanduang ambo Marl kito pulang ka rumah Basuo jo anak bini ambo Ari basarang malam juo.
Ameh Urai: Ambo iyo ka pai juo Pai maliek anak kanduang lyolah Sutan Tangah Ari Baa sakiknyo itu kini.
Sudah itu ambo paralu pulang lndak baurang di rumah gadang Ado tamu itu kini . lyo Puti Ambun Sari Mande si Upiak Gantosari .
Rancak Dilabuah : Manolah Ande kanduang ambo Bamalam Ande di siko Barisuak kami kabatanam Anaknya batang jawi-jawi Batang baringin indak dapek An de kanduang ka jadi saksi.
Mana diak Upiak Gantosari Upiak pulang kini ko juo
I yo jo ayah kanduang ambo Sarato mamak Dt. Tumangguang Ditambah tuan Pandeka Rajo .
Gantosari: Kok buliah Upiak maminto. Basuo upiak sabanta lyo jo tuan St. Tangah Ari. Untuak maliek panyakiknyo.
Rancak Dilabuah : Nanti sajo kami di rumah Usah pulang ka Pandai Sikek Sabalun rombongan tibo
Mande jo bapak Buyuang Geleang Barangkek juo sahari ko
Dek kudo lai mah tigo.
Tantang si Itam tu garan Kudonyo Pakiah Mulano
Antakan barisuak dek Pandeka Kudonyo nan lain indak paralu .
Banyak kudo buliah dipakai Kudonyo tuan Rajo M udo .
XIIT. PUTIINTAN SARI
Katiko rombongan Gantosari Sampai di rumah pdang Tasuo andenyo sadang duduak Baplak-galak jo dayang-dayang.
Satibo di rumab kasadonyo Basamo sambahyang magarik Nasi alah mab taidang Makan pula basamo-samo Ambun sari mambukak kato.
Manolah tuan Datuak Tumangguang Sarato tuan Marajo Lela Oangakan malah sambah ambo Sambia mangunyah-ngunyah siriah.
Tan tang kami nan baduo Kak Ameh Urai jo ambo Samalam-malaman cako lyolah sampai laruik malam Gilo barundiang babicaro Tan tang anak-anak kito.
Nan jalch tu pado kami Tan tang inyo Sutan Tumangguang Sarato si Upiak Gantosari Man<langa n:m kapatang Sarno bcrang-mambcrangi Tapi tampaknya samo amuah Tali panpbck alun putuih.
Tan tang karajo nan ka dibuck Tasarah pado tuan kaduonyo Kami iko manumik sajo Baitu juo hapak si c;anto Nan ado di Pandai Sikck.
Kini ado sabuah lai Nan takana pado ambo
Kak Ameh alah satuju pulo Alah disabuik tadi malam.
Datuak Tumangguang:
Tan tang si Buyuang anak ambo lyolah Sutan Tangah Ari Lah jadi anak di rumah ko Jadi dunsanak Sutan Tumangguang.
Barapo eloknyo itu garan Kok inyo tu amuah pulang Bak anak kamba baduo.
Ka rumah Puti lntan Sari Adiak Kanduang dek Gantosari
Ditiliak kapado kapandaiannyo In yo Iai samo baraja
Maniru pulo ka kakaknyo Dek ambo iyo arok bana
Sakali mambukak puro Duo tigo pulau talampau.
Manolah adiak Am bun Suri Karajo elok tu diak kanduang
Jiko urang nan punyo badan · Lai satuju itu garan
Baitu pulo ayah bundonyo Sarato niniak mamaknyo
Kami ko manuruik sajo.
Tapi anyo akan sabuah Sabalun barito kito sampaikan
Cubo bao inyo ka mari Mak diliek dck si Buyuang
Si Buyuang Sutan Tangah Ari.
Puti Gantosari:
Kok Cuma maliek liek sajo Alah mah tau kaduonyo
I yo tuan Sutan. Tumangguang Sarato Tuan Tangah Ari Pado si Upiak lntan Sari.
Dibulan-bulan nan akia ko Dek tuan baduo tu Acok datang ka Pandai Sikek lndak amuah singgah ka nnnah Tapi singgah ka rumah nan di muko Di sinan inyo mambali kain.
Kalau tuan baduo alah datang lntan dijapuik dek kawannyo In tan pai balari-lari Mambao kain s;,pangkuan Tajua kain kasadonyo
Tantang balinyo itu garan lndak panah diago-ago Ambo maliek makan ati Dek malu ka turuik sato.
Tantang tuan nan baduo ko Jiko lalu di muko rumah Malengong sajo inyo indak amuah A po lai pulo ka bar anti.
Da tuak Marajo Lelo:
Barisuak urang baru pulang lyo dari Koto Palabihan Kito liek malah daulu Baa panyakik paja nantun I yo inyo si Buyuang Geleang.
Kok inyo lah cegak bana Barulah rundiang kito bukak.
Puti Ambun Suri: Bia ambo pulang barisuak Si Ganto tingga mananti Sia sajolah maanta Ambo baliak juo daulu
XVI. PANUTUIK ALEK GADANG
Kini basambuang pulo kaba I yo kaba di Koto Lamo di Batipuah. Urang bakameh nak baralek. Alek gadang nan diadoki Rancak Dilabuah nan bagala St. Tumangguang Kapulang ka rumah Gantosari Puti tanamo di Pandai Sikek.
Banyak tadanga bisiak·bisiak Banyak urang mangecek-ngecek Tan tang alek nan ka dibuck Alck lah lamo mah tasabuik Kini bam ka dilangsuangkan Urang alah tananti-nanti.
Tan tang urang nan ka baralek Samo kayo samo tanamo Samo gadang digadangkan Samo masahua di alam ko.
Dck Sutan jo Puti nan ka kawin Samo tasabuik yo rancaknyo Dari Sutan. Puti nan lain.
Ado pulo sabuah lai Nan mahcbohkan urang banyak Alck kamba nan ka dibuck I yo dck Puti Ameh Urai Anak nyo duo sumo gadang Si Rancak jo si Buyuang (;clean!! Ka s:m10 turun kaduonyo Surang dari anjuang amch Nan surang dari anjuang perak.
Baitu pulo ambun Suri Urang Nagari Pandai Sikek Gadihnyo duo samo gadang Ka'naiak lamin kaduonyo Surang di IU\iuang suok Surang di IIJ\iuang sabalah kida.
Tigo ari tigo malam Urang baduduak-duduak urang
Urang marancang marancano Barapo gadangnyo alek
Barapo pulo kalamonyo Barapo kabau jo jawi
Kadicari kadibali. Barapo ratuih ayam jo itiaknyo.
Ditantukan pulo itu garan Siapo isi pangka alek
Siapo Rajo Gumanti Siapo pulo Rajo janang
Barapo banyak kasadonyo Mak jaleh buek kadikakok.
Sagalo urang nan ka diangkek Alah mah duduak itu garan Dirapek wakatu duduak urang Tamasuak tuanku tuan Gadang Nan samayam di Batipuah Ateh Urang gadang dari daulu Harimau Campo Minangkabau Kato baliau nan ka didanga. Pandai baliau nan ka dituruik.
Lah salamo salaruik iko Alun panah baliau ka tangah MIU\iadi sipangka alek Taunyo duduak di bawah tirai Mananti sambah urang banyak.
Lah Iamo bana itu garan Sajak baliau naiak nobaik Sajak baliau barumah tanggo lndak ado alek nan gadang Di rumah Gadang nan di ateh.
Nan sakali kini nangko Baliau bana manduduakkan Urang-urang nan bakuaso Nan duduak di rumah gadang Rumah Gadang di Koto Lamo Baliau pulo manatokkan Baliau jadi pangka alek.
Sagalo alaik kabasaran Payuang kuniang payuang patiji Sara to tombakjanggui janggi Nan ado di istano Tinggi Rumah gadang nan baukia Pindah sadonyo ka Koto Lamo.
Kunci ameh kunci perak Alah badariang kasadonyo Pambukak peti nan banyak tu Peti basi peti tambago Peti Baukia aia ameh Alah dibukak kasadonyo Diambiak pakaian Sutan-sutan Untuak dipakai marapulai.
Pakaian r.ijo jo pangulu Kalua pulo itu garan Ka di pakai dek si Pangka nan banyak tu Baitu pulo pakaian puti Puti mudo Puti tuo Alah basusun ka dibao Ka rumah gadang Koto Lamo.
Carano indak cukuik ciek Dikumpua sagalo nan ado Nan baukia nan barendo Baitu pulo talam-talam Indak taetong tu banyaknyo Ado nan tinggi ado nan randah Ado pulo nan baukia Nan barendo di tapinyo.
Sibuaklah urang kasadonyo Laki-laki parampuan Mangakok adok masiang-masiang Mancari barang nan paralu.
Paja-paja nan gadih-gadih Manjamua manumbuak jo manampi Iyo di Iaman rumah gadang Rang mudo nan laki-laki Mancari kayu ka di baka Mancari talang untuak lamang Daun anau nan putiah-putiah Disuruah pu!o nyo mangumpua.
Di malam.hari itu garan lyo di waktu tarang bulan Manumbuak di Iaman rumah Di lasuang panjang tujuah lubang.
Bunyi alu bakatentong Bunyi galak badarai-darai Bujang manonton darijauah Sambia mamancak main padang.
Banyak pulo nan barani lnyo basaluangjo basuliang Bapantun manyindia-nyindia Manyindia gadih nan banyak tu
Manuruik adaik tu garan Si Gadih ndak buliah manyauti .
Jiko ado tu nan taraso Dikatokan pado mande Rubiah A tau mande Siti J uari lnyo mambaleh pantun nantun .
Ado saurang dalam nan banyak Agak talabiah tu rancaknyo Banamo si Bungo Tanjuang Anak rang susah rang pasawah .
Banyak sudah urang nan datang Urang batanyo rang maminang Tapi alun ditarimo dek bapak jo andenyo Sabab dek bangsaik iduik juo Alun dapek inyo baralek.
Anak ko garan nan disindia Dek bujang-bujang tukang saluang lnyo tamanuang mandangakan Usah manyauik galakpun indak .
Manumbuak usah manampi Manampi bareh kok tabang Duduak siapo nan dinanti Mananti rang tak kunjuang datang .
Anak cacak di ateh batan g J atuah tacampak masuak parak Awak ran cak lihia lai janjang Tapi sayan g ndak pandai galak.
Maringih kudo Lubuak Aluan g Maringih pulo kudo balang. Manangih cand o tukang saluang Mancaliak bungo sadang kamb ang.
Bungo tanjuang bungo malati Ambiak sakabek bungo kanango Payah garan maubek ati Dek mato nak maliekjuo.
Mande Siti Juari: Bukan sampan talago itiak Bungo kujarai di subarang Bukan bungo sagan dipatiak lduik malaraik nan malarang .
Kok iyo salasiah Jambi Ka Payakumbuah kito bali Kok iyo kasiah ka kami Nantilah tujuah taun lai.
Baitu garan salamonyo Karajo lai lalu juo Bakatidiang bareh lah caruah Barasiah ditampi dicari atah
Siang bujang masuak ka rimbo Mancari kayu talang jo daun Kayu untuak ka di baka Kayu untuak gaba-gaba.
Gaba-gaba salingkuang laman Gaba-gaba sapanjang jalan Samarak kampuang Koto Lamo Sananglah ati rang sadonyo.
Nagari jauah ka dijalang Untuak maanta marapulai Untuak panjapuik anak daro Dibuek pula tandu panjang .
Tandu bukan untuak baduo A to un tuak urang barampek Tukang kipeh ka naiak pulo Tukang canang tukang talempon g.
Lah sampai garan wakatunyo Lah sudah sagalo alaik Duo baleh ari bulan naiak Patang Kamih malam Jumaik.
Pada maso dewaso itu Lah rami urang eli rumah gadang Tirai tapasang suok kida . · Batabia balangik - langik Kaduduakan raja maso dulu.
Rumah gadang tarang bandarang Baratuih lilin clipasang Lah panuah garan rumah gadang Lah duduak Datuak jo pangulu Tamasuak Tuanku tuan Gadang Harirnau campo Minangkabau.
Rajo nan dari Pagaruyuang Datuak Bandaro Sungai Tarab Datuak Mangkudun Rang Sumaniak Tuan Kadi dari Padang Gantiang Tuan Andomo dari Siaso Alah mah adia Sabab Tuan Gadang nan maundang .
Tuanku Rajo Duo Selo Dari Buo Sampua Kuduih Bialah agak jauah Tapi lah tampak duduak juo.
Ado pula saurang lai lyo Tuanku St. Rajo Mudo Rajo nan dari Palabihan Datang jo datuak jo mantinyo Maalum urang badunsanak iyo jo inyo St. Tumangguang Sarato St. tangah Ari .
Ado sabanta antaronyo Lah ribuik urang di halaman. Lah datang urang barombongan Rombongan dari Pandai Sikek , Tarang bandarang halaman tu . lyo dek suluah rang nan datang .
lnyo datang mambao tandu Maracak kudo anam ikua Surangsurang maracaknyo Urang manjapuik marapulai .
Lah turun urang dari tandu Mande Rukiah kapalonyo Urang mambao siriah pinang Pakaian pulo salangkoknyo iyo pakaian marapulai Marapulai duo sajoli.
Ado pulo barapo urang Manjunjuang talam nan batuduang Basaok pulo j o dalamak Baaleh saputangan nan barendo Baisi makanan tu garan.
Lah turun Rajo Gumanti Manyongsong urang nan banyak tu Maajak inyo naiak rumah Naiaklah pulo kasadonyo Lah tagak urang manantikan .
Lah duduak pulo kasadonyo Ditatiang carano ameh Diadokkan kaurang datang Dituka jo carano ameh juo Diadokkan bakeh Tuanku Tuan Gadang .
Siriah nan alun lai dimakan Dikutia sajo ujuang siriah
Dibao tu ka bibia Hidangan kalua maso itu
Disambuik dek rajo Janang .
Diatua pulo dibarihkan Di muko alek nan banyak tu
Indak pulo katinggalan Sumarak tampak idangan Bak bungo kambang saparak.
Pisang, palam, batiak jo limau. Tabu jo naneh nan bakubak
Pado maso katiko itu Manyambah malah R. Janang
Pado Tuanku tuan Gadang Urang basa di Batipuah .
Ampun tuanku Rajo kami Ampun baribu kali ampun
Caliak malah dek Tuanku Pareso bana elok-elok
Tuanku Tuan Gadang :
Alah ko cukuik hidangan ko Alah ko patuik disambahkan
Pado alek kito nan datang ko.
Kok alah cukuik tu garan Tuanku ajak malah urang datang
Sarato tuanku nan banyak ko Alek kit o nan baru datan g.
Manolah kito nan datang ko Kok denai tidak salah caliak
Lai mah kito kito juo Urang nan dari Tanah Data
Nan di lereng gunuan g Singgalang Nan salingkuang Gunuang Mara pi.
Mano dunsanak kasadonyo Mambasuah tangan kito garan Ranah nan jauah nan ditampuah Auih jo lapa lah tu kini
Ampun Tuanku alek kami Nan datang dari Pagaruyuang Dari Suaso Sungai Tarab Dari Sumaniak Padang Gantiang Adiak nan dari Buo Sarato Sumpua Kuduih Sarno manyuok kito gara n I yo jo urang nan datangk o.
Sabagai pulo itu kini Antaro kito nan banyak ko ado rajo dari ilia · Rajo Sutan Tuanku Mudo Urang nan dari Palabihan Dunsanak angkek tu garan Dek Sutan Tumangguang nangko Sarato Sutan Tangah Ari.
Mari kito manyuok pulo Nak tagok-tagok badunsanak Diliek han banyak ko Nak sanang ati Sutan Tumangguang .
Mano Buyuang Sutan Tumangguang Sarato Sutan Tangah Ari Makan pulo buyuang ,kaduonyo Nak tagok badan tanang pikiran Maadoki parang nan kini ko
Parang basabuang iko buyuang I yo parang sakali nangko Bukan sarupo itu garan
Jo parang di Kandang Ampck Ato dibukik Tambun Tulang .
Parang taradok setan banyak Taradok hawa napasu lyo manggaduah jo manggoda Mambuek pitanah ilia ulu Hasuik jo dangki turuik pulo
Kok kalah Buyuang baparang Muluik talanjui indak ditahan Tangan jo kaki nan ta<.lorong Dilapeh sajo itu garan Ndak tau adaik ba sumando Awak gadang di kampuang awak Di kampuang urang dikaokan juo Disabuik urang Buyuang kaduonyo Malunyo tibo dikami ko Nan malapeh buyuang tunm tanggo Pado malam tarang bulan ko.
Diambuih uran g Buyuang bak abu Bak abu di ateh tunggua Siapo urang disalahkan Ka mano kalian ka mangadu.
Kini ko makan elok-elok Dilapeh ayah jo bundo Sarato sagalo niniak mamak Ande jo kakak sa to pulo.
Makan taakia itu Buyuang Makan sabagai paja-paja Makan bamanjo disuokkan Nan dari siko ka ateh Buyuang nan tidak ado lai Di dalam rumah gadang nangko Buyuang bagala kini nangko lyo Datuak Tuman gguang Mudo.
lyo balun mamarintah Dek Datuak Tuman gguang kuek juo Manjadi tungk ek tu garan Tungkek kuek di Koto Lamo.
Baitu pulo ih1 garan Si buyuang Sut an Tangah Ari Denai angkek kini nangk o Manjadi Datuak Rajo Gumanti Tungkek dek Datuak mamak Buyuang.
Kini mari kito manyuok Mari makan kite basamo . Nasi dingin sambalah Ari basarang malam juo .
Kok lamak sanang ati kami Kok tak lamak sabuiklah Jarnak Kok kurang asam garamnyo Diganti malah jo nan lain.
Lah sudah minun jo makan Siriah alah dikapua pulo Rajo Gumanti badatan g sambah Taradok urang nan datang tu .
Manolah mamak nan datang ko Barombongan mamak ka siko Taran g bandarang Koto Lamo Sumarak tamp ak dari jaua h.
Apo dijapuik diantakan Dari mano marnak datang Bari bana karni batanyo Takajuik urang dari Batip uah .
Kok urang datang baparang lndak tampak padang taunuih Kok urang datang mangacau lndak mungkin itu garan Galak badarai nan tadanga .
Urang datang:
Mano Datuak Rajo Gumanti Sarato Tuanku rajo karni lyo Tuanku Rajo Gadang Dangakan malah sambah karni.
Tantang karni nan datang ko Bukan datang untuak baparang Tidak pulo andak mangacau Kami mambao siriah pinang Sarato talam saisinyo .
Manuruik kato nan karni bao Ado garan di rumah nan gadang ko Dek Datuak mudo duo baradiak Tunangan Puti Pandai Sikek Puti baduo baradiak pulo Anak Sidi Marajo.
Sumpah satia lah diikek Tando bukti alah ditarimo Dari Sutan nan baduo tu Dibulan purnamo bulan lalu .
Marninto karni ka nan rami Lapeh tunangan anak karni Jo ati suci muko janiah Pai basamo dangan karni Japuik tabao tu andaknyo .
Ka karni bao ka karni angkek Kami junjuang bak ameh urai Ka kami anjuang bak mangkuto
Untua.k tungganai rumah gadang Panambah niniak mamak kami.
Ka jadi tungkek tampek basanda Kajadi guru tampek batanyo Kok auih tampek minto aia Kok lapa tampek minto nasi Dek rang kampuang kasadonyo.
Ampun Tuanku Tuan Gadang Rajo kami di Batipuah
Sambah lah samo kito danga Dari urang nan datang ko
Tuanku urang nan ka manyauik lnda.k lapeh tu di ambo
Tuanku nan tau bakuaso Tuanku punyo kamanakan .
Manolah mama.k nan datang ko Mamak dek urang Pandai Sikek
Sambah alah kami danga Kok iyo janji lah dibuek
Dek sumpah alah managokkan Kito nan tingga manapeki
Mano nak bujang nan baduo Datuak Tumangguang Mudo
Datuak mudo Rajo Gumanti Basiap malah ana.k kanduang
Sambahlah ayah sarato bundo Niniak mamak nan banyak ko
Minto diri malah anak Minto relakan aia susu
Sarato nasi nan dimakan Baitu kain nan ta pa.kai
Sara to jariah payah kami Manggadangkan ana.k kaduonyo.
Hanyo sabuah pinto kami Kabara jauah pajalanan Batang nan jangan dilupokan Tali nan jangan diputuihkan.
Marantang panjang tu nak kanduang Baduo anak nan pai Barampek anak tinggakan Barampek pulo didapeki .
Orang sapuluah jadi satu Anak kabek jo tali suto Usah dirangguik kareh-kareh Kok diulua dikanduri Usah ado tali nan putuih.
Kok ado tolongan Allah Dalam sataun duo nangk o Batambah baduo lai Pangabek batambah kuek Dek tali su to tali darah Baitu andaknyo sataruihnyo.
Tan tang bujang nan baduo Dijapuik dek Puti Ameh Urai Sarato inyo Siti Khadijah Ande dek Sutan Tangah Ari Dibao ka ateh anjuang Dipak aikan pakaian marapulai Nan datang dari Pandai Sikek.
Alah sudah mah bapakaian Lah masuak inyo dalam alek Rancak nan bukan alang-alang Sarno ran cak kaduonyo Indak dapek nan ka dipiliah.
Jiko pado maso daulu I yo itu di Pagaruyuang
Nan sorang dang Tuankunyo Nan sorang lai Cindua Mato.
Jiko itu di tapi pasia Di Nagari Banda Mua Nan sorang Gombang Patuanan Nan sorang nan Tungga Magek Jabang
Siti Khadijah:
Alah mah duduak kaduonyo Disambahnyo urang nan banyak
Alah manangih kaduonyo Aia rna to badarai-darai
Jatuah ciek jatuah duo Antah ko apo nan takana.
Manangih pulo urang banyak Talabiah Datuak Sampono Ayah dek Sutan Tangah Ari Sarato andenyo Siti Khadijah.
Rasa di mana ambo Buyuang Rasa di ateh awang-awang
Anak bangsaik sagalo tido Kini bak marak sadang tabang.
Talua itiak ang Buyuang, onak Kasiah ayam mangko manjadi
Bak batu di tapi pantai Dek kasiah ombak mangko mandi.
Sambah nak Puti Ameh Urai Urang nan jadi malaikat
Urang nan jadi bidodari Inyo dewi dari Kayangan
Dewa nan turun dari langik Di tangannyo sagalo jadi.
Nan buruak manjadi rancak Nan ketek manjadi gadang
Nan ino manjadi mulia Nan saketek manjadi banyak
Nan randah manjadi tinggi nan bangsaik manjadi kayo.
Urang tapuji di ujuan gjo di pangka I yo diilia jo di ulu
Urang kakasiah Tuhan Allah Kandaknyo dipalakukan
Doanyo dikabuakan Tuhan kito.
Lah sudah malah manyam bah Lah turun garan uran g Gadang Turunlah pulo marapulai Diapik puti nan banyak tu .
Dek ande Ameh Urai Tagak in yo di pangka janjang Diserakkan bareh kuniang Sarato bungo tujuah ragam
Manangih and e maso itu Malapeh anak ka bajalan.
Bajalan sayang anak denai Buah ati nak pangarang jantuang Jarek samato ande kanduang Cincin saba ntuak di jari manih Balam tungga limpapeh rumah Ka ateh indak bakakak Ka bawah indak baradiak Sidingin tampa dikapalo.
Denai lapeh buyuangjo doa Ande lapeh jo ati suko
Kandak buyuang alah makabua
Pintak buyuang alah tu dapek
Buruang pamenan lah di tangan Buah idaman di rangkungan Basyukua kito pado Allah.
Elok-elok buyuang dijalan Samantang doa lai makabua Usah ati dipatinggi Jangan ado sipaik takabua lndak kan patah dek marandah Indak kan bungkuak dek manyuruak Urang takabua udhu AUah.
Mano nak sayang Buyuang Geleang Bajalan malah anak kanduang Sampai kasiah kasahabaik Sampai sayang kadunsanak Ka bukik samo mandaki Ka Iurah samo manurun Nan barek samo dipikua Nan ringan samo kalian jinjiang Dek sayang Tuhan kakalian Sarno naiak palarninan Sananglah pulo ati ande.
Rombo ngan bajalan maso itu Tandu diusuang urang banyak Bapuluah kudo manuruikkan Baduo urang manunggangnyo Pandeka balari-lari Dubalang malangkah panjang.
Dek jauah ran tau nan d.ijalang Dek uran g bajalan kaki Lah lewaik itu diniari Lah ampia subuah itu garan Baru nampak suluah nan banyak Baru tampak ranah Pandai Sil<ek
Tampaklah pulo rang manyongsong lyo urang tari galombang Turun di sanan marapulai Sarato urang nan bakudo Bareh kuniang diserakkan pulo Diserakkan di ateh payuang kuniang Disatoi bungo tujuah ragam.
Lah sampai di talapak janjang Lah tagak mande Rubiah Tagak di ateh pangka tanggo Disirami pulo marapulai Jo bungo jo bareh kuniang Lalu bapantun maso itu.
Mande Rubiah:
Lah putiah mato mamandang Lah runtuah tabiang tampek maninjau Ati nan arok-arok cameh Untuanglah tibo nan dinanti.
Untuanglah tagang ujuang pandan Kok indak payah manyauti Untuang mah datang nyao badan Kok indak payah manuruti.
Pisang tando dalam paraman Diseraki jo sabuak kopi Diparam jo daun sikaduduak Usah lamo tagak di laman Ambiak cibuak basuahlah kaki Lapiak tabantang tampek duduak.
Lah dibasuah kaki marapulai Lah naiak inyo ka rumah Taruih naiak ka palaminan Lamin kamba nan tujuah tingkek Lah duduak malah marapulai Dilingkungi puti nan batujuah
Diinai dek mande Rubiah Sambia bapantun itu garan.
Kokinyo tuan kamanumbua.k Bao sagantan g padi Jambi Kok iyo Sutan kababiduak Bao manumpang anak kami
Manunib uak sambia manampi Dek sakam dibuang juo Usah dadak dibao pulang Babiduak samp ai ka tapi Kok kar am kararn badu o Usah si Upiak tanggalam surang.
Datanglah kapa dari Kaliang Balabuah tantan g Pantai Carnin Usah basipaik baliang-baliang Baputa manuruik arah angin .
Daun limb ayuang daun salasiah Itul ah garan kau bcknyo Abih untuang putuihlah kasiah Pul angka n in yo ka tampeknyo.
Lah sudah inyo bainai lyo kad uo marapulai Dibao turun dari lamin Did uduakk an tli bawa h tirai Iyo di a tch ban ta pcnd ek .
Kalua pul o anak daro Bad uo bairian g-irian g Sarno rancak samo manih Sanan glah ma to mamanda ngi.
Batujuah puti mairiangkan Iyo puti Kasum bo Ampai (mcrah) Kaduo pu ti Pinang masak Uingga)
Katigo puti Ameh Urai (kuniang) Kaampek Puti ijau daun (ijau) Kalimo Puti biru lauik (biru) Kaanam puti Bungo taruang (ungu) Katujuah puti Bungo Limb ayuang (lila) Lah tagak inyo katujuahnyo Mamakai salendang bak namonyo Malingkungi puti anak daro Bak bulan jo matoari Di bawah mangindo tujuah rono. Dibao duduak anak daro Lah duduak pulo pasumandan lyolah puti nan batujuah Lah datang mande Rubiah. mambao inai dalam mundam Diinai pulo anak daro Tapak kaki tap<L. tangannyo Kuku kakijo kuku tangan Bapantun pulo maso itu . Manumbuak sambia manampi Babelok ka ujuang pandan Babiduak turuik suami Elok-elok manimbang badan. Babelok ka ujuang pandan Ari kabuik lah Jaruik malam Elok-elok manirnbang badan Usah dilauik upiak tanggalam. Banyak taserak bungo !ado Ulah saikua anak balam Banyak baserak rumah tanggo Ulah ndak tau dimasin garam.
Puntuang abih nasi ndak masak Karambia dibatuah balah duo Untuang abih badan di talak Ulah ndak patuah ka mintuo .
Alah sudah tu bainai Dibao baliak ka ateh anjuang Tuanku kadi alah hadia Nan kamanikahkan kaduonyo Diba conyo doa agak saketek Dibaco pulo akaik nikah lyo dek rajo Sidi Marajq Ditarimo nikah dek Gantosari Dek inyo Datuak Tumangguang mudo Ameh kawinnyo galang padu Nan barek tangah duo tahla .
Dibaco sakali lai lyo dek bapak Intan Sari Ditarimo Datuak Rajo Gumanti Mudo Ameh kawinnyo galang juo Iyo nan barek satu taia .
Lah sudah pulo akaik nikah Sambah manyambah rajo Janang Sarato Rajo Gumanti Manyambah maminto makan minum Kapado alek kasadonyo I yo nan datang jo mananti.
Alah pulo minun jo makan Siriah alah pulo dikunyah Manyambah si Pangka dari Batipuah Maminto diri itu kini Ran tau nan jauah ka dijalang Hari lah ampia tan gah ari.
Pado ari barisuaknyo
Datanglah pulo urang banyak Datang manjapuik manantunyo Nan pulang ka rumah ande Alun baliak ka Pandai Sikek.
Pado maso katiko itu Dek alek sadang raminyo Urang datang yo rami pulo Indak tamuek di rumah gadang Di balairung urang makan Balairung Sari timba baliak.
Lah ·sudah pulo minun makan Barangkek pulo rombongan itu Alah tabao mah manantu Dw:> tandu panuah dek urang Tuanku Gadang sipangka alek Sarato puti Batipuah Ateh Rajo-rajo jo putinyo Sarno naiak ka ateh tandu Ditanai rakyat nan banyak tu.
Nan mamikua tandu tu garan Bukanlah urang nan diupah Anak kampuang sasuko ati Barabuik inyo nak mamikua Buliah masuak ka dalam alek.
Bunyi aguang mandanguan g-danguang Bunyi tabuah badantum-dantum Kok iyo sadang bararak tu lndak diguguah dek rang mudo Karano dek pai kasadonyo.
Tapi untuak nan gaek-gaek Itu pulo maso basuko Alah diu lang kaji lamo Mamancak basilek main padang
Batalempong manggua canang.
Ado pulo di antaronyo Pandai barabab bakacapi Kalua urang dari balairuang lyo balerong tamp ek batanak Laki-laki jo padusi Abih balari itu garan lyo ka Iaman rumah gadang.
Abih manari kasad onyo Jo sanduak panjang Tambilang ketek Sanduak pangacau gulai kancah Dek tambilang pangacau galamai.
Ado pulo satangah lai lyo urang manyeka piriang Manari jo kain panyekanyo Tarija nyanyi lah bagalau.
Urang mudo nan sadang manyusukan Atau inyo sadang barisi Indak dapek pai bararak ltu pulo masonyo dek inyo Kasato dalam alek tu Kok indak dapek manari Manyanyi sajo kabaanyo Nan tagak mancaliak sajo Banyak juo itu garan.
Paja-paja laki-laki parampuan Banyak datang ka balairung Marnin tak karak pakai garam Nan dibari pu lo gulo anau Abih man yasak nyo maliek.
Mand e Ameh Urai sarato Puti tuo
Turun pulo ka halaman Mancaliak sadang makan siriah Bagurau pulo inyo sanan Banyak pulo tingkah ragamnya.
Mano kalian kasadonyo Anak denai sa dang mangand uang Ato nan sadang manyusukan Sadang sa.kik sadang batungkek Usah kalian pulang sajo Untuak batanak jo manggulai Ari rayo ko nak kini Ari rayo di rumah gadang .
Mamak kalian barasaki Buliahlah sato mamakannyo Bao sagalo isi rumah Makan di siko kasadonyo Kok ado nan indak dapek datang Baokan pulo rasakinyo Sudah tadi denai katokan Batanak hari ko dilabiahkan.
Tasabuik pulo di Pandai Sikek Alek pucuak to mah kini Maso basandiang itu garan Rumah ustano panuah sasak iyo dek rajo puti-puti .
Urnng sabalik. nan diundang Urang Sicincin Lubuak Aluang Sampai ka Lolong Bancah Laweh. Ka Tiku ka Pariaman Ka Bayua ka Lubuak Basuang .
Daerah Agam Tanah Data
Disapu lantai kasadonyo Taruih ka Luhak Limo Puluah. Sari Jarnak jo Tanjuang Pati Suliki Pangkalan indak lupo.
Urang Pasaman diundang juo Tuanku Son tang Tuanku Rao Tuanku Basa tuanku Sinuruik Sampai ka Sasak Aia Bangih .
Baitu pulo itu garan Daerah Kubuang Tigo Baleh Rang Solok rang Salayo Sungai Pagu Alahan Panjang .
Manuruik adaik Minangkabau Baiak di Luhak di Rantaunyo Alek gadang, sarupo Alek Ameh Urai lnyo adokan tamaik kaji Di rumah nan lain pulo Urang adokan sunaik rasua .
Nan alek sakali nangko Bukan to alek sikua kabau Bukan alek sikua jawi lyo tu kini di pandai Sikek Urang mambantai tujuah kabau Urang Batipuah tujuah pulo . Dek lai bakatam kaji .
Tantang alek nan kini ko lyo alek di Pandai Sikek Jaranglah alek ka tandiangnyo Panuah sasak dalam ustano Dek duo balairung sari Lah panuah pulo kaduonyo Di Iaman urang tagak sajo Mananti giliran makan
Dek rumah di kida kanan Lah panuah pulo mah dek urang
Heran tacangang urang kampuang Dati mano datangnyo pitih Alunlai cukuik tigo taun Sasudah pancang galanggang Sawakatu urang barabih Sampai manyalangjo manggadai.
Tapi eloknyo itu kini Lai duo sakali naiak
Bapitih kaduonyo Dalam maso nan ka datang lndak ka baa itu garan Padusi baduo itu sajo Nan gadang alah barumah Nan ketek baru paja-paja.
Dalam sorak sorai urang di alaman Sadang Jarnak urang manyuok lyo di muko palaminan Tadanga suaro mande Rubiah Suaro Iantang bak manyanyi.
Mande Rubiah:
Ka tabiang kito ka tabiang Ka tabiang mancari ubek Basandiang kilo basandiang Basandiang urang nan bararnpek.
Ka tabiang kito ka tabiang Usah Ialu ka dalam samak Basandiang kito basandiang Amak diliek urang banyak.
Ka tabiang kito ka tabiang Kito Ialu ka tangah koto Bansandiang kito basandiang Kan ubek ati ayah bundo.
Katabiang mambao alu Tampek duduak urang mamapeh Basandiang maagiah urang tau Lah naiak Sutan Batipuah A teh.
Lah tabendong tu ka langik Di bumi alah tabarito Matoari duo sadang naiak Dek bulan duo mairiangkan J arang tasuo di alamko Basyukur kito pado Allah.
Sudah biaso dipabuek Kok lah basandiang itu garan I yo di rumah marapulai Barangkek urang kasadonyo Mairiangkan anak daro.
Tapi alek nan kini nangko Dek tampek inyo lndak mungkin abih sahari Tapaso pulo barisuaknyo Diarak urang nan barampek Diarak ka Koto Lamo Pangiriangnyo batambah banyak Lah patang pulo mangko baliak I yo baliak ka Pandai Sikek.
Dilapeh pulo anak daro Jo kain baju salangkoknyo Ditambah galangjo subang Cincin jo dukuah ado pulo Dek marapulai anak rang kayo.
Tabao pulo itu garan I yo pakaian marapulai Pakaiannyo sahari-hari Ditambah baju guntiang cino
Sarato sarawajo detanyo Sampiang salendang iyo pulo Pambarian Puti Gantosari Waktu inyo batunan gan.
Alek nan balun sudah lai Baujuang pulo mah sake tek Bapakai pulo anak daro Jo marapulai kaduonyo Pai manjalang in yo kini Manjalang ka rumah gadang Rumah gadang Batipuah Ateh.
Nan sakali kini nangko lndak lai sa to nan tu o-tuo Alek rang mudo itu garan Abih bakudo kasadonyo Kudo diracak marapulai Anak daro di balakangnyo.
Kudo dibari bapalano Palano kain balapak Dibari baumbai-umbai Baumbai jo banang makau Si Kinantan dibao pulo Akan disabuang inyo nanti Disabuang indak pakai taru ah.
Iko alek nan dinanti Iko alek nan ditunggu lyo dek urang mudo-mudo Alek urang maintai gadih Alek uran g mancari jodoh .
Lah sampai urang di Iaman Basorak sorai kasadonyo Bak urang baliak dari parang Dek parang mambao manang .
Lah tagak in yo di jandcla lyo Puti Ameh Urai Kaduo Siti Khadijah Balari naiak Gantosari Dituruikkan dek Intan Sari Andenyo pulo di balakang lyolah Puti Ambun Sari .
Lah sampai inyo ka rumah Inyo dipaluak mintuonyo Ameh Urai, Siti Khadijah Patamuan patamo itu kini Sajak talangkai ditarimo.
Tarauang si Gantosari Dalam pangkuan mintuonyo Tatangih pulo lntan Sari Manangih urang kasadonyo Bak malapeh maik turun Bak urang abih kabakaran .
Ande kanduang urang batuah Ampuni ambo dek Ande Maafkan sagalo kasalahan lndak mujua samujua iko Kok ande urang busuak ati Raso di langik Upiak Mande Ande angkek dari dalam lambah Dari lambah nan balumpua .
Upiak lah mati ande iduikkan Upiak jatuah ande sambuik
Dek sasa saga dan g bukik Kok tigo tahun nan lalu
Ande teteang ka ateh anjuang I ndak kat o ka U piak sabuik
Ande ba rale k sagada ng ko Alck indak bacampua tangih
Bara kan clok itu garan.
Untuan g lai Tuhan kasiah juo ly o ka anak calak o ko
Ande kanduang dibujua.knyo Tuan ambo baitu pulo
Tacapai garan nan bak nangko.
Mano nak sayang anak denai Si Upiak si Gantosari
Usah itu nak diulangjuo Labiah mujuanyo ande kini
Kok Upiak ba.kareh ati Indak. namuah suruik salangkah
Dek tuan kau baitu pulo Apo jadinyo ande kini .
Abih umua kubua dikali Indak panah mambuai cucu
Katonyo sajo itu Ganto lnyo ka pulang ka anak mamak
lyo ka rumah kamonakan ayahnyo Kok and e tanyoi bana
lnyo hantam manggeleang gada ng Jo galak. turun ka halaman .
Sabagai pulo itu sayang lyo tigo taun daulu
Alah biaso pancak silek Sadangkan ande nan mandenyo
lnyo mah iyo paja rancak Rancak dari samulonyo
Tapi indak sagagahko Kini tampan , gagah bana
Dek lah biaso naiak kudo
Pinggang rampiang bad annyo lampai
lndak pueh mato mamandang .
Lai pulo samacam lai Nan manggadangkan ati ande Dek inyo bakatam kaji Takajuik urang kasadonyo .
Mandanga alun suaronyo Dilambai diliuakkanyo Bak pucuak diayun angin Dialun diriakkannyo Bak ombak di aia tanang .
Bagai katilang di Singgalang Rasokan anti buruang tabang Tapanca tangih nenek kalian Dek ande lah sato pulo Manangih eteknyo kasadonyo Dek tangih bagadang ati.
Tagalak Aji Sulaiman lyo guru inyo mangaji Tagalak urang kasadonyo Tuan Datuak bakato sanan Mangapo kami sagilo tu Urang galak kami manangih Itu tasabab Upiak juo Mangkonyo amuah ka baraja l yo baraja dari alih.
Manyambah pulo Intan Sari. Sambia mamaluak bundo kanduang.
Ampunlah ambo bundo kanduang Ambo urang manumpang mujizaik Dek labeknyo ujan rahmaik Diturunkan Tuhan kito Untuak kakak Gantosari Rabehnyo sampai pado ambo Ujan usaho bundo kanduang.
Kok ambo pikia Apo nan ka ambo tarimo Kok bundo manulak ambo Baitu juo tuan ambo.
Ado ambo mandanga bisiak Talangkai nan ditarimo Iyolah Datuak dari Simabua Urang alah barumah tanggo Bininyo tigo anaknyo tujuah.
Dek Tuhan pangasiah juo Dek tolong bundo pado ambo Tau tidak bundo ka ambo Punai tanah ambo arokkan Untuak panggant i anggang tuo Bukan tuo sambarang tuo Tuo bangka itu garan Ambo tidak buliah manulak Ambo tidak dapek mamiliah .
Indak ado galanggang untuak ambo Dek ambo anak nan tangah
Bundo adokkan buruang bayan Anak angkek kasayangan bundo
Kasayangan tuan Sutan Tumangguang .
Ameh urai :
Usah Upiak marandah bana Tidak ado kurangnyo Upiak
Dari si Upiak Gantosari Dek Tuhan juo indak barubah
Upiak urang kuek baama Urang patuah urang panuruik
Kasayangan urang Pandai Sikek.
Ambun Suri : Manolah kakak Ameh Urai Ambo nangko nan paliang mujua Alah mandap ek Gunuang ameh
Dapek pulo sabuah lai. Matoari jatuah di suok Dek bulan jatuah di kida.
Datuak Simabua urang alim lndak ado pilihan lain Itu inyo kami tarimo Untuang alun batimbang tando.
Marapulai:
Katiko katonyo dibaliakkan lnyo tagalak sangai sajo Wakatu ameh diadokkan Patnampeh kato nan tadorong In yo tarimo mah jolongnyo Kudian inya sarahkan pula Untuak galang si lntan Sari.
Mano tu adiak Gantasari Alahkahsudah adiak manyambah Nenek ja ande manantikan Ayah sarato niniak mamak Alah baselo dari tadi. Mananti urang ka manyambah Upiak gila manangihjua.
Itu urang sabalerang Kawan tuan pai bakuda Kawan main sipak rago lnya tu kawan baniaga Andak basuanya jo Upiak Alun panah maliek dakek .
Alah tagak si Gantosari Diiriangkan si Intan Sari Disambah urang kasadanyo Aia mato indak tatahan Talabiah dipaluak nenek tuo .
Lai juo mah kiron yo
Lai masin muluik nenek Di wakatu Upiak jolong lahia Nenek pai ka Pandai Sikek Mancaliak paja jolong ado Talancang sajo muluik nenek Bakeh anak den Ambun Sari.
Paja ko denai tunangankan Jo si Rancak cucu denai K.iJti umua nyo duo taun Sadang elok tu mah garan Si Arnbun samo suko pulo .
Gantosari :
Muluik nenek Allah dangakan Barapo gadang doso ambo ltu indak jadi halangan Dek Tuhan panarimo tobaik .
Jo tangih nek ambo maminto Jo aia mato ambo mandoa Lapiak sambahyang dapek dirameh Baitu pulo banta ambo Indak sakali duo kali lndak sahari duo ari Lah labiah garan duo taun Baitu badan manangguangkan .
Duo kali ande ka marl Maminto ampun pado nenek
Dek nenek manggeleang panjang Ande Arneh manolak pulo
Tuan ambo nan labiah bana Ambo tarimo dangan tangih
lndak ado nan kadisabuik Awakjaleh urang basalah .
Nenek:
Kito lupokan itu sayang Usah Upiak manangih juo
Urang sadonyo bagadang ati Sambahlah nak urang lain tu Alah mananti sajak cako. Turun nak Upiak ka balairung Kawan si Buyuang nak maliek Nan mano banalah itu kini Iyolah Nuri Pandai Sikek Heboh 1nagari dibueknyo.
Lah sudah inyo manyambah Turunlah inyo ka balerong Diiringkan dek lntan Sari lyo balerong sabalah kida Balerong urang mudo-mudo Disambuik jo rabab jo kacapi.
Basorak uran g kasadonyo Basora k bagadang a ti
Diminto pulo maso itu Si Ganto ikuik manari
Dek urang mandanga juo Si Ganto guru manari
Guru manari puti-puti.
Manolah tuan adiak jo kakak Gadang ati basuo jo kawan baru
Kawan lamo dek tuan ambo Di ranah Batipuah Ateh jo Baruah
Tapianyoakansabuah Bajanji ambo kini nangko
Nanti malam kito basuko I yo manari jo manyanyi
Kini ko ambo latiah bana Dek bajalan sajauan iko.
Tasabuik dikaba itu garan Pado malarn sasudah itu Ramilah urang di alarnan Urang mudo kasadonyo Bulan tarang langik barasiah Bintang panabua banyak pulo Suluah gadang suluah minyak lilin bapuluah di balerong.
Urang mudo barnain randai Sarato main pancak silek Di balerong gadih jo rando Dicarnpua ciek duo Jo urang nan baru kawin . Manari piriang, tari salendang Manuruik ragam masiang-masiang.
Ganti-baganti itu garan Caro barnain tangah laman Kok urang mudo barandai jo manari Mancaliak gadih dari balerong Lah abih tagak kasadonyo Di balerong suok kida.
Sabaliaknyo baitu pulo Kok rang gadih nan manari Bujang tagak bakuliliang Sarnbia bagandang jo batapuak .
Kok panek inyo manari In yo basaluang jo basuliang Gadih badendang di balerong Baitu sarnpai diniari.
Lah tampak urang tuo Baarak-arak ka mansajik Barulah alek ka ditutuik lyo dek Datuak Tumangguang Mudo.
Nan sapagi ari itu Urang lalok sampai luhua
Bagalimpangan di balerong Di rumah gadang iyo juo .
Lah sudah itu makan luhua Matoari alah mulai condong
Alah bapakaian itu garan
lyo nan dari Pandai Sikek Lah ka pulang inyo kakampuang .
Puti Ambun Suri: Manolah ande rumah usang Sarato kakak Ameh Urai
Baitu pulo nan banyak ko Bari izin cucu ande
Lapehlah pulo anak kakak Anak kakak nan barampek
Ambo bao ka Pandai Sikek Ari basarang patangjuo .
Gantosari:
Nenek ambo sarato Ande Ande ketek kasadonyo
Ayah ambo jo ayah ketek Niniak mamak di Koto Lamo
Dangakan baa pinto ambo.
Amboko tampak dimanjokan lyo dek urang kasadonyo
Alah mah amuah manarimo Jadi samandan rang di siko.
Dek anak tagilan-gilan Pintak tidak sadang ciek
Dapek tunjuak maminto bahu Dapek sakapian g nak sakapa .
Dapek sakapa nak sagunuang.
Nan pintak Upiak iko kini
I yo ka nenek jo ka an de Upiak minto tingga di siko lyo paunyi rumah gadang ko .
Iyo panguruang-nguruang ayam Untuak panyaok -nyaok pintu Mangko itu ambo pinto Tuan ambo biaso manjo lndak baraniak dari katiak Mungkin barek itu garan Maninggakan ande kanduang ambo .
Baitu pulo ande ambo Kok banyak banalah nan lain Tantu maraso canggua ng juo Kabapisah io tuan ambo.
Kok ande di Pandai Sikek Ado mah garan ganti ambo Tuan mudo Rajo Gumanti Baduo anak digadangkan Baduo juo inyo kini.
Ande Ameh Urai: Sabana rancak anak denai Ran cak mancayo dari dalam Iyo cadiak anak denai Sagalo inyo pikiakan Mukasuik elok itu sayang Denai tampuang bak gunuang ameh.
Lai takana tu dek mande Ka cangguang bana ting ga surang Kok banyak bana etek Upiak Inyo barumah ciek surang
Tapi sagan manyabuikkan lndak biaso pado ada ik.
Gantosari : Kok ambo tingga di siko
Mamakan jariah tuan ambo Sarato kasiah dari ande Usah marusak rato pusako.
Kok mati ambo isuak . Anak ambo nan laki-laki Disuruah ka rumah urang Anak ambo nan padu si Babaliak inyo ka Pandai Sikek Di sanan ado rumahnyo Sara to sa wah jo ladangnyo .
Rancak Dilabuah: Ampun Nenek ampunlah Ande Indak manyangko ambo garan Si Ganto bapikia sampai kakian Kito di dalam alek juo .
Lah lamo takana tu dek ambo Andak maminto nan baitu Kapado Ande Pandai Sikek Sarato Ande kanduang ambo Ambo tunggu sahari duo Si Ganto mandahului.
Tantang kapado diri ambo . Karajo ambo baniago Kadai ambo talatak siko Kandang kudo di siko pulo Sarato pambantu kasadonyo.
Tantang rurnah untuak paja-paja Kok inyo diagiah Tuhan Sabanyak inyo itu garan Baitu pulo razakinyo Kabanyak juo itu isuak Urang rnanjua , rang rnanggadai.
Kok banyak inyo isuak
Kok kito lai mah kambang Syukur juo pada Allah Kito sarah.kan bakeh inyo Di mano inyo andak tingga. Di mano inyo andak diam.
Nan kini kito pikiakan lyo untuak kini daulu Nan isuak iyo isuak pulo Di rnano tumbuah sinan disiangi.
Ambun Suri:
Manolah Ande nan di siko Sarato kakak Ameh Urai Ambo ko manyarah sajo Baa nan elok di nan banyak Nan patuik kito pabuek.
Jiko ambo pikiakan bana Mungkin itu nan labiah elok Urang baduo samo gadang lyo si Canto jo si In tan Kan sarno tagak dalam rumah Kan samo duduak nyo di dapua Sanduak periuak lai badeguih Kok kunun pulo manusia.
Untuak si Upiak Intan Sari Elok baitulah andaknyo Inyo baraja tagak surang Baraja bapikia pulo Usah sarupo s alamok o Maikua sajo dikakaknyo.
Rancak Dilabuah : Kok baitu nan ka elok Kito bao malah rundiang ko Kapado bapak nan batigo Sarato marnak tirnba baliak Di Batipuah Pandai Sikek.
Dek ari lah tinggi juo Lapeh kami malah dek nenek Sarato ande kasadonyo Lapeh kami dengan doa Lapeh kami ka Pandai Sikek.
Kaba sakitu lah daulu lsuak nak kito ulang pulo
Kaba urang ambo kabakan Salah jo duto , ambo indak sato
Iyo tidonyo ambo ndak tau Kaba bagalau itu garan
Maalum kaba maniti muluik Indak ado ditulih di mano-mano
Kito lah samo tau iuo Kacadiak panda i tuk ang kaba
Ado satangah antar onyo Baapo ka larnak diinyo sajo
Inyo karek inyo uleh Ndak ado urang nan ka berang Ndak ado urang nan ka manyanggah .
TAMAT
I,
Perpus1 PN BALAI PUSTAK A - J AK ARTA Jenda