Geguritan , SALIA
Alih Aksara ,. ·Aiih Bahasa dan llustrasi WAYAN JENDRA
't. ..
GEGURITAN SALIA
PPS/ BI/4
GEGURITAN SALIA
Alih Aksara & Alih Bahasa:
WAYAN JENh RA
Departemen Pendidikan dan Kebudayaan Proyek Penerbitan Buku Bacaan dan Sastra Indonesia dan Daerah Jakarta 1978
Lontar dari Fakultas Sastra Universitas Udayana No. Kropak 108
Hak pengarang dilindungi Undang-Undang
i •
Kata Pengantar
Bahagialah kita , Bangsa Indonesia , bal1wa hampir di setiap daerah di seluruh tanah hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama;yang pada hakekatnya adalah eagar budaya nasional kita . Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan . sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan• ilmu, di segala bidang .
Karya sastra lama akan dapat memberikan khasanah ilmu pengetahuan yang beraneka macan1 ragamnya . Dan penggalian karya sastra lama , yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas t<ebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi niiainya. Modal semacam ini, yang tersimpan dalam karyakarya sastra daeral1, akhimya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra pada umumnya .
Pemeliharaan , pembinaan dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk n)embina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya.
Saling pengertian antar daerah , yang sangat besar artinya bagi perneliharaan kerukunan hidup antar suku dan agama, akan dapat tercipta pula , . bila sastra-sastra daerah , yang temmat dalam karya-karya sastra lama itu , diterjemahkan a tau diungkapkan dalam bahasa Indonesia . Dalam taraf pemba- . ngunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daeral1 tersebut. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalanmya tidak hany a ·akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan aapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangart sastra Dunia.
Sejalan dan seirarna dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra daerah Bali, yang berasal dari Fakultas Sastra, Universitas Udayana, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas.
Jakarta , 1978.
Proyek Pencrbitan Buku Bacaan dan Sastra Indonesia dan Daerah
Geguritan Salia *)
"Om Awignamastu"
Sin om
1. lseng-isengan manyurat Secara iseng mengarang • Nanging sangkaring kawidi Namun karena ditunjuk Mangapus Bratayuda (untuk) mengubah Bratayuda Maninggarang munyi Bali Menyalin ke dalam bahasa Bali Ampura dewa gusti Maafkanlah tuan-tuan Antuk Ida dane ipun Dan pula oleh saudara sekalian Mamunggelang carita Membangkitkan cerita Duk Sang Salia Senapati Pada saat Sang Salia diangkat Sampun puput Sudah selesai Kabiseka kajaya-jaya Diangkat dan dibaptis 2. Ne mangkin kalungang-lungang Sekarang ada berita menggemparkan Ortane rauh sejati Sampailah berita sebenarnya Kaaturang sang Pandawa Diterangkan pada Sang Pandawa Eweh pengraose mangkin Sukarlahpembicaraan sekarang Maumang meminehin Menyidangkan {untuk) membalas Sang Kresna nyanggre masaur Sang Kresna yang menjawab Ngamijilang pangupaya Mengeluarkan dpu muslihat Patut pamargine mangkin Sebenamya perjalanan Yogia Ida Sang Nakula Sepatutnya beliau sang Nakula 3. Mamargi tan pairingan Berjalan tak ada yang mengantar Ludin peteng tan pasundih Lagi pula gdap tanpa obor Katuju maan nuutang Kebettilan .ada yang dapat diikuti
menjadi Palima Perang
Turkadauh Dan yang ditunjuk
*) Ditranskripsi dan diterj!lmahkan dari Lontar Fakultas Sastra Universitas Udayana No. Kropak l-OS, Jumlah Lembar 24 lembar, pengarang anonim.
Sang Nakula berdatang sembah kepada sang Salia. Keml!dian sang Nakula memberi· tahukan tentang maks'!'d kedatang8nnya unfuk diri.
Buka piduling Widhi Scperti dibcri pctunjuk oleh Tuhan · Nyelag senjata titib Mcnyelusup di antara scnjata tajam Buka tuara ada ngarungu Seperti tidak ada yang menghiraukan Mingkin ke ada matakon Apalagi ada yang bertanya Maseliwerau saling tari · Berkeliaran saling menawarkan Nagih nuuk Mau menyentuh Meganti-antiang lemah Mcnanti hari siang
4. Mangkin ida sang Nakula Sckarang beliau sang Nakula Angob mireng manyingakin Takjub mendengar dan Satingkahe ne ring pondok Scgala tingkah laku yang ada di Waluyo ring Madrapati Jbaratnya seperti di Kerajaan Madrapati Bancingah maancak saji Halaman depan istana berpagar Tiing macerancang alus Bambu bcrcerancang dengan indahnya Raris ngojug kapcreman Lalu menuju kc tempat tidur Sang Salya sedek katangkil Sang Salya sedang dihadap (oleh) Kundang-kundang saseliran Dayang-dayang pilihan / 5. Kagiat kayunc manyingak Terkejutlah perasaan beliau melihat Sang Nllkula raub nangkil Kcdatangan sang Nakula (untuk) Duh mas mirah uane cai Duhai permata hatiku cngkau Lasia tekane mai Selamat datang kemari Buka tong ada .ngamngu Seperti tidak ada yang menghiraukan Musuh yatna magegelaran Musuh siap siaga bertahan Nyorogang gajah pedati Membawa gajah dan kereta Raris matur Lalu berkatalah Sang Nakula saha sembah Sang Nakula sambil menyembah
Eluh-cluh Para wanita
nya pondok
menghadap Ngandika ida manyapa Berkatalah beliau untuk menyapa
6. Wacanan ua tan iwang Perkataan paman memang tidak salah 7. Atur titiang tana panjang Tiada panjang perkataan saya Pisan puputang ne mangkin Lebih baik bunuhlah saya sekarang Irika ring ajeng ua Di sini di hadapan paman Kenakang manampanin Ambillah dengan senang hati Tewekang anggen manyambud Tusukkanlah sebagai pencabut Ature matung-tung tangis Perkataannya diiringi tangis Cokor mangaturang raga Kaki menyerahkan diri Mangden sida memarekan Agar bisa datang menghadap Raris mangaturang urip Lalu menyerahkan jiwa Dening ortane jati Sebab berita itu sebenarnya Tingkahe sampun kaatur Pelaksanaannya sudah diatur Ring ida sang Darmaputra Oleh beliau sang Darmaputra Pacang nuuk Yang akan menghadapi Tan wangden dinane benjang Tiada urung pada hari esok 8. Sang Salya nyaup ngelisang Sang Salya merangkulnya segera Dadi mawarengan tangis Jadi menangis bersama-sama Eling waluya maputra Teringatlah sebagai putranya betul Raris matur mapasihin Lalu berkata mengasihi Tan mari mangasih-asih Tak henti-hentinya mengatakan Ngelut bau mapitutur Merangkul bahu menasehati DJ4}1 cai sang Nakula Duhai engkau sang Nakula Lilayangidepejani Relakanlah hatimu sekarang Cai mamanggihang jaya Engkau mendapatkan kemenangan 9. J ani ua mapenauran Sekaranglah paman akan membayarnya Ring ida sang Kurupati Kepada beliau sang Kurupati Mangden da ua mirat dana Agar jangan paman tidak membalas pemberian orang Wiakti mangbilu pati Memang benar untung-untungan Umadeg ka Senapati Diangkat sebagai panglima perang
Keris kawitan puniki Keris pusaka ini Uripe i Nakula Nyawa si Nakula Raris ngelut Lalu merangkul
Tusing buung Tiada urung
kasih sayang
Urip ua suba kaatur 1 iwa pam an sudah paman serahkan Saduke di wirata Pada waktu di wirata Tui ping sapta dumadi : Sekalipun tujuh kali paman Sesanan ratune luih Prilaku seorang raja utama Ring ida rakan cai Kepada beliau kakakmu itu Mangden tumut Agar tetap turut Ala ayu ring Pandawa Baik maupun jelek di Pandawa 1engah ua mamirat dana Malu paman tidak membalas kebaikannya Merarapan rana yadnya Dengan jalan berkorban di peperang an Ne jani ua mangawidi Sekarang pam an akan mcnganju rkan Tan lian rakan cai Tidak lain kakakmu (itu) Sang Darmaputrane putus Sang Darmaputra yang bijaksana Ida pagutang teken ua Beliaulah tampilkan untuk mcnghadapi pan1an Sanjata Sanghyang Pustaka Senjata Sanghyang Pustaka 12. Keweh yan manglawan ua Sukar bila melawan pam an Dening panugrahan luih Sebab pembicaraan yang amat Fican lan betara Rudra Pemberian dari Batara Rudra 10. Dening sekala tan sida Karena sekala tidak bisa Niskalane jua kapanggih Dengail jalan niskala ketemu• Ne jani ua mangirtiang (Nah) sekarang paman mendoakan Mangden sami mapikolih Agar semuanya berhasil Urip uane cai 1 iwa pam an padamu Laksana dini kaatur Paman serahkan di sini Kasukane bas kaliwat Kesenangan yang berlebihan Baan ida sang Kurupati Oleh beliau sang Kurupati Tan 'pangiti.mg Tan perhitungan Lega pisan ua mati Amat senang paman mati
11. Dadi tanggun kakedekan Menjadi bahan tertawaan
Maninggalang Sanghyang urip Melepaskan jiwa Dening putus Sebab bijaksana
menjelma
utama
Pasupati geni mvrub Pasupati api yang menyala-nyala Suba ngulahang dewata Sudah pula mengalahkan dewata Detia raksasa ne luih Detia raksasa yang sakti Asing musuh Setiap musuh Pitui yaksa pisaca Walaupun yaksa, pisaca Acintia nirmala ening Tanpa bentuk suci murni Ento cening senjata luih Itulah senjata yang amat utama Antuk sanghyang Pasupatl Oleh sanghyang Pasupati Ida sang nguguanin darma Beliau yang menegakkan darma Pagehing brata semadi Kukuh akan brata dan semadi Nanging sikep astrane luih Dan bersenjata panah yang utama Suba ngalahang sad ripu Sudah bisa mengalahkan enam musuh En to yogia mengalahang Itulah sebenarnya yang dapat mengalahkan Rarapan uane mulih Sebagai jalan paman·untuk berpulang Suarga Rudra bawana Sorga tempat batara Rudra 14. Aketo suba peragat Begitulah sudah selesai Lautang anggon kakudung Pakailah sebagai krudung pun mantuk Setelah pulang 1'5. Sarauhe ring pasanggraan Setibanya di pesanggrahan Ida sang Arimurti Beliau sang Arimurti Gatiang ne jani mulih pulang sekarang Bekelang cai mulih (sebagai) bekal engkau pulang Sang Nakula raris nunas Lalu menerima sang Nakula Manyumbah raris mapamit Menyembah lalu mohon diri Tangise tan papegatan Tangis tiada henti-hentinya Sam pun sami kapiuning Sudah semuanya diberitahu Ring ida sang Darmaputra kepada beliau sang Darmaputra Ature matungtung tangis Perkataannya diiringi dengan tangis
13. Puniki ne kabesenang Itu yang dipesankan
Pilcangnemu Akan menemui
Mangden tusing katengehan Agar tidak Ne kulambi maseterip Ini baju bersetrip
anakku
Sang Salia berusaha menenangkan plldran Sang Satyawati yang sedang dilanda ke· sedihan karena mengetahui bahwa suaminya akan memimpin peperangan.
Kadi tuduh Seperti sudah nasib Waluyo sampun ring tangau Seperti sudah ada di tangan Ledang kayune mangrungu Senanglah hatinya mendengar Dening ida ngumandelang Sebab beliau mengandalkan Deningjati sampun polih Karena memang benar telah 16. Sang Nakula sampun budal Setelah kembalinya sang Nakula Sang Salya osek ne mangkin Sang Salya sesak perasaannya sekarang Uyang mawetu biapara Resah dan menimbulkan panas Belangsah merasa paling Gelisah dan bingung Dek-dek menyakitin ati Hancur luluh menyakitkan hati Nyoaten ngawe pangelipur Berusaha menghibur Carane mangden punah Caranya agar hilang Tuah ida sang Satiawati Hanya beliau sang Satiawati Gempor lesu Lemas tanpa tenaga Marodos melisah Jatuh bergulingan 17. Tan sakaring ajerih seda Bukanlah karena takut mati Jatine nu alam-alam Sebenarnya masih saling kasihi Tuara kapepekan kasih Tiada terpenuhi cintanya Tingkahe masilih-kasih Prihal berkasih-kasihan Matemu ringjeroning kasur Bertemu di atas kasur To kerana dadi cara ltu yang menjadi sebab Buyar sambeh dadi tangis Cerai berai menjadi tangis Macap-cap ujan yeh mata Bercucuran hujan air mata 18. mangkin ida sang Salya Sekarang beliau sang Salia Milu miturunin sedih Turut serta bersedih Kasor guleme kangin Kalahlah mendung yang ada di Kalah uj ane masepuk Kalah pula hujan yang amat lebat Manuju ngambaang roma Pada saat menguraikan rambut Cacingake nudut ati Penglihatannya amat menarik Baan ayune kaliwat Disebabkan kelewat cantiknya Roma asep kadi mangsi Rambutnya lebat hitam seperti
Mamelanin guru laki Membela suami Segu-segu Sedu-sedan
mendapat
mangsi timur hati
Nunjung biru Ngasorang laliat kiuang
19. Rrmpuh man is yan ngandika Kadi rcbab maor suling Ngasorang tambulilingan Pantcs menatunin ati Ngenah wk(\re gading
Nyalang kadi gedah alus Jengah i puuak cinaga Madianc nyaleog ramping Tui nungkul lkcdapan angsoka
Bagaikan tunjung biru Mcngalahkan mata kidang
Kudiang mcngalaang susu Pagenalian mcnyan gula
20. Entikan gadungc kalah Ring ida sang Satiawati Rikalaning matecnan Nguciwayang nyuh gading Yening pada ia masanding
Kaayon sang Satiawati Yaning pigum Suksat pamupulan bulan
21. Sepatut yan sawangang Tong ada kasoran malih Pantes maka candra kanta Sang Salia nyandang manyanding Luih juru pepasiin Pangucape manis rempuh
Mcrdu manis hila hcrkata , Scperti rehab hercampur seruling Mengalahkan (suara) kumbang Pantaslah bisa mclukai hati Kclihatan kakinya putih ke kuningkuningan ' J crnih seperti kaca yang Malu si pudak cinaga Pinggangnya melenggok ramping Benar-benar kalah Bunga kedapan dan angsoka
Tumbuhnya si pohon gadung juga kalah Oleh beliau sang Satiawati Pada saat menekan sesuatu Mcngalahkan sibuah kelapa kuning J ika seandainya dia scdang bersanding Bagaimanakah caranya mengalahkan susunya Memang merupakan tempat menyan dan gula Akan kecantikan sang Satiawati Kalau dibicarakan Seperti tempat kumpulnya bulanbulan
Sebenarnya bila diumpamakan Tidak ada yang kalah banding Cocok sebagai bulan kaca Cocoklah sang Salia menyandinginya Bagus sehagai perayunya Segala perkataannya amat merdu manis
Solah bisa mangulanin Pandai bisa menuruti Yan mangntm-rum Bila sedang merayu
22. Duh ratu dcnda mas mirah Duhai dinda mas mirah Win ten titiang Satiawati Permata hatiku dikau sang Satiawati En to nyandang anggon tullld Patutlah itu dipakai sebagai contoh Manis mangenyangang manah Manis menghancurkan kalbu Swahawane kasebctang C'ahaya mukanya kescdihan Dacli mangclungang alis Sclalu bcrmuram durja Ca<.:ingakc mangcjoin P;>itdangannya sclalu mcnjauhi Apa kcrana muyar gclung Apakah sebabnya merusak gclung Sckare maburarakan Bunganya lepas berscrakan Msepuk maebo miik Semerbak berbau harum Alah ukup Scpcrti dipenuhi Pondoke baan gegandan Rumah ini dcngan bau harumharuman Parekane ngasih-asih Hambamu mohon belas kasihan Titiang dueg matur sisip Saya mohon maaf atas kesalahan Ampurayang sampun bendu Maafkanlalrjangan marah 23. Manis cacingake ilang Kesahduan matanya hilang Tura anggon nyeledetin Tak dipakai untuk melirik Wantah i ratu mas mirah Hanya paduka emas-permata Pamupu Jan sarwa sari Tcmpat kumpulan sari-sari Wiakti paragayan ratih Bcnarlah penjelmaan Dewa Ra· Kawingutang tanah garu Kawingutang tanah garu Eweh titiang nyaritayang Sukarlah saya menceritakannya Kaayon sang Satiawati Kccantikan sang Satiawati Pasih madu (Bagai) lautan madu Niuciwayang kcmanisan Yang mengalahkan yang serba Mencng tan kayun manolih Diam tiada mau menoleh Kadurus ratu muikang Sampai hati paduka tak mau di·
24. Punapi sih iwang titiang Apakah salah saya
tih manis
ajak bicara say a
Tingkah parekane sayang 1 uru ngiket sekar sai Raris nunggu Kayon ratu ring pamercman
25. Megadingin. peteng lemah Medet mata sai-sai Durung pisan maen tulak
Yadin katuduh nyekarin Pantesang manerapin Mangntengin mekek susu
Tan mari masuaka Tuara lalis maningalin ,,.. Banclucu Ratu tong dadi tunaan
26. Mangkin nyandang paicaang Madian i ratune ramping' .. "': Sarere titiang ban cingak Upain kenyunge manis
'· · ' Usanang menyakitin Bas kadurus i ratu bendu Mangkin nyandang ampurayang Titiang tuna yan pengawi
Antuk kulub Awinan menggah piduka ·, .. ·,, ,!
27. Bau mara matra kencan Masaur sang Satiawati Wiakti ratu cokorda ., Awinim titiang sedih I Kabatek baan subakti Dulurin manan ulangun
Perbuatan hambamu yang disa- :xang Tukang pengikat bunga setiap hari Lalu menjaga ' Kecantikan paduka di pembaringnya Begadang siang malam Memaksa mata setiap hari Belum pernah sama sekali JV'enolak Walau disuruh memasangi bunga Menyesuaikan pasangan Menyelandangi dengan ketat pada susu Terus memohon suaka Tidak mau memperhatikan Yang menyebabkan lucu Ratu tak boleh kekurangan Sekarang patutlah dihadiahkan Pinggang ratu yang ramping Lihatlah saya dengan lirikan Berilah upah dengan senyuman yang manis Mentikanlah menyakiti . Terlalu berlebihan ratu Sepatutnya sekarang memaafkan Saya serba kurang jika membuat karangan Sebab bodoh Yang menyebabkan sampai marah
Baru sedikit berkencan , Menjawablah sang Satiawati Memang paduka ratu Sebabnya saya bersedih Lantaran setia Diimbangi dengan perasaan kagum
28. Tani asin ·melaksana Tiada henti menjalani Bilang pura masesangi Setiap pura berkaul Saking tedun aning yuda Karena terjun ke peperangan Antuk titiang mangastiti Saya mendoakan Sadina mabanten suci Setiap hari menghaturkan sajen Mangde kasidan rahayu Agar bisa menclapat kcselamatan Cokorda panjang yusa Paduka panjang umur Teher ida sanghyang widi Dikabulkan oleh sanghyang widi Jaya saturu Mcnang terhadap musuh Kaucap singa purusa Disebut singa perkasa Tui lebur Walaupun hancur 29. Mangkin rauh i Nakula Sekarang datanglah sang Nakula Pangeraosc sada pingit Amat rahasia pembicaraannya Cokorcla tong dadi pisah Paduka tak bisa dipisahkan Lalis manyeraang urip Rela menyerahkan jiwa Apa pegaine jani Apa yang diperbuat sekarang Sekancane onya lebur Semuanya habis basmi Titiang mapamit riin Saya mohon diri lebih dahulu J umah mangemasin mati Untuk mati di rumah Cokorda lunga newata Paduka pergi kc alam baka 30. Ngambil keris ring pamereman Mengambil keris di pembaringan Sang Salya sebet ngebutin Sang Salya segera merebutnya Ratu sang diah Satyawati Ratu sang Diah Satyawati Tan pepada ring ayu Tidak ada samanya dalam hal Wiadin titiang nados bela Walaupun saya akan menjadi bela Yan sampun manuut indik Jika sudah mcnurut aturan Yan magehang pangubaya J ikalau menepati perjanjian Mangkin ja dumun pinehang Pikirkanlah sekarang Sampun ratu salit tampi J anganlah ratu salah terima
Enu balu Malah janda
suci
Duh mas mirah atma jiwa Duhai permata hatiku Sang kadi giri putri Yang seperti giri putri
Wiadin rauh Biarpun datang
kecantikan
31. Kcwantcn titiang manyapa Cuma saya menyapanya Doh titiang nyeraang urip Tidak mungkin saya mcnyerahkan jiwa Semalih boya nyidaang ' Apalagi tidak mampu !pun matanding kesaktian Dia bertanding kcsaktian Yan sawangal}g tanah langit Bila diumpamakan scperti tanah Lilayang kayun i ratu Rclakanlah pikiran ratu Usan mirah sumangsaya • Hentikanlah sayan.g kckhawatirannm Pesira purun matanding Siapa pun yang berani melawan Dados tepung Akan rnenjadi tepung Pitui detia pisaca Biarpun dctia pisa<.:a Titiang ngiring i ratu ayu Saya mcngiringi ratu yang ayu Apang sareng tumitis Agar bersama-sama mcnjcl111a Mekaronan manggih suka Bcrsama-sama mencmui kcbahagiaan Mangden sidajua makanti Agar bisa hendaknya bertcman Yaning ratu dados bunga J ika paduka menjadi bunga Masepuk maebo miik Semerbak berbau harum Suka titiang menadi Senanglah saya bila menjadi Tambulilinagan make bur Kumbang yang bisa tcrbang Mangisep sarining bunga Menghisap sari-sarinya bunga Tuara lalis maningalin Tak kan rela meninggalkan Tangos manise mapunya Tern pat scbenarnya manis Ipun raden Nakula Dia raden Nakula Memademang musuh sakti Mcmbunuh rnusuh sakti Tingkah jay a para jay a Pri hal mcnang atau kalah Sara tuduh sanghyang widi Tcrserahlah Tuhan yang mcncntukan 33. Bane tong dadi pasah Karenanyalah tak bisa dipisahkan
32. Tan wenten titiang ngewehang Tidak akan saya sukar
Y an kasidan ne ungsi Kalau bisa yang dituju Manemu ring indra loka Bertemu di lndraloka
Ala ayu Baik buruk
Mapan ditu Sebab di sana
dengan langit
.. Titiang buduh kasemaran Saya menjadi gila asmara Titiang i gadung kasturi ·sayalah si gadung kasturi Nyadia pacang mangelilit Bersedia akan meliliti Y ening ratu dados kidun! Bila ratu menjadi kidung Mapupuh mawiletan Bertembang dengan sajaknya Titiang maguru kakawin Saya akan berguru lagu Nyaleog ampehang angin Meliuk ditiup angin Dewan kelangene meraga Wujud kebahagian yang sesung· Puniki anggen ngetekin Itulah yang dipakai untuk menghi tung Boya manyidayang puput Tidak akan bisa selesai Wiadin gununge rusak Biar pula hancur gunungnya Raris mangenyagang pasih Lalu menghancurkan lautan Dija ruruh Di manakah akan dicari Boya polih sesawangan Tidak akan dapat pengandaiannya Tim mari pacang mangelantig Tidak henti-henti menggantung· 34. Yan ratu dados pediapa Jika ratu menjadi pohon padapa Mahresue dirga peluta Panjang pendek iramanya 35. Tui ida batara Brahma Sesungguhnya betara Brahma Mati yan ada nelebang Mati kalau ada yang meresapkan Ayune lebih ngelangit Lebih dari selangit kecantikannya Mingkin keajak kasih Lebih-lebih diajak bercinta Matemu ring jroning kasur Bertemu di dalam kasur Bilih mati titiang ngipi Seperti mati saya mimpi guhnya Kawine pacang mangurit Pujangga hendak menceritakan Tuin panegara telasang Walaupun negarawan dikrahkan Geburang sekare alih Hamburkan bunga yang dicari kan diri 20
Mangden atut Supaya sesuai
Makaria lin tang ngapikin Bekerja amat hati-hati Yan kija to rasahya Entah ke mana rasanya Tuah i ratu Hanya Ratu
36. Wiakti boya nyidayang Betullah tidak bisa
37. Puniki awinan titiang Itulah sebabnya saya
Titian g pacang manyatiain Saya akan rela mclakukannya Ngiring kayun i ratu ;Menuruti kehendak Ratu Sakadi ilene mara Seperti tariannya yang baru lalu · Tan pasah mengamong sari Tiada 'lepas mengandung sari Pacang ngalih galang bulan Akan mencari terang bulan Durung mcd mamarekan Bclum puas mengabdi Wia<lin katuduh nyekarin Walaupun disuruh memasangi bu- ' Maselat-selat bebasan Diselang-selingi dengan terjemah - Kidung maduluran kenying Kidung disertai dengan senyuman Anggon nyekenang pangrum-rum Dipakai mempeijelas rayuannya Tan mari mabitbit sinjang Terus sambil memelin-melin pa- 39. Derring sue antuk ida Karena lama oleh beliau Manungkulang ngasih-asih Menghibur mengasihi Ditu ida kurang tangkis Saat itu beliau kurang hati-hati Ida sang Satyawati Beliau sang Satyawati Nunkasang gelisan lesu Cepat lunglai dalam pertahanan Sawetne kadi kocokang Sebab seperti diombang-an1bingkan Menglier dadi mangipi Tertidur lalu bermimpi Suba ditu Sudah di sana 40. Prayatna mitia magadang Melek dengan hati-hati . Raris sirep makaronan Lalu tidur bergelut .. . Mangerungu tuture luih Mendengarkan ilasehat yang baik ;;·. Lancingane nu makilit Ujung masih saling ikat Tangane silih galengin Saling berbantalkan tangan
Aduh ratu Duhai Ratu
38. Sapunika antuk ida Begitulah cara beliau Pradnyan ida ngasih-asih Pandai bcliau merayu ' Sambilang memasanin Sambi! menerangkannya Carane mangden punah Caranya agar hilang Ne Dewa Ayu Sang Ni Diah sang Satyawati Sambi! sungsut Sambi! bermuram durja
!J Wetu polih manyingseang Baru dapat kesempatan
nga
• annya kaian dalam ' Ring suranadi masiram Mandi di Suranadi
Madupdupang silih gelut Masuara i penalikan Ping pitu sawang nanginin Anak agung Matangi keweh matinggal
42. Wau tedun kadi rikat Lancingane nu makilit
41. Nupdupang sambil patelanan Ngembus tangan manatakin Panagsaya ketangehang Yan ida polih matangi · Wiakti sang Satyawati Tan mangde nangi s mangelut
Dcning tong dadi pasah Punika ne kajerihin I Dcwa agung Patelanan nyangka angkihan
Keweh yan pacang ngelasang Irika mengambil keris . Maneres raris mamegatin · Tan pangitung sutra alus
Masongket babintangan Nyerebet atengah lebih .Kari engsut Sampun malih kabecikang
43. Sam pun masuk roaring karas 11" BuJak-balik atine sedih Raris mangunggaang canang Ganteme anggen mekelin
Tangane silih galengin Da111pingin karase alus
Merayu sambil saling rangkul Berbunyilah tanda waktu Tujuh kali sebagai membangunkan Anak agung (ketika) bangun sukar akan pergi Menidurkan dengan perlahan-lahan Melepaskan tangan yang dipakai ban tal Khawatir kctahuan J ika beliau ban gun Sesungguhnya sang Satyawati Tidak urung merangkul dan menangis Sebab tidak bisa berpisah Itu yang dikhawatirkan I Dewa Agung Ngatur nafas perlahan -lahan Baru turun amatlah sulitnya (Sebab) ujung sarungnya masih terikat Sulit bila akan melepaskan Saat itu beliau mengambil keris Menyerat untuk memutuskan Tidak memperhitungkan kain sutra halus Bersongket seperti bintang Melambui lebih dari setengah Yang masih tersangkut Sudah diperbaiki kembali Sudah dipaparkan di dalam surat Bolak-balik hatinya sedih Lalu mengunyah sirih Dibekali dengan sepahan tembakau Tangannya sendiri dipakai banta! Didampingi dengan surat.yang indah
Sang Salia mengajak Sang Satiawati tidur bersama supaya pikirannya tenang,
Pamargine dempa-dempa Jalannya tertahan-tahan Pindayang putra-putra yan Diandaik an scbagai bon eka Ngetus kayun Mematahkan semangat Tingkahe kelangan jiwa Laksana kehilangan jiwa 45 . Raris medal ka bancingah Keluarlah lalu beliau ke muka Para ratu menampekin Didekati oleh para raja Kaula sampun madabdab Rakyat semua sudah siap siaga lbekan gajah pedati Penuh dengan gajah dan kreta Tuara sida baan ngimpasin Tidak bisa dihindari Gong beri pada menabuh Semua gamelan sudah berbunyi Raris manyoroang panjak Lalu membagi-bagi rakyat Ne yogia malu di uri Yang patut di depan dan di belakang Saha tunggal Beserta dengan kendaraannya Tumu li raris mamargi Kemudian lalu berjalanlah Miwah suryak memarungin Dan sorak sorai menimpalinya Maduluran gegambelan Didahului dengan bunyi gamelan Gupek kempul nganyih-anyih Gendrang kempul amat merdunya Kecek gangsa miwah cegir Kccek gangsa beserta gong Suaran sungu ngalup-alup Bunyi trompet menggema Gumuruh mawanti -wanti Riuh rendah bertalu -talu Panjake tan papegatan Rakyat tiada putus-putusnya ' 44. Bimbang tong dadi majalan Bimbanglah tak bisa berjalan Busan-busan tolah-tolih Scbentar-sebcntar menoleh Yan rasayang tan pagalih Tiada bertulang dirasakan Yan tan mamageang kirti Jika tidak bertekad baik Pilih wangde magegebug Kemudian batal akan berperang Sawetning satia wecana Sebab setia terhadap pcrkataan Mula ratu toh prajurit Betul-betullah raja keturunan Mangungsi yang rana yadnya Menuju tempat pcrtempuran Mangcling mangusud pipi Meraba pipi sambil menangis
Raris nyujur Lalu menuju
46. kuda gajah Ringkik kuda dan gajah Luir ombaking segara Laksana ombak lautan Pagerudug Gegap gempita
pahlawan
istana durma
1. Mangkin mangkat sang Salya Mungguing rata Angerangsuk busana asri Murub tejane dumilah
Makedep-deping soca Kadi surya wau mijil
Sekarang berang!<atlah sang Salia ; mengendarai kreta Memakai pakaian yang indah Menyala-nyala cahayanya gemerIapan Berkelap kelip seperti pennat a Seperti matahari yang baru rvuncui Dari tengah kolam Baru berada di atas gunung
Sakeng udaya Wau manunggang adri
2. Sesek jejel para ratu sahawahana
Sanjata pada titib Murub teja dumilah
I Kadi tatit ring ambara Saha tunggul mangebekin
Penuh sesak para raja beserta dengan kendaraannya Lengkap dengan persenjataan Gemilang cahayanya menyalanyala Seperti petir di angkasa Beserta penuh dengan kendaraannya Seperti kiamat dunia Diiringi oleh suara gamelan
Kadi kali alah gong beri pada ngiring
3. Tan warnanen lampahe sang prabu Salya Sapmun rauh ne mangkin Ring tengaing rana Gellis ningkaang gelar
Kalin tang madur gati Gelar korawa Ne ngemit sang Kurupati
Tiada diceriterakan perjalanan sang Salya Sampailah sudah sekarang Di tengah pertempuran Lalu segera memasang bentuk perlawanan Kelewat rapatlah Pertahanan Korawa Yang menjaga sang Kurupati
4. Pra ratu mantri punggawa pada prayatna
Para raja ponggawa semua berhati-hati magegelaran atur bentuk pertahanan Mangemit sang Kurupati Menjaga sang Kurupati Kadi pasih mangebek Seperti lautan sedang pasang Ne mangerusakang buana Yang menghancurkan dunia Solah watek ratu sarni Tingkah pilah para raja semua Pada prawira Sarna-sarna gagah berani Wicaksana weruh ring jurit Bijaksana dan mahir ten tang ilmu Sang Pandawa kocap mangkin Dicritrakan sang Pendawa sekarang Celis ida menabdabang Segera beliau mempersiapkan Mengarepang punang wadua Memajukan prajuritnya Ngeredeg teked ke kalangit Gemuruh sarnpai ke angkasa Kadi mega ring langit Bagaikan mendung di angkasa Watek ratu sarni ngiring Para raja semua ikut Ida sang Duryodana Beliau sang Duryodana 6. Sarnpun gelis waduane pada Secepatnya sudah prajurit sating Raris metangkep gelis Lalu bertempur segera Rame punang yuda Amat rarnai pertempuran itu Manujah silih tujah Saling tombak-menombak Mamanah silih panain Saling panah memanah Rame kang perang Sungguh rarnai pertempuran itu Pada kueh ngemasin mati Sarna-sarna banyak yang mati 7. Nora ka arep mundura pada Semuanya gagah berani tak ada Tan wilangen kuehing mati Tak terhitung banyaknya yang Ngandika sada gelis Memberi perintah dengan segera Saha wahana sarni Beserta dengan kendaraan semua
Saha wahana Beserta kendaraannya
manesekang mendesak
prawira yangmundur Siu keti laksa Seribu keti laksa lrika raris mulat Di sana lalu maju
8. Raris gelis watek ratune sinarnian Lalu cepat para raja sekalian Karep mentang panah Maju membentang panah
keperajuritan 5. Sampun puput sang Korawa Sudah selesai sang Korawa meng- "
mati
Bales makadi ujan Lcbat seperti hujan Pandawa bala Prajurit Pandawa
Tan sida ban mangelawanin Tiada mampu memberi perlawanan Dadi ia ngenggalang Jadi cepat-cepatlah mereka Melayu anmgungsi untat Lari ke belakang • Kakepung tur katumbakin Dikejar dan ditombaki Ada manyabat Dan yang melempari Panjak Pandawa lilih Prajurit Pendawa kalah Akueh mangemasin mati Banyak yang menjadi korban 10. Angelis ngandika ida sang- Segera sang Darmaputra berkata Ulate tuhu puruSa. Tiilgkahnya betul-betul kesatria Sengeh sang Parta nyandakin Tahu sang Part a menghadapi Ceceh memanah Menghujani dengan panah Akeh mangemasin mati Banyak akibatnya mati 9. Sisan mati pada kangclan Sisa·sisa dari yang mati semua Ring watek ratune sami Kepada semua raja sekalian Ih watek pertiwa Ih para perwira sekalian Waduane suba kalah Prajurit kita sudah kalah Larut kalah sisan mati Sisa dari yang mati lalu kalah Jani gatiang Cepat-cepatlah sekarang Tulungin ia ajak sami Tolong mereka bersama-sama 11 . Raris tedun sang Bima mangu- Lalu terjun sang Bima memutaryeng gada mutar gada Mamupuh tuara gigisin Mengamuk amat hebatnya Akueh pada mangem asin Banyak yang menjadi korban Wenten malih ne purusa manga- Ada lagi yang maju gagah berani
Darmaputra
Gajah kuda kreta Gajah , kuda, kreta Dck-dek remuk ia kalempang Hancur luluh dipukulnya Sang Arjuna mamenain Sang Arjuna memanahi Ban sara sanjata Dengan senjata panah repang
Tuara bakat baan ngimpasin Tidak bisa dihindari I
12. Tingkalmya tan papekering Lakunya tak terperikan Manyagjag manguyeng pedang Maju memutar pedang
kepayahan
13. Sebet nindih ban panah mautama Akeh tan kena wilangin Ring tengahing rana Ibek sekadi ujan Wiakti tan wenten panggil Keh ne mapelinggihan Tiba mabela serati
14. Ditu egar panjak Pendawa nyagjag Masuryak saha manuding Ih iba segaon Mai jani kai papas Kai mula tos prajurit Ne jani taanang Masa buung iba mati
15. Sang Arjuna memanah bala Korawa Akeh mangemasin mati Seket satus siu laksa Malaib ngungsi Nrapati Sisaning pej ah Sawetara satus tali
16. Palaibe pad a ngungsi sang Bupati Kucup tan purun manolih Tumuli matur manyembah Nguningang sang Karna pejah
Sibuk bertahan dengan panah utama Tak terhitung banyaknya Di tengah peperangan itu Penuh seperti hujan Betul-betul tak ada yang luput Banyak yang berkendaraan Datang membela
Paduduanan ngadu jurit La wan sang Parta Pejah sang Karna nguni
17. Sapunika pangamuk sangPandawa Sang Korawa sami lilih Tan purun mangelawan
Saat itu gembiralah prajurit Pandawa maju . Bersorak dan menuding Hai engkau anjing Hadapilah kami sekarang Aku memang berdarah prajurit Rasakanlah sekarang Takkan urung engkau mati
Sang Arjuna memanah para prajurit Korawa Banyak akibatnya mati Lima puluh seratus ribu laksa Berlarian menuju sang raja Sisa-sisa dari yang mati Kurang lebih tujuh ribu
Semua larinya menuju sang Pra-· bu Gentar tiada berani menoleh Lalu berkata menyembah Menghaturkan bahwa sang Karna mati Satu lawan satu ngadu kesaktian Melawan sang Arjuna Gugurlah sang Karna lebih qulu
Begitulah pengamuknya sang Pendawa Para Korawa semuanya mundur Tiada berani untuk melawan
18. lrika ida sang Salya nga- Waktu itu sang Salya membalaswalesang nya Para punggawa pada ngiring Diikuti oleh para punggawa Nyeleg ring tengaing rana Berdiri di tengah-tengah peperangan Sang Salya kanggek miraga Sang Salya kaget mendengarkannya Gelis medabdab Segera bersiap-siap Munggah maring rata manik Naik ke dalam kreta permata Kadi Kalantaka Seperti sang Kalantaka Tempuhing hru sang Kiriti Dipanah dengan panah sang Kiriti Antuk panah maha sakti Dengan panah yang amat sakti Agelis sira magutin Bertandinglah beliau dengan segera Sakueh sang maha sak ti Orang yang amat sakti semuanya 20. Rudra astrane karegep sang Panah rudra itulah yang dipersiPrabu Salia apkan oleh prabu Salia Sampun puput kayogain Selesailah sudah dimantrainya Yaksa sura mijil Yaksa yang berani keluar Buta muang detya Buta beserta detya Yaksa sura mijil Y aksa yang be rani keluar Masusun matindih-tindih Bersusun bergrombol-grombol Ring ranangga Di medan pertempuran Ngamatiang musuh sakti Membunuh segala musuh yang 21. Dening nika panugraan mautama Sebab itu adalah panugrahan yang ..
Bima Arjuna Bima Arjuna
19. Kadi geni mun tab ring tengahing Seperti api berkobar-kobar di teran a ngah medan pertempuran Kabinawa mangcresin Amat dahsyat menakutkan Anuli sang Salya Lalu sang Salia Kalulun kakcteran Amat takut gemetar Gelis katulak Cepat-cepat ditolaknya
Nyeleg ring tengaing rana Berdiri di tengah-tengah pertempuran
sakti amat utama
Ring ida sang prabu Salya Kepada prabu Salia
22 . Antuk Danawa sakti Oleh raksasa yang arnat sakti Hrun ida sang prabu Salia Panah sang Prabu Salia Yan ta sang Kresna Kalau tidak prabu Kresna Yatna gelis ngandikain Siap cepat memerintahkan Ninggalang sara (Agar) melepaskan senjata-senjata Pilih telas maka sami Mungkin habis semuanya Dening ia tuara nyak Sebab mereka tidak mau Ngarnatiang musuh ne jerih Membunuh musuhnya yang takut Tur sida kepang Dan berpangku tangan To kerana dadi kasih Ya itulah yang menyebabkan jadi kasih Sanghyang Rudra ne nguni (Dari) Batara Rudra pada waktu Sanjatane mautarna Senjata yang arnat utarna Ngamatiang musuh sakti Membunuh musuh sakti Sing wara astra Segala macarn senjata lki panulak sarwa sidi lni penolak yang amat arnpuh Mawastu telas bala Pandawa Menyebabkannya habis prajurit pinangan Pandawa dimakannya 23. Yaning suba masiat tan J ika sudah berperang tak pakai Ia kerana dadi kasih Ya itulah yang menyebabkan ka· 24 . Dadi ilang ikang hru maha J adi musnah panah arnat Rudra Rosastra iki Panah Rudra Rosastra ini Kagiat prabu Salia Terperanjatlah P.rabu Salia Manyingak senjata Hang Melihat hilang senjatanya Angelis sira manyingakin Segera beliau melihat Ida sang Darmaputra Beliau sang Darmaputra Mejahana satru iku Membunuh musuh itu Mangkin weruh ida sang Sekarang tahulah sang DarmaDarmawangsa wangsa
pa senjata senjata Tur ngalantas ilang Lalu menghilang
dulu
t.Visesa sakti itu
sihan
Manyingak musuhe sakti Anging pakayunan Ida sang J anardana Matur sira ngasih-asih Ring sang Darma Mangda kayun memagutin
I. Duh ratu sang Darmaputra Cingak jua jagate mangkin Masa tan warigdesa telas Gempung matemahan asti Yan tan i ratu mangkin Gelis nyaratang manulung Ida sang prabu Madraka Kadahatan sakti luih Sira purun Pacang mapas maring rana
2. Sapunika atur ida Sang Kresna mangasih-asih Matur ring ida sang Dharma Durusang ratu ne mangkin Tatingin jagate gelis Sang Nakula sampun puput Ature ring Sang Salya
Wantah ida nyerahang urip Mangden ratu Kocap manyedayaang ida
f:\ • (
3. Durusang mangkin ngupaya Wangunang kirtini mangkin Darma purusane regep
Melihat musuh sakti Namun pikiran Beliau sang Kresna Berkata beliau menghibakan hati Kepada sang Darma : Agar mau menandingi
Ne encen pacang kirtinin Ngawangun tapa ring gunung
sin om
Duhai Ratu Sang Darmaputra Lihatlah negara sekarang • Tak urung akan habis Basmi menjadi hancur Jika tidak i Ratu sekarang Segera berusaha menolong Beliau Sang Prabu Madraka Terlalu amat sakti Siapakah yang be rani Akan menandingi dalam pertem - puran
Begitulah atur beliau Sang Kresna Memohon kepada Sang Darma Lakukanlah Ratu sekarang Menyelamatkan negara sekarang Sang Nakula sudah pasti Pembicaraannya dengan Sang Salya Beliau sudah menyerahkan diri Agar paduka Yang akan membunuh beliau
Lanjutkan kini berupaya Bangunkanlah perbuatan baik itu sekarang Keberanian yang berdasarkan Darma Yang mana akan dibina Betapa di gunung
Mangden jagate rusak Agar dunia ini hancur Dadi agung Menjadi raja Sapa sira ngaratuang Siapa yang merajakan - 50 lrika Sang Darmawangsa Di sana Darmawangsa Kroda hasa tan gigis Merasa amat murka Ngandika Ida mangiberas Berkata beliau beringas Sampun yayi welang ati J angan dinda khawatir Sangkaning nirguna j ati Sebenarnya tidak berguna Yaning tan purun mapagut Jika tak berani berperang Dening kaliwat langgana Oleh terlalu lancangnya Sang Prabu ring Madrapati Sang Prabu di Madrapati 6o Gelis mangrasuk busana Cepat beliau berpakaian Sampurna hias raris mijil Selesai berhias lalu keluar Tumuli munggah ring rata Lalu naiklah ke dalam kereta Kadi gunung geni ngendih Seperti gunung api menyala 7 o Para Nata keh ngiringang Para raja banyak mengiringkan Ngalinggihin kuda asti Menaiki kuda dan gagah I 40 Yan i ratu tuarajengah Jika Ratu tidak merasa malu Manyingak jagate bersih Melihat musnahnya dunia Nunas Ratu pisan budal Mohon Ratu agar pulang Yan Ratu tan managingin Jika Ratu tidak mengabulkan Kadi atur titiang mangkin Seperti perkataan saya sekarang Sang Darma Ida masaur Sang Darma menjawab Duh yayi Madu sudana Duhai dinda Sang Madu Sudana Ayun yayi welang ati J anganlah dinda khawatir Titiang magutin Sang Salya Saya menandingi Sang Salya Apa gunane nu dini Apa gunanya tinggal di sini Saha wahana mangiring Beserta kendaraan mengiringi Gong beri pada manabuh I Semua gamelan berbunyi ,r; Tunggule pakulelam Umbul-umbulnya bercahaya Luir mega peri ring langit Bagaikan mendung di langit Sampun puput Sesudah selesai Sang Nata raris memarga Sang Raja lalu beijalan ·
Masabuung Merasa batal
Masa buung Merasa urung Ida mangemasin pejah Dia mati
Sanjata pada cumandang Senjatajuga siap Sami pada sarantaban Semuanya berlari Pagerudug Gegap gempita
\ Mangungsi tengaing rana Menuju tengah medan perang Pedang tumbak tulup suntrik Pedang tumbak tulup suntrik Angkus trisula malih Angkus senjata trisula juga Titib kadi alas gunung Rapi seperti hutan belantara Pisarat mengadu jurit · Berusaha mengadu bala ten tara 8. Sampun m1lgelar ring marga Sudab. mengatur pertahanan di Masuryak saling tambungin Bersorak saling sahut menyahut Kadi kerug ring ambara Seperti guruh di angkasa Watek ragu sami ngiring Para raja mengiringkan Gajah kuda mangiring Gajah kuda juga mengiringkan Mabiuran magerudug Berhamburan riuh rendah Peteng tan pasingkaban seperti terselubung Libut tuara karuan asing Gelap tak tentu tujuan eres sang ngatonang Membuat gentar yang melihat Sampun minanta sidi Sudah dimantrai dengan metra sakti Tan papegatan tumampuh Tak putus-p utusny a dipanahkan , Muang-muang sang maderi suta Begitu juga Sang Putra Dewi Sang watek ratu samian Raja-raja sekalian ' ·' 10. Panah masusun tan pegat Panah beruntun tak putus-putusnya Mangebekin tanah langit Memenuhi bumi dan angkasa Urem tejane ida mangkin Remanglah sinarnya sekarang Kadi mega ngemu udan Seperti mendung mengandung Ida Hyang Meredengga pati Beliau Sang Betara Surya • 33
Buk ngaliput Debu mengepul
9. Mangkin sang Darmatanaya Sekarang Sang Darmatanaya Kroda sahasa matanding Amat marah lalu Ring ida Sang Prabu Salya Dengan Sang Prabu Salya Tan sah warastra minusti Terus panahnya dimantrai
Bima Palguna manyarengin Bima Palguna ikut Sami ditu Semua di sana
tengah j alan
Madri
hujan
Mirib mangantiang surup • Katawengan baan panah Watek ratune nianain Tuara eyuh Sang Salya nyandak ring yuda
11. Sum ingkin kayune kenak Karebut kaberiukin Sang Salya debet ngewales Antuk hru maha sakti
Rudra Resastra minusti Butayaksa mijil sampun runika amangan panah Sing purun ngemasin mati
Telas gempung Pinangan dening Raksasa
12. Prayatna Ida Sang Kresna Gelis matur asih-asih Ring Ida Sang Darmaputra lnggih ratu sang Bupati Durusang ratu ne mangkin Tan lian wantah I Ratu Ne wenang manyedayang Sang Salia ne dahat sakti • Tuah I Ratu .Hyang pustaka anggen man1anah
13. Sang Darmawangsa tan tulak.
Seperti akan terbenam Ditutupi oleh panah Para raja memanahi Tiada hentinya Sang Salya membalas dalam pe· rang
Laksana ngeregep mangkin Sanjata kalimosada Sampun puputing semadi Nene mangkin kawantunin Sinidi karo wus puput Sampun matemah tomara
Malahan bertambah gembira Dikeroyok bersama-sama Sang Salya repot membalas Dengan panah yang sangat ampuh Panah Rasastra Rudra dimantrai Butayaksa keluarlah akhirnya ltu pemakan panah Sefiap yang berani akhirnya mati Habis kikis Dimakan oleh Raksasa Prihatinlah Sang Kresna Cepat berkata mohon belas kasih Kepada Sang Darmaputra Ya paduka Sribaginda Teruskan ratu sekarang Tidak lain 'hanya I Ratu Yang dapat membunuh Sang Salia yang sangat sakti Hanya Ratu Hyang pustaka dipakai memanah Sang Darmawangsa tidak menolak Melakukan doa· sekarang .., Sanjata kalimosada Setelah selesai semadi Sekarang diulangi lagi Dimantrai juga telah selesai Sudah berubah wujud menjadi
to mara
Naga agung Naga besar - Dadi lebur Jadi bancur Jahan sampun Seketika Lankukuung dan teja kuung I Detia buta pisaca Detia puta dan pisaca Raub antakane mangkin ' Datang ajalnya sekarang , Agelis ida maranin Segera beliau mendekat Tan pegat masusun-susun Tak putus bersusun-susun Sakwehing indrajala Segala tipu muslihat Kadi parwata mangendih Sebagai gunung menyala Tejane murub mengendih Cahayanya menyala-nyala Ne mangelilit ia pasebek Yang kena ia meninggal 15. Muntab kadi kalantaka Berkobar sebagai dewa maut Agelis Sang Darmaputra Segera sang Darmaputra Sanghiang Pustaka minusti Sang Pustaka dimantrai Atemah tomara lungid Berwujud tomara tajam Tumaden Ida sang Prabu Pemberian ida Sang Prabu Sang Salia ngemasin pejah Sang Salia gugurlah 16. Kesaktian sampun ilang Kesaktiannya sudah hilang Atmane sareng mangiring Rohnya ikut bersama Sampun raub ring ambara Sudah sampai di angkasa Widiadara manyarengin Para Bidadara juga ikut Watek dewa pada turun Para desa juga turun 17. Ucem tejane Sanghyang Surya Remanglah cahaya matahari Maduluran riris alit . Disertai bujan rintik-rindk 35
14. Sang Salia mangkin pawikan Sang Salia sekarang mengetahui Sumingkin muub praWira Malahan bertambah perwira Mamentanging panah sakti Memanah dengan panah sakti
Ne nagdi lokane sami Yang membakar semua tempat Tan bina kalialah Tidak berbeda seperti pelangi Nginum mirah sang Bupati Mengisap darah Sribaginda .,
Widiadarine mendakin Para Bidadari menyongsong Mendak ida prabu Madra Menyambut Ida Prabu Madra Maprabawa teja guling Dengan pertanda teja guling Ketuglinuh magenjongan Gempa menggoncangkan (dunia)
Panjake makejan g lilih Semua .prajurit mundur Tong ada bani manolih Tidal< ada berani menoleh Panjak Pandawan e ngepung Prajurit Pandawa mengejar Ida Sang Duryadana Sang Duryadana Malaib tan kayun nolih Lari tak berani menoleh · Tuani ketung Tidak diperhitungkan Busana mirahe kecag Pakaian permata jatuh
18. Sami ngulah baan panah Semua mengusir dengan panah Masusun ngebekin langit Bersusun memenuhi angkasa To kerana dadi ilang ltu sebabnya menjadi hilang Musuhe ne wira sakti Musuhnya yang gagah dan sakti Sang Bima manguyeng gada Bima memutar-mutarkan gada Ring sampun Sang Salia seda Sesudah sang Salia meninggal Bareng tatelu ia pejah Bersamaan tiga orang mati Sareng patpat ditu mati Bersamaan empat orang di sana Seos malih pada sayan Lain lagi sedikit demi sedikit Tlfuggangan mati mabandah Kendaraan bertumpuk binasa 36 20. Sang Duryadana das palatra Sang Duryadana hampir memenuhi ajalnya Sang Wrekodara manigtig Sang Wrekodara memukuli • Makecos ninggal pedati Meloncat meninggalkan kreta Tan dumade sang Sakuni Tak menyangka sang Sakuni Kaselek mangetor katepuk Termangu gemetar terlihat mati
Dadi tuara ada katon Sehingga tiada kelihatan Musuhe ne sakti-sakti Musuh yang sakti-sakti Sang Parta ida agelis Sang Parta segera Manaang angine agung Memanahkan angin keras Raris tedun Lalu turun
19. Tur raris ida mangelempag Dan lalu ia memukul Tuara sida baan ngelidin Tidal< bisa dihindari
Bareng lima nenem malih Bersamaan litna enam lagi Papitu miwah akutus Tujuh dan delapan Pada mati kalempagin Semua mati dipukuli Dek-dek elung Hancur patah
Raris melayu ngenggalang Lalu lari cepat-cepat Mangeling masambatan Menangis meratap
Ngasih-asih nunas urip Saha ngunngun Sang Bima. manuding matbat
21 . Eda iba liu peta 1 Cicing celeng kuluk bengil Rusue ngebekin jagat Taanang iba ne jani Apa iba mamuponin Pagaen ibane malu Sang Bima laut menyambak Sahasa nyekuk manigtig Tur katanjung Kapukang ketungang mider
22. Sang Bima manyempal-nyempal Sakuni ngemasin mati Musuhe rarud makejang Yen sawangang kadi pasih Getih sang wira mati Kakarangan antuk hru Soroh penganggane kecag Luir bungan kaang bedik Gajah agung Kadi nusa yan sawangang
23. Ring mundur sang Duryadana Sang Pandawa kocap mangkin Budai miringan panjak Tan carita ne mangkin Ada kawuwusan malih Dewi Setiawati iku Sampun mamireng orta Sang Salya rigemasin mati Saking atur Parekan mula kaandel
24. Sampun sami kabiakta Santikahe kapiuning
Menghiba mohon hidup Serta termangu-mangu Sang Bima menuding dan merna- · ki
Jangan kamu banyak bicara Anjing, babi anjing kotor Kejahatanmu dunia Rasakanlah olehmu sekarang Apa kamu memetik hasil Perbuatanmu dahulu - Sang Bima lalu menjambaknya Mencekik dan memukulinya Dan menendang Dicercah dibuang ke mana-mana
Sang Bima memotong-motong Sakuni menemui ajalnya Musuh menyingkir semua Jika dilihat seperti laut Darah prajurit yang gugur Beralaskan panah Segala pakaian yang tertinggal Bagaikan bunga karang indah Gajah besar Sebagai bumi jika dilihat
Setelah mundur sang Duryadana Sang Pandawa ceritakan sekarang Pulang diiringkan rakyat Tak terceritakan kini Ada terceritakan lagi Dewi Setiawati itu Sudah mendengar berita Sang Salia meninggal dunia Dari pemberitahuan Seorang hamba yang diandalkan
Sudah semuanya dipaparkan Segala peristiwa diceritakan
Ring sampun Sang Salia seda Panjake makejang lilih Tong ada bani manolih Panjak Pandawan e ngepung Ida Sang Duryadana Malaib tan kayun nolih Tuara ketung Busana mirahe kecag
18. Sami ngulah baan panah Masusun ngebekin langit Dadi tuara ada katon Musuhe ne sakti-sakti Sang Parta ida agelis Manaang angine agung To kerana dadi ilang Musuhe ne wira sak.ti Raris tedun Sang Bima manguyeng gada
19. Tur raris ida mangelempag Tuara sida baan ngelidin Bareng tatelu ia pejah Sareng patpat ditu mati
Bareng lima nenem malih Papitu miwah akutus Seos malih pada sayan Pada mati kalempagin Dek-dek elung • Tunggangan mati mabandah
20. Sang Duryadana das palatra
Sesudah sang Salia meninggal Semua prajurit mundur Tidak ada berani menoleh Prajurit Pandawa mengejar Sang Duryadana Lari tak berani menoleh - Tidak diperhitungkan Pakaian permata jatuh
Sang Wrekodara manigtig Raris melayu ngenggalang , Makecos ninggal pedati Tan dumade sang Sakuni Kaselek mangetor katepuk Mangeling masambatan
Semua mengusir dengan panah Bersusun memenuhi angkasa Sehingga tiada kelihatan Musuh yang sakti-sakti Sang Parta segera Memanahkan angin keras Itu sebabnya menjadi hilang Musuhnya yang gagah dan sakti Lalu turun Bima memutar-mutarkan gada
Dan lalu ia memukul Tidak bisa dihindari Bersamaan tiga orang mati Bersamaan empat orang di sana mati Bersamaan lima enam lagi Tujuh dan delapan Lain lagi sedikit demi sedikit Semua mati dipukuli Hancur patah Kendaraan bertumpuk binasa
Sang Duryadana hampir memenuhi ajalnya ' Sang Wrekodara memukuli Lalu lari cepat-cepat Meloncat meninggalkan kreta Tak menyangka sang Sakuni Termangu gemetar terlihat Menangis meratap
• ki
Ngasih-asih nunas urip Menghiba mohon hidup Saha ngunngun Serta termangu-mangu Soroh penganggane kecag Segala pakaian yang tertinggal Luir bungan kaang bedik Bagaikan bunga karang indah 23. Ring mundur sang Duryadana Setelah mundur sang Duryadana Sang Pandawa kocap mangkin Sang Pandawa ceritakan sekarang Budal miringan panjak Pulang diiringkan rakyat Sampun mamireng orta Sudah mendengar berita Sang Salya ngemasin mati Sang Salia meninggal dunia Parekan mula kaandel Seorang hamba yang diandalkan 2 1. Eda iba liu peta · Jangan kamu banyak bicara Cicing celeng kuluk bengil Anjing, babi anjing kotor Rusue ngebekin jagat Kejahatanmu memenuhi dunia Taanang iba ne jani Rasakanlah olehmu sekarang Apa iba mamuponin Apa kamu memetik hasil Pagaen ibane malu Perbuatanmu dahulu • Sang Bima laut menyambak Sang Bima lalu menjambaknya Sahasa nyekuk manigtig Mencekik dan memukulinya Kapukang ketungang mider Dicercah dibuan g ke mana-mana Sang Bima. manuding matbat Sang Bima menud ing dan merna- 24. Sampun sami kabiakta Sudah semuanya dipaparkan Santikahe kapiuning Segala peristiwa diceritakan
Tur katanjung Dan menendang
22. Sang Bima manyempal-nyempal Sang Bima memo tong-motong Sakuni ngemasin mati Sakuni menemui ajalnya Musuhe rarud makejang Musuh menyingk ir semua Yen sawangang kadi pasih J ika dilihat seperti laut Getih sang wira mati Darah prajurit yang gugur Kakarangan antuk hru Beralaskan panah Gajah agung Gajah besar Kadi nusa yan sawangang Sebagai bumi jika dilihat
Tan carita ne mangkin Tak terceritakan kini Ada kawuwusan malih Ada terceritakan lagi Dewi Setiawati iku Dewi Setiawati itu Saking atur Dari pemberitahuan
Antuk parekan punika Sang Prabu ngemasin mati Tan dumade sang Setiawati Bel-belan kayune ibuk Manangis manyelsel raga Meling ring polahe nguni Saling kupkup Di rangki marasa-rasan
25. Jani mabalik sapisan Tan sida baan ngimpasin Dening mula pegantian Jelene pacang menampi Kenken baab manggenin Mangdane dadi rahauy Sumangkin susah
Dadi ia mawetu tangis Segu-segu Sakit tong dadi taanang
26 . Sigsigan sambil maguyang Menangis mangasih-asih Dadi wetu papetengan Panyeroane mapasiin Duh ratu sang Setiawati Lilayang kayun i ratu Becikan ratu usanang Gelisang jua pinehin • Tan kalingu Pamungun i penyeroan
Oleh seorang hamba itu Sang Prabu meninggal dunia Lalu seketika sang Setiawati Sesak nafas pikiran kacau Menangis menyesalkan diri lngat dengan perbuatan dahulu Saling rangkul Di tempat tidur bercumbu rayu
27. Sue ida papetengan Kabanda baab kayun sedih Wastra lepas bangkian rengkiang ' Tan pendah i tiing gading Susun ida putih nyangkih Nyalang kadi gedah alus
Kini berbalik seketika Tidak bisa dihindari Sebab memang pergantian Jeleknya akan menimpa Bagaimana menempatkan Supaya menjadi selamat Malahan pikirannya bertambah susah J adi dia menangis Sedu sedan Sakit yang bisa ditanggungkan
Sedu sedan sambil berguling Menangis menghiba hati Akhirnya gelaplah jadinya Dayang-dayangnya menghibur Duhai ratu sang Setiawati Tenangkanlah perasaan ratu Lebih baik ratu hentikan Segera dipikirkan Tidak dihiraukan Segala atur panyeroan
Lama beliau berperasaan kacau Diliputi oleh perasaan sedih Pakaiannya lepas pinggangnya ramping , Tak berbeda dengan bambu kuning Susunya putih dan padat Putih seperti kaca halus
Kasor nyuh gadinge kembar Pamulune nyandat gading Jeriji ruru s"" Pusuh bakune ia kalah
28. Romane mek-mek tur panjang Cacingake alus manis Isite ngembang rijasa Sing solahang ngawe paling Betekan batise gading Nyalang kadi kedah alus Kasor ipudak caniga Kemikan bibihe manis Tangan lemuh Kadi busunge lambetang
Kalah si kelapa gading kembar Kulitnya kuning langsat Jerijinya lurus Kuncuk leli itu kalah
29. Nakane panjang tur nyalang Mangasorang manik warih Akeh yen pade parnayang Kaayon sang Setiawati Raris mangkin ida meling Mamecikang sinjang kemud Tur mangkin ida manyingak Parekane sami gisi Raris matur Paonganesahasembah
Rambutnya ikal dan panjang Sinar matanya amat sahdu Gusinya (bagaikan) bunga rijasa Setiap gerak membuat bingung Betisnya putih kuning • Mulus seperti kaca halus Kalah si pohon pundak caniga Mimiknya manis Tangannya lemah gemulai Bagai janur dilecutkan
30. lnggih ratu sasuunan Ilangang kayune mangkin Sampun ban kadurus pisan Nyungsutang ida sang aji Wangunang kirtine mangkin
Kukunya panjang dan mengkilap Mengalahkan manik air Banyaklah bisa diibaratkan Kecantikan sang Setiawati Lalu sekarang beliau sadar Memperbaiki kain yang lepas Dan kini beliau melihat Hamba semuanya dipegang Lalu berkata Para dayang menyembah
Mangden kasidan rahayu Rakan cokor i dewa Sang Satiawati nyaurin Saja patut Atur nyai panyeroan
Duhai paduka ' junjungan Hilangkan perasaan itu sekarang Jangan terlalu terlanjur Menyedihkan beliau sang baginda Bangunkan perbuatan baik itu sekarang Supaya mendapat keselamatan Kakanda paduka Sang Setiawati menjawab Ya betul Kata-katamu semua pangkur
1. Ingsun mangke amasucian Laksana masiram gelis Ngerangsuk busana alus Wastra petake punika Warnane mawuwuh ayu Tuhu becik Raris meling raden dewa Nyelsel raga sambil nangis
2. Aduh beli prabu Salia Cingak titiang sedih kingking Nguda beli lalis tuhu Mangutang titiang kalaran Ajak titiang sareng lampus Boya meriki Mangden milet makaronan Mamangguang kaon becik
3. Macap-cap melusang wastra Sig-sigan mangasih-asih Eling ring polahe sampun Magelut nguyangin tilam Galeng guling Kasure kembi selikur Langsene sutra alus petak Makelambu sutra kuning
4. Kacingak daster sang Nata Kelambi wastra sutra kuning
• Gedonge mangendih murub Marengga gambar mendaan
Sarwa becik Mirah win ten ratna murub
Kakerebe genteng gedah Magendela ban mas wills
5. Kakiter baan sarwa sekar
Saya sekarang mandi Segera mandi dengan cepat Memakai pakaian halus Kain putih itu Parasnya bertambah cantik Betul-betul Lalu teringat akan suaminya Menyesali diri dan menangis
Duhai kanda prabu Salia Lihat saya amat sedih Mengapa kanda ikhlas betul Meninggalkan saya bersedih Ajaklah saya bersama mati Tidak ke mari Agar ikut berdua Menemukan buruk atau mati
Menetes membasahi pakaian Tersedu-sedu menghiba hati lngat dengan perbuatannya dulu Bergelut bergiling di kasur Banta! guling Kasurnya berkembi 21 Langsenya halus sutra putih Berkelambu sutra kuning
Terlihatlah destar sang Nata Berbaju kain sutra kuning Gedongnya menyala-nyala Berhiaskan gam bar bermacammacam Serba bagus Mirah in tan permata menyalanyala Beratapkan genting kaca Berjendela mas <hiru Dikelilingi oleh bermacam-macam bunga
• muan Bale manik Berbale manik
\ ... 6. Sumingkin sang Satyawati Semakin sang Setiawati Sedihe buka pakeling Sedihnya menjadi-jadi Tumuli ngandika alus Lalu berkata halus Misusuin sarwa sekar Mengumpat bermacam bunga Kia ninggal aba lampus Saya meninggalkan kamu mati Dini iba apang melah Baik-baiklah kamu di sini Ngemit purin kai sai Menjaga rumahku sctiap hari Kanten sakeng marga agung Terlihat dari jalan raya I 8. Wangjero pada maguyang Orang-orang istana pada berpelisahan Sareng nyedihang sang dewi Ikut kasihan kepada sang dewi Raris kajeroan sampun Kemudian pergi ke jero Keris kawitane jemak Keris pustakanya ambil I Sugandi tan sah tumut I Suganda selalu ikut pergi Tur munggah roaring pareman Kemudian pergi ke tempat tidur Rauh ring bancingah gelis Segeralah sampai ke halaman Tamane ditu manyanding Tamannya di sana berda!11pingan Ring tengah bale Di tengah-tengah tempat perte - Korsi mas maso ca murub .Kuris mas berpermata mcnyalanyala Mcnyanding cemnaka petak Berdampingan dengan bunga Bon bungane merik miilging Bau bunganya harum mewangi 7. Ccrukcuk rame umania Burung cerukcuk bersuara ramai Tuu-tuune nambungin Lalu diteruskan oleh tuu-tuu Mirib sedih ngerungu tutur Seperti sedih mendengar cerita Panulamen raden dewia Keluhan raden dewi Isekar masiok ulung Bunga-bunga gemerisik gugur Sedih ring .sang Masambatan Sedih kepada yang memanggilmanggil Buka tong dadi pinehin Seperti tak bisa dipikirkan
Miwalrpuri Dan rumah
Ngasih-asih Mengasih-asihi
Tur kasungklit Dan dibawa
cempaka putih
istana
Boya dija Bukan di mana
' . ' ; 9. Pamargine malon-lonan Perjalanannya perlahan-lahan Tan !ian sang prabu Kaasti Tidak lain sang prabu dilihat Rumaketi paraning kayun Bersatulah di dalam hati Sekadi ring pangipian Seperti di dalam mimpi Titiang mapanggih ring beli Saya bertemu dengan kakak babagus gus Pisan pejah makaonan Pasti mati karena kalah (terkalahkan) Tan wentcn malih rasanin Tak ada yang dipikirkan Yan ibeli tumbuh Apabila kakak menjelma Dadi kakung bagus Menjadi pemuda ganteng Titiang dados istri pradnyan Saya menjadi istri bijaksana 12. Nadian seos panadosan Walaupun menjadi berlainan Manden bcli manadi kumbang Agar kakak yang menjadi kumbangnya Beli mangisep sarining santun Kakak mengisap s«ri bunga Yan beli manadi cemara Apabila kakak menjadi cemara Titiang i gadung kasturi Saya menjadi i gadung kasturi .. I Naweg be tara lungrain Semoga batara merahmati Rakan titiang sam pun lampus Kakak saya telah meninggal Mangden sareng mangguh suargi Agar bersama-sama mcndapat 11. Yaning sampun titiang pejah Apabila saya sudah meninggal Pcndak ugi titiang meriki Jemputlah saya kcmari Apang bareng malih tumurun Supaya bersama-sama lagi turun Numitis dadi wong pada Menjc1ma sama-sama menjadi rnanusia
I 0. Agung sih pinunas titiang Bcsarlah pcrmintaanku Yaning batara sueca Apabila Tuhan merestui Ncne mangkin Sekarang Mangda titiang sareng lampus Agar saya ikut mati Kene titiang kasangsara Beginilah saya sengsara
Apang makonan ugi Agar bersama juga
Yan sih titiang manadi sari Bila saya sari Tur miik mangalu-alub Dan harum mewangi
Apang kepanggih Supaya bertemu
sorga
' 14. Yan beli manados Iayang Apabila kakak menjadi tembang • Titiang kidung apang masih Saya nyanyiannya supaya berjua masanding dampingan · Duh dewa sasuunan Oh dewa pujaanku Mangden gelis i ratu rauh Agar segera i ratu sampai Irika ring tengahing perang Di sana di tengah-tengah perang Titiang wantah jaga ngiring. Saya akan menyertai Yan beli manadi ampel gading Apabila kakak menjadi bambu Titiang sangalangit angrembun Saya menjadi sangalangit yang Apang sareng jua makaonan Supaya beiSama-sama jua Dados cantaka ngelayung Menjadi can taka menggelayut Titiang nusup dadi ujan Saya menyusup menjadi hujan Apang pada mengetisin ati Supaya sama mengejutkan hati \ ' karang Ne marigkin i dewa tan pagawe Sekarang i dewa percuma di sini Pamargine ring tengahing Perjalanannya di tengah-tengah I ratu mapanggih ring ratu I Ratu bertemu dengan Ratu .r.r Tan kalingu ature mangk.in Tidak dihiraukan sembahnya se- 16. Pamargine malon-lonan Perjalanannya perlahan-lahan Nolih kuri rakane jua kaasti Menoleh ke belakang kakaknya Rasanya teka manutut Seolah-olah datang menyertai Nyaup nyangk.ol ngaras-aras Merangk.ul menciumi Angin alon Angin (bertiup) perlahan
13. Malilit rau kapunc,!k Melilit sampai ke puncak Yaning beli Apabila kakak
I Sugandi 61as angrungu I Sugandi rela . N unas mamargi Mohon berjalan
15. Rakan ida ring wekasan Kakak i dewa di depan irikj Nunas ratu mangden maju Supaya i ratu maju perang perang Mangden gelis supaya segera Agung Agung ,. . .:, Penah lingsir Sanghyang Suria Hari sudah sore
yangkuning rim bun
jua dicari
Kedis kadasihe ngalup Burung kedasih bersuara Suarane ngolasang manah Suaranya menghiba hati Kruge ring muncuk gunung Guntur di puncak gunung Mamuat bon bungane arum Membawa bau bunga yang harum Bukite nyukur katingalin Bukit terlihat gundul Masawang bale kaaksi Bagaikan balai dilihat 18. Katon bantange pajelempang Kayu-kayu terlihat bergelimpangan Bungan gadunge luung Bunga gadungnya bagus Keto tingkahnyane dulu Demikian sifatnya diillulu Pudak cinagane kembar Pudak cinaganya kembar Mirib buka manelokin Bagaikan ikut melihatnya 19. Sanggalangite katon ngrem- Sangalangit kelihatan rindang Pusuh bakunge nyunarin Disinari oleh kuncup bakung Minab sedih ring sang Satiawati Seperti sedih kepada sang Satiawati Akueh kaaksi sarwa manesin a1i Banyak terlihat serba menyakitkan hati Mara lingsir guleme putih Sudah sore mendung putih terkaaksi lihat Tumut ring sang Satiawati Turut kepada sang Satiawati Luir papedek kalawan galeng Bagaikan bantal dengan bantal
Mirib buka manyedihang Seperti ikut bersedih
17. Mabah-abah sarwa endah Bergaya serba aneka Sumingkin sedih Semakin sedih
guling guling if Baan bonnyane melah Karena baunya yang harum Masawang tira Seperti
payak Angine aris rauh Angin semilir Wenten baingin Ada beringin Medaging sunari alus Berisi sunari halus · suarane ngolasang manah Suaranya menghiba hati
20. Sampun doh ida mamargi Jauh sudah beliau berjalan
sarwaning sekar Menyentuh bermacam-macam bunga
| , Sareng Ian I paongan Bersama dengan i paongan | Kudane kapeJ<ek sampun Kudanya sudah ditarik |
| Sarni sedih Sernua sedih | Semua sedih |
| Meling ring sang sampun lan | Meling ring sang sarnpun lampuh lngat kepada yang sudah rnening- |
| Raris tedun saking preman | ;gal Raris tedun saking prernan 'Lalu bangun dari ternpat tidur |
| Masesambatan rnangeling Menangis rneratap | Menangis meratap |
| 21. Sang Satiawati rnaguyang Sang Satiawati berguling-guling | Sang Satiawati berguling-guli |
| Jarane bengong mabalil | J arane bengong rnabalih Kudanya tercengang rnelihat |
| Panyeroane kangen rnangerungu Para dayang terharu rnelihat ,_ | ara dayang terharu melihat |
| Marnungu 1 rnasasarnbat Berkata rnernanggil,rnanggil | Berkata memanggil-manggil |
| Duh dewa aji boya cingak rabin Oh dewa aji tidak lihat istri i ratu | Oh dewa aji tidak lihat istri i ra |
| i ratu Sernalih titiang ni Sugandi Begitu pula saya i Sugandi | Becitu gule cove i Sucendi |
| Sareng rain dewa gusti | Sareng rain dewa gusti Bersarna adik dewa gusti |
| 22. Sakedap katon ida prabu Salia Sekejap kelihatan beliau prabu | Sekejap kelihatan beliau prabu |
| Ni Sugandi tumuli ningal | Salia |
| Raris ipun ngeling ngelur Kernudian rnenangis keras-keras | Ni Sugandi turnuli ningalin Lalu ni Sugandi rnelihat |
| Tangan karo nigtig tangk | Tangan karo nigtig tangkah Tangannya keduanya rnenepuk |
| Tur rnamisbis boknyane gesit Dan menggaruk | dada |
| anggun | anggun rarnbutnya tidak tt:r;ttur |
| Tendasnyane kapantigang Kepalanya dibanting | Kepalanya dibanting |
| Ngemer cotor Taden dow | Ngernel cokor raden dewi Mernegang kaki raden dewi |
| 23. Rakan cokor i dewa saked | 23. Rakan cokor i dewa sakedap Kakak i dewa sekilas terlihat |
| Kantenang titiang ia tuni Saya lihat tadi | Saya lihat tadi |
| Nigtig tangkah mantigang | Punika awinan titiang ratu Itulah sebabnya saya |
| tendas kepala | Nigtig tangkah rnantigang Menepuk dada mernbanting |
| Nanging sampura pinu | Nanging sarnpura pinunas titiang Tapi arnpunilah perrnintaan saya |
| ring i ratu pada ratu | Mangden idewa pageh pisan Supaya i dewa tenang sekali |
| 24. Kenyung ida raden dewi Raden dewi tersenyurn | Raden dewi tersenyum |
| I' Sugandi kerna jani iba rnulih Pulanglah karnu sekarang | Pulanglah kamu sekarang |
. Penyeroane ngeling ngelut Titiang ngiring panembahan Ngiring mangkin usan ratu maguyang sampun Bas sue ida ngantosang Prabu Salia ring Biomantari
25. Dadi tutut sang Satiawati Raris munggah ring pareman gelis Pelaib kudane lintang maju Dening mula jayeng perang Duka nguni Muang kreta ngendih murub · Mabendera sutra belang Mapirada bilang samping
26. Panganggon kudane dumilah Sarwa mas wintene pakurining Sang Satiawati majujuk Mangisi talining jaran Tur mamargi Sambil ida sedih sungsut Tan sah ida prabu Salia Ne kaacep ring ati
27. Kedis bondole masuara Ngedegin ati ban ida jani mamarga · Belatuke mangulkul bulus Minab mangendahang Sarwa sekar Kacingak layu dudus Pan tune sunggar ring sawah Buka ia matujuin margi
Para dayang menangis memeluk Saya ikut pujaan Berhentilah sekarang bergulingguling Terlalu lama beliau menunggu Prabu Salia di Biomantari
28. Agelis prapta ring payudan Tur kacingak wangkene matindih-tindih Ada wangke ia magelut
Sang Satiawati lantas menurut Scgera pergi ke tempat tidur
Kudanya lari cepat Karena memang ahli perang Waktu dahulu Dan kretanya menyala-nyala Berbendera sutra loreng Berukiran setiap sisi
Pakaian kudanya menyala-nyala Serba mas, in tan geinerincing Sang Satiawati berdiri Memegang tali kudanya Lalu berjalan Sambil sedih sekali Sang Salia tidak henti-hentinya Yang diken;mg dalam hati
Burung bondol bersuara Membuat hati marah karena kepergian beliau Burung pelatuk bersuara gencar Seperti mempermainkan Bunga-bunga Terlihat layu sekali Padinya kering di sawah Seperti ia menunjuki jalan Sampailah di dalam peperangan Terlihat mayat bertindih-tindih Ada mayat yang bergelut
• Manyingak layone sang prabu Melihat mayat sang prabu Payudanc sapih madadagan Peperangan sama-sama membawa korban banyak Sang Satiaw ati ida gisu Sang Satiawati beliau segera Tedung saking pareman Bilngun dari tempat tidur Sugandi tumuli ngiring Sugandi lalu mengikuti Sang Satiawati matangis Bangunlah sang Satiawati 32. Ni Sugandi kendele liwat Senang hati ni Sugandi Raris matur cingak titiang Kemudian menyembah : saya ratu mangkin lihat ratu sekarang Nyingak wangkene bas kaliwat Melihat mayat yang terlalu banyak Mctu tangis ni Sugandi tumuli Kemudian ni Sugandi ikut meturut nangis Sang Satiawati Sang Satiawati berguling-guling Mangden gelis kapanggih layon Agar segera bertemu dengan rnaida sang prabu yat sang prabu Pamargine ida sang Satiawati Perjalanan beliau sang Satiawati Kapanggih layon ida sang prabu Bertemulah dengan mayat sang Kadi sanghyang semara kembar Bagaikan Sanghyang Semara Putih gading eseme luir madu Kuning langsat mukanya seperti Rambute selem kadi mangsi Rambut hitam bagaikan mangsi
Raris meling Lalu ingat
29 . Mangider ida mamarga Berjalan beliau berkeliling Belbelan kayune ibuk Sesak hatinya duka Ni Sugandi mapa Ni Sugandi mengasihi
30. Duh ratu prabu pratnia Duh ratu tuan putri Pinehin ratu ne mangkin Pikirkan ratu sekarang Sampun bas kadurus bendu J anganlah terlalu duka Ngiring mamarga panembahan Mari berjalan tuanku Mangararis ida mamargi .. Tents beliau berjalan·
31. Sawatara pukul tiga Kira-kira pukul tiga juruh air madu Ragane mangurangka Badannya ramping
prabu kembar
<14 r l. Jangih linge tuan dewi Merdu tangisnya tuan dewi . - nya Kedis kcdasihe masuara Burung kedasih bersuara (berbunyi) Kadi sundari anginan Seperti sundari tertiup angin Asing mamirengang reko Setiap yang mendengarkan kata- Sami kangen maring manah Semua kasihan dalam hati 2 . .1\ekere jani mamunyi Keker sekarang berbunyi Cangut -ngute celengak-celengdc Bunyinya tersengal -sengal Baan sedih ida raden dewia .Karena sedih raden dewi Suaran nyane pagerudug Suaranya gemuruh Keruge manyengisang Suara guntur menakutRan .. Ring ambarabe tan papegatan Di angkasa tak putus-putusnya 3. Tumbuh guleme pra mangkin Datanglah mendung seketika Mani$e ngolahang manah Manisnya menghibur hati Girang timpale nengok Teman-temann);'a · senang melihat Angine aris ngasirsir Angin bertiup semilir
| Boya pendakin rain i ratu Tidak dijemput adik ratu | Tidak dijemput adik ratu |
| Kalih titiang ni Sugandi Juga say a ni Sugandi Raris mabakti ring padan ida Lalu menyembah pada kaki sang | , , |
| sang prabu prabu Ngan1il-mil nagih antosang Memohon agar ditunggu | Memobon agar ditunggu |
| Yeh matane dras mijil Air matanya mengalir deras | Air matanya mengalir deras |
| 33 . Rudirane deras membah Darahnya deras mengalir | arahnye derss moncalir |
| Saking waksan ida sang bunat | Dari badan beliau sang raia |
| Masarengan ring bayu meuu | Saking waksan ida sang bupati Dari badan beliau sang raja |
| ahasarengat tang eay d hetd | Masarcngan ring bayu metu Bersan1aan dengan habisnya tenaga |
| Kadulurin ban cihna Didahului oleh tanda | Didahului oleh tanda |
| ayu beliau dapat kebaikan | Angin alon cirin ida manggih Angin bertiup perlahan pertanda |
| Sang Satiawati mulisah | Sang Satiawati mulisah Sang Satiawati berguling-guling |
| Mangen-angenin ati Menyesal dalam hati | envesal dalam hati |
Smarandana
Tetengkeke ia wirang Tetengkeknya dia sedih
Pasihe mangkin runtag Laut sckarang gumuruh Makcpug di kaange sampun Membcntur batu-batu karang Sedih ring sang Satiawati Scdih karena sang Satiawati Tan dumade ujan rcko Tidak mcngira datanglah hujan Scdih ring sang mapulisahan Scdih kepada yang bergulingguling 4. Raris matangi tuan dewi Lalu bangun raden dewi Scsambate melad perana Kata-katanya menyedihkan Tumuli mangambil canang Kcmudian mcngambil canang Raris ida mangunggaang Terus menghaturkan Mckelin ida sang nata Membekali Bcliau sang nata Ature manis nyunyur Haturnya manis sekali Duh dcwi sang prabu Badra Duh sang prabu Badra 5. Boy a meriki cingak mangkin Tak usah ke mari lihatlah seka• Aturan titiange dewa Pcrsembahan saya dewa Mangde beli nampi reko Agar kak.ak. menerimanya Malih antos titiang dewa Dan tunggulah saya Titiang wantah eling pisan Saya memang ingat sekali Mamarekan ring i ratu Menghamba kepada tuan Saking beli nilar titiang (Tetapi) karena kakak meninggalkan saya Tanggun lancingane punika Ujung sarung itu Karl ring titiange engsut Tertinggal pada sarong saya Punika beli mamegat Itu yang kakak putuskan Bcli mangaonin titiang Kakak meninggalkan saya Apa kerana beli keto Apa sebabnya kakak demikian Corahe bas kaliwat keterlaluan Minab titiang tuara baktian Seperti saya tidak setia Sangkan beli tan pasemu Makanya kakak tidak bermuka Nungkulang titiang manidera Membujuk saya agar tertidur 7. Menampingin karas matulis Mendampingi karas bertulis Putra-putra yan ka unggaang Diandaikan seperti boneka Malih wenten panggihin titiang Ma yang lagi yang saya temukan
6. Sedaweg titiange nguni Ketika saya dahulu
Tampinan tututania reko Juga dise rtai sifih
rang
8. Mara ban gun titiang mange ling Patut beli ngemasin seda Dening pamargine sangkaon Beli pacang lunga mayuda Kojaranya mula kalah Manercs tanggung kancut Pules titiang beli maninggal
9 . Kene kapalnnya kapanggih Beli mangemasin sed a Nanging sapunika reko Mangden beli mangantosang Mangemasin kajantaka Titiang mangiring ratu agu"ng Mangemasin maring kawah
Baru bangun saya menangis Pantas kakak)neninggal Karena perjalanan yang salah Kakak akan pergi berperang Diceritakan pantas kalah Memotong ujung sarung Meninggalkan saya waktu tidur
Begini hasil yang diterima Kakak akibatnya meninggal Tetapi walaupun demikian Supaya kakak mcnunggu Menemui kehancuran Saya ikut ratu agung Bersama ke neraka
Teruna
I . Maguyang mapelisahan Sambilang masih ngusapin Pangaksine prbabu Salia Aras-a'ras papasihin Sambilang nelain getih Tan mari mangukut-ukut Kageh.it budang-badingang Ni Sugandi matur gelis Usan ratu sue ida ngantosang
1 I dcwa ayu ida minehang Raris gelis ngunus keris Nyuduk raga mangelisang Sue ida ngemasin mati Mangcntak-entak menangis Sigsigan i Sugandi iku Mangacok mangden enggal Ida sang prabu maisi Seda sampun
Berguling-guling di tanah Sambi! menguap-usap Penglihatan prabu Salia Dicumi-cium dikasihi Sambi! mep1bersihkan darah Terus mendekap-dekap Dipeluk dibolak-balik Ni Sugandi segera matur Selesai ratu Terlalu lama beliau menunggu
I dewa ayu memikirkan Segera ngunus k'eris Menusuk diri segera Lama beliau bar1.1 meninggal Menangis keras-keras I Sugandi tersedu-sedu Membacok supaya cepat aeliau sang prabu berisi Sudah meninggallah
3. Sang Satiawati wus pejah Sang Satiawati sudah meninggal Ni Sugandi ngambil keris Ni Sugandi mengambil keris Pramangkin nebek tangkah Seketika menusuk dada Sampun sareng ngemasin mati Bersama-sama meninggal Atmime sami mapanggih Rohnya semua bertemu Ledang kayune tan sipi Senang hatinya tidak terhingga • Ledang kayune tan sipi Hatinya senang tidak terhingga Sibarengan raris mamargi Bersama-sama kemudian betjalan Ngiring ida prabu Salia lkut beliau prabu Salia Widiadari san1i ngiring Bidadari semua mengiring Watek dewa nawa sanga Semua dewa nawa sanga Sampun sami niapapagin Semua sudah menjemput Saupacarane asri Upacara semua bagus Gong beri pada gumuruh Gong kebesaran bersuara gemuruh Wus munggah ring jampana Sudah naik. pad a jempana Tan carita ring margi Tidak diceritakan di jalan suarga rudra bawana Di sorga tempat batara Rudra 5. Akueh yan parnaang Banyaklah apabila dikatakan Unggaang roaring carita Angkaflah ke dalam cerita Titiang lin tang belog punggung Saya tedalu bodoh sekali Punggelangjani mangurit Hentikan sekarang bercerita Mamusuh ring sang Pandawa Bermusuhan dengan sang Pandawa 6. Nanging mangkin ida ical Tetapi sekarang beliau hilang Tuara tepuk ban ngalih Tidak dapat dicari Di yehe dalam manongos Berdiam di air yang dalam
Sareng tatiga madulur Bertiga bersama-sama Atman ida prabu Madra Rohnya prabu Madra Ring ambara Di angkasa
4. Pinagi ing widiadara Dijemput bidadara Sampun rauh Sudah sampai
Satingkahe onya j ani Segala upaya habislah Sampura dewa gusti Anlpun;ilah dewa gusti Wenten malih caritaang Ada lagi ceritakan Sang prabu Kurupati Sang prabu Kurupati Mapuputan Mengakhiri
Buka be julite ngepil Lumrah ortane jani Sapari solahe kaatur
Ring ida sang Pandawa Sang Kresna ngandika gelis Pacang ngeruruh Makadi sang Duryodana
7. Sumaur sang Puntadewa Ledang kayune tan sipi Mireng ature sang Kresna
Raris ngandika agelis Bima Palguna yayi Nakula Sadewa tumut Tingkahang apang melah Enggalang ruruh ia jani Mangden tepuk Ditu ia lawan masiat
8. Sang Darmaputra mamargi Sang Kesawa sareng ngiring Ring kereta mas dumilah Sampun mungguing kreta sami Gong beri pad a mangiring Tunggule mangendih murub · Saha wadua mangiring Tan dumade nene mangkin SaQlpun rauh Ringjagat Astinapura
9 , Kapanggih sang D':'ryodana
Sang Bima laut menuding Sahasa raris mamatbat Ih iba sang Kurupati Cemer campur tan gigisin Beler cicing bikul rusuh Linyok dusta setata
Seperti belut bersembunyi Tersiar kabarnya sekarang Segala pri lakunya dipersembahkan t Kepada beliau sang Pendawa Sang Kresna berkata segera Hendak mencari Beliau sang Duryodana
Menjawablah sang Puntad ewa Hatinya senang sekali Mendengar perkataan sang Kresna Kemudian berkata segera Palguna adikku Nakula Sadewa turut Bersiaplah baik -baik Carilah ia sekarang Supaya bertemu Di sana dia lawan berperang
Sang Darmaputra berjalan Sang Kesawa ikut mengiringkan Di kreta mas menyala-nyala Setelah naik"kreta semua Gong kebesaran mengikuti J:>anji-panjinya menyala-nyala Serta prajurit mengikuti Tidak mengira sekarang Sudah sampai . Di negara Astinapura
Bertemulah dengan sang Duryodana Sang Bima lalu menuding Kemudian lalu memaki Ih kamu sang Kurupati Cemar kotor keterlaluan Jahat anjing tikus usil Penjahat , pembohong selalu
Mangudiang iba nu dini Janipuput Gawen ibane ne suba
10. Tidong iba tingkah satria Lamun iba takut mati Lautang iba manyumbah Ne batis kaine silapin Pilih kai tong dadi Mangidupang bojog rusuh Pianak i buta corah Ne gadan gelahe tolih Pacang nyabud Urip ibane makejang
Mengapa kamu masih di sini Sekarang selesai
Perbuatanmu yang dahulu Reh iba buktin cicing • .53.
Bukan sifat kesatria kamu kamu takut mati Teruskan kamu mmyembah Ini kaki saya jilati Saya tidak mungkin Menghidupkan monyet usil Anak sang buta jahat lni gada saya lihat Hendak mencabut Nyawamu sekalian
Dunn a
I. Sapunika pamatbate sang Wrekodara Sang Kurupati nyautin lba Wrekodara Cemer campur bas kaliwat lba dini ngeletehan gumi Masomah raksasa Keme iba jani magedi
2. Nora saking kai takut ngelawan iba Tongudiang takutin kai Milu ngajak iba Letuhe ngebekin jagat Y an lenan teken i kuluk ben gil Lautan omongang Mai ajak ngerebut kai
3. Sangkan kai tuara nyak ngelawan iba
Betiulah makinya sang Wrekodara Sang Kurupati menjawab Kamu sang Wrekodara Cemer kotor keterlaluan Di sini kamu mengotorkan dunia Beristrikan raksasa Pergilah kamu sekarang
Bukan karena saya takut melawankamu Mengapa (saya) takut Kepadamu Kotormu memenuhi bumi Bila selain i anjing .kotor Teruskan berbicara Kemari ajak merebut saya
Sebabnya saya tidak mau melawanmu Karena kamu makanan anjing
4. Aketo pangendikaan sang Demikianlah kata sang Sang Kresna sengeh nyautin Sang Kresna menjawab Kenken munyin iba Bagaimana perkataanmu Sakueh sang Pandawa Semua sang Pandawa Ngarebut iba tan gingsir Merebut kamu tidak takut Keto ingetang lngatlah demikian Ne jani pacang pilihin Sekarang akan dipilih Mangudiang manyupat Mengapa mengutuk Kema enggalang makaad Pergilah cepat Ne lenan tunden mai Yang lain suruh kemari Kai mangelawan Saya akan melawan Tuara kai manakutin Saya tidak menakuti 5. Salah tunggal bakal tunden Salah seorang akan disuruh Yen sang Darma mamagutin Bila sang Darrna menandingi Dening tuara wenang Karena tidak berhak Mangelawan wong corah Melawan orang yangjahat Dening ida wiku lewih Karena beliau wiku yang mulfa Yan sang Arjuna Apabila sling Arjuna Pengawaking wong pawestri Berperawakan seorang wanita Wong pacang nyandang magutin Yang pan tas. akan menandingi 7. Dening prakosa sang Bima sakti Karena sang Bima sakti perkasa Masikep gada ne luih Bersenjatakan gada yang baik Sang Duryodana nyaurin Sang Duryodana menjawab
Duryodono Duryodana
rriangelawan melawan
6. Kalingke i Nakula Sadewa Apalagi sang Nakula Sadewa Matemuang kesaktian Mengadu kesaktian Sak sat rare mekaroan Seperti bayi kembar Tuara ada lenan ne jani Sekarang tiada lain Pacang mangelawan Hendak melawan Sang Bima yogia magutin •
manta Dening ia sawawa Karena ia mengetahui Mamusuh kalilirart Musuh bebuyutannya Ida sang Baladewa Beliau SIUJ.g Baladewa Tuara ida nu dini Tidak ada dia di sini
Sang Bima pantas menandingi
Saking masuci ening Dari tempat pertapaan Saking pangandikan ida Karena perkataan beliau Bagawan Narada Bagawan Narada Manonton sang Kurupati Menonton sang Kurupati Matanding yuda Tanding perang Lawan sang Bima sakti Melawan sang Bima sakti
10. Ring sampun rauh ida sang Sctibanya sang Baladewa Sang Baladewa Sang Baladewa Maatur sang Kurupati Menyembah sang Kurupati 9. Tan dumade rauh ida sang Bala- Tiba-tiba datanglah sang Baladedew a wa Sukane tan gigisin Senangnya tak ada taranya Sami nunas ajah Semua minta pelajaran Dcning ida maguruan Karena beliau berguru Saksana pada nampekin Senma mendekati dengan seksarna 8. Bcli enu mengantosang ida Kakak masih menunggu beliau Apan ida nangun kerti Karena beliau bertapa Tur ida matirta yatra Dan beliau menyucikan diri Mangdene ida manyingak Supaya beliau melihat ijuat beli nangkepang jurit Pri hal kakak bertempur Lawan sang Bima M;elawan sang Bima Sang Kresna matur gelis Matur sang Kresna segera Patut pisan sang Kresna misinggih Pantas sang Kresna melaksanakan
Baladewa
11. Mangkin ida sang Sri Puntadewa Tersebutlah sang Sri Puntadewa ' Masaur paksi sinamian Menjawab burung semua Sawatek yadubala Semua prajurit yadu Muang parekan makasami Dan para hamba sahaya Wantah matut pisan Pantas sekali
12. Raris agelis sira sang Sri Baladewa Segera sang Sri Baladewa Mangurek sang wira kalih Mengajar kedua kesatria Menagkepang gada Menggunakan gada Ida sang Darma manyingak Sang Danna melihat Ledang kayune tan sipi Senang hatinya tak terkira Agelis nabdabang Segera mengatur
Ring sang wira kalih Kepada kedua Kesatria Ne ada ubaya lni ada perjanjian Tuani dadi singsean Tidak boleh mencuri Ngebug roaring soring nabi Memukul di bawah pusar Sang wira makckalih Kesatria keduanya Pacang mangaturang bakti Hcndak menghaturkan bakti 15. Gunung rubuh alase dadi tcgal Gunung roboh hutan menjadi Ndan sang mayuda kalih Oleh kcdua orang yang berperang Pada selcng singseang Sama-sama saling mencari kclcngahan Betenan selegenti Di bawah silih bcrganti 14. Raris agelis sira managkcpang Segera bcliau mengatur perang Pada salingjambak J ambret-menjambret Pada mangseh tan gingsir Sama kuat tiada mundur Dcning pada parikosa Karena sama-sama perkasa Tempuing gada tan gigisin Kena gada dengan keras Buron pada ia malaib , Hcwan-hewan pada lari 16. S¥ing peluk saling jekjek Peluk-memeluk injak-menginjak Saling getok sating tinjakin Pukul-memukul dan baku ten-. Pada saling tangkisin Sama-sama hindar -menghindari . .
13. Sang Sri Aladra ngandika Bcrkata sang Aladara Ngiring pisan Mcnurut sekali
yuda Widagda tan kasoran Ahli tak terkalahkan Alase rusak Hutannya rusak
Malilit kadi naga Membelit seperti naga Tong kcna ban ngingetin Tidak dapat dikenali Mekaronan Berdua
pantigang dan Pada saling tinjakin Saling gu1ingang Guling-beq,uling Pada prawira Sarna-sarna sakti
ladang
dang
17. Saling kepung payudane mailehan Kadi cakraning pedati Dadi ia kangelan Tan dumade mararean Ajahan malih malilit Tur magagadan Nora ada katibenin
18. Tan dumade sang Kresna mangkin manyingak Ring sang maperang kalih
Lintang kapiwelasan pisan Manyingak sang Bima Wastu eling ida mangkin Agelis ngandika Ring ida sang Kiriti
Perkelahaian berputar kejar mengejar Seperti roda pedati Akhirnya beliau kepayahan Akhirnya istirahat Sebentar, lagi bergulat Dan gada-menggada Tak ada yang kena
Tiba-tiba sang Kresna sekarang melihat Kepada kedua orang yang berperang Terlalu kasihan sekali Melihat sang Bima Tiba-tiba ingat beliau sekarang Segera berkata Kepada sang Kiriti
1. Duh yayi sang Palguna Cingak ja rakan i adi Masiat saling pantigang Nyen bani mamagutin Sujati yan buat sakti Tuhu tong ada mamagut Nanging beloge kalintang Masih tong ada nandingin Yaning adu Abulan tong ada kalah
2. Jani upayane jalanang Ring ida sang Kurupati Rusuh linyok mahabara Ne jani sedeng wangsitin To ida rakan adi Sang Bima nolih sampun Agelis ida mangelebang Gadane ring soring nabi
Sinom
Duh adikku sang Palguna Lihatlah kakakmu Berperang saling banting Siapa yang berani menandingi Sungguh dalam hal kesaktian Tiada yang menyamai Tapi terlalu bodohnya Juga tiada yang menandingi Bila diadu Sebulan tak ada yang kalah
Sekarang akal kita jalankan Terhadap sang Kurupati Buruk bohong luar biasa Sekarang patut diberi isyarat Itulah kakakmu Sang Bima sudah menoleh Cepat beliau melepaskan Gadanya di bawah pusar
Mangden elung Pupune sang Duryodana
3. Dadi sairing sang Palguna Tumuli mangewangsitin Sang Bima lintang uninga Ring-wangsite sang ari Raris mayuda mangkin Saling tigtig nora kengguh Sue saling walesang Dadi lesu makekalih raden Bima Makecos nibakang gada
4 . Pupune sang Duryodana Dekdek remuk kapulingin Sang Kurunata nyegegag Tan pendah luir gunung embid Sang Bima mangelidin Manyambak manyekuk-nyekuk Sahasa raris mantigang Munyine tan papekering Janipupu Pagaen ibane suba
5. Sang Bima tan painganan
Manyejek mananggilin Mananjung maduding mata Pamatbate mangeliwatin • Ih iba sang Kurupati Dadi mendep tan pasaur , Ne te iba lebih neraka Ne jani kai tandingin Nene malu Tuah iba paling bisana
.jUpaya patah Pahanya sang Duryodana
6. Ngapus kai busan-busan Mangden kai dadLmati Ditengahing alas wayah
Lantas menurutlah sang Palguha Kemudian memberi isyarat Sang Bima telah mengerti Akan isyarat adiknya Kemudian kembali berperang Saling pukul tiada mau kalah Lama saling balas Akhirnya lesulah keduanya Sang Bima Meloncat memukulkan gada
Paha sang Duryodana Hancur lebur disiasati Sang Kurunata terperanjat rebah Bagaikan gunung longsor Sang Bima 111enambahi Menjambak mencekik-cekik Kemudian membanting Suaranya tak putus-putusnya Sekarang terima hasilnya Perbuatanmu dulu
Sang Bima tak canggung-canggung Menginjak berulang-ulang Menendang menuding mata Makinya keterluan Ih kamu sang Kurupati Mengapa diam tidak menjawab Kamu ini lebih neraka Sekarang saya tandingi Yang dahulu Hanya kamti yang paling pandai
Membohongi saya setiap saat Supaya saya meninggal Di tengah hutan rimba
Kapo widine nu asih Pageh mangamelang kai Ne pagaen ibane pupu Buktiang apang melah Ed a pisan iba makelid Saha misuh Pamatbat sang Wrekodara
7. Manampel raris maninjak Manyambak mamuntang-manting Mangkin wenten ujan bunga Watek resine ngujanin Watek dewatane sami Wastu ida sami lulut Menyingak sang Kurupati Pupune remuk katigtig Baan gada agung Maduluran kuman-uman
Tapi Tuhan masih mengasihi Tetap merahmati saya Ini hasilmu terima Buktikanlah baik-baik J anganlah kamu menghindar Dan memaki Mencaci sang Wrekodara
Menampel terus menginjak Menjambak Sekarang ada hujan bunga Para resi menghujani Para dewa semua Tiba-tiba beliau semua kasihan Sang Kurunata melihat Pahanya han cur dipukul Oleh gada agung Ditambah (lagi) dengan caci maki
Durma
1. Tan wuwusan pamatbate sang Tak dikatakan caci makinya Sang Aladara nyingakin Terlihat oleh sang Aladara Agelis ida manyagjag Segera beliau mendatangi Mawetu wakprakata Keluar kata-katanya sombong Satria lintang miskin Ksatria terlalu miskin 2. Yeki lihat langgalangku Ini lihatlah senjataku yang akan pagutukena menyerang Aku arepa matenin Aku akan membunuhmu Ya ko kita Bima Kamu Bima Apan kita dusta dahat Karena kamu terlalu jahat Sang Kurupati kulihati Sang Kurupati terlihat Pupune rempak Pahanya parah Mangke aku tandingin Sekarang tandingilah aku
Wrekodara sang Wrekodara Ih Bima ko kita iki Ih Bima inilah aku Iba tan kadarma Kamu tak dibenarkan
1Perkelahian yang sengit antara sang Bima (Wrekodara) melawan sang Duryodana. ·perkelahian ini berakhir dengan kekalahan pada pihak Duryodana.
Aku papagen Hadapilah aku
3 0 Apan aku arep akena karen a aku akan mendahului Ia iku sang Kurupati Yaitu sang Kurupati Tuhu darma yuda Sungguh kesatria perang Mangdesida waras Supaya menjadi sadar Yaning kita tahu wani Bila kamu sungguh berani Sang Aladara kroda tan sipi Sang Aladara marah sekali 50 Titiang cingak sampunang Lihatlah say a jangan terlalu terbas laju pisan gesa-gesa Antuk ngamedalang runtik Karena ingin melampiaskan dendam Reh sang Kurunata Sebab sang Kurupati Kalintang linyok setata Selalu terlalu berbohong Sang Darma ida cingakin Lihatlah beliau sang Darma Banggayang ngemasin mati Biarlah meninggal Sang Baladewa minehin Sang Baladewa berpikir Tuhu ayu dahat Sungguh sangat baik Tur ida sang Kresna Dan beliau sang Kresna N uli mangandika gelis / Lalu berkata segera Dening sang Bima Karena sang Bima Tuhu tan darma yukti Sungguh tidak jujur 40 Sang Kresna Prayatna nyingak Berhati-hatilah sang Kresna melikaka hat kakak Agelis sira memaranin Segera beliau mendekati Sampun mangayatang gada Sudah mengangkat gada Sri Kresna mangasih-asih Sri Kresna mengiba-iba Sampun bell banget runtik J angan kakak terlalu dendam 60 Sapunika atur sang Sri Demikian sembah sang Sri PadPadmanaba manaba 7 o Para cidra mayuda tan manut Para penipu berperang tidak mekrama nurut aturan Apan sang Kurupati Karena sang Kurupati Wiakti kadarma yuda Sungguh berperangjujur
Sang Sri Aladara Sang Sri Aladara Matur ngelisang Segera menyembah
Sang Kurunata Sang Kurunata
8. Nanging bell mawekas raat Tetapi kakak nanti paling bergun a Uningana dewa pasti Katakanlah betul-betul (olehmu) Ri sira sang Darmaputra Kepada sang Dannaputra Makadi ring sang Sima Terutama ·kepada sang Bima Mangden taq kadurus runtik Supaya tak terlalu dendam Ne jani beli mamargi Sekarang kakak pergi 9: Raris budal sang Sri Baladewa Lalu pulang sang Sri Balagewa Watek yadune mangiring Semua warga yadu mengiringkan Sam pun munggah ring kreta Telah naik ke atas kreta manik Beli arepa muliha Kakak akan duluan pulang Mara rikang Duarawati Menuju Duarawati Ayua sangsaya Jangan khawatir lngkene karia yayi Di sini tugas adik Mereh ia pramangkin Mengheningkan cipta dia seketi · Saget metu gajah belang Tiba-tiba keluar gajah loreng Mabale sarwa mas Berisi. balai serba mas Malelenter jinar sami Berhiaskan jinar semua ' Maendah-endaan Beraneka ragam putih kuning Sutranya putih kuning Tur mamargi ngenggalang Kemudian berjalan dengan cepat Duarawati dahat luih Duarawati yang sangat indah 11 . Raris kaunggain sarwa Lalu diiringi oleh tabuh-tabuhan
Keto ingetang Demikian ingatlah
Manteri saha wadua Mantri dan prajurit Tunggule mangeranyab Panji-panji berkilauan manik Manteri punika Mantri itu Sami munggah ring pedati Semua naik ke pedati
10. Ada punggawa kawikanane bas Ada punggawa yang sangat kaliwat pandai
tatabuhan Sampun puput munggah sami Semua sudah naik Ring bale gajah punika Di balai Sampuri rauh ne mangkin Sampailah sekarang Ring panagara Di negara
ka sin om
1. Kawuwusan sampun wengi Budai sang limang siki
Ring wengine wenten sabda Yen pejah sang Kurupati Tan polih nene lnangkin Mangeraos sang sinuun Ngandika ngawang-awang Kapirengan maka sami Sang Panca Kumara Mangde telas samian
Tersebutlah hari sudah malam Pergilah sang (saudara lima) Pandawa Pada malamnya terdengar suara Bila sang Kurupati men!nggal Sekarang tidak dapat Berkata sang pendeta Berkata samar-samar Didengarkan semua Sang Panca Kumara Supaya habis semuanya
PN BALAI PUSTAKA - JAKARTA
Perp Jen